YOU ARE RESTRICTED TO adapt, reproduce, modify, translate, publish, create derivative works from, distribute, and display such materials throughout the world in any media now known or h
Trang 1Trang web : www.ykhoaviet.tk
Email : Lesangmd@gmail.com, bachkhoayhoc@gmail.com
Đ n tho i : 0973.910.357
THÔNG TIN
THÔNG BÁO V VI C XU T B N BÁCH KHOA Y H C 2010 :
Theo yêu c u và nguy n v ng c a nhi u b à c, khác v i Bách Khoa Y H c các phiên b à c, bên c nh vi c c p nh t các bài vi t m i và các chuyên khoa
m à à à i cách th c trình bày, Bách Khoa Y H à à c chia ra làm nhi u cu n nh , m i cu n bao g m m t ch c a Y H à à s giúp
b à c ti t ki à c th i gian tra c u thông tin khi c n Tác gi xin chân thành
à à t c nh ng ý ki à à à à à à à c gi trong th i gian qua T t c các cu n sách c a b sách Bách Khoa Y H c 2010 b à c có th tìm
phát tri n
NG H :
Trang 2Tác gi à à à à à i s ng h v m à à à giúp cho Bách Khoa Y H à c phát tri n t à à à à à à à
M i t m lòng ng h cho vi c xây d ng m t website dành cho vi c ph bi n tài
li u h c t p và gi ng d y Y Khoa c a các cá nhân và Doanh nghi p xin g i v :
T à à à àNGÂNàHâNGàĐ UàT àVâàPHãTàT‘I N VI T NAM
Tên tài kho à à à àL àĐ à“
th m i thông tin trong cu à à à u ch mang tính ch à à i Cu n sách à c phân phát mi n phí v i m à à d à à à i, b t c
à à à à à n vi à à à à i, ch nh s a, in n cu n sách này vào b t c th à à à u là b t h p l N i dung cu n ebook này có th
à à i và b sung b t c lúc nào mà không c à à à c
GI I THI U
B à à à àL à“ à à m , biên d ch và t ng h p v i m à à à p
m t ngu n tài li u tham kh o h u ích cho các b n sinh viên y khoa, và t t c
nh ng ai có nhu c u tìm hi u, nghiên c u, tra c u , tham kh o thông tin y h c
V à à à à sách m à à à à ng d a trên ngu n tài li u c a c à ng , không mang m à à l i, không g n v i m à à à à à i b t
k hình th à à à à c khi s d ng b sách này b n ph à ng ý v i nh ng
u ki n sau N à à ng ý , b n không nên ti p t c s d ng sách :
Trang 3B à à à à à à n tay b n , hoàn toàn d a trên tinh th n t nguy n
c a b n Không có b t k s à à à à c, m i g i hay liên k t nào
có trách nhi m liên quan nào Vì v y, hãy luôn c n tr à c khi b n ch p nh n
m à à à à à c cung c p trong b sách này
T t c các thông tin trong b à à à à à m, tuy n ch n, phiên d ch và
s p x p theo trình t nh à nh M i bài vi t dù ng n hay dài, dù hay dù d à
u là công s c c a chính tác gi bài vi à àL àĐ à“ ch à à à m
và phiên d ch, nói m à à à i giúp chuy n t i nh ng thông tin mà các tác gi bài vi à à à à n tay các b n
B sách này là tài li à à m và d ch b i m t sinh viên Y khoa ch không ph i là
m à à à ti à àhay m t chuyên gia Y h c dày d n kinh nghi à à à
có r t nhi u l i và khi m khuy à à à c , ch quan hay khách quan, các tài li u b trí có th à p lý , nên bên c nh vi c th n tr à c khi thu
Không có chuyên môn , không ph i là nhân viên y t , b à à à à s
d ng nh ng thông tin có trong b à à ch à à à u tr T c t i này, các th y thu àĐI U TR B NH NHÂN ch không ph à àĐI U TR B NH M i
i b nh là m t th c th c l à à à à à à à c bê nguyên xi
t t c m i thông tin trong b sách này vào th c ti n s là m t sai l m l n Tác gi
s không ch u b t c trách nhi m gì do s b t c n này gây ra
Vì là b sách c à ng, t o ra vì m à à à ng, do c à ng , b sách này
có phát tri à à à à t ph n r t l n, không ch d a vào s c l c, s kiên trì c à i t o ra b sách này , thì nh à à à à ng, góp ý, b
Trang 4sung, hi u ch nh c à à à à à ng l c to l à b à à à à àtri n Vì m t m c tiêu tr thành m t b sách tham kh o y khoa t ng h p phù h p
v i nhu c u và tình hình th c ti à à à c y t nói riêng và trong cu c s ng nói chung Tác gi b sách mong m i b à c nh ng l à à à à àmang tính xây d ng, nh ng tài li u quý mà b n mu n san s cho c à ng , vì
m à à à à à àĐ à à t c ni m mong m i mà khi b à u xây d ng
b sách này , tôi v à à à à i
N i dung b sách này, có th ch à à t th à m nh à nh trong quá
kh và hi n t i ho à à à à n Trong th à i cách m ng khoa h c công
ki n th c mà b à à à à áp d ng à à à à à àĐ tr l i câu
h i này, ch có chính b n thân b n , ph i luôn luôn không ng ng-T MÌNH-c p
nh t thông tin m i nh t trong m à à c c à i s à à à à à c y khoa Không ai có th , t t nhiên b sách này không th , là à à à à n
Nghiêm c m s d ng b à à i b t k m à à u nào, à à
này không ph i là tác gi bài vi t c a b à à à à t r t nhi u công s c,
th i gian, và ti n b à t o ra nó, vì l i ích chung c a c à ng B n ph i ch u hoàn toàn trách nhi m v i b t k vi c s d ng sai m à à à à à n i dung b sách này nêu ra
M i lý thuy à u ch là màu xám, m t cu n sách hay v n cu à à à là lý thuy t, ch có th c t cu c s ng m i là cu n sách hoàn h o nh t, à n không
ph à à c gi mà là di n viên chính Và Bách Khoa Y H à à là m t h t thóc
nh , vi c s d à à xào n u hay nhân gi ng là hoàn toàn tùy thu c vào b n
àV à i t o ra h t thóc này s vui m à à c truy à à ng l à
ti p t c c g ng n u bi t r ng chính nh b n mà bi à à i không còn ph i
x à à ch c u tr
M à à à à à n b sách xin g i v cho tác gi à a ch trên R t mong nh à à n h i t các b à c gi các phiên b à à à àKính chúc b à c, gia quy n và toàn th i Vi àN à à c s ng trong
kh e m nh, cu c s ng ngày càng m no h nh phúc
Đ àL àN An Tháng 8/2010
Trang 5ABOUT
ebook editor: Le Dinh Sang
Hanoi Medical University
Website: www.ykhoaviet.tk
Email: Lesangmd@gmail.com, bachkhoayhoc@gmail.com
Tel: 0973.910.357
NOTICE OF MEDICAL ENCYCLOPEDIA PUBLICATION 2010:
As the request and desire of many readers, in addition to updating the new
articles and new specialties, as well as changes in presentation, Medical
Encyclopedia 2010 is divided into many small ebooks, each ebook includes a subject of medicine, as this may help readers save time looking up informations
as needed The author would like to thank all the critical comments of you all in the recent past All the books of the Medical Encyclopedia 2010 can be found and downloaded from the site www.ykhoaviet.tk ,by Le Dinh Sang construction and development
DONATE
