Giáo trình MD4 trồng rau không dùng đất

Bộ giáo trình gồm 5 quyển: 1 Giáo trình mô đun Chuẩn bị trước gieo trồng 2 Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống 3 Giáo trình mô đun Trồng và chăm sóc rau trong môi trường đất 4 Giáo trìn

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

TRỒNG VÀ CHĂM SÓC RAU

KHÔNG DÙNG ĐẤT

MÃ SỐ: 04 NGHỀ: TRỒNG RAU CÔNG NGHỆ CAO

Trình độ: Sơ cấp nghề

Hà Nội, 2014

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ 04

LỜI GIỚI THIỆU

Phát triển chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2009 – 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, là nhu cầu cấp thiết của các cơ sở đào tạo nghề Đối tượng người học là lao động nông thôn, đa dạng về tuổi tác trình độ văn hoá và kinh nghiệm sản xuất Vì vậy, chương trình dạy nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực và các kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện

Sau khi tiến hành hội thảo DACUM dưới sự hướng dẫn của các tư vấn trong

và ngoài nước cùng với sự tham gia của các chủ trang trại, công ty và các nhà trồng rau, chúng tôi đã xây dựng sơ đồ DACUM, thực hiện bước phân tích nghề và soạn thảo chương trình đào tạo nghề trồng kỹ thuật trồng rau công nghệ cao cơ cấp độ công nhân lành nghề Chương trình được kết cấu thành 5 mô đun và sắp xếp theo trật tự lô gíc nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu

về kỹ thuật trồng rau công nghệ cao

Chương trình đào tạo nghề “Trồng rau công nghệ cao” cùng với bộ giáo trình

được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất rau công nghệ cao tại các địa phương trong cả nước, do đó có thể coi là cẩm nang cho người đã, đang và sẽ trồng rau công nghệ cao

Bộ giáo trình gồm 5 quyển:

1) Giáo trình mô đun Chuẩn bị trước gieo trồng

2) Giáo trình mô đun Sản xuất cây giống

3) Giáo trình mô đun Trồng và chăm sóc rau trong môi trường đất

4) Giáo trình mô đun Trồng và chăm sóc rau không dùng đất

5) Giáo trình mô đun Thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm rau

Giáo trình “Trồng rau không dùng đất ” giới thiệu kỹ thuật trồng, chăm sóc cây cà chua, dưa chuột trong môi trường giá thể dùng và kỹ thuật chăm sóc xà lách, rau cải, rau muống trong môi trường thủy canh tĩnh và thủy canh tuần hoàn gồm 02 bài:

Bài 1: Trồng rau trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt

Bài 2: Trồng rau thủy canh

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Sự hợp tác, giúp đỡ Trung tâm phát triển nông nghệ công nghệ cao– Hải Phòng, Bộ môn cây rau – Viện cây lương thực, thực phẩm, Trung tâm nghiên cứu thực nghiệm rau, hoa quả - Viện rau Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, cơ sở sản xuất rau công nghệ cao, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bắc Bộ Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn

1 Phạm Thanh Hải: Chủ biên

2 Phùng Trung Hiếu

3 Kiều Thị Thuyên

4 Nguyễn Thị Thao

MỤC LỤC

BÀI 1: TRỒNG RAU TRONG MÔI TRƯỜNG GIÁ THỂ VÀ HỆ THỐNG

TƯỚI NHỎ GIỌT 1

A Nội dung 1

I Trồng cây cà chua trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt 2

1 Thời vụ 2

2 Chuẩn bị trước lúc trồng cây 2

2.1 Xử lý nhà lưới 2

2.2 Chuẩn bị bầu trồng cây 2

3 Mật độ, khoảng cách 3

4 Trồng cây 4

5 Chăm sóc 4

5.1 Điều khiển nước tưới 4

5.2 Điều khiển lượng phân bón 5

5.2.1 Quy trình phối trộn bón cho cây cà chua: 5

5.2.2 Cách bón 6

5.3 Làm giàn cho cây cà chua 7

5.4 Tiả chồi, lá, nụ hoa: 8

5.5: Rung bông, thụ phấn (khoảng 45 ngày sau trồng): 9

5.6 Kiểm soát sâu bệnh 9

II Trồng cây dưa chuột trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt 10 1 Thời vụ 10

2 Chuẩn bị trước lúc trồng cây 10

2.1 Xử lý nhà lưới 10

2.2 Chuẩn bầu trồng cây 11

3 Mật độ, khoảng cách 11

4 Trồng cây 12

5 Chăm sóc 13

5.1 Điều khiển nước tưới 13

5.2 Điều khiển lượng phân bón 13

5.2.1 Quy trình phối trộn bón cho cây dưa chuột: 14

5.2.2 Cách bón 15

5.3 Làm giàn cho cây dưa chuột 16

5.3.1 Làm giàn 16

5.3.2 Tỉa nhánh: 17

5.5: Rung hoa (bông), thụ phấn: 18

5.6 Kiểm soát sâu bệnh 18

B Bài tập thực hành 19

BÀI 2: TRỒNG RAU THỦY CANH 21

A Nội dung 21

1 Giới thiệu trồng rau thủy canh 21

1.1 Ưu điểm của trồng thủy canh 21

1.2 Hạn chế của kỹ thuật thủy canh: 22

2 Phân loại hệ thống trồng rau thủy cảnh tại Việt Nam 22

2.1 Hệ thống thủy canh hồi lưu ( thủy canh động) 22

2.2 Hệ thống thủy canh tĩnh: 23

3 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh 23

3.1 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh động 23

3.1.1 Chuẩn bị cây con: 23

3.1.2 Chuyển cây lên giàn: 23

3.1.3 Bổ sung dinh dưỡng cho hệ thống: 23

3.1.4 Bổ sung nước cho hệ thống: 24

3.1.5 Chăm sóc cây: 24

3.1.6 Thu hoạch rau: 24

3.1.7 Xử lý giỏ sau thu khoạch rau: 25

3.1.8 Vệ sinh hệ thống: 25

3.2 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh tĩnh 25

3.2.1 Chuẩn bị nguyên vật liệu 25

3.2.2 Chuẩn bị cây con 26

3.2.3 Theo dõi và chăm sóc 26

3.2.4 Chuẩn bị dung dịch 27

3.2.5 Trồng cây trong dung dịch 27

3.2.6 Theo dõi và chăm sóc 27

3.2.7 Thu hoạch 28

4 Kỹ thuật trồng rau thủy canh 28

4.1 Kỹ thuật trồng rau cải 28

4.1.1 Trồng rau cải trong môi trường thủy canh tĩnh 28

4.1.2 Trồng rau cải trong môi trường thủy canh động 33

4.2 Kỹ thuật trồng rau muống 37

4.2.1 Trồng rau muống trong môi trường thủy canh tĩnh 37

4.2.2 Trồng rau muống trong môi trường thủy canh động ( hồi lưu) 41

4.3 Kỹ thuật trồng xà lách 44

4.3.1 Trồng xà lách trong môi trường thủy canh tĩnh 44

4.3.2 Trồng rau xà lách trong môi trường thủy canh động ( hồi lưu) 49

B Bài tập thực hành 53

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 54

IV Hướng dẫn bài tập thực hành 55

V Hướng dẫn đánh giá kết quả học tập 61

5.1 Bài 1: Trồng rau trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt 61

5.2 Bài 2: Trồng rau thủy canh 66

MÔ ĐUN: TRỒNG RAU KHÔNG DÙNG ĐẤT

Mã mô đun: MĐ 04

Giới thiệu mô đun

Mô đun 04 trồng rau trong môi trường không dùng đất có thời gian học tập

là 128 giờ, trong đó có 28 giờ lý thuyết, 94 giờ thực hành và 08 giờ kiểm tra Mô đun này trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng nghề để thực hiện các công việc: Các kỹ thuật trồng, điều khiển lượng phân bón, khí hậu, nước tưới, tỉa cành, làm giàn, quản lý dịch hại cho cây cà chua, dưa chuột và trồng cây xà lách, rau cải, rau muống trong môi trường thủy canh Đảm bảo cho cây sinh trưởng và phát triển cho năng suất cao

