Giáo trình mđ02 phát hiện và tập trung đàn cá

Bộ giáo trình gồm 6 quyển: 1 Giáo trình mô đun Chuẩn bị chuyến biển 2 Giáo trình mô đun Phát hiện và tập trung đàn cá bằng phương pháp thủ công 3 Giáo trình mô đun Thực hiện quy trình đá

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

PHÁT HIỆN VÀ TẬP TRUNG ĐÀN CÁ BẰNG PHƯƠNG PHÁP THỦ CÔNG

Mã số: MĐ 02

NGHỀ: ĐÁNH BẮT HẢI SẢN BẰNG LƯỚI VÂY

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Mã tài liệu: MĐ 02

LỜI GIỚI THIỆU

Ở Việt Nam hiện nay có nhiều nghề đánh bắt có hiệu quả kinh tế cao Một trong số đó phải kể đến nghề đánh bắt hải sản bằng lưới vây

Dựa trên cơ sở đề án: “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm

2020 của Thủ tướng Chính phủ” Tập thể giáo viên ngành Khai thác hàng hải Thủy sản thuộc khoa Công nghệ Thủy sản, trường Cao đẳng nghề Thủy sản

miền Bắc biên soạn chương trình dạy nghề “Đánh bắt hải sản xa bờ bằng lưới

vây” Chương trình đào tạo đã tổ hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của

nghề thành 6 mô đun, trên cơ sở sơ đồ phân tích nghề DACUM và bộ phiếu phân tích công việc

Bộ giáo trình đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất trên biển tại các địa phương Bộ giáo trình gồm 6 quyển:

1) Giáo trình mô đun Chuẩn bị chuyến biển

2) Giáo trình mô đun Phát hiện và tập trung đàn cá bằng phương pháp thủ công

3) Giáo trình mô đun Thực hiện quy trình đánh bắt hải sản bằng lưới vây 4) Giáo trình mô đun Bảo quản sản phẩm hải sản

5) Giáo trình mô đun Sửa chữa và bảo quản lưới

6) Giáo trình mô đun Thực hành an toàn lao động trên tàu cá

Giáo trình mô đun “Phát hiện và tập trung đàn cá bằng phương pháp thủ công”, nội dung được phân bổ giảng dạy trong thời gian 60 giờ và bao gồm 6 bài:

Bài 1: Chuẩn bị

Bài 2: Tập trung cá bằng ánh sáng

Bài 3: Tập trung cá bằng chà

Bài 4: Phát hiện đàn cá bằng quan sát

Bài 5: Phát hiện đàn cá bằng thả câu

Bài 6: Xử lý sự cố trong quá trình phát sáng tập trung cá

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề -

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Sự hợp tác, giúp đỡ của Trung tâm Khuyến ngư Quốc gia, Chi cục bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Hải phòng, Viện

nghiên cứu Hải sản Hải phòng và một số đơn vị khác v.v Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, cơ sở nghề cá, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng nghề thuỷ sản miền Bắc Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ

Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài

liệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề “Đánh bắt hải sản bằng lưới

vây” Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế

và tổ chức giảng dạy các mô đun một cách hợp lý Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học

Bộ giáo trình chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, Ban chủ nhiệm và các tác giả mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn:

1 Phạm Sĩ Tấn (Chủ biên)

2 Đỗ Ngọc Thắng

MỤC LỤC

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: 1

LỜI GIỚI THIỆU 2

MỤC LỤC 4

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT……… 8

Bài 1: Chuẩn bị 10

A Nội dung: 10

1 Kiểm tra các thiết thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 10

1.1 Giới thiệu các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 10

1.2.Các bước kiểm tra các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 15