The author would like to thank all the financially support to help the Medical Encyclopedia are developing better and more-and-more useful
All broken hearted support for building a website for the dissemination of
learning materials and teaching Medicine of individuals and enterprises should be sent to:
Bank name: BANK FOR INVESTMENT AND DEVELOPMENT OF VIETNAM
Bank Account Name: Le Dinh Sang
Account Number: 5111-00000-84877
DISCLAMER :
The information provided on My ebooks is intended for your general knowledge only It is not a substitute for professional medical advice or treatment for specific
Trang 6medical conditions You should not use this information to diagnose or treat a health problem or disease without consulting with a qualified health professional Please contact your health care provider with any questions or concerns you may have regarding your condition
IS' and without warranty, express or implied Lê Sáng specifically disclaims any implied warranties of merchantability and fitness for a particular purpose In no event will be liable for any damages, including but not limited to any lost or any damages, whether resulting from impaired or lost money, health or honnour or any other cause, or for any other claim by the reader Use it at Your risks !
FOR NON-COMMERCIAL USER ONLY
YOU ARE RESTRICTED TO adapt, reproduce, modify, translate, publish, create
derivative works from, distribute, and display such materials throughout the world in any media now known or hereafter developed with or without
à à à àá à
FOREWORD
These à àL àD à“ à à à à à à àaim of providing a useful source of reference-material to medical students, and all who wish to learn, research, investigate to medical information
Just a set of open-knowledge, based on community resources, non-profit
purposes, not associated with commercial purposes under any kind, so before you use this books you must agree to the following conditions If you disagree, you should not continue to use the book:
This book is to provide to you, completely based on your volunteer spirit Without any negotiation, bribery, invite or link between you and the author of this book The main purpose of these books are support for studying for medical students,
in addition to others if you are working in health sector can also use the book as a reference
All information in the book are only relative accuracy, the information is not
verified by any law agency, publisher or any other agency concerned So always
be careful before you accept a certain information be provided in these books All information in this book are collected, selected, translated and arranged in a certain order Each artical whether short or long, or whether or unfinished work
Trang 7à à à à à à àL àĐ à“ g was only a collectors in other words, a person to help convey the information that the authors have provided,
to your hand Remember the author of the articles, if as in this book is clearly the release of this information you must specify the author of articles or units that publish articles
This book is the material collected and translated by a medical student rather than a professor Doctor experienced, so there may be many errors and defects unpredictable, subjective or not offices, documents can be arranged not
reasonable, so besides carefull before reading information, you should also read carefully the contents of the material and the policy, manual for use of this book The author of this e-book does not bear any responsibility regarding the use of improper purposes, get bad results in health, wealth, prestige of you and your patients
7 Not a professional, not a health worker, you are not allowed to use the
information contained in this book for diagnosis and treatment Ever, the
physician treating patients rather than treatment Each person is an independent entity and completely different, so applying all information in this book into
practice will be a big mistake The author will not bear any responsibility to this negligence caused
8 As is the community material, these books could be developed or not are not only based on their strength and perseverance of the author of this book , the contribution, suggestions, additional adjustment of the reader is great motivation for this book keep developed Because a goal of becoming a medical reference books in accordance with general requirements and the practical situation in the health sector in particular and life
9 The contents of this book, may only correct in a certain time in the past and the present or in the near future In this era of scientific and technological
revolution as sweeping as fast now, no one knew before is whether the
knowledge that you have obtained can be applied in future or not To answer this question, only yourself, have to always update-YOURSELF-for latest information
in all areas of life, including the medical field No one can, of course this book can not, do it for you
10 Strictly forbidden to use this book in any bad purpose, not be allowed to commercialize this product under any mean and any time by any media The
à à à à à à à à à à -articles, but has made a lot
Trang 8of effort, time, and money to create it, for the advanced of the community You must take full responsibility for any misuse purposes and does not comply with the contents of this book yet
11 All theories are just gray, a thousand books or a book are only theory, the
only facts of life are the most perfect book, in which you are not an audience but are the main actor This Book just a small grain, using it to cook or fry breeding is completely depend on you And the person who created this grain will begin more excited and motivated to keep trying if you know that thanks that so many people no longer have to queue to wait for relief
12 All comments related to the books should be sent to the me at the address above We hope to receive feedbacks from you to make the later version better