Bài 1: Trồng rau trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt

Mã bài: MĐ04 – 01

Mục tiêu:

Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:

- Trình bày các bước trong quy trình sản xuất một số cây rau trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt;

- Thực hiện được các công việc trồng và chăm sóc một số loại rau như: Mật độ khoảng cách trồng, điều khiển nước tưới, phân bón và kiểm soát dịch hại cây rau;

- Có ý thức tiết kiệm vật tư, vệ sinh an toàn lao động và bảo vệ môi trường

- Kiểm soát nước tưới

- Kiểm soát phân bón

- Kiểm soát sâu bệnh hại

Sơ đồ quy trình trồng và chăm sóc cây cà chua, dưa chuột

CHUẨN BỊ

TIẾN HÀNH TRỒNG

CHĂM SÓC

I Trồng cây cà chua trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt

1 Thời vụ

- Cà chua trồng trong nhà lưới có thể trồng quanh năm, thường thì 1 năm

có thể trồng được 2 vụ (01 vụ trồng 06 tháng)

- Trồng cà chua theo thời vụ thông thường:

+ Vụ Hè Thu: Gieo tháng 7, tháng 8, trồng tháng 8, tháng 9, thu hoạch vào cuối tháng 10 và 12

+ Vụ Thu Đông: Gieo từ giữa tháng 9 sang cuối tháng 10, trồng tháng 11

để thu hoạch vào tháng 2, tháng 3

+ Vụ Đông Xuân: Gieo tháng 11, trồng tháng 12 và thu hoạch tháng 3, tháng 4

+ Mấy năm gần đây, do yêu cầu của thị trường nhiều nơi còn gieo thêm cà chua vụ Xuân - Hè, gieo hạt tốt nhất từ thượng tuần tháng 1 đến trung tuần tháng 2 để cây con được trồng chậm nhất vào quãng 15 tháng 3, cho thu hoạch vào tháng 5 - 6

- Nếu trồng các giống F1 trong nước thì một năm trồng được 1,5 vụ (7-8 tháng cho 1 vụ), nếu trồng một số giống chuyên trồng trong nhà màng như Labell thì một năm được 1,2 vụ (9-10 tháng cho 1 vụ)

2 Chuẩn bị trước lúc trồng cây

2.1 Xử lý nhà lưới

- Nhà lưới được quét dọn sạch nền, xử lý vôi bột khử trùng, quạt gió để thông thoáng khí Đường ống dẫn nước tưới và phân bón cũng được làm sạch, các vòi phun được kiểm tra, không bị tắc

- Dùng thêm 4kg Clorin pha với 200 lít nước phun khắp trong nhà trồng,

để sát khuẩn trước khi trồng 03 - 05 ngày

- Ở xung quanh bên ngoài nhà lưới: Phun Aldrin để trừ kiến và côn trùng

2.2 Chuẩn bị bầu trồng cây

Bước 1: Xử lý giá thể xơ dừa

- Xơ dừa được xử lý tiệt trùng, sạch sâu bệnh, khử chát, trộn chung một ít vôi bột

- Dùng 5kg Clorin pha 1000 lít nước tưới đều vào giá thể sẽ trồng Ngày hôm sau dùng 5m3 nước sạch tưới đều vào giá thể trồng

- Mười ngày sau lại dùng 10m3 nước sạch tưới đều vào giá thể mục đích giúp cho giá thể giữ được ẩm trước khi chuyển cây con từ khay ươm vào bầu giá thể trồng

Bước 2: Chuẩn bị túi bầu

- Kích thước bầu: Bầu sau khi bỏ giá thể vào đảm bảo dung tích là 15 lít (đường kính 30cm x chiều cao khoảng 35cm)

Bước 3: Đóng sơ dừa vào túi bầu

- Cho toàn bộ sơ dừa đóng vào túi bầu

- Chuyển túi bầu vào trong nhà lưới

3 Mật độ, khoảng cách

- Mật độ trồng: 3.000 cây/ 1000m2 sàn nhà lưới

- Khoảng cách trồng: Các bầu giá thể được đặt trên 1 máng tôn dài 45m, rộng 45cm,

+ Khoảng cách 2 bầu trên máng là 45cm,

+ Khoảng cách 2 máng 2 máng là 1,2m (xem sơ đồ) Máng tôn vừa có

tác dụng hạn chế giá thể rơi ra mặt sàn, vừa có tác dụng giữ lại lượng nước và phân bón thừa chảy ra khi tưới giúp tiết kiệm

45 cm 0,45 m

1,2 m Máng

0,45 m

Hình 4.1.1: Sơ đồ bố trí các bầu trồng cà chua trong nhà lưới

Hình 4.1.2: Khoảng cách các bầu trồng cây cà chua

Bầu giá

4 Trồng cây

- Tiêu chuẩn cây đem trồng

+ Cây cà chua khoảng 15 – 16 ngày sau khi gieo ươm hạt,

+ Cây con được khoảng 4 – 5 lá thật (cao 10 – 15cm), chọn cây mập, khỏe, lông ngắn tiến hành chuyển cây ươm vào giá thể trồng

Hình4.1.3: Cây giống cà chua đủ tiêu chuẩn đem đi trồng

- Trồng cây vào bầu giá thể:

+ Khi trồng để lá mầm trên mặt xơ dừa khoảng 1cm Ghim que tưới cách gốc 2 cm ngay sau khi trồng

5 Chăm sóc

- Sau khi trồng xong tiến hành quét dọn vệ sinh trong nhà lưới vì khi trồng sẽ có một số giá thể bị rơi ra mặt nền

- Ngay sau khi trồng bắt đầu tưới nước có pha phân bón và tưới theo lập trình

5.1 Điều khiển nước tưới

- Khi cây còn nhỏ số lần tưới trong ngày khoảng 8 lần và không tưới vào lúc nắng nóng vì lúc ấy nước đọng lại trong đường ống rất nóng Nước tưới lúc này có EC = 1 (EC: nồng độ muối) và pH = 6 ( nước trung tính)

- Lượng nước tưới tùy theo sinh trưởng của cây, nên tưới nước nhiều vào hai thời kỳ:

+ Lúc ra quả rộ (trên 50% số cây đã có quả) và lúc phát triển mạnh

* Chú ý: Không để bộ lá cà chua bị héo rũ trong bất kì giai đoạn nào phân bón và nước tưới được lập trình sẵn kết hợp tưới nước và bón phân chung với nhau

