an toan thuc vat chuyen gen

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH TÂY KHOA CÔNG NGHỆ NÔNG THỰC PHẨM GV:TS.Nguyễn Quang Huy TH: Nguyễn Văn Duy Nguyễn Xuân Đức Nguyễn Thị Hồng Hà Hồng Vân... chúa không ăn ngô mà ăn lá bông tai,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH TÂY KHOA CÔNG NGHỆ NÔNG THỰC PHẨM



GV:TS.Nguyễn Quang Huy TH: Nguyễn Văn Duy

Nguyễn Xuân Đức Nguyễn Thị Hồng

Hà Hồng Vân

 Cây chuy n gen là m t th c v t mang m t ể ộ ự ậ ộ

ho c nhi u gen đư c đưa vào nhân t o thay ặ ề ợ ạ

vì thông qua lai t o ạ

 Nh ng gen đư c t o đưa vào (gen chuy n) có ữ ợ ạ ể

th đư c phân l p t nh ng loài th c v t có  ể ợ ậ ừ ữ ự ậquan h h hàng ho c t nh ng loài khác ệ ọ ặ ừ ữ

bi t hoàn toàn ệ

 T o các gi ng cây năng su t cao, ch t lư ng t t;ạ ố ấ ấ ợ ố

 Thông làm m t tính đa d ng sinh h c c a muôn loài;ấ ạ ọ ủ

 Nâng cao hi u qu s d ng nguyên li u đ i v i nông ệ ả ử ụ ệ ố ớ

nghi p và môi trư ng; ệ ờ

 Tăng thu nh p, gi m đói nghèo các nư c đang phát ậ ả ở ớ

tri n.ể

 Cho phép các nhà t o gi ng th c v t đưa ra gi ng m i ạ ố ự ậ ố ớ

nhanh hơn và vư t qua nh ng gi i h n c a t o gi ng ợ ữ ớ ạ ủ ạ ố

truy n th ng.ề ố

  Đ phát tri n nh ng gi ng cây đ t nh ng m c tiêu trên, các nhà ể ể ữ ố ạ ữ ụ

khoa h c đã s d ng công ngh gene.ọ ử ụ ệ

 ví d :ụ h đưa m t gene có tính ch u h n t cây này vào cây khác, ọ ộ ị ạ ừ

tăng kh năng ch u h n c a cây sau.ả ị ạ ủ

Theo phương pháp truy n th ng, nhà t o gi ng tìm cách t ề ố ạ ố ổ

h p l i các gen gi a hai cá th th c v t nh m t o ra con lai ợ ạ ữ ể ự ậ ằ ạ mang nh ng tính tr ng mong mu n Phương pháp này đư c ữ ạ ố ợ

th c hi n b ng cách chuy n h t ph n t cây này sang nhu ự ệ ằ ể ạ ấ ừ ỵ hoa c a cây khác ủ

 Tuy nhiên phép lai chéo này b h n ch b i nó ch có th th c ị ạ ế ở ỉ ể ự

hi n đư c gi a các cá th cùng loài ho c có h hàng g n ệ ợ ữ ể ặ ọ ầ

Ph i m t nhi u th i gian m i thu đư c nh ng k t qu mong ả ấ ề ờ ớ ợ ữ ế ả

mu n và thư ng là nh ng đ c tính quan tâm l i không t n t i ố ờ ữ ặ ạ ồ ạ trong nh ng loài có h hàng g n ữ ọ ầ

 K thu t chuy n genỹ ậ ể cho phép nhà t o gi ng ạ ốcùng lúc đưa vào m t th c v t nh ng gen ộ ự ậ ữ