2 Mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 16

2.1 Ý nghĩa 16

2.2 Các bước mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 17

2.3 Những chú ý khi mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá 17

3.1 Ý nghĩa 17

3.2 Các bước thay thế 17

3.3 Những chú ý khi thay thế 17

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 18

1 Các câu hỏi: 18

2 Các bài thực hành: 18

Bài 2: Tập trung cá bằng ánh sáng 19

A Nội dung: 19

1 Kiểm tra 19

1.1 Giới thiệu phương pháp phát sáng tập trung cá 19

1.2 Các bước kiểm tra trước khi phát sáng tập trung cá 19

1.3 Những chú ý khi kiểm tra trước khi phát sáng tập trung cá 19

2 Cấp điện cho hệ thống chiếu sáng 19

2.1 Ý nghĩa 19

2.2 Các bước cấp điện cho hệ thống chiếu sáng 19

2.3 Những chú ý trong quá trình cấp điện cho hệ thống chiếu sáng 19

3 Phát sáng 20

3.1 Ý nghĩa của việc phát sáng 20

3.2 Các bước phát sáng 20

3.3 Những chú ý trong quá trình phát sáng 20

5 Theo dõi nguồn sáng 21

5.1 Ý nghĩa của việc theo dõi nguồn sáng 21

5.2 Các bước theo dõi nguồn sáng 21

5.3 Những chú ý trong quá trình theo dõi nguồn sáng 21

6 Báo cáo thuyền trưởng kết quả theo dõi 21

6.1 Ý nghĩa 21

6.2 Các bước báo cáo thuyền trưởng 21

6.3 Những chú ý khi báo cáo thuyền trưởng 22

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 22

1 Các câu hỏi: 22

2 Các bài thực hành: 22

C Ghi nhớ: 22

Bài 3: Tập trung cá bằng chà 23

A Nội dung: 23

1 Kiểm tra chà 23

1.1 Ý nghĩa của việc kiểm tra chà 23

1.2 Các bước kiểm tra chà 23

1.3 Những chú ý trong quá trình kiểm tra chà 24

2 Sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà 24

2.1 Ý nghĩa của việc sửa chữa thay thế hư hỏng của chà 24

2.2 Các bước sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà 24

2.3 Những chú ý trong quá trình sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà 24

3 Thả chà xuống biển 24

3.1 Ý nghĩa 24

3.3 Những chú ý trong quá trình thả chà xuống biển 25

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 25

1 Các câu hỏi: 25

2 Các bài thực hành: 26

C Ghi nhớ: 26

Bài 4: Phát hiện đàn cá bằng quan sát 27

A Nội dung: 27

1 Chuẩn bị 27

1.1 Giới thiệu phương pháp phát hiện đàn cá bằng quan sát 27

1.2 Các bước chuẩn bị trước khi phát hiện đàn cá bằng quan sát 28

1.3 Những chú ý khi chuẩn bị trước khi phát hiện đàn cá bằng quan sát 28

2 Phát hiện đàn cá bằng mắt thường 28

2.1 Ý nghĩa 28

2.2 Các bước phát hiện đàn cá bằng mắt thường 29

2.3 Những chú ý khi phát hiện đàn cá bằng mắt thường 29

3 Phát hiện đàn cá bằng ống nhòm 29

3.1 Ý nghĩa 29

3.2 Các bước phát hiện đàn cá bằng ống nhòm 29

3.3 Những chú ý khi phát hiện đàn cá bằng ống nhòm 29

4 Báo cáo thuyền trưởng kết quả quan sát 30

4.1 Ý nghĩa 30

4.2 Các bước báo cáo thuyền trưởng kết quả quan sát 30

4.3 Những chú ý khi báo cáo thuyền trưởng kết quả quan sát 30

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 30

1 Các câu hỏi: 30

Bài 5: Phát hiện cá bằng thả câu 31

A Nội dung: 31

1 Chuẩn bị 31

1.1 Giới thiệu phương pháp phát hiện cá bằng thả câu 31

1.2 Các bước kiểm tra 32

1.3 Những chú ý khi kiểm tra 32

2 Phát hiện cá bằng thả câu 32

2.1 Ý nghĩa 32

2.2 Các bước phát hiện cá bằng thả câu 32

2.3 Những chú ý trong các bước phát hiện cá bằng thả câu 33

3 Báo cáo thuyền trưởng kết quả 34

3.1 Ý nghĩa 34

3.2 Các bước báo cáo 34

3.3 Những chú ý 34

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 34

1 Các câu hỏi: 34

2 Các bài thực hành: 34

C Ghi nhớ: 34

Bài 6: Xử lý sự cố trong quá trình tập trung cá 35

A Nội dung: 35

1 Xử lý sự cố khi đèn không đúng vị trí 35

1.1 Nguyên nhân gây sự cố đèn không đúng vị trí 35

1.2 Đề phòng sự cố đèn không đúng vị trí………38

1.3 Các khắc phục sự cố khi đèn không đúng vị trí 35

1.4 Những chú ý trong quá trình xử lý sự cố 35