Hình4.1.4: Cây cà chua ở giai đoạn cây con 5.2 Điều khiển lượng phân bón

- Dinh dưỡng là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với cây

cà chua, đặc biệt trồng cây cà chua bằng hình thức tưới nhỏ giọt thì việc chộn hỗn hợp các chất dinh dưỡng để cây sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất tối ưu, chống chịu sâu bệnh là điều hết sức quan trọng

5.2.1 Quy trình phối trộn bón cho cây cà chua:

+ Phối trộn phân hóa học nên một số phân không thể hòa chung ở nồng

độ cao vì sẽ gây ra phản ứng kết tủa nên phải dùng ít nhất 3 thùng để hòa tan đậm đặc phân bón

+ Cách phối trộn phân bón: Nếu dùng 3 thùng phân thì có 3 bộ trộn: Phân và liều lượng trộn trong 3 thùng A, B và C như sau ( Tùy vào điều kiện giống cây cà chua và mức độ thâm canh ) :

- Thùng A: các chất được pha trong 1500 lít nước và khuấy tan đều

Thùng A

- Calcium Nitrate : 9 kg

- Potasium Nitrate : 1,4 kg

- KH2PO4 : 1,3 kg

- Thùng B: các chất được pha trong 1500 lít nước và khuấy tan đều

- K2SO4 : 4 kg

- MgSO4 : 3,4 kg

- FeSO4 : 200gr

- H3BO3 : 40gr Thùng B - MnSO4 : 30gr

+ 20.000 lít nước sẽ được hòa với khoảng 0,75 kg KOH hoặc NaOH để nâng pH từ khoảng 4,2 lên 6

- Các chất được pha vào 300 lít nước tạo thành dung dịch phân bón đậm đặc, sau đó dung dịch phân bón đậm đặc này sẽ được pha với 20.000 lít nước để tưới cho cà chua, trong vòng 7 ngày cho 1000 m2 sàn

- Tuần thứ 2- 4 tưới tăng dần đến 800 ml/gốc và số lần tưới tăng lên khoảng 16 lần

- Tuần thứ 5 về sau tăng lượng calcium nitrat từ 18 kg lên 25 kg Và EC

= 1,5 ; pH = 6, lượng nước tưới trong 1 ngày khoảng từ 1,5 lít /gốc đến 2 lít/gốc tùy theo lượng áng sáng và nhiệt độ và số lần tưới trong 1 ngày khoảng 20 lần

* Chú ý: Ở giai đoạn từ khi mới trồng đến 15 ngày sau khi trồng cây thường biểu hiện thiếu sắt – cần bổ sung sắt bằng cách phun trên lá chelat sắt

5.3 Làm giàn cho cây cà chua

- Việc làm giàn được tiến hành sau khi cây ra chùm hoa thứ nhất

- Sau khi trồng 20 ngày cây cao khoảng 50 cm đã bắt đầu đổ ngã nên lúc này phải tiến hành cắm cọc (cọc dài 1,20 cm) và quấn dây ở đoạn cách mặt đất 30 - 35 cm Trong thời gian này cây phát triển rất nhanh, mỗi ngày cây cao thêm khoảng 3cm, nên việc quấn dây phải thường xuyên để tránh đổ ngã, đồng thời hàng ngày tỉa hết nhánh bên, chỉ để hai thân chính Tỉa bỏ cả những

lá già và những lá hết khả năng quang hợp Khi tỉa không làm bầm dập vết cắt

và tỉa khi nhà lưới khô ráo

Hình 4.1.6: Buộc giàn cây cà chua giai đoạn cây con

Hình: 4.1.7: Buộc giàn cho cây ở giai đoạn ra quả

5.4 Tiả chồi, lá, nụ hoa:

* Tiả chồi: Nhiều nghiên cứu cho thấy trồng cà chua không tỉa chồi cho năng suất thấp hơn có tiả chồi

- Cần tiả kịp thời khi nhánh mới lú ra 3-5 cm để dinh dưỡng tập trung nuôi trái, thường xuyên tỉa bỏ mầm nách vô hiệu Dùng tay đẩy gẩy chứ không dùng móng tay ngắt hoặc dùng ké cắt vì dễ nhiễm bệnh qua vết thương

Hình 4.1.8: Tỉa chồi cho cây cà chua

* Tiả lá: Nên tỉa bớt các lá chân đã chuyển sang màu vàng để ruộng được thoáng, nhất là những chân ruộng rậm rạp, dễ nhiễm bệnh trồng dầy trong muà mưa

* Tiả quả: Mỗi chùm hoa chỉ nên để 4-6 quả, ngắt cuối cành mang trái để dinh dưỡng tập trung nuôi quả, quả lớn đều cỡ, giá trị thương phẩm cao

Hình 4.1.9: Cây cà chua ở giai đoạn hình thành quả

* Bấm ngọn: Đối với giống thời gian sinh trưởng dài, cao cây, giai đoạn gần cuối thu hoạch nên bấm ngọn để trái lớn đều, thu tập trung giúp kết thúc mùa vụ gọn

5.5: Rung bông, thụ phấn (khoảng 45 ngày sau trồng):

- Khi cây bắt đầu ra bông vì trong điều kiện nhà lưới không có nhiều gió như ngoài tự nhiên, đồng ruộng nên việc rung bông thụ phấn cho cà chua

là rất quan trọng và công việc này được thực hiện liên tục từ thời điểm khi cà bắt đầu ra bông mỗi ngày và mỗi sáng từ 8h30’ đến 10h30’ cho đến khi thu hái hết giúp cho bông thụ phấn tốt hơn

Hình 4.1.10: Rung bông, thụ phấn cho cây cà chua 5.6 Kiểm soát sâu bệnh

- Tình hình phát sinh phát triển của sâu bệnh gây hại trong nhà lưới cho thấy xuất hiện đều quanh năm, đặc biệt là các loại bệnh trên cây cà chua

- Kiểm soát tình hình sâu hại: bằng cách phun thuốc trừ sâu sinh học Catex 1,8EC & 3,6EC đây là loại thuốc trừ sâu tiên tiến thế hệ mới, không sử dụng hóa chất Với hoạt chất Abamectin 1.8%, 3.6%, Catex 1.8EC & 3.6EC

có tác dụng diệt trừ các loại sâu miệng nhai và nhện đã kháng thuốc, nên ngoại trừ diệt được con sâu khoang còn có thể phòng trị một số loại sâu rầy khác

- Theo khuyến cáo thì loại thuốc Catex 1.8, 3.6EC an toàn cho cây trồng, không để lại dư lượng trong nông sản, rất ít ảnh hưởng đến thiên địch, thích hợp sử dụng cho vùng rau an toàn

- Ngoài dùng thuốc sinh học thì phương pháp xử lý giá thể kỹ trước khi trồng và làm cửa ra vào hai lớp cũng đã hạn chế rất lớn loại sâu hại này

II Trồng cây dưa chuột trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt

+ Vụ thu đông gieo hạt: 10/9 – 5/1

2 Chuẩn bị trước lúc trồng cây

2.1 Xử lý nhà lưới

- Nhà lưới được quét dọn sạch nền, xử lý vôi bột khử trùng, quạt gió để thông thoáng khí Đường ống dẫn nước tưới và phân bón cũng được làm sạch, các vòi phun được kiểm tra, không bị ngẹt

