Bài giảng - Hóa vô cơ

www.dayvahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam Chú ý: - Các muối axit tác dụng với các muối có tính bazơ hoặc lưỡng tính thì phản ứng xảy ra theo chiều axit ba zơ: - Trong dung dịch chứa

Trang 1

Bài giảng Hóa vô cơ

Trang 2

www.dayvahoc.info Diễn đàn giáo dục Việt Nam

a Oxit baz¬: Lµ oxit cña kim lo¹i, t−¬ng øng víi m ét baz¬

Chó ý: ChØ cã kim lo¹i míi t¹o thµnh oxit baz¬, tuy nhiªn mét sè oxit bËc cao cña kim lo¹i nh− CrO3, Mn2O7 l¹i lµ oxit axit

VÝ dô: Na2O , CaO , MgO , Fe2O3

b Oxit axit: Th−êng lµ oxit cña phi kim, t−¬ng øng víi mét axit

VÝ dô: CO2, SO2, SO3, P2O5

c Oxit l−ìng tÝnh: Lµ oxit cña c¸c kim lo¹i t¹o thµnh muèi khi t¸c dông víi c¶ axit vµ baz¬ (hoÆc víi oxit a xit vµ oxit baz¬ )

VÝ dô: ZnO , A l2O3, SnO

d O xit kh«ng t¹o muèi (oxit trung tÝnh): CO , N O

cã oxi

axit

cã oxi

Baz¬

tan kh«ng Baz¬

tan

Muèi trung hoµ

Muèi axit

Trang 3

Fe3O4 = Fe(FeO2)2 s¾t (II) ferit

3 C¸ch gäi tªn:

II Ax it

1 §Þnh nghÜa

Lµ hîp chÊt mµ ph©n tö cã m ét hay nhiÒu ngu yªn tö H liªn kÕt víi gèc axit

- C«ng thøc tæng qu ¸t: HnR (n: b»ng ho¸ trÞ cña gèc axit, R: gèc axit)

- A xit kh«ng cã oxi: H Cl, HBr, H2S, H I

- A xit cã oxi: H2CO3, H2SO3, H2SO4, HNO2, HNO3

3 Tªn gäi

* Axit kh«ng cã oxi:

- Tªn axit: axit + tªn phi kim + hid ric

- V Ý dô: HCl axit clohidric

H2S axit sun fuhidric

H Br axit bromhidric

* Axit cã oxi:

- Tªn axit: axit + tªn phi kim + ic (¬ )

- V Ý dô: H2SO4 axit sunfu ric

Trang 4

liªn kÕt víi mét hay nhiÒu nhãm hidroxit (-OH )

- C«ng thøc tæng qu ¸t: M(OH)n M: kim lo¹i (hoÆc nhãm -NH4)

n: b»ng ho¸ trÞ cña kim lo¹i

- V Ý dô: Fe(OH )3, Zn(OH )2, NaOH , KOH

2 Ph© n lo¹i

- Baz¬ tan (kiÒm ): NaOH , KOH , Ca(O H)2, Ba(O H)2

- Baz¬ kh«ng tan: Cu(OH )2, Fe(OH )2, Al(OH )3

- C«ng thøc tæng qu ¸t: MnRm (n: ho ¸ trÞ gèc axit, m: ho¸ trÞ kim lo¹i)

- V Ý dô: Na2SO4, NaHSO4, CaCl2, KNO3, KNO2

2 Ph© n lo¹i

Theo thµnh phÇn muèi ®−îc ph©n thµnh hai lo¹i:

- Muèi trung hoµ: lµ muèi mµ trong thµnh phÇn gèc axit kh«ng cã nguyªn tö hidro cã thÓ thay thÕ b»ng nguyªn tö kim lo¹i

Tªn muèi: tªn KL (kÌm theo ho ¸ trÞ nÕu KL cã nhiÒu ho¸ trÞ) + tªn gè c axit

Trang 5

b T¸c dông víi dung dÞch baz¬ (kiÒm):

Chó ý: tuú tØ lÖ sè m ol oxit axit vµ sè m ol kiÒm sÏ x¶y ra ph¶n øng (1 ) hoÆc (2) hay x¶y ra c¶ hai ph¶n øng

Trang 6

c T¸c dông víi oxit baz¬ : O xit baz¬ ph¶i t−¬ng øng víi baz¬ tan:

Chó ý: Nh÷ng oxit cña kim lo¹i cã nhiÒuho¸ trÞ khi ph¶n øng víi axit m ¹nh sÏ

®−îc ®−a tíi kim lo¹i cã ho¸ trÞ cao nhÊt

c T¸c dông víi oxit axit: Xem phÇn oxit axit

d BÞ k hö bëi c¸ c chÊt khö m¹nh: Trõ oxit cña kim lo¹i m¹nh (tõ K → A l)

Trang 7

www.dayvahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam

Chú ý: Khi Fe2O3 đang bị khử m à CO bị thiếu thì chất rắn tạo thành có 4 chất sau : Fe2O3, Fe3O4, FeO Fe (Vì các phản ứn g xảy ra đồng thời)

3 Oxit l−ỡ ng tính (Al2O3, ZnO)

a Tác d ụng với axit:

b Tác d ụng với kiềm :

2 Tác dụng với bazơ :

4 Tác dụng với muối:

Trang 8

www.dayvahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam Chú ý: Sản phẩm phải tạo ra chất kết tủa (chất khó tan), hoặc chất bay hơi hay tạo ra a xit yếu

5 Tác dụng với kim loại: (kim loại đứng trước hidro trong dãy hoạt động hoá học)

H2SO4(loãng) + Zn → ZnSO4 + H2 Chú ý:

(tính chất thụ động hoá)

b Tác d ụng với axit:

2KO H + H2SO4 →K2SO4 + 2H2O (1)

Chú ý: tuỳ tỉ lệ số m ol axit và số m ol bazơ sẽ xảy ra phản ứng (1) hoặc (2) hay xảy ra cả phản ứn g

c Tác dụng với oxit axit, oxit lưỡng tính: Xem phần oxit axit, oxit lưỡ ng tính

d Tác dụng với hid roxit lưỡng tính (Al(O H)3, Zn(O H)2)

e Tác d ụng với dung dịch muối

Chú ý: Sản phẩm phản ứng ít nhất phải có m ột chất không tan (kết tủa)

2 Bazơ không ta n

Trang 9

a T¸c d ông víi axit:

a T¸c d ông víi axit: Xem phÇn axit

b T¸c d ông víi kiÒm: Xem p hÇ n kiÒm

c BÞ nhiÖt ph©n tÝch: Xem p hÇn baz¬ kh«ng ta n

iV Muèi

1 T¸c dông víi dung dÞch axit:

2 D ung dÞch muèi t¸c dông víi dung dÞch baz¬:

Chó ý: Muèi a xit t¸c dông víi kiÒm t¹o thµnh muèi trung hoµ vµ n−íc

3 D ung dÞch muèi t¸c dông víi dung dÞch muèi:

Trang 10

Chú ý: - Các muối axit tác dụng với các muối có tính bazơ hoặc lưỡng tính thì phản ứng xảy ra theo chiều axit ba zơ:

- Trong dung dịch chứa muối nitrat và m ột axit thường thì dung dịch này được coi là m ột axit nitric loãng:

* Khái niệm phản ứng trao đổi:

Những phản ứng giữa muối và a xit, m uối và ba zơ, muối và muối xảy ra trong dung dịch được gọi là phản ứng trao đổi Trong các phản ứng này các thành phần kim loại hoặc hidro đổi chỗ cho nhau , các thành phần gốc a xit đổi chỗ cho nhau

Đ iều kiện xảy ra phản ứng trao đổi:

- Phản ứng phải xảy ra trong dung dịch

- Tạo ra chất kết tủa (chất khó tan), hoặc chất bay hơi hay tạo ra nước, axit yếu, bazơ yếu

Ví dụ:

+ Tạo ra nước hay axit yếu, bazơ yếu:

(axit yếu)

(bazơ yếu )

4 Dung dịch muối tác dụng với kim loại:

Trang 11

A Kim loại

I Đặc điểm của kim loại

Có ánh kim, tính dẻo , tính dẫn điện và nhiệt tốt

II Dãy hoạt độ ng hoá của các kim loại

Căn cứ vào mức độ hoạt động ho á của các kim loại ta có thể xếp các kim loại trong một dãy gọi là "Dãy hoạt động hoá của kim loại:

K, Ca, Na, Mg, Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt,

Au

* ý nghĩa dãy hoạt động hoá của các kim loại:

- Theo chiều từ K đến Au: Mức độ hoạt động của các kim loại giảm dần

Trang 12

- Kim loại đứng trước đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối (trừ kim loại có khả năng phản ứng với nước ở điều kiện thường,sẽ phản ứng với nước của dung dịch)

- Theo mức độ hoạt động của kim loại có thể chia kim loại thành 3 loại: + Kim loại mạnh: từ K đến A l

+ Kim loại trung bình: từ Zn đến Pb

+ Kim loại yếu: những kim loại xếp sau H

III Tính chất hoá học

1 Tác dụng với phi kim

a Với oxi: H ầu hết các kim loại tác dụng với oxi tạo thành oxit (trừ Ag, Pt,

b Với phi kim khác:

- Tác dụng với lưu huỳnh: Hầu hết các KL đều tác dụng với S tạo thành sunfua kim loại (trừ Ag, Pt, Au)

H ầu hết các KL đều tác dụng với halogen tạo thành muối của kim loại có hoá trị cao nhất (nếu kim loại đó có nhiều hoá trị, trừ Pt, Au)

Trang 13

2 Tác dụng với d ung dịch axit:

a Axit thường: HCl, H2SO4 loãng

Các Kl đứng trước hidro trong dãy hoạt động hoá học tác dụng với các axit thường tạo thành muối có hoá trị trung gian (nếu kim loại đó có nhiều hoá trị) và

- Với H2SO4 đặc, nóng: tạo thành muối có ho á trị cao nhất + nước + một

Trang 14

- Khi cho kim loại tác dụng với H NO3:

+ Phản ứng tạo ra khí không màu, sau hoá màu nâu thì sản phẩm tạo

ra là NO và axit phản ứng là axit loãng

4 Tác dụng với dung dịch m uối:

Kim loại đứng trước đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi muối của nó trong dung dịch

Các kim loại càng xa nhau trong dãy H ĐHH (có mặt trong phản ứng) thì phản ứng xảy ra càng mạnh

Đ iều kiện: Kim loại phải tương ứng với bazơ kiềm

* ở nhiệt độ cao (tác dụng với hơi nước):

Trang 15

www.dayvahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam Kim loại đứng trước trong dãy HĐHH đẩy lim loại đứng sau ra khỏi oxit của nó ở nhiệt độ cao (trừ oxit của các kim loại từ K đến Al)

B Phi kim

I Đặc điểm

- Không có ánh kim, không có tính dẻo; dẫn điện, dẫn nhiệt kém

- Các phi kim: C, Si, N, P, O, S, Cl, Br tạo thành hợp chất khí với hidro

II Tính chấ t hoá học

1 Tác d ụng với kim loại: Xem p hầ n kim loại

2 Tác d ụng với p hi kim

Phi kim nào càng dễ phản ứng với hidro thì tính phi kim càng mạnh

3 Tác dụng với axit

Trang 16

C, S, P t¸c dông víi c¸c axit m¹nh t¹o oxit vµ ®−a vÒ sè oxi ho¸ cao nhÊt cã thÓ

4 T¸c d ông víi kiÒm (X2: Cl2, Br2, I2)

Clo rua v«i

5 T¸c dông víi muèi (X2: Cl2, Br2, I2)

H alogen m¹nh ®Èy halogen yÕu h¬n ra khái dung dÞch muèi cña nã (trõ

F2)

6 T¸c dông víi oxit baz¬

CO, kim lo¹i

Trang 17

Chuyên đề 4

Một số dạng câu hỏi và bài tập lý thuyết

Dạng 1: Câu hỏi t rình bày, so sánh, giải thích hiện t ượng và viết phương trình phản ứng

H ãy phân loại và gọi tên các chất trên

thành thuộc loại nào Viết các công thức ho á học của các axit và bazơ tương ứng với mỗi oxit đó

CO Chất nào tác dụng với nước, chất nào tác dụng với dd KOH Viết PTHH

Trang 18

a Nh÷ng chÊt nµo t¸c dông víi n−íc?

c Nh÷ng chÊt nµo t¸c dông víi NaOH?

víi nhau Nªu râ ®iÒu kiÖn ph¶n øng vµ viÕt PTHH nÕu cã

C¸c cÆp chÊt nµo ph¶n øng ®−îc víi nhau Nªu râ ®iÒu kiÖn vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng

®−îc kh«ng? Gi¶i thÝch t¹i sao ?