13 We wish you, your family and Vietnamese people has always been healthy, happy and have a prosperous life.
Trang 9 ‘ à a có vai trò r t quan tr ng trong
o Tiêu hoá: nhai nghi n th à
o Gi kho à à à à n
o Phát âm và th m m
Trang 10o Đ ng th i, kích thích s phát tri n c à à à t là s phát tri n chi à à à à à à ng nhai
nh à à à n th à à à à n th à à à à à
Trang 11thay th à à a nào c à c bi à à à n th nh t còn g i là -sáu-tu i m c lên r t s m, cùng t n t i v à à à a nên r t d
Trang 13o M t ngoài: còn g i là m à à à à i v à à à t môi (ti à à i v à à c c a
B à à à à n th nh t và th hai hàm trên (g m hai chân ngoài
và m t chân trong)
S chân b à à à à à à ng h p ngo i l à à à
có s à à à i
àĐ i v à à a
Trang 14àN à
N à à à à à à à m à à à à à à à c, ngà liên t c t à à à à n cùng à à á à à à
ch a bu ng t y và ng t y Ngà có c m giác vì ch a các ng th n kinh Tomes
3 T à
Tu à à à ng l o trong bu ng và ng t à à à s ng ch y u c a
àT à y có m ch máu, th n kinh, b ch m ch
Trang 15V Phân bi à à à à à à n
àT à
T à à a th à à à à à à c g n-xa l à à u cao
M t nhai thu h p nhi u
2 Tu
T à à a l à à u so theo t l à à à
S ng t y n m g à ng n i men- à
Có nhi u ng t y ph
Trang 17o H à à à à a tách ra g n c à à à à n v phía
à à à à à
K à à i kính hi n vi thì th y khoang mi à c bao b c b i 2 - 3 l p t bào bi u mô, ti à n là l p t ch c liên k t có ngu n g c t mào th n kinh g i là
l p ngo i trung bì khi nhu m ki m và hematoxylin thì th y t bào g à à ng
do t ch c glycogen trong t à à r à à à à à à n b m u
T ch c ngo i trung bì có hình con su à à à à i m t ch t li u Gelatin
1 D i bi u mô nguyên th y:
Vào ngày th 37 c a thai k thì có m t d i bi u mô dày bao quanh khoang
mi ng nguyên th à n ch ti p giáp gi a kh u cái c ng và kh u cái m m D i này có hình móng ng a và n m v à à à à à à à à à -1, 4-2 A và B) s hình thành l p bi u mô dày này là do ho à à à à à
l p bi u mô nh m phân l p t bào D i bi à à à c g i là d i bi u mô nguyên th y) s nhanh chóng phân thành 2 l p: lá ti à à à à à
1.1 Lá ti à à
N u c t theo chi à ng qua ph à u c a bào thai vào tu n l th 6 thì không th y có m t hành lang hay m t rãnh nào phân chia má và cung hàm (hình 4-3) Ti à à à à à à à à a lá ti à à phía t ch c ngo i trung bì Nh ng t bào này phình to ra m à à à à à à à t o thành m t khe, tr thành ti à à gi a má và cung hàm
àL à à
Ho à à à à à à à à à n vi c t o thành m t chu i
nh ng t bào bi u mô m c vào phía l p ngo i trung bì nh ng v à à ng
v i m à à à à à th à m này thì ch s gián phân và phát tri n
c a nh ng t bào bi u mô th à à u so v i l p ngo i trung bì à u này g i ý r ng s phát tri n v phía trong c a l p bi u mô có th là do s phát tri n m nh ra phía ngoài c a l p ngo i trung bì T v trí này m à à à n
à à à n: hình ch à à à à à àN ng t này nh m miêu t hình th c a m à à à à à n phát tri n mà không miêu t nh ng
à i ch à à à à à à n c a m à à à à bi t hóa t
Trang 18bào hay s bi à i v hình th àC à i ghi nh n r ng s phát tri n là m t quá trình liên t c nên vi c phân bi t rõ gi i h n gi à à à n là không th th c
bi t
àG à n hình chuông (bell stage):
M à à à n liên t à hình thành nên m à à à à ng hình chuông (Hình 4-8) Nh ng bi à i quan tr ng trong quá trình phát tri n b t
u t cu à à à à à à à à à à n chuy n ti p t à n
à à à à à à à c g i là s bi t hóa t bào Kh i t bào bi u
mô t bi à i hình th và ch à à hình thành nh ng thành ph n riêng
Trang 19bi t Nh ng t bào trung tâm c à à à à p t c t ng h p và bài ti t ra Glycosaminoglycans cho t ch c ngo i bào n m gi a nh ng t bào bi u mô Glycosaminoglycans là thành ph à à c và vì v y nó s à à à à à
à à à ng t bào c à à à à b y ra xa nhau Tuy nhiên do
nh ng t bào này v n còn dính li n v i nhau b i nh ng s i dây ch ng
(desmosome) cho nên chúng d n tr nên có hình sao, và trung tâm c à à à
à c g à à i hình sao (stellate reticulum)