- Dùng thêm 4kg Clorin pha với 200 lít nước phun khắp trong nhà trồng,

để sát khuẩn trước khi trồng 03 - 05 ngày

- Ở xung quanh bên ngoài nhà lưới: Phun Aldrin để trừ kiến và côn trùng

2.2 Chuẩn bầu trồng cây

Bước 2: Chuẩn bị túi bầu

- Kích thước bầu: Bầu sau khi bỏ giá thể vào đảm bảo dung tích là 15 lít (đường kính 30cm x chiều cao khoảng 35cm)

Bước 3: Đóng sơ dừa vào túi bầu

- Cho toàn bộ sơ dừa đóng vào túi bầu

- Chuyển túi bầu vào trong nhà lưới

3 Mật độ, khoảng cách

- Mật độ trồng: 3.000 cây/ 1000m2 sàn nhà lưới

- Khoảng cách trồng: Các bầu giá thể được đặt trên 1 máng tôn dài 45m, rộng 45cm,

+ Khoảng cách 2 bầu trên máng là 45cm,

+ Khoảng cách 2 máng 2 máng là 1,2m (xem sơ đồ) Máng tôn vừa có

tác dụng hạn chế giá thể rơi ra mặt sàn, vừa có tác dụng giữ lại lượng nước và phân bón thừa chảy ra khi tưới giúp tiết kiệm

45 cm 0,45 m

1,2 m Máng

0,45 m

Hình 4.1.11: Sơ đồ bố trí các bầu trồng dưa chuột trong nhà lưới

Bầu giá

Hình 4.1.12: Khoảng cách các bầu trồng cây dưa chuột

4 Trồng cây

- Tiêu chuẩn cây đem trồng

+ Cây cà chua khoảng 15 – 16 ngày sau khi gieo ươm hạt,

+ Cây con được khoảng 4 – 5 lá thật (cao 10 – 15cm), chọn cây mập, khỏe, lông ngắn tiến hành chuyển cây ươm vào giá thể trồng

Hình4.1.13: Cây giống dưa chuột đủ tiêu chuẩn đêm đi trồng

- Trồng cây vào bầu giá thể:

+ Khi trồng để lá mầm trên mặt xơ dừa khoảng 1cm Ghim que tưới cách gốc 2 cm ngay sau khi trồng

Lưu ý:

- Trước khi trồng 1 ngày phun thuốc Ridomin gol và thuốc trừ sâu để ngăn ngừa côn trùng bám vào khi di chuyển từ vườn ươm sang nơi trồng

- Việc chuyển cây ươm vào bầu giá thể trồng phải làm triệt để trong vòng 1 – 2 ngày để bảo đảm cây con khỏe, tỷ lệ sống của cây cao, cây đồng đều về kích thước

5.1 Điều khiển nước tưới

- Khi cây còn nhỏ số lần tưới trong ngày khoảng 8 lần và không tưới vào lúc nắng nóng vì lúc ấy nước đọng lại trong đường ống rất nóng Nước tưới lúc này có EC = 1 và pH = 6

- Lượng nước tưới tùy theo sinh trưởng của cây, nên tưới nước nhiều vào hai thời kỳ:

+ Lúc ra quả rộ (trên 50% số cây đã có quả) và lúc phát triển mạnh

* Chú ý: Không để bộ lá dưa chuột bị héo rũ trong bất kì giai đoạn nào phân bón và nước tưới được lập trình sẵn kết hợp tưới nước và bón phân chung với nhau

Hình 4.1.14: cây dưa chuột giai đoạn ra hoa 5.2 Điều khiển lượng phân bón

- Dinh dưỡng là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với cây dưa chuột, đặc biệt trồng cây dưa chuột bằng hình thức tưới nhỏ giọt thì việc chộn hỗn hợp các chất dinh dưỡng để cây sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất tối ưu, chống chịu sâu bệnh là điều hết sức quan trọng

5.2.1 Quy trình phối trộn bón cho cây dưa chuột:

+ Phối trộn phân hóa học nên một số phân không thể hòa chung ở nồng

độ cao vì sẽ gây ra phản ứng kết tủa nên phải dùng ít nhất 3 thùng để hòa tan đậm đặc phân bón

+ Cách phối trộn phân bón: Nếu dùng 3 thùng phân thì có 3 bộ trộn: Phân và liều lượng trộn trong 3 thùng A, B và C như sau: ( Cách pha trộn phân phụ thuộc vào giống cây dưa chuột, mức độ thâm canh )

- Thùng A: các chất được pha trong 150 lít nước và khuấy tan đều

Thùng A

- Thùng B: các chất được pha trong 150 lít nước và khuấy tan đều

- K2SO4 : 4 kg

- MgSO4 : 3,2 kg

- FeSO4 : 200 gr

- H3BO3 : 35 gr Thùng B - MnSO4 : 30 gr

- Các chất được pha vào 300 lít nước tạo thành dung dịch phân bón đậm đặc, sau đó dung dịch phân bón đậm đặc này sẽ được pha với 20.000 lít nước để tưới cho dưa chuột trong vòng 7 ngày cho 1000 m2 sàn

- Calcium Nitrate : 9 kg

- Potasium Nitrate : 1,4 kg

- KH2PO4 : 1,3 kg

Hình4.1.15: Phối trộn phân bón cho cây dưa chuột 5.2.2 Cách bón

- Trong tuần lễ đầu khi trồng mỗi ngày tưới lên 1 gốc cây khoảng 200 ml với EC =1 và pH = 6 Tưới làm 10 lần trong ngày

Hình 4.1.16: Tưới nước và bón phân cho cây dưa chuội ở giai đoạn ra quả

- Tuần thứ 2- 4 tưới tăng dần đến 800 ml/gốc và số lần tưới tăng lên khoảng 16 lần

- Tuần thứ 5 về sau tăng lượng calcium nitrat từ 18 kg lên 23 kg Và EC

= 1,5 ; pH = 6, lượng nước tưới trong 1 ngày khoảng từ 1,5 lít /gốc đến 2 lít/gốc tùy theo lượng áng sáng và nhiệt độ và số lần tưới trong 1 ngày khoảng 20 lần

* Chú ý: Ở giai đoạn từ khi mới trồng đến 15 ngày sau khi trồng cây thường biểu hiện thiếu sắt – cần bổ sung sắt bằng cách phun trên lá chelat sắt

5.3 Làm giàn cho cây dưa chuột

5.3.1 Làm giàn

- Dây làm giàn leo thường dùng là dây cước, được treo ngược lên trên cao Sử dụng dây cước làm giàn, sợi dây cước được buộc trên giàn cao Cây sinh trưởng, phát triển đến đâu buộc dây đến đó, cuốn sợi dây vào thân cây

- Dưa leo phát triển thân lá và các tua cuốn dài nhanh trong 2 tuần đầu sau khi trồng Làm giàn và tỉa nhánh đúng kỹ thuật làm tăng năng suất, kích thước trái, làm giảm sâu bệnh, thuận tiện cho việc chăm sóc và thu hoạch Khi cây cao khoảng 30cm và có tua cuốn nên tiến hành quấn cây lên giàn

Hình 4.1.17 : Quấn cây dưa leo lên dây buộc khi cây dưa chuột ra tua

Hình 4.1.18: Quấn cây dưa leo lên dây khi cây dưa chuột ra hoa

5.3.2 Tỉa nhánh:

- Tỉa nhánh:

+ Dưa leo phát triển nhiều nhánh phía trong luống và những nhánh này không hình thành trái Để tăng năng suất cần phải tỉa bỏ những nhánh phụ tới khi thân chính bò lên gần tới đỉnh giàn Nên để 4-6 nhánh phụ trên một cây và ngắt bỏ chồi của thân chính để cây phát triển ra hoa trái sớm Loại bỏ các nhánh phụ bắt đầu từ đốt thứ 10

Hình 4.1.9: Buộc dây và tỉa nhánh cho cây dưa chuột

5.5: Rung hoa (bông), thụ phấn:

- Khi cây bắt đầu ra bông, vì trong điều kiện nhà lưới không có nhiều gió như ngoài tự nhiên, đồng ruộng nên việc rung bông thụ phấn cho cà chua là rất quan trọng và công việc này được thực hiện liên tục từ thời điểm khi cà bắt đầu

ra bông mỗi ngày và mỗi sáng từ 8h30’ đến 10h30’ cho đến khi thu hái hết giúp cho bông thụ phấn tốt hơn

Hình 4.1.21: Thụ phấn cho cây dưa chuột 5.6 Kiểm soát sâu bệnh

- Ưu điểm của phương pháp trồng cây dưa chuột trong môi trường giá thể và hệ thống tưới nhỏ giọt là điều kiện trồng trong nhà lưới, nhà kính, trồng cây trong môi trường giá thể sạch nên hạn chế và kiểm soát được bệnh hại rất nhiều Tuy nhiên sâu bệnh thấy xuất hiện đều quanh năm, đặc biệt là các loại bệnh trên cây dưa chuột

nhai và nhện đã kháng thuốc, nên ngoại trừ diệt được sâu hại còn có thể phòng trị một số loại sâu rầy khác

- Theo khuyến cáo thì loại thuốc Catex 1.8, 3.6EC an toàn cho cây trồng, không để lại dư lượng trong nông sản, rất ít ảnh hưởng đến thiên địch, thích hợp sử dụng cho vùng rau an toàn

- Ngoài dùng thuốc sinh học thì phương pháp xử lý giá thể kỹ trước khi trồng và làm cửa ra vào hai lớp cũng đã hạn chế rất lớn loại sâu hại này

B Bài tập thực hành

1 Bài thực hành số 4.2.1 : Trồng cây cà chua

2 Bài thực hành số 4.2.2: Tưới nước cho cây ở các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua

3 Bài thực hành số 4.2.3: Tính lượng phân bón và điều khiển dinh dưỡng cho cây cà chua

4 Bài thực hành số 3.1.4: Bấm ngọn, tỉa cành cho cây cà chua

5 Bài thực hành số 3.3.3: Buộc cây cà chua lên giàn

6 Bài thực hành số 4.2.4: Kiểm soát sâu bệnh hại cho cây cà chua

7 Bài thực hành số 4.2.6 : Trồng cây dưa chuột

8 Bài thực hành số 4.2.7: Tưới nước cho cây ở các giai đoạn sinh trưởng của cây dưa chuột

9 Bài thực hành số 4.2.8: Tính lượng phân bón và điều khiển dinh dưỡng cho cây dưa chuột

10 Bài thực hành số 4.2.9: Bấm ngọn, tỉa cành cho cây dưa chuột

11 Bài thực hành số 4.2.10: Buộc cây dưa chuột lên giàn

12 Bài thực hành số 4.2.11: Kiểm soát sâu bệnh hại cho cây dưa chuột

C Ghi nhớ

Trồng cà chua, dưa chuột hay bất kì cây trồng nào trong nhà lưới có hệ thống tưới nhỏ giọt sẽ rút ngắn được chu kì sinh trưởng của cây, không bị ảnh hưởng nhiều của yếu tố thời tiết Vì vậy một năm có thể trồng được rất nhiều

vụ Ngoài ra, còn hạn chế được sâu bệnh hại ít phải dùng thuốc bảo vệ thực vật nên an toàn với con người và môi trường Hiện nay, kĩ thuật này ở Việt Nam chưa được phổ biến rộng rãi vì giá thành đầu tư cao, trình độ tay nghề của nông dân còn hạn chế Nhưng kĩ thuật này sẽ là hướng đi mới cho nông nghiệp Việt Nam

Bài 2: Trồng rau thủy canh

Mã bài: MĐ04 – 02

Mục tiêu:

Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:

- Trình bày các bước trong quy trình sản xuất một số cây rau trong môi trường trồng rau thủy canh;

- Thực hiện được các công việc cấy cây và chăm sóc một số loại rau như: Mật độ khoảng cách trồng, bổ sung nước tưới, phân bón và kiểm soát dịch hại cây rau;

- Có ý thức tiết kiệm vật tư, vệ sinh an toàn lao động và bảo vệ môi trường

A Nội dung

1 Giới thiệu trồng rau thủy canh

- Thủy canh là kỹ thuật trồng cây không cần đất, mà trồng trực tiếp vào dung dịch dinh dưỡng và các giá thể khác không phải là đất Các giá thể này có thể là cát, trấu hun, vỏ xơ dừa, bột dừa, than bùn, sỏi nhẹ,

- Dinh dưỡng thủy canh đã được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế không ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng Đây là phương pháp đơn giản giúp người dân thành phố có thể tự trồng rau sạch để ăn, là một thú tiêu khiển như chăm sóc hoa cây kiểng, là cách thư giãn của người có cường độ làm việc cao như hiện nay, đặc biệt với người lớn tuổi, người về hưu và trẻ em

1.1 Ưu điểm của trồng thủy canh

- Có khả năng thích nghi dễ dàng với các điều kiện trồng khác nhau Do đặc tính không cần đất, chỉ cần không gian để đặt hệ thống trồng (ví dụ như các hộp xốp đựng trái cây) Do đó ta có thể tiến hành trồng ở nhiều vị trí, địa hình khác nhau như hải đảo, vùng núi xa xôi, hay trên tầng thượng, balcon, sau nhà, dưới hầm,

- Giải phóng một lượng lớn sức lao động Ưu điểm này có được do không phải làm đất, cày bừa, nhổ cỏ, tưới nước, ; việc chuẩn bị cho hệ thống trồng thủy canh không đòi hỏi lao động nặng nhọc; người già, trẻ em, người khuyết tật đều có thể tham gia hiệu quả

- Năng suất cao Vì có thể trồng nhiều vụ trong năm, ít bị ảnh hưởng bởi hiện tượng trái mùa như phương pháp trồng thông thừơng Ngòai ra thủy canh còn cho phép trồng liên tục, trồng gối đầu (có thể chuẩn bị cây giống cho vụ trồng tiếp theo ngay từ khi đang trồng vụ hiện tại), nên năng suất tổng cộng trong năm cao gấp nhiều lần so với trồng ngoài đất Hệ thống nhà lưới giúp hạn chế gần như tối đa sâu bệnh gây hại thông thường trong mùa trái vụ

- Sản phẩm hoàn toàn sạch, phẩm chất cao Do chủ động hoàn toàn về chất dinh dưỡng cung cấp cho cây nên chất lượng rau đạt mức gần như tối ưu, cho phẩm chất rau tươi ngon, nhiều dinh dưỡng Ngòai ra phương pháp thủy canh