2 Xử lý khi bè đèn bị đứt dây nối với thuyền 36

2.1 Nguyên nhân gây sự cố bè đèn bị đứt dây nối với thuyền 36

2.2 Đề phòng sự cố bè đèn bị đứt dây nối với thuyền……… 39

2.3 Cách khắc phục sự cố bè đèn bị đứt dây nối với thuyền 36

2.4 Những chú ý trong quá trình xử lý sự cố 37

3 Xử lý khi chà không đúng vị trí 37

3.1 Nguyên nhân gây sự cố chà không đúng vị trí 37

3.2 Đề phòng sự cố chà không đúng vị trí……….40

3.3 Cách khắc phục sự cố chà không đúng vị trí 37

3.4 Những chú ý trong quá trình xử lý sự cố 37

4 Xử lý khi chà bị đứt dây buộc lá dừa 38

4.1 Nguyên nhân gây sự cố chà bị đứt dây buộc lá dừa 38

4.2 Đề phòng sự cố chà bị đứt dây buộc lá dừa……….41

4.3 Cách khắc phục sự cố chà bị đứt dây buộc lá dừa 38

4.3 Những chú ý trong quá trình xử lý sự cố 38

B Câu hỏi và bài tập thực hành: 38

1 Các câu hỏi: 38

2 Các bài thực hành: 39

C Ghi nhớ: 39

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 40

I Vị trí, tính chất mô đun: 40

II Mục tiêu mô đun: 40

IV Hướng dẫn đánh giá kết quả học tập 41

V Tài liệu tham khảo 51

Phụ lục 1: Biểu bảng 52

Phụ lục 2: Hình ảnh 54

DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH, BIÊN SOẠN GIÁO TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP 54

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN, CHỮ VIẾT TẮT

MÔ ĐUN PHÁT HIỆN VÀ TẬP TRUNG ĐÀN CÁ

BẰNG PHƯƠNG PHÁP THỦ CÔNG

Mã mô đun: MĐ 02

Giới thiệu mô đun

Mục tiêu của mô đun là giúp học viên nắm rõ kiến thức và kĩ năng về các phương pháp tập trung đàn cá như: tập trung đàn cá bằng ánh sáng, tập trung cá bằng chà Về các phương pháp phát hiện đàn cá: phát hiện đàn cá bằng quan sát, phát hiện đàn cá bằng thả câu và các nguyên nhân, cách đề phòng và cách khắc phục sự cố trong quá trình phát sáng tập trung cá

Mô đun gồm có 06 bài là: Chuẩn bị, Tập trung cá bằng ánh sáng, Tập

trung cá bằng chà, Phát hiện đàn cá bằng quan sát, Phát hiện đàn cá bằng thả câu, Xử lý sự cố trong quá trình phát sáng tập trung cá

Thời lượng chung cho Mô đun này là 60 giờ, trong đó phần lý thuyết là 12 giờ, phần thực hành là 44 giờ và kiểm tra hết mô đun là 4 giờ

Phương pháp học tập của Mô đun này chủ yếu là thực hành, giáo viên sau khi hướng dẫn phần lý thuyết có liên quan, sẽ thực hành mẫu, học viên làm theo cho đến khi đạt yêu cầu của bài thực hành

Việc đánh giá kết quả học tập chủ yếu căn cứ trên kết quả thực hành của học viên qua các bài thực hành trong Mô đun Gồm có hai tiêu chí đánh giá: đạt khi học viên thực hiện được các bài thực hành theo quy định, không đạt khi học viên không thực hiện được các bài thực hành theo quy định

Bài 1: Chuẩn bị

Mã bài: MĐ02-01

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước kiểm tra thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

- Trình bày được các bước mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn

cá

- Thực hành được việc thay thế các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá bị

hư hỏng

A Nội dung:

1 Kiểm tra các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

1.1 Giới thiệu các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

1.1.1 Các thiết bị tập trung đàn cá

- Hệ thống phát sáng gồm:

+ Máy phát

 Máy phát có động cơ lai trích lực từ máy chính

Thường dùng cho các tàu có công suất lớn đánh bắt xa bờ

Hình 2.1.1 Máy phát có động cơ lai trích lực từ máy chính

 Máy phát có động cơ lai chạy bằng điện nguồn (Dinamo AC)

Thường dùng cho các tàu có công suất nhỏ và trung bình đánh bắt gần bờ

 Máy phát có động cơ lai chạy dầu diezen hoặc xăng

Hình 2.1.3 Máy phát có động cơ lai chạy dầu diezen + Bóng đèn

 Đèn neon

Hình 2.1.4: Đèn neon

 Đèn cao áp

Hình 2.1.2 Dinamo AC

Hình 2.1.5 Đèn cao áp + Phụ trợ

 Máng đèn, chóa đèn

 Dây dẫn, công tắc, aptomat

Hình 2.1.6 Aptomat

- Chà:

Hiện nay có 2 loại chà được dùng phổ biến đó là:

+ Chà được làm hoàn toàn bằng dây tổng hợp, lá dừa và cây tre

Loại chà này thường được dùng ở vùng biển xa bờ, được thả đơn lẻ hoặc thả theo hệ thống

Hình 2.1.7 Chà được làm hoàn toàn bằng dây tổng hợp và lá dừa

+ Chà được làm từ dây tổng hợp, lá dừa và bè

Loại chà này được thả ở vùng biển gần bờ Ít được sử dụng Do đó trong giáo trình mô đun phát hiện và tập trung đàn cá bằng phương pháp thủ công chỉ

đi sâu giới thiệu về loại chà được làm hoàn toàn bằng dây tổng hợp, lá dừa và cây tre

Hình 2.1.9 Ống nhòm chuyên dụng + Ống nhòm hồng ngoại

Hình 2.1.10 Ống nhòm hồng ngoại Ống nhòm hồng ngoại giúp bạn dễ dàng quan sát trong đêm tối Thường được sử dụng trong chỉ huy, tác chiến quân sự trong đêm, sử dụng cho các lực lượng vũ trang, sử dụng cho kiểm lâm, hải quân trong công tác phòng chống buôn lậu, bảo vệ rừng…

+ Ống nhòm thông thường

Loại ống nhòm này thường được sử dụng cho phát hiện đàn cá, khi đi du lịch, leo núi, thám hiểm Ống nhòm thông thường quan sát tốt, giá cả hợp lý, phù hợp với mục đích quan sát đàn cá

Hình 2.1.11 Ống nhòm thông thường

1.2 Các bước kiểm tra các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

1.2.1 Các bước kiểm tra các thiết bị tập trung đàn cá

- Hệ thống phát sáng

+ Nhận lệnh của thuyền trưởng

-

đứng Kiểm tra xem máng đèn hoặc chóa đèn góc nghiêng có bị lệch hay không, nếu lệch thì phải chỉnh sửa

+ Kiểm tra bóng đèn: Kiểm tra bóng đèn có bị vỡ, bị cháy không Nếu bị thì phải thay thế bóng mới

+ Kiểm tra các thiết bị phụ trợ như công tắc, cầu dao, aptomat, dây dẫn: Kiểm tra công tắc, cầu dao, aptomat có bị cháy không Kiểm tra dây dẫn có bị đứt không, dây có bị hở không nếu bị thì phải sửa chữa

+ Báo cáo thuyền trưởng kết quả

- Chà

+ Nhận lệnh của thuyền trưởng

+ Kiểm tra cây tre:

Để làm một cội chà, dùng khoảng 3 ÷ 6 cây tre già, dài trên 15m và đặc ruột Sau đó, dùng dây buộc theo khoảng cách từ 1 ÷ 1,5m/vòng buộc, cho đến khi hết chiều dài bó tre Tiếp theo, dùng những gốc tre khác ngắn hơn bó ốp vào gốc bó tre dài, mục đích là làm cho bó tre nổi thẳng đứng trong mọi điều kiện thời tiết, sóng gió Cần phải kiểm tra số lượng cây tre, chiều dài tre có đủ không Kiểm tra chất lượng của cây tre (già hay non)

+ Kiểm tra lá dừa

Lá dừa nhằm tạo bóng mát cho cá vào trú ẩn Một cội chà dùng khoảng

300 tàu lá dừa, loại lá dừa xanh già Cần kiểm tra được số lượng và chất lượng của lá dừa

+ Kiểm tra dây tổng hợp

Dây tổng hợp có chiều dài khoảng 30m dùng để bện lá dừa vào bên trái, bên phải của dây Kiểm tra dây tổng hợp có bị đứt, bị ăn mòn không, nếu bị phải thay thế dây mới

+ Kiểm tra rọ và đá

Rọ được làm từ dây tổng hợp

hoặc mây to Còn đá bỏ vào rọ là

những hòn dạng tròn nặng đến vài tạ

Kiểm tra rọ có bị hư hỏng không, số

lượng đá bỏ vào các rọ có đủ không

Nếu chưa đủ phải bổ sung thêm

Hình 2.1.12 Bện rọ bằng mây to + Kiểm tra phao cờ

Phao cờ có tác dụng giúp các tàu khác nhìn thấy cội chà để tránh Phải kiểm tra số lượng của phao cờ cho đủ phù hợp với số cội chà dùng trên tàu + Báo cáo thuyền trưởng kết quả