 1.Tách AND plasmid và AND

t bào cho nh enzym c t ế ờ ắ

 2.Tr n chung AND plasmid ộ

v i đo n AND tb cho, thêm ớ ạ enzym N i ligaza t o AND tái ố ạ

 - Kháng sâu bọ: TPBĐG như ngô B.t có th giúp chúng ta ể

lo i tr thu c tr sâu hóa h c, nh đó h th p giá thành ạ ừ ố ừ ọ ờ ạ ấ

nông s n ả

 - Ch u thu c tr cị ố ừ ỏ:cây tr ng s đư c bi n đ i gen đ ồ ẽ ợ ế ổ ể

tăng s c đ kháng đ i v i thu c tr c m nh nh t Nh đó, ứ ề ố ớ ố ừ ỏ ạ ấ ờ

nông dân ch c n phun m t lo i thu c thay vì nhi u lo i ỉ ầ ộ ạ ố ề ạ

như trư c, gi m b t tác h i đ n môi trư ng ớ ả ớ ạ ế ờ

 Ch u d ch b nhị ị ệ : B nh c a cây tr ng do r t nhi u lo i ệ ủ ồ ấ ề ạ

virus, n m và vi khu n gây ra Các nhà sinh h c th c v t ấ ẩ ọ ự ậ

đang c g ng t o ra nh ng lo i cây tr ng bi n đ i gen có ố ắ ạ ữ ạ ồ ế ổ

s c đ kháng đ i v i m i lo i b nh ứ ề ố ớ ọ ạ ệ ngô (Bt corn) mang gen Bt (chống sâu hại)

 Dinh dư ngỡ : ở các nư c thu c th gi i ớ ộ ế ớ

th 3, suy dinh dư ng là hi n tư ng h t ứ ỡ ệ ợ ế

s c ph bi n vì ngư i dân thư ng ch ứ ổ ế ờ ờ ỉ

d a vào m t lo i cây tr ng duy nh t làm ự ộ ạ ồ ấ

th c ăn, ch ng h n như g o Tuy nhiên, ứ ẳ ạ ạ

g o không ch a đ lư ng ch t dinh ạ ứ ủ ợ ấ

dư ng c n thi t cho cơ th N u đư c ỡ ầ ế ể ế ợ

chuy n đ i gen, g o s ch a nhi u ể ổ ạ ẽ ứ ề

vitamin b sung và nhi u khoáng ch t ổ ề ấ

hơn, đ đ bù đ p cho vi c thi u h t ủ ể ắ ệ ế ụ

ch t dinh dư ng ấ ỡ

 Dư c ph mợ ẩ : Chi phí s n xu t thu c ả ấ ố

men và vaccine thư ng r t l n Do v y, ờ ấ ớ ậ

gi i nghiên c u qu c t đang tìm cách ớ ứ ố ế

s n xu t lo i vaccine ăn đư c, có trong ả ấ ạ ợ

cà chua và khoai tây Nh đó, chúng s ờ ẽ

d v n chuy n, b o qu n và qu n lý hơn ễ ậ ể ả ả ả

vaccine tiêm truy n th ng ề ố

 Bên c nh đ y, cây tr ng bi n đ i gen ạ ấ ồ ế ổ

không ch đơn thu n là th c ph m ỉ ầ ự ẩ

Cà chua kháng nấm

chúa không ăn ngô mà ăn lá bông tai, tuy nhiên gió s ẽ

mang ph n hoa ngô B.t r c lên cây bông tai khi n cho sâu ấ ắ ế

ch t s ch ế ạ

 Gi m hi u qu thu c tr sâuả ệ ả ố ừ : Do m t s mu i đã tr ộ ố ỗ ở nên mi n d ch đ i v i thu c tr sâu DDT (nay đã b c m s ễ ị ố ớ ố ừ ị ấ ử

d ng), nhi u ngư i t ý lo ng i r ng côn trùng r i cũng s ụ ề ờ ỏ ạ ằ ồ ẽ kháng đư c B.t ho c các lo i cây tr ng bi n đ i gen đ ợ ặ ạ ồ ế ổ ể

ch ng sâu b nh ố ệ

 Chuy n gen sai m c đíchể ụ : M t trong nh ng đi u khi n ộ ữ ề ế nhi u ngư i lo l ng là cây tr ng đư c bi n đ i gen đ ề ờ ắ ồ ợ ế ổ ể