đựơc trồng chủ yếu trong hệ thống nhà lưới, nhà kính nên tránh đựơc các tác nhân sâu bệnh gây ra bởi côn trùng sâu bọ Vì vậy, ở đây hầu như rất ít sử dụng thuốc trừ sâu và hóa chất độc hại khác, không tích lũy chất độc, không gây ô nhiễm môi trường Một khuynh hướng khác đang được các nhà vườn chuyên trồng thủy canh rau ưu ái lựa chọn, là việc sử dụng các loại thuốc trừ bệnh cây

có nguồn gốc thảo mộc, sinh học, vi sinh, Đây là các loại thuốc có tính thân thiện với môi trường, ít gây độc với con người, đặc biệt là khả năng phân hủy khá nhanh, nên ít để lại dư lượng trong sản phẩm

1.2 Hạn chế của kỹ thuật thủy canh:

- Hiện nay thủy canh chỉ mới có thể áp dụng hiệu quả cho các loại cây rau quả, hoa ngắn ngày

- Hiện nay giá thành sản xuất còn khá cao, hiện đang chỉ áp ở các hộ gia đình ở thành phố chưa áp dụng phổ biến sản xuất quy mô lớn

2 Phân loại hệ thống trồng rau thủy cảnh tại Việt Nam

2.1 Hệ thống thủy canh hồi lưu ( thủy canh động)

- Hệ thống thủy canh động: Dung dịch có chuyển động trong quá trình trồng cây Hệ thống này chi phí cao hơn nhưng rễ cây không bị thiếu oxy Các

hệ thống thủy canh dược hoạt động trên nguyên lý thủy triều, sục khí và tưới nhỏ giọt Hệ thống này được chia làm 2 loại:

+ Hệ thống thủy canh mở: Dung dịch dinh dưỡng không có sự tuần hoàn trở lại, gây lãng phí dung dịch

+ Hệ thống thủy canh kín: Dung dịch dinh dưỡng có sự tuần hoàn trở lại nhờ hệ thống bơm hút dung dịch dinh dưỡng từ bể chứa

Hình 4.2.1: Hệ thống thủy canh hồi lưu

2.2 Hệ thống thủy canh tĩnh:

- Dung dịch dinh dưỡng không chuyển động trong quá trình trồng cây

Rễ cây được nhúng một phần hay hoàn toàn trong dung dịch dinh dưỡng Hệ thống này có ưu điểm là chi phí đầu tư thấp vì không cần hệ thống làm chuyển động dung dịch nhưng hạn chế là thường thiếu oxy và pH thường giảm gây ngộ độc cho cây

Hình 4.2.2: Hệ thống thủy canh tĩnh

3 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh

3.1 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh động

3.1.1 Chuẩn bị cây con:

- Tiến hành gieo cây con trên giá thể xơ dừa ẩm, khi cây con cao 3-5cm

thì tiến hành chuyển cây con vào trong rọ nhựa

- Chăm sóc cây con trong rọ nhựa: Cây sau khi chuyển vào rọ sẽ được chuyển vào khay xốp có chứa dung dịch dinh dưỡng và để trong điều kiện mát

từ 1 - 2 ngày tùy theo loại rau và điều kiện nhà kính Chuyển các khay chứa các chậu rau đến vị trí có nắng chiếu trực tiếp và chăm sóc trong thời gian từ 7-10 ngày trước khi cho vào hệ thống giàn

3.1.2 Chuyển cây lên giàn:

- Chọn những cây đã được trồng trong rọ nhựa khỏe mạnh, độ dài rễ 3-5

cm, không có dấu hiệu bệnh sinh lý như vàng lá, đỏ lá hay cây còi cọc kém phát triển hoặc các dấu hiệu bị bệnh như héo lá, đen gốc, đen hay thối rễ… và chuyển lên giàn thủy canh nhưng chú ý không làm cho cây bị gãy, dập lá, hoặc đứt rễ

3.1.3 Bổ sung dinh dưỡng cho hệ thống:

- Cách pha dung dịch dinh dưỡng: Hòa tan dinh dưỡng Kristalon (nâu,

vàng hoặc trắng) hoặc Scalet (tùy vào từng loại rau mà chọn loại dinh dưỡng có

tỉ lệ: N, P, K trong phân bón phù hợp) và Canxi Nitrat trong 2 thùng riêng (để tránh hiện tượng kết tủa) Sau đó cho vào bồn thu hồi (tỷ lệ 1:1), bơm lên thùng cấp dinh dưỡng Thông thường đối với bồn 2.000 lít thì pha 1kg Kristalon nâu

và 1kg Calcinit Lúc này độ EC khoảng 1,2 Khi cây còn nhỏ EC khoảng 1-1,2

là phù hợp, cây lớn dộ EC từ 1,2 - 1,5 là phù hợp, pH từ 6 - 6,5 là tối ưu cho cây trồng phát triển

- Cách thức và thời gian cung cấp dinh dưỡng trong thời gian nuôi trồng như sau:

+ Lần đầu tiên: Pha dung dịch dinh dưỡng đảm bảo EC từ 1-1,2, pH từ 6,5 để cung cấp cho cây giai đoạn còn nhỏ

6-+ Lần bổ sung dinh dưỡng thứ 2 được tiến hành sau lần đầu tiên khoảng

7 ngày, pha dinh dưỡng đảm bảo EC khoảng 1,1 - 1,3 Cách thức tiến hành bổ sung giống như lần đầu

+ Lần bổ sung dinh dưỡng thứ 3 được tiến hành sau lần thứ 2 khoảng 7 ngày và dung dịch đảm bảo độ EC khoảng 1,2 - 1,5 Cách thức tiến hành bổ sung giống như lần đầu

+ Lần bổ sung dinh dưỡng thứ 4 (lần cuối trước khi thu hoạch) được tiến hành sau lần thứ 3 khoảng 7 ngày và độ EC, pH tương tự như lần thứ 3.)

Lưu ý: Muốn tăng EC (tổng nồng độ hòa tan của ion trong dung dịch) thì

ta bổ sung thêm khoáng chất (phân) vào dung dịch và ngược lại Muốn giảm pH thì có thể sử dụng H3PO4 hay HNO3, muốn tăng pH thì dùng KOH để thêm vào dung dịch

3.1.4 Bổ sung nước cho hệ thống:

- Trong quá trình nuôi trồng, tùy thuộc vào thời tiết và độ phát triển của

cây mà lượng nước trong hệ thống sẽ bị bay hơi, do vậy cứ 2 ngày cần quan sát

và bổ sung thêm nước cho đầy thùng chứa vào buổi sáng để tránh bị cạn nước trong thùng chứa và trong hệ thống Trong toàn bộ quá trình nuôi trồng hoàn toàn không sử dụng bất kỳ chế phẩm phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật nào khác Nguồn nước sử dụng để pha dung dịch dinh dưỡng và nước bổ sung cho

hệ thống giàn rau trong suốt thời gian nuôi trồng là nước sạch không qua bất cứ quá trình xử lý thêm nào khác

3.1.5 Chăm sóc cây:

- Trong quá trình trồng cần tiến hành tỉa lá già, sâu bệnh để nấm bệnh

không phát triển, bắt sâu nếu thấy sâu hại xuất hiện, không nên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