1.2.2 Các bước kiểm tra thiết bị phát hiện đàn cá

- Nhận lệnh của thuyền trưởng

- Kiểm tra ống nhòm bên ngoài

+ Kiểm tra dây đeo: Kiểm tra xem dây đeo có bị đứt hay không có dây đeo Để sửa chữa hoặc bổ sung dây đeo vào

+ Kiểm tra các bộ phận: Kiểm tra xem ống nhòm có thiếu bộ phận nào hay

bị hư hỏng bộ phận nào không

- Kiểm tra ống nhòm bên trong

+ Kiểm tra kính của ống nhòm: Kiểm tra kính có bị mờ hay không, nếu mờ thì phải thay thế kính mới

+ Kiểm tra điều chỉnh tầm nhìn của ống nhòm: Kiểm tra độ zoom (chức năng nhìn xa nhìn gần) của ống nhòm Nếu bị hỏng phải sửa chữa

- Báo cáo thuyền trưởng kết quả

1.3 Những chú ý khi kiểm tra các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

- Đảm bảo an toàn lao động

- Kiểm tra đầy đủ các bộ phận

- Tuân thủ lệnh của thuyền trưởng

2 Mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

2.1 Ý nghĩa

Mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá là một trong những bước quan trọng, ảnh hưởng tới giá thành và chất lượng sản phẩm trong quá trình sử dụng

2.2 Các bước mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

- Đề nghị mua sắm

- Tham khảo giá thành, chất lượng sản phẩm và các điều khoản khác tại các đơn vị cung cấp

- Xin giấy báo giá

- Báo cáo thuyền trưởng thẩm định giá

- Ký hợp đồng kinh tế

- Thực hiện mua sắm

- Nghiệm thu và bàn giao sử dụng

- Thanh toán với đơn vị cung cấp

2.3 Những chú ý khi mua sắm các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

- Chọn đơn vị uy tín

- Xem thông tin sản phẩm thật kĩ

- Lên danh sách những thứ cần mua

- Đảm bảo giao hàng đúng tiến độ

3 Thay thế các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá hư hỏng

3.1 Ý nghĩa

Nếu các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá bị hư hỏng, sẽ ảnh hưởng đến mật độ tập trung của đàn cá và khả năng quan sát phát hiện đàn cá Do đó thay thế các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá bị hư hỏng có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến năng suất đánh bắt và hiệu quả kinh tế

3.2 Các bước thay thế

- Báo cáo thuyền trưởng

- Mua sắm thiết bị bị hư hỏng

- Thay thế thiết bị

- Nghiệm thu

3.3 Những chú ý khi thay thế

- Kiểm tra kĩ hư hỏng của các thiết bị

- Tuân thủ các bước mua sắm

B Câu hỏi và bài tập thực hành:

1 Kiểm tra các thiết thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá

2 Thay thế các thiết bị tập trung và phát hiện đàn cá bị hư hỏng

Bài 2: Tập trung cá bằng ánh sáng

Mã bài: MĐ02-02 Mục tiêu:

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về việc tập trung cá bằng ánh sáng

- Thực hành được việc phát sáng tập trung cá và theo dõi nguồn sáng

A Nội dung:

1 Kiểm tra

1.1 Giới thiệu phương pháp phát sáng tập trung cá

Người ta nhận thấy rằng vào ban đêm, những lúc tối trời, có nhiều loài cá

bị hấp dẫn bởi ánh sáng, chúng thường tập trung thành những đàn lớn xung quanh nguồn sáng Vì vậy người ta dùng ánh sáng đèn tập trung cá để đánh bắt vào ban đêm

Qua nghiên cứu người ta nhận thấy rằng đa số các loài cá bị hấp dẫn bởi ánh sáng thường là các loài cá thích nhiệt, sống ở tầng mặt, có vòng đời tương đối ngắn chẳng hạn cá trích, cá cơm, cá nục,…

1.2 Các bước kiểm tra trước khi phát sáng tập trung cá

- Kiểm tra nhiên liệu và nước làm mát đã đủ chưa để máy hoạt động có hiệu quả nhất

1.3 Những chú ý khi kiểm tra trước khi phát sáng tập trung cá

- Khi đang đổ nhiên liệu vào máy người vận hành không được hút thuốc

để tránh xảy ra cháy nổ

- Cần kiểm tra kĩ các thiết bị như bóng điện, dây dẫn, máy phát điện

- Không được uống rượu