ngo i vi c à à à à ng t bào hình kh i t o nên bi à à àngoài (external dental epithelium) Nh ng t bào bao b à à à à à
bi t hóa thành 2 thành ph n mô h c chuyên bi t Nh ng t bào n à à à à
có hình tr ng n và ch a nhi u glycogen (Hình 4-8B), t o thành bi à à àtrong (internal dental epithelium) M t s t bào bi u mô n m gi a l p bi u mô
à à à à i hình sao bi t hóa thành l p trung gian (stratum
intermedium), nh ng t bào c a l p này mang ho à ng men phosphatase ki m
r t cao (Hình 4-8C), m c dù nh ng t bào c a l p này có ho à ng mô h c khác
v i nh ng t bào c a l p bi à à à à à à p này ph à c xem
B u men, là ph n dày lên c a bi à à à à trung tâm c a m m
àB à à ng n i v i th ng men, là m t d i t bào ch y t u men
n bi à à à à à à à à à à à à H à -11) Ch c
à a 2 c u trúc này v à à à à à i ta ch bi t r ng nó liên quan
n vi c hình thành v à à u c à à à u tiên trong quá trình t o thành
Trang 20Siêu c u trúc c a m à à à n chuông (Hình 4- à à i không
ph c t à à n ph à c tìm hi à à à à à à i siêu c u trúc x y ra à n chu n b hình thành t ch c c ng c à à à à à
C à à à à à à à ng t bào bi à à à à à à p
v i t l à à à à à à àT à à a nh ng Ribosome
t à i n i mô r i r c, m t ít Mitochondri, vài s i tonofilament r i rác các t bào n i v i nhau m t cách ph c t p các t bào c a l à i hình sao n i v i nhau, n i v i nh ng t bào bi à à à à à i v i l p trung gian b ng
à à à nh m l n b i vì vùng không t bào c àW à à à i l p nguyên bào t o ngà t à ng thành Nh ng t bào c à à à à à
có c u trúc ít ph c t à à ng b ph n khác do nh ng t bào trung bì ít bi t
à à t vài s i collagen n m kho ng ngo à àT à à m tách bi t
h n kh à à à i kho ng ngo i bào ch a nhi u s à à à ng túi nguyên bào s i n à ng v à à àvà nhú l i
1.5 S tan rã c à à à à à à à à
Có hai s ki n quan tr ng khác x à à à à à à à
- L à à i m à à i bi u mô mi ng b tan thành nh à o t bào
bi à à à à à oàn toàn b tách bi t kh i bi u mô mi ng
n m trên l trình m à à à à y s c n tr quá trình m à à
Trang 21M ch máu n à ng:
à à à à ng bó m ch phát tri n xung quanh m à à
à à à à à à à àì ng nh ng m à à à à à
à à à t th i k bi t hóa t à à à n t à à à n hình thành à àN à u c à à à à à th ng m ch máu trong nhú
t p trung thành t ng nhóm v à à à à hình thành Theo th i
à à à c c a nhu mô t y gi m d n và h th ng máu cung c p s gi m
d à à à à à à n t i c l p
C à à à à n t t ch c bi u mô không có m ch máu, m c dù
có s t p trung m ch máu cao à à à m sát bi à à à à Phân nhánh th n kinh:
Nh ng dây th à à u tiên ti à n m à à y t à à à
àH ng phát tri n c à à à à à à àN ng dây th n kinh phát tri n
và hình thành m à à i th n kinh th t s xung quanh m à à à à
th t s à à à à à à à o ngà b à u Nh ng nghiên c u v
mô phôi cho th y không có dây th n kinh t à à à à à à à u
à à à à có nh ng dây th n kinh c m giác là tham gia vào quá trình phát tri à à à à có dây c m giác tham gia vào phân ph i th n kinh cho
Trang 22Nh à à à à à n thì phát tri n không gi à à à à không có m à à a m à c Qu v à à à à à à à à phía sau vào trong l p ngo i trung bì à i l p bi u mô lót c a niêm m c
mi ng S phát tri n v phía sau làm phát tán v phía sau l p bi u mô c a lá
àL p bi u mô này k t h p v i kích ng ngo i trung bì s t o thành m à à hàm l n th nh t, th hai và th ba (Hình 4-16)
N à à à à à à à à à à à à à à nhau m c dù v m t th i gian thì khác nhau (Hình 4- àC à à a b à u phát tri n t tu n l th 6 - à à àR à à n b à u t tu n l th 20
à à à n tháng th 10 sau sinh, ngo i tr à à à à u mu n
à 5 tu i S sai l c trong quá trình phát tri n s d à n thi à à à à
u tiên s phát tri n v à à à à à ng gián phân d ng l i trong khi nh ng t bào bi à à à à à nh thì l i ti p t c dài ra, tr thành hình ng v i nhân t bào n m v phía l p trung gian, cách xa d à à à
Khi nh à à i hình th này x y ra trong nh ng t bào c a l p bi u