ch u đư c thu c tr c và b n thân c s lai t o v i nhau, ị ợ ố ừ ỏ ả ỏ ẽ ạ ớ

nh đó c s đư c mang gen kháng thu c tr c ờ ỏ ẽ ợ ố ừ ỏ

 + nh hư ng đ n s c kh e con ngư i :Ả ở ế ứ ỏ ờ

 D ngị ứ : R t nhi u tr em M và châu Âu đã b các tri u ấ ề ẻ ở ỹ ị ệ

không t t đ i v i s c kh e con ngư i Ch ng h n, gen ố ố ớ ứ ỏ ờ ẳ ạ

c y vào khoai tây đ tăng kh năng tránh tuy t là m t ấ ể ả ế ộ

ch t r t đ c đ i v i đ ng v t có vú ấ ấ ộ ố ớ ộ ậ

+Lo ng i v m t kinh t :ạ ề ặ ế

  Đưa TPBĐG ra th trư ng là m t quá trình t n kém và m t nhi u ị ờ ộ ố ấ ề

th i gian., vi c c p b n quy n cho gi ng cây m i s làm tăng giá ờ ệ ấ ả ề ố ớ ẽ

h t gi ng, khi n cho nông dân các nư c th 3 không đ kh năng ạ ố ế ớ ứ ủ ả mua h t gi ng cây bi n đ i gen Do đó, kho ng cách gi a ngư i ạ ố ế ổ ả ữ ờ giàu và ngư i nghèo ngày càng tr nên r ng hơn ờ ở ộ

 Nguy cơ gây d ngị ứ :

 Theo ông Đáng, vi c đưa gen ngoài vào sinh v t có th d n đ n ệ ậ ể ẫ ế

vi c xu t hi n ch t gây d ng khi ăn các th c ph m bi n đ i gien ệ ấ ệ ấ ị ứ ự ẩ ế ổ (GM).

 Nguy cơ t o ra đ c tạ ộ ố:

 vi c s n sinh ra ch t di t sâu b đ ch ng l i côn trùng, ho c ệ ả ấ ệ ọ ể ố ạ ặ

ch t di t c , vì v y, b n thân chúng ch a đ ng các ch t này Các ấ ệ ỏ ậ ả ứ ự ấ

ch t này có th tích lu trong chu i th c ăn và gây nên b nh t t ấ ể ỹ ỗ ứ ệ ậ

M t khác, vi c đưa gen l vào cơ th có th gây r i lo n quá trình ặ ệ ạ ể ể ố ạ chuy n hoá, t o nên s xu t hi n các đ c t ể ạ ự ấ ệ ộ ố

 Khi ăn nh ng th c ph m có đ c t này, s c kho con ngư i hoàn ữ ự ẩ ộ ố ứ ẻ ờ toàn có th b tác đ ng ể ị ộ

 Nguy cơ gây nh n kháng sinhờ :

 Vi c s d ng GM có th d n t i vi c tăng tính kháng kháng ệ ử ụ ể ẫ ớ ệ

sinh c a vi khu n Tuy chưa th kh ng đ nh nh ng nh hư ng ủ ẩ ể ẳ ị ữ ả ở

c a th c ph m bi n đ i gen gây d ng, đ c t , kháng kháng ủ ự ẩ ế ổ ị ứ ộ ố sinh, nhưng m t s nghiên c u g n đây cho th y r ng chu t ộ ố ứ ầ ấ ằ ộ

ăn ngô bi n đ i gen có hi n tư ng gan b sưng ế ổ ệ ợ ị

 Nguy cơ v thành ph n dinh dư ngề ầ ỡ :

 các phương pháp nhân gi ng th c v t, dù truy n th ng hay ố ự ậ ề ố chuy n gen, đ u có kh năng thay đ i giá tr dinh dư ng c a ể ề ả ổ ị ỡ ủ

s n ph m, ho c thay đ i ngoài d ki n v n ng đ , hàm lư ng ả ẩ ặ ổ ự ế ề ồ ộ ợ các ch t c ch dinh dư ng ấ ứ ế ỡ

 Cây chuy n gen có th giúp tăng lên m t s thành ph n dinh ể ể ộ ố ầ

dư ng nh t đ nh Ch ng h n, cây lúa là cây lương th c quan ỡ ấ ị ẳ ạ ự

tr ng nh t c a nhân lo i, nhưng lúa có như c đi m cơ b n là ọ ấ ủ ạ ợ ể ả không ch a vitamin A và c carotene ứ ả