3.1.6 Thu hoạch rau:

- Cây sau khi trồng từ 4-5 tuần tuổi tùy thuộc vào từng loại rau mà có kế

hoạch thu phù hợp Thu hoạch vào buổi sáng (trước 9giờ) hoặc buổi chiều (sau 16giờ) để tránh cây khỏi bị héo khi thu hoạch

- Khi thu hoạch nguyên giỏ cần tiến hành như sau: Lấy giỏ rau muốn thu hoạch ra khỏi hệ thống, cắt ngang gốc từng cây Tuyệt đối không được chuyển các giỏ rau khi đã thu hoạch 1 hoặc 2 cây (còn lại 1 hoặc 2 cây) lại vào hệ thống vì khi cây đã bị cắt ngang, phần gốc còn lại và rễ sẽ bị chết, do vậy nếu chuyển vào hệ thống sẽ làm hỏng dung dịch dinh dưỡng và đồng thời lây bệnh cho các cây còn lại trong hệ thống

3.1.7 Xử lý giỏ sau thu khoạch rau:

- Giỏ rau sau khi thu hoạch được lấy xơ dừa ra khỏi giỏ, loại bỏ những rễ

bám quanh giỏ, rửa sạch giỏ bằng nước và sau đó bảo quản giỏ ở chỗ mát Trong trường hợp chưa có giỏ rau mới để thay giỏ rau đã thu hoạch vào

hệ thống thì cần phải sử dụng giỏ đã rửa sạch cho vào hệ thống để hạn chế sự bốc hơi nước và đồng thời ngăn chặn ánh sáng chiếu vào dung dịch, tạo điều kiện cho rêu phát triển trong hệ thống

Lưu ý: Tuyệt đối không được để nguyên giỏ cây sau khi thu hoạch trong

hệ thống sẽ làm hỏng dung dịch dinh dưỡng và đồng thời lây bệnh cho các cây còn lại trong hệ thống

3.1.8 Vệ sinh hệ thống:

- Trong quá trình sử dụng, cần lưu ý làm vệ sinh toàn bộ hệ thống sau mỗi

vụ trồng Khi vệ sinh cần vệ sinh bên trong lẫn ngoài các ống nhựa, các ống nối, thùng cấp chứa và máy bơm, đồng thời thay toàn bộ nước cũng như dinh dưỡng thì cây sẽ phát triển tốt hơn Nếu để lâu cây sẽ phát triển chậm, đồng thời xơ dừa từ hệ thống sẽ tập trung vào thùng chứa quá nhiều và làm cho máy bơm bị tắc và dễ bị hỏng

3.2 Kỹ thuật cơ bản trồng rau thủy canh tĩnh

3.2.1 Chuẩn bị nguyên vật liệu

- Chuẩn bị thùng xốp: Mua thùng xốp hoặc có thể tận dụng các thùng xốp

bán hoa quả, những thùng xốp này có chiều rộng khoảng 40 cm, chiều dài 50

cm Cắt các thùng xốp sao cho chiều cao còn lại khoảng 20 cm Mỗi thùng xốp như vậy sẽ chứa được khoảng 25 lít dung dịch Tuy nhiên với đa số các loại rau, chỉ nên sử dụng 20 lít dung dịch là đủ để đảm bảo có một phần rễ cây không ngập trong dung dịch Điều này giúp phần rễ cây nằm trên dung dịch có dưỡng khí tốt đủ cung cấp cho cây Phương pháp này sẽ giúp giảm thiểu việc sục khí cho dung dịch hàng ngày Thùng xốp được bọc nylong đen mặt bên trong để giúp dung dịch không bị thất thoát ra bên ngoài đồng thời đảm bảo môi trường tối cho rễ cây sinh trưởng tốt trong dung dịch và hạn chế sự phát triển của rêu

- Chuẩn bị nắp thùng xốp: Nắp thùng xốp được đục lỗ cách đều nhau, tùy

từng loại cây để có thể đục lỗ to hay nhỏ, thưa hay dày

+ Ví dụ đối với rau muống, với kích thức thùng xốp như trên ta có thể đục 15 lỗ (đường kính lỗ to khoảng 4 cm để đảm bảo khít với cốc nhựa hay rọ nhựa dự định đưa vào)

+ Với một số cây trồng như rau xà lách, có thể đục lỗ nhỏ (đường kính 1,5 cm) và chuyển cây trực tiếp vào các lỗ này mà không cần cốc hay rọ nhựa Trong trường hợp này, có thể trồng 12 -15 cây/thùng xốp và có thể dùng bông hay xốp để cố định cây

- Chuẩn bị cốc nhựa hay rọ nhựa: Trường hợp dùng cốc/rọ nhựa, nên

tìm các cốc nhựa/rọ nhựa tốt nhất là mầu tối hoặc đục để tránh ánh sáng có thể xuyên qua, giúp tạo môi trường tối cho rễ cây phát triển tốt và tránh rêu mọc bên trong Đục các lỗ xung quanh cốc nhựa để rễ cây có thể đâm qua các lỗ này vào dung dịch Các cốc/rọ nhựa này cùng với giá thể có vai trò đỡ cây đứng thẳng

- Chuẩn bị giá thể: Giá thể có thể là sơ dừa, rơm rạ luộc kỹ, trấu hun, râu

ngô… Có thể kết hợp rơm rạ và trấu hun Trấu hun có mầu đen được phủ lên

bề mặt cốc càng giúp đảm bảo che ánh sáng cho rễ phát triển tốt

Chú ý: Rơm rạ luộc là giá thể rẻ tiền và sẵn có nhất, tuy nhiên khi dùng

rơm rạ cần chú ý luộc kỹ (đun sôi, thay nước 4-5 lần) sau đó đem ngâm nước 7 -10 ngày (thường xuyên thay nước) sao cho rơm rạ không phôi màu vàng ra nữa là được

3.2.2 Chuẩn bị cây con

- Cây con được gieo vào khay bầu (mỗi khay bầu có khoảng 130 -200 bầu nhỏ tùy từng loại)

+ Giá thể để gieo ươm cây con có thể là đất trộn trấu hun theo tỷ lệ đất: trấu là 8:2

+ Chú ý: nên dùng đất sạch nguồn bệnh hoặc xử lý đất bằng thuốc trừ nấm đặc biệt đối với những cây con dễ bị nấm gây hại rễ giai đoạn nhỏ

+ Trấu hun nên được rửa qua nước đề không gây xót rễ cây con

+ Ngâm ủ hạt nứt nanh rồi đem gieo vào những khay bầu (mỗi bầu 1 đến 2 hạt tùy từng loại cây)

- Như vậy mỗi khay bầu có thể cung cấp khoảng 200 cây con Khi cây con chưa nảy mầm, cần để các khay bầu trong ánh sánh nhẹ hoặc che ánh sáng trực tiếp vào cây con đang nảy mầm

- Khi cây con nảy mầm đều khoảng 2 cm, đưa dần cây con ra ánh sáng

- Dùng dung dịch dinh dưỡng pha loãng để tưới cây con hàng ngày (nồng

độ dung dịch pha loãng bằng ½ nồng độ dung dịch trồng cây) Khi cây con được khoảng 2 tuần tuổi (tùy từng loại cây, thông thường cây cao khoảng 8-10cm và có vài lá thật), tiến hành nhổ cây con để chuyển vào dung dịch