à à à à à à à à à à à à à c n Nh ng t
à à à à t hóa s phát tri n nhanh v à à à à à t hóa thành nguyên bào t à à à à à àì à à m à à c
c a nh ng t à à à à l à y vùng không t bào gi à à à à
l p bi à à à àN ng th c nghi m v nuôi c à à à ng minh r ng
s bi t hóa c a nguyên bào t o ngà t t ch c ngo à à à à t hóa c a
à à c kh à ng do s kích ng c a nh ng t bào bi à à à à
n u không có nh ng t bào bi à à à à à à à c hình thành
Do quá trình phát tri n là liên t c, nên có s ng thành liên t c c a
nh ng t bào bi à à à à à à à à à à bi t hóa liên
t c c a nguyên bào t o ngà trong nhú l i Khi nh ng nguyên bào t o ngà bi t hóa s t o ra khung h à à à à à à à à à à à n, nh ng
ch à à à à c khoáng hóa Khi khung h à à à ng thì nguyên bào
Trang 23t o ngà s di chuy n v ng trung tâm c à à à l i phía sau m t d i
à à à à à hình thành xung quanh d à à à à i cách này
s hình thành nên à à àQ à à à à à à c p k à
à à à
Ch sau khi l à à à à à c thành l p, thì nh ng t bào c a l p
bi à à à à i bi à à à m b o ch à à à t và s n xu t khung h à à m sát (k ) v i l à à à i hình thành h à à à p t c khung h u à à khoáng hóa m t ph n và tr thành l p men c à à à
Nh ng t bào t o men (nguyên bào t o men) di chuy à à ng xa d n l p
à l i phía sau nó m t l à à à à à gi à à à quá trình
bi à à à àT à i gian ch i ti n l i g n h th ng m ch máu trên thì nguyên bào t o men ph i th a mãn nhu c u chuy n hóa c a chúng b ng cách
s d ng Glycogen d tr à à à a chúng ho c có th trong t ch c ngo i bào c a l à i hình sao Hình 4-19 tóm t t quá trình hình thành t ch c
c ng, và b ng 4-1 cho ta m c th i gian c à à à à à à à
àH à à à à
C à à u t o b à à àN i ta gi i thích s à à à à à
2 cách: s bi t hóa c a nguyên bào t o ngà t nh ng t bào c à à à i
s kích ng c a nh ng t bào bi u m à à à ng t bào này t o nên ngà
à àN ng t bào bi à à à n s kích ng c a nguyên bào t o ngà,
mà nh ng nguyên bào t o ngà này cu i cùng s t à à à à àN ng nguyên bào t o ngà hình thành t nh ng t à c bi t c a ph n bi à à à
Trang 24à à à à à n t ng vi n c c à à à à t o thành 2
l p t à c g i là "lá bi à à à àH àL à bào bi u mô chân
à à à à à à à à gi à à à à à à n khi nó vây quanh hoàn toàn tr ph à à à à àV à à à à à à
à à u mô, bao quanh l chóp nguyên th y Khi nh ng t bào bi u mô
à à à à à à à d n ph à à à à à à ng t bào ngo i vi c à à à à à u s bi t hóa thành nguyên bào t o ngà
Nh ng t bào này cu i cùng s t à à à à à à à à à à à
à à à à à t chân (Hình 4-20)
Nh à à à à c hình thành theo g à à à à àĐ ng
ng s hình thành nhi à à à à à à à à à à t
m t chi c váy ph t à à à ng, và t chi c váy này có 2 v t bi u mô
m c thòng xu à ng vào nhau, và chia ng chóp nguyên th y thành 2 ng
à àV à à y n à à à à t bi u mô thì s có 3 l à c t o thành s sai l c trong quá trình chia l chóp t y này s d à n hình thành
à àD à à à i trong quá trình phát tri n làm cho lá bi u mô
à à à à à c dù trong b n thân nó luôn x y ra ho à ng phân bào, cu i cùng thì v thành nh ng m nh nh dính v i nhau xung quanh chân
à à à i d ng nh à à bào bi u mô r à à à à c g i là t bào bi u bì sót l i Malassez (Hình 4 - 22) à ng thành thì nh ng t bào
Trang 25Đ m à à à à i thoát kh à à à à à à c mi ng Khi chuy à ng m c b à u thì l p men c à à à à à c bao ph
b i m t l p nguyên bào t o men và nh ng ph n còn l i c à à à à à à
m t vài l p t bào hình kh à ng d ng L p nguyên bào t o men h p v i nh ng
t bào hình kh i bên c nh nó t o nên l p bi à à à à à à à
àX à à à d n b à à à à g phá v l p niêm m c mi ng, l p bi à à à à à à p bi u mô niêm m c mi ng h p
nh t v à à t o thành m à u t bào bi à à c ph à à à
Nh ng t bào trung tâm c à u bi u mô này s thái hóa t o thành ng bi u
mô n à à à i khoang mi ng (Hình 4-23) B à à à à c lên mà không b ti p xúc v i t ch c liên k t xung quanh và không b ch y máu trong khi
m c nh ng t bào c a l p bi à à à à à m à à à à ng và