 Tuy nhiên, cây bi n đ i gen có th gây nh ng nguy cơ thành ế ổ ể ữ

ph n dinh dư ng, đó có th là s thay đ i các thành ph n ầ ỡ ể ự ổ ầ

tương đ i (protein thô, ch t béo thô, carbonhydrat thô ), hàm ố ấ

lư ng protein, các protein b t thư ng, các ch t kháng dinh ợ ấ ờ ấ

dư ng (phytase, ch t c ch trypsin ) ỡ ấ ứ ế

 Nh ng cu c tranh lu n xung quanh nh hư ng c a cây ữ ộ ậ ả ở ủ chuy n gen đ i v i môi trư ng và con ngư i ngày càng ể ố ớ ờ ờ

ph c t p, căng th ng và r t nh y c m V n đ này càng ứ ạ ẳ ấ ạ ả ấ ề

ph c t p hơn khi có các nghiên c u m i đư c công b V y ứ ạ ứ ớ ợ ố ậ cây chuy n gen có an toàn v i môi trư ng hay không? ể ớ ờ

 Vi c đánh giá nh hư ng c a cây chuy n gen t i môi ệ ả ở ủ ể ớ

trư ng thư ng r t khó khăn do ph i xem xét nhi u y u t ờ ờ ấ ả ề ế ố

M t s nhà khoa h c t p trung vào nguy cơ ti m tàng c a ộ ố ọ ậ ề ủ cây chuy n gen trong khi s khác l i nh n m nh tri n ể ố ạ ấ ạ ể

v ng v l i nhu n ọ ề ợ ậ

 H u h t các tranh lu n đ u nghiêng v 2 v n ầ ế ậ ề ề ấ

đ ch p nh n và ph n đ i cây chuy n gen.ề ấ ậ ả ố ể

R t nhi u nhà khoa h c và quan ch c chính ấ ề ọ ứ

ph t ra lo ng i th c ph m bi n đ i ủ ỏ ạ ự ẩ ế ổ

gen(TPBDG) H lên ti ng ch trích nông ọ ế ỉ

nghi p m i ch y theo l i nhu n mà quên đi ệ ả ạ ợ ậ

nh ng tai h a ti m năng, c nh báo chính ph ữ ọ ề ả ủ

GS.TS Bùi Minh Đức: sử dụng thực phẩm biến đổi gen là một tất yếu của con người trong tương lai gần, các nhà khoa học cần khuyến cáo những ảnh hưởng cuẩ thực phẩm biến đổi gen, vì không thể nói rằng loại thực phẩm này không gây nguy hiểm.

PGS.TS Trần Đáng: các nhà khoa học và người dân nghi ngại về những tác động xấu mà TPBDG có thể gây ra cho con người.

GS.Viện sĩ Vũ Tiên Hoàng: TPBDG không nguy hiểm như chúng ta tưởng.

PGS Lê Trần Bình: việc nghiên cứu sản xuất giống cây trồng vật nuôi chuyển gen là một cơ hội thực sự để phát triển và thúc đẩy nền kinh tế.

Các nước trên thế giới đang gặp khó khăn rất lớn trong việc thiết lập một quy trình quản lí cây trồng biến đổi gen tùy theo kinh tế, chính trị và xã hội của từng nước, mỗi chính phủ có một cách giải

quyết khác nhau

Tại Nhật Bản, Bộ Y tế và Phúc lợi tuyên bố rằng

mọi sản phẩm TPBDG, bắt buộc phải đươc kiểm nghiệm kỹ càng trước khi đưa vào sử dụng Hiện nay, việc thử nghiệm chỉ được tiến hành một cách

tự nguyện Các siêu thị ở Nhật đang bày bán

TPBDG và cả không BDG nhưng người tiêu dùng thích các loại rau quả tự nhiên hơn

Tuy Ấn Độ chưa đưa cây trồng chuyển gen vào canh tác nhưng lại là nước ủng hộ mạnh mẽ nghiên cứu cây chuyển gen.

Tại Blazil thì cấm hoàn toàn TPBDG, tuy nhiên nông dân lại buôn lậu đưa hạt giống về trồng vì họ sợ không cạnh tranh nổi với thị trường toàn cầu.