3.2.3 Theo dõi và chăm sóc

- Từ khi gieo đến khi rễ cây có khả năng hút dung dịch cần chú ý phun tưới thường xuyên để giữ đủ ẩm cho hạt nảy mầm Nếu trời quá lạnh, có xương muối hoặc quá nắng nóng đều phải che phủ cho cây

- Khi cây bắt đầu bén rễ có khả năng hút dinh dưỡng thì có thể tiến hành

đổ dinh dưỡng vào thùng, khuấy cho dinh dưỡng phân tán đều trong thùng

- Nếu có điều kiện mỗi tuần một lần tiến hành sục khí làm thoáng dung dịch khi cây còn nhỏ và 4-5 ngày khi cây lớn, cây sẽ phát triển tốt hơn Cần chú

ý không để bong bóng khí quá lớn có thể gây tổn tương rễ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.(mua cái bơm bóng bay đạp chân 10.000 đ/cái mà dùng)

- Trong suốt quá trình phát triển của cây cần thường xuyên thăm lom quan sát tình hình sâu bệnh hại để phát hiện và có biện pháp phòng trừ sớm Nói chung chỉ bắt bằng tay là hết vì trồng thủy canh rất ít sâu bệnh

3.2.4 Chuẩn bị dung dịch

- Hiện nay trên thị trường đã bán sãn dung dịch trồng rau thủy canh sau:

Hình 4.2.3: Dung dịch dinh dưỡng Hydro greens và Bio -life

3.2.5 Trồng cây trong dung dịch

- Chuyển cây vào dung dịch: Cây con sau khi nhổ từ khay bầu, mang

trồng vào các cốc nhựa sao cho rễ cây dễ dàng đâm ra ngoài nhất Giá thể (rơm

rạ, sơ dừa, trấu hun…) được dùng để cố định cây giúp cây đứng thẳng Khớp các cốc nhựa này vào các lỗ của nắp thùng xốp và đặt nắp này trên các thùng xốp đã có dung dịch thủy canh

- Bổ sung dung dịch dinh dưỡng: Trong quá trình cây sinh trưởng cây sẽ

hút dung dịch trong thùng xốp, vì vậy dung dịch sẽ vơi dần, chú ý bổ sung thêm dung dịch dinh dưỡng thường xuyên cho cây (thông thường 1 lần/tuần) để đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây trồng

3.2.6 Theo dõi và chăm sóc

- Từ khi gieo đến khi rễ cây có khả năng hút dung dịch cần chú ý phun tưới thường xuyên để giữ đủ ẩm cho hạt nảy mầm Nếu trời quá lạnh, có xương muối hoặc quá nắng nóng đều phải che phủ cho cây

- Khi cây bắt đầu bén rễ có khả năng hút dinh dưỡng thì có thể tiến hành

đổ dinh dưỡng vào thùng, khuấy cho dinh dưỡng phân tán đều trong thùng

- Nếu có điều kiện mỗi tuần một lần tiến hành sục khí làm thoáng dung dịch khi cây còn nhỏ và 4-5 ngày khi cây lớn, cây sẽ phát triển tốt hơn Cần chú

ý không để bong bóng khí quá lớn có thể gây tổn tương rễ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.(mua cái bơm bóng bay đạp chân 10.000 đ/cái mà dùng)

- Trong suốt quá trình phát triển của cây cần thường xuyên thăm lom quan sát tình hình sâu bệnh hại để phát hiện và có biện pháp phòng trừ sớm Nói chung chỉ bắt bằng tay là hết vì trồng thủy canh rất ít sâu bệnh

3.2.7 Thu hoạch

- Đối với các loại cây rau như rau muống, rau cải, mùng tơi, rau kinh giới… , sau 2-3 tuần có thể được thu hoạch lứa đầu tiên Tiến hành cắt hoặc tỉa rau, sau đó bổ sung dung dịch để rau lại tiếp tục sinh trưởng cho các lứa thu hoạch sau Thông thường mỗi lứa thu hoạch cách nhau khoảng 1 tuần

4 Kỹ thuật trồng rau thủy canh

4.1 Kỹ thuật trồng rau cải

4.1.1 Trồng rau cải trong môi trường thủy canh tĩnh

a Chuẩn bị dụng cụ:

- Khay trồng:Thùng xốp 30l

- Tấm trồng: Tấm xốp dày 50mm cắt lọt lòng bên trong thùng xốp ( hoặc nắp đậy thùng xốp) khoan lỗ vừa với rọ trồng, phủ nilong đen

- Rọ trồng: chọn loại có chiều cao nhỏ hơn 50mm cỡ 47mm là vừa

- Giá thể trồng ( sơ dừa+ perlit)

- Hạt giống

- Dinh dưỡng HYDRO GREENS

Hình 4.2.4: Dụng cụ và nguyên vật liệu trồng rau

b Cho sơ dừa vào trọng rọ nhựa

- Sơ dừa: Sau khi mua về nên ngâm nước cho bớt đi chất chát, ngâm 3 lần, mỗi lần cách nhau 6-8 tiếng sau đó với trấu tươi (hoặc mút xốp) và nước, nén chặt hỗn hợp trên vào rợ nhựa cách thành ly 1-2cm, để sau này khi cây phát triển cho vững gốc

Hình 4.2.5: Sơ dừa cho vào rọ nhựa

c Gieo hạt:

- Ngâm hạt giống 4 tiếng trong nước ấm trước khi gieo

- Cho giá thể vào rọ

- Gieo hạt vào ly: 5-10 hạt vào mỗi rọ, phủ lớp mỏng giá thể lên phía trên hạt đã gieo

Hình 4.2.6: Gieo hạt cải vào thùng xốp

- Tưới phun nước hằng ngày cho đến khi cây được 5-6 ngày tuồi, bén rể,

có một hai lá non có khả năng hút nước thì pha dinh dưỡng đổ vào khay trồng

Hình 4.2.7: Cây rau cải được 1 ngày sau gieo

d Cách pha dinh dưỡng:

- Pha 30ml dung dịch HYDRO GREENS part A và 30 ml dung dịch HYDRO GREENS part B với 10 lít nước thành dung dịch để trồng

+ Đổ dung dịch đã pha vào khay trồng đến 2/3 chiều cao khay trồng, (tương đương 20l)

+ Cho tấm trồng vào khay trồng

Hình 4.2.8: Thùng xốp chứa nước và dung dịch dinh dưỡng

e Chăm sóc:

- Từ khi gieo đến khi rễ cây có khả năng hút dung dịch cần chú ý phun tưới thường xuyên để giữ đủ ẩm cho hạt nảy mầm Nếu trời quá lạnh, có xương muối hoặc quá nắng nóng đều phải che phủ cho cây

Hình 4.2.9: Cây rau cải sau 3 – 4 ngày sau khi trồng

- Khoảng 3-4 ngày/ 1 lần mờ nắp khay, khuấy đều dung dịch để sục khí giúp cây tăng trưởng nhanh hơn

- Khi cây bắt đầu bén rễ có khả năng hút dinh dưỡng thì có thể tiến hành

đổ dinh dưỡng vào thùng, khuấy cho dinh dưỡng phân tán đều trong thùng, mực nước luôn duy trì cách miệng thùng ít nhất 2 cm

Hình 4.2.10: Cây rau cải giai đoạn phát triển thân lá