d n d n b thái hóa tr thành t ch c ch t
K à à à à à c mi ng thì m t y u t quan tr à à à n
ph i chú ý: l i bám ch à à à à n g c t nh ng t bào bi u mô c a niêm m c mi ng và bi à à à à à H à -24) Và s bám dính này có
à à à c hình thành (Hình 4-25) à ng t bào này s bi t hóa thành nh ng t bào t à à à à à à à àC à n xu t ra
m t khung h à à à m collagen và nh ng ch à à à à à khoáng hóa, v i nh ng bó s i collagen c a dây ch à à à n neo vào nh ng
t bào c a bó s i dây ch à à à t hóa t à à H à -16)
Q à à à à à à
N à à c t o thành b i nguyên bào t o ngà, mà nh ng t bào bi t hóa này
t nh ng t bào ngo i trung bì c à à à i tác d ng kích ng c a nh ng t bào bi à à à à ng nguyên bào t o ngà s t o ra m t khung h à à
ti à à c khoáng hóa t à à à àN à à à à à ph n có nhi m v s n xu à à à àN à à à à phát tri n thành t à à tuy nhiên th à m c a ho à ng này ph thu c r t nhi u vào tiêu chu n s
d à à à à àN à à à à à à à u trách nhi m
Trang 26à à à à à à i v à à à à à à à à t
à c l p nh ng v à à à à à i lan xu à à à à n khi sát nh p v i múi lân c n
à à à à
T à l à ng c à à à à à à à à à à à à à
ch à à i v i ph à à à à i T à l à ng à à à ànhau
N à à à à à à à à n khi hoàn t t hình th ngoài c à
à à à à à à à à à à à àN à à c t o thành liên t à à à à à à t hình th à à à s ch m l i L p ngà
à c t à à à à c g à à à à à à phát, và s ình thành
c a nó d à n thu h p d à à c bu ng t y
2 S bi t hóa c a nguyên bào t o ngà:
Hi u m t cách chi ti t v s bi t hóa c a nguyên bào t o ngà t nh ng t bào ngo i trung bì không ch giúp chúng ta hi u rõ s phát tri à à ng mà còn
là ph n ng s a ch a c a ngà khi m c b nh
Trang 27S bi à à à ng c a nguyên bào t o ngà t à à à i s có m t
c a nh ng t bào bi u mô hay nh ng s n ph m c a nó Vai trò kích ng c a bi u
à à à à à c nghi nh n t lâu và vì v y khi miêu t quá trình t o
à ng b à u v i vi c miêu t nh à à i v hình th trong c a nh ng
t bào bi à à à à N à u rõ r ng ngoài tác d ng kích à à à àhình thành hoàn toàn có ngu n g c t t ch c liên k t
T c khi quá trình hình thành ngà r à à u thì nh ng t bào bi à à àtrong có hình tr và ng à à à à phù h p v i s phát tri n c a m m
àC à t l à à à à à ng t bào này kh i l p bi u mô c a nhú
àN ng t à à à à à i ch là nh ng t bào ngo à à à à
bi t hóa nh có nhân à à à à à ng l o ch a ít th à à
n m r i rác trong m t trong m t ch à à à à à à nh hình, ch a ít s i Collagen S phân bào x y ra bên trong nh ng t bào bi à à à à m
à i hình d ng c a nó t hình tr ng n thành hình tr dài, và nhân t bào
n à ng v à à à à à ng v i phân c c t à ng th i v i
nh à à i bên trong t bào bi à à à à à à y ra nh ng
à i à à n k Nh ng t bào ngo i trung bì g n vùng không t bào
à à à à à tr thành ti n nguyên bào t o ngà r à à à ànguyên bào t à à à à à à à à à c
Nh ng t bào này n m cách kh i l p bi à à à à ng m t vùng không t bào
Tài li u này d a ch y u trên quá trình quan sát trên th c nghi m bào thai chu t
1 ngu n g c bào thai c a nh ng t à à
Trang 28Nh ng nghiên c u c n trên à à à ng minh r ng nh ng t
à à à à à n g c t à u th n kinh Nh ng lý l mô hóa h à à ng h cho cùng m t ngu n g c ng v t có vú, và g à à
nh ng d ki n th c nghi à à ng minh ngu n g c th n kinh c a nh ng t bào t à à à à phôi chu t
Nh ng t à à u mô c a nh à ng v t có vú có ngu n g c t ngo i bì
2 Hình th c à à à à à
V m t hình th , quá trình t à à t u t nh à à à u c a quá trình phát tri n s m t
l p bi à à à à t l p trung gian và m t l à i hình sao
S à c c a nhu mô t y và c à à à à n lên
Trang 29L p bi à à à à à u t o b i nh ng t bào hình tr à à à
nh ng t bào này d à àG a nh ng t à à à n c a l à i hình sao là
t ch c giàu glycosaminoglycan
L à à à c t o b i nhi u l p t bào có v y
L i bi u mô sinh túi Hertwig
Nh ng t bào t y g à à ng d ng và ch a nh ng ti n nguyên bào t o ngà (preodontoblaste)
àĐ à c bi t phôi n i:
bào thai 6-7 tu à à à là m t d i ngo à à à à c g i là d i bi u
mô nguyên th y, d i bi u mô này s phát tri n thành nh ng m à à a
S bi t hóa t n cùng c a nguyên bào t o ngà (odontoblaste) nguyên bào
t o men x y ra m à à thu à à à à à t bi t Nguyên bào t o ngà và nguyên bào t o men là nh ng t bào sau gián phân, có nhi m v bài ti à à à à à àN ng t à à à à m là nh ng t bào phân
c c và có ch à à c bi t
2.6 L à à à à à
Ngay t à à à à à i và cung hàm trên thì có m t l p
à à à u mô mi ng v i t ch c trung bì xung quanh
L à à à à n t i trong su à à n t à à à à à à u c a
th i k bi t hóa t n cùng c a t o men bào
Nh ng t bào bi u mô n m trên l à à à ng t bào t y ngo i vi (ti n t à à à à à à à
àĐ ng h c t bào trong quá trình t o ngà:
K à c và hình th à à thu c vào s ng nguyên bào t o men và t o ngà sau gián phân và s phân b c a chúng trong không gian Phân tích v ng h c t bào cho phép hi u bi à à à à à a s phân bào trong
Trang 30quá trình phát tri à à à à à à à ng vào s ph i h à ng
h c t bào c a nh ng t bào bi u mô và t bào t y
Trên bào thai chu t, s hình thành l à à à i do s à à t
à à àT à à à à à à à à t bào c a t bào bi u
bì và ngo i trung bì ch trong kho ng 8-9 gi Ho à ng gián phân x y ra m nh
à n m à à à à m xu ng Trong quá trình à à à à t bào kéo dài d à à n 14 gi à à à à
Trang 31- N c b t có tác d ng trong vi c tiêu hoá th à à ng cách phân hu ch t b t
II D ch t h c b nh nha chu
B nh nha chu có liên quan v i các b nh khác mi à à à à à
à liên quan v à à ng s ng Không có b nh nha chu nào thu n túy, riêng bi t xu t hi n m t cách ng u nhiên, mà bao gi à à t q a
c a m t hay nhi u xáo tr n, m t cân b à à à t i ch à à c
n nông thôn, t ng b ng n mi n núi
T à u tra s c kho à ng (SKRM) toàn qu c Vi t Nam 1999 -
2000 c a Tr àV àT ng và Lâm Ng c n, t l à u c a c c à
Tu i C c T.P Hà N i T.P HCM Cao B ng
12 95% 84% 100% 88%
15 95,6% 96% 96% 92%
35-44 99,26% 92% 100% 100%
Trang 32 Hu , theo m à u tra s c kh à à ng c a nhân dân thành ph
III à“ à c c u t o gi i ph u và ch à à à à a mô nha chu
Mô nha chu là toàn b nh à à à à à à à à ng v ng trên cung hàm Có 4 lo i mô ch y à à à à à à ng nha
c a Anh) à à à à àĐ à à à à à à à a bi u mô bám dính (EA) Bi u mô bám dính tr i dài t à à à à à n l n
ti p h p men - à à r ng c a d i bi u mô này kho ng 2,5mm Khe
u g m 2 vách, vách m à à u r i, vách c ng là b m t g à à
T à à à ng xuyên ti t ra m t ch t d à sát trùng và r a
s à à u à u, bi u mô v a m ng l à à c hóa s ng
Trang 33à à c t vi khu n d xâm nh p vào mô liên k t c à u r i và gây
à à u Chính vì v yà à u gi m t v trí quan tr à à m
xu t phát cho nhi u hình th à à u
G à à u k à à à u gi à à à à à àG à u quá to ho à à à à u làm m t th m m ng th i gây ng
th à à o nh ng h h c k à à nh nha chu phát tri n
àN u dính
Là ph à u k ti p ph à u r i tr à à n l n ti p h à u - niêm
m à à ng B r ng c à à à à i t 0,5 - 6mm vùng kh u cái không có ranh gi i gi à u dính và niêm m àN u dính khô à à ng,
à à à i s à à à à à à à à à à à à
à
2 Dây ch ng nha chu
àĐ à
Là m t c u trúc mô liên k t s i bao b c quanh g à à à i g à à à
à àD à ng nha chu là s kéo dài mô liên k t c à u, liên
l c v i tu à à à ng ng nh c a phi n c ng Ch à à àneo gi à à à và duy trì m i quan h sinh lý gi à à à
à 2.2 C u t o
G m ch y u là s i collagen và s i oxytalan x p thành các bó s i chính
C à à àN à à à , nhóm ngang, nhóm nghiêng, nhóm chóp
g à
Các t bào: t bào s i, t bào n i mô, t bào t à à à o c à à i
th c bào, t bào bi u mô malassez
Dây th n kinh, m ch máu và m ch b ch huy t
2.3 Ch à
2.3.1 Ch à à t lý:
D n truy n l c c à à n XOR và n à à à à , thích à c
v i nh ng c ng sinh lý c à à gìn m i quan h gi à à à àlàm v b c che ch cho các m ch máu và dây th n kinh kh i b ch n
à i l à à c
2.3.2 Ch à à à ng và c m giác:
Trang 34 N à àX à à à àXO‘à à u, các dây th n kinh t o ra c m