13 Một số oxit ®−îc dïng lµm chÊt hót Èm( chÊt lµm kh«) trong phßng thÝ nghiÖm h·y cho biÕt nh÷ng oxit nµo sau ®©y cã thÓ dïng lµm chÊt hót Èm: CuO,

häa

Trang 19

được không? vì sao?

B H ấp thụ hết khí B bằng dung dịch NaOH được dd C Dung dịch C vừa tác dụng

và dung dịch D Cô cạn dung dịch D được muối khan E Đ iện phân nóng chảy E thu được kim loại M

Xác định thành phần A, B, C, D, E, M Viết phương trình phản ứng

- Kali clorua + bạc nitrat

- Nhôm sunfat + bari nitrat

- Kalicacbonat + axit sunfuric

- Sắt(II) sunfat + natri clorua

- Natri nitrat + đồng(II) sunfat

- Natri sunfua + axit clohidric

Nêu hiện tượng xảy ra Giải thích bằng PTPƯ

trong vào dung dịch thu được

và để lâu ngoài không khí

a Đốt dây sắt trong khí clo

Trang 20

hiện tượng, viết các phương trình phản ứng xảy ra trong hai thí nghiệm sau:

a Cho từ từ dung dịch A và dung dịch B

b Cho từ từ dung dịch B vào dung dịch A

a Nhỏ dung dịch iốt vào một lát chuối xanh

rằng:

- C và D không phản ứng được với dung dịch H Cl

- B tác dụng được với dung dịch muối A giải phóng A

- D tác dụng được với dung dịch muối C, giải phóng C

H ãy sắp xếp dãy các kim loại trên theo chiều hoạt động hoá học giảm dần Lấy ví

dụ kim loại cụ thể và viết các PTH H của phản ứng ở thí nghiệm trên

H ãy giải thích và sắp xếp các kim loại theo chiều hoạt động hoá học tăng dần Lấy ví dụ các kim loại cụ thể và viết PTHH minh hoạ

hóa học giải thích cho từng trường hợp sau đây:

Dạng 2: Câu hỏi điều chế

I Sơ đồ phản ứng

Trang 21

Trang 22

Axit men

Biết A được tạo thành nhờ phản ứng quang hợp, G là metyl clorua

Câu 14 Chọn các chất thích hợp A , B, C, Viết phương trình hoá học theo sơ

đồ biến hoá sau (ghi rõ điều kiện phản ứng nếu có)

Câu 15 Viết phương trình phản ứng theo sơ đồ sau:

1 Ca  →CaO  →Ca(O H)2  → CaCO3  → Ca(HCO3)2  → CaCl2  → CaCO3

FeCl2 FeSO4 Fe(NO3)2 Fe(OH)2

FeCl3 Fe2(SO4)3 Fe(NO3)3 Fe(O H)3

Phương trình khó :

- Chuyển muối clorua → muối sunfat: cần dùng Ag2SO4 để tạo k ết tủa AgCl

- Chuyển muối sắt (II) → muối sắt (III): dùng ch ất oxi hoá (O2, KMnO4,…)

Ví dụ: 10FeSO4 + 2KMnO4 + 8H2SO4 → 5Fe2(SO4)3 + K2SO4 + 2MnSO4 + 8H2O

4Fe(NO3)2 + O2 + 4H NO3 → 4Fe(NO3)3 + 2H2O

- Chuyển muối Fe (III) → Fe(II): dùng chất khử là kim loại (Fe, Cu, )

Trang 23

www.day vahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam

Ví dụ: Fe2(SO4)3 + Fe → 3FeSO4

2Fe(NO3)3 + Cu → 2Fe(NO3)2 + Cu (NO3)2

- ZnO + 2NaO H → Na2ZnO2 + H2O

- KH CO3 + Ca(OH )2 → CaCO3 + KOH + H2O

8 KMnO4 → Cl2 → nước Javen → Cl2

NaClO3 → O2

A l2O3  → Al2(SO4)3 NaAlO2

9 Al Al(OH )3 AlCl3  → A l(NO3)3 Al2O3

Câu 16 H ãy tìm 2 chất vô cơ thoả m ãn ch ất R trong sơ đồ sau:

(8)

(4) (5) (6) (9)

(10) (3)

(7)

Trang 24

Câu 19 Chọn các chất A, B, C biết rằng chúng đều là hợp chất của sắt Viết các

phương trình phản ứng thực hiện dãy biến hoá theo sơ đồ (ghi rõ điều kiện ph ản

Câu 20 V iết phương trình hoá học thực hiện dãy biến hoá theo sơ đồ sau (ghi rõ

điều kiện ph ản ứng nếu có)

Câu 21 Có những chất Na2O, Na, N aO H, Na2SO4, N a2CO3, NaCl

Dựa vào mối quan hệ giữa các chất, hãy sắp xếp các chất trên thành một dãy

chuyển đổi ho á học Viết các PTHH cho dãy chuyển đổi hoá học trên

II Điền chất và hoàn thành phương trình phản ứng

(5) +C, t o cao

(1)

(2)

(3)

(4)

Trang 25

Xác định A, B, C, D, E, G Làm thế nào để chuyển E về Fe? Viết PTHH

III Điều chế một chất từ nhiều chất bằng nhiều cách

1 Điều chế oxit

nước)

Trang 26

www.day vahoc.info Diễn đàn giáo dục Việt Nam

Hi®roxit l−ìng tÝnh + Muèi míi

5 §iÒu chÕ muèi

Axit + Bz¬

Oxit axit + O xit baz¬

Muèi axit + Baz¬

Trang 27

www.day vahoc.info Diễn đàn giỏo dục Việt Nam Câu 8: Từ các chất NaCl, Fe, H2O , H2SO4 đặc Hãy viết PTPư điều chế: FeCl2,

Câu 12 : Từ quặng pyrit sắt, nước biển, không khí, hãy viết các phương trình

Câu 13 Từ những chất có sẵn là Na2O , CaO , H2O và các dung dịch

Câu 14 Trong phòng thí nghiệm có những chất sau: vôi sống, sô đa và nước H ãy viết các PTH H điều chế NaO H

Câ u 15 Từ Cu, N aCl, H2O Viết các PTHH điều chế Cu(OH)2

Câu 16 Từ NaCl, MnO2, H2SO4(đ), Fe, Cu, H2O Viết phương trình hoá học

Câu 17 Từ các chất FeS2, NaCl, H2O, O2 và các chất xúc tác, thiết bị cần

Câu 19 Từ những nguyên liệu ban đầu là quặng pirit, H2O , không khí,

Câu 20 Từ quặng pyrit sắt, nước biển, không khí, hãy viết PTHH điều chế

Dạng 3: Câu hỏi phân biệt và nhận b iết

- Quì hoá xanh

2 Phenolphtalein - Kiềm - Hoá hồng

Trang 28

4

Dung dịch kiềm - Kim loại Al, Zn

- Al2O3, ZnO, Al( OH)3, Zn(OH)2

- Ba, BaO, muối Ba

- Fe, FeO, Fe3O4, FeS, FeS2, FeCO3, CuS, Cu2S

- Tan Khí CO2, S O2, H2S bay lên

- Tan, H2↑

- Tan, khí NO2, SO2 bay lên Riêng Cu còn tạo dd muối đồng

→ tan + dd trong + H

2 ↑

→ Na: m àu vàng

K: màu tím

Ca, Ba (ho á trị II) + H2O

+ Đốt cháy, quan sát m àu ngọn lửa

→ Ca: tan + dd đục + H2↑

→ Ba: tan + dd trong + H2↑

Trang 29

Ag + HNO3, sau đó cho NaCl

2

Một số phi kim

I2 (màu tím đen) + Hồ tinh bột Đun nóng

mạnh

→ Màu xanh Thăng hoa hết

S (màu vàng) + Đốt trong O2, KK → SO2↑ (mùi hắc)

P (màu đỏ) + Đốt cháy → P2O5 tan trong nước + dd làm

Al2O3 + Tan cả trong ax it và kiềm

CuO + dd HCl, HNO3, H2SO4(l ) → Dung dịch m àu xanh

Định dạng
Số trang	49
Dung lượng	537,82 KB

Bài giảng - Hóa vô cơ

Tan, dd thu đc làm đỏ quì Tan