Ở châu Âu những người chống TPBDG đang hoạt động hết sức mạnh mẽ, trước sức ép như vậy buộc phải gián nhãn lên TPBDG.

Hi n nay trên th gi i có khá nhi u cây tr ng đư c bi n ệ ế ớ ề ồ ợ ế

đ i gen Ch ng h n cà chua đư c thay đ i đ c tính ổ ẳ ạ ợ ổ ặ

chín, đ u tương và c c i đư ng kháng thu c tr c , ậ ủ ả ờ ố ừ ỏ ngô và bông tăng tính sâu b …Năm 2000 có 13 qu c ọ ố gia tham gia canh tác cây tr ng bi n đ i gen, trong đó ồ ế ổ

nư c M chi m t l nhi u nh t là 68%, Acgentina, ớ ỹ ế ỷ ệ ề ấ

cannada và Trung Qu c l n lư t chi m t l là 23%, 7% ố ầ ợ ế ỷ ệ

và 1% Các nư c còn l i tham gia và lĩnh v c m i là ớ ạ ự ớ

Pháp, Đ c, Rumani, Mexico… ứ

Trong số các cây trồng biến đổi gen, đỗ tương và ngô được trồng rộng rải nhất chiếm (82%) sau đó

là bông với khoai tây Tính năng kháng thuốc trừ

cỏ chiếm 74%, kháng sâu bệnh chiếm 19%, vừa kháng sâu bệnh vừa kháng thuốc trừ cỏ 7% Nhìn chung diện tích cây trồng biến đổi gen tăng 25 lần trong 5 năm qua, từ khoảng 4,3 triệu ha 1996 lên

109 triệu năm 2000 Trong đó 99 triệu ha thuộc về

Mỹ và Acgentina Ở Mỹ lượng đỗ tương biến đổi gen năm 2000 chiếm 54% tổng số đổ tương trên toàn quốc

Vi t Nam hi n có 3 cây BDG đang t n t i là

lúa, ngô, bông T năm 2002 đã chuy n ừ ể

hư ng sang c i t o nh ng cây l y c (khoai, ớ ả ạ ữ ấ ủ

s n), chuy n hoocmon sinh trư ng vào cá ắ ể ở

b ng Đi xa hơn là công trình như cây bông ốkháng sâu, cây đu đ kháng b nh đ m vòng, ủ ệ ốchuy n gen t ng h p carotene vào cây lúa ể ổ ợ

hay công trình lúa kháng sâu Các công trình trên đã hoàn thi n phòng thí nghi m và ệ ở ệ

đang đư c th c hi n t i 5 cơ s nghiên c u ợ ự ệ ạ ở ứ

l n.ớ

K t lu nế ậ

Nh ng m i quan tâm t i sinh thái và môi trư ng xu t ữ ố ớ ờ ấ

phát t cây chuy n gen đư c đánh giá trư c khi thương ừ ể ợ ớ

m i hoá chúng Đ ng th i c n có s ki m soát và các h ạ ồ ờ ầ ự ể ệ

th ng nông nghi p t t đ phát hi n và gi m thi u nh ng ố ệ ố ể ệ ả ể ữ

m i nguy h i có th x y ra Chúng ta c n so sánh phương ố ạ ể ả ầ pháp chuy n gen, phương pháp truy n th ng và các ể ề ố

phương pháp nông nghi p khác đ làm sáng t nh ng ệ ể ỏ ữ

m i r i ro tương đ i cũng như nh ng l i ích c a vi c áp ố ủ ố ữ ợ ủ ệ

d ng cây chuy n gen ụ ể

M c dù có sai s , nhưng có m t đi u rõ ràng r ng, đ b o ặ ố ộ ề ằ ể ả

v môi trư ng c a chúng ta, lương th c đáp ng nhu c u ệ ờ ủ ự ứ ầ trong tương lai ch d a trên qu đ t hi n có Do đó, đi u ỉ ự ỹ ấ ệ ề quan tr ng là chúng ta ph i s d ng t t c m i bi n pháp ọ ả ử ụ ấ ả ọ ệ

có th đ gi i quy t v n đ c p thi t này ể ể ả ế ấ ề ấ ế