i kháng, góp ph n cho quá trình m à à à à à p ph n men
à mòn vì l c nhai Trong quá trình m à à à à à m trong gi m d à à à à à u s gi v ng c à à àĐ à p
Trang 35à à g mi ng kém ) ho à à à à à à ng, thi u vitamin A, D, lao ) làm cho s thành l àX à à à à trì tr , xáo
tr n S b à àX à à à à t ng v à à à à n tu à à
tu i càng l n s b à p men vùng c ch m l i, trong lúc y s b à p vùng chóp g c l à à à à b à p ch m l i tu i già
àX à à XO‘
àĐ à
Là ph n c à à à m m à à à ng x p bao c ng chung quanh g à à à à các dây ch ng nha chu bám vào
b i y u t toàn thân và n i ti t
X à à à à à à nh nh t so v i các mô nha chu khác, ch u tác
ng c a nhi u y u t à à u t sang ch n là quan tr àT à g
à à t d u ch à à n trong b à à à à ng là do nguyên nhân t i ch à à u, ch à à p c n)
IV Nguyên nhân
B nh nha chu g m 2 nguyên nhân: t i ch và t ng quát
1 Nguyên nhân t i ch
1.1 Nguyên nhân do vi khu n
Vi khu n n m trong m à à à à y m i s tích t m ng bám vi khu n à à à à t là à u chính là y u t kh i phát
Trang 36 Do h kho ng ti p c n gi à à à à à ai II sai hay ph c hình sai ho à à à c l ch, nh à à à ng gi ) T o s à các
m ng bám vi khu n
1.1.3 Có s liên quan và à ng b à ng c à à c à à à i di n
à u ch à à c có nh à à ng c m m t nhai hay c nh c n)
àT ng xuyên s d à ng và các s n ph m ch bi n t ng mà không gi v à à à à c
v n là do tình tr ng v sinh r à ng kém gây tích t m ng bám vi khu n
2 Nguyên nhân toàn thân
2.1 R i lo n n i ti t
B nh ti à ng, b nh thi à à à ng th n, ph n mang thai,
tu i d y thì, r i lo n cân b ng chuy n hóa
Trang 37do s phát tri n kinh t c a nh à à à à
2.5.4 Ch à ng và à ng
Ch à ng kém d à n t à phát tri n và m à tr m tr ng
c a b nh viêm nha chu
V Sinh b nh h c c a b nh nha chu
B nh nha chu là m t b nh nhi m khu n mô nha chu, b nh x y ra khi có
s m t cân b ng gi a m t bên là vi khu n t p trung v i s ng l n và
m t bên là nh à à b o v có mô nha chu
Sang ch n v i nh ng l c b à à à à à à à à ànhân t i ch quan tr ng Sang ch à à à à à à à à àXOR và bi à à u thành viêm nha chu
Ngoài ra nh à à b o v t i ch à chi ph i r t nhi u b i y u t
t ng quát c th là các b nh t à à à à ng Nguyên nhân t ng
Trang 38quát s à y quá trình phát tri n c a b nh t à u nh thành
à u n ng ho c t à u thành viêm nha chu phá h y
Y u t t i ch Vi khu nM à à àC à V à u Y u t toàn thânViêm nha chu phá hu (VNCPH) Sang ch n
VI Các hình th lâm sàng b nh nha chu
Trong bài này chúng tôi ch c à n nh ng b nh nha chu ph bi n nh t:
à u, viêm nha chu phá h y, viêm nha chu l a tu i thanh niên (suy nha chu)
Trang 39 Ch à à à nh d a vào các tri u ch ng lâm sàng
Ch à à à t: v i viêm nha chu phá hu à à à à à àlay, hình nh X- à à à à à à u ngang
2.Viêm nha chu phá h y (Periodontitis)
àĐ à m c a b nh
Là b nh c a toàn th nh ng mô nha chu g à à u, dây ch ng nha chu, XO‘ àX à à à àĐ à à a b nh là s m t bám dính t à n nhi u và có th phát hi n m t cách d dàng trên lâm sàng và phim X-
quang
Là m t b nh mãn tính x y ra nh à i l n trên 35 tu i, không phân
bi t gi i tính
Là b nh không hoàn nguyên
B nh di n ti n theo chu k (th i k b c phát xen l n th i k yên ngh ) 2.2 Tri u ch ng lâm sàng
Viêm nha chu phá hu có t t c các d u ch ng c à à à à u
Trang 40 Túi nha chu hình thành do s di chuy n c a bi u mô bám dính v phía chóp
g à à ng th i v i s à à àT à à à à à V trong túi có nhi u vi khu n
2.5 Bi n ch ng c a viêm nha chu phá h y
Áp xe nha chu
Viêm kh à à à à à c
Viêm mô t à à à à à à
2.6 Ch à à à à à à t
Ch à à à nh d a vào các tri u ch ng lâm sàng
Ch à à à t: V i viêm nha chu l a tu i thanh niên trên hình nh X- à à à à à à u d c
3 Viêm nha chu l a tu i thanh niên (suy nha chu) Periodontosis
àĐ à m c a b nh
Là m t b nh mãn tính hay g p tu i 12 - 26, t l n m c b nh nhi à ànam g p 3 l n
gi ng viêm nha chu phá h y (b à à à n khám à an này)
3.3 X-quang
X à à à à u d c ho c vát
3.4 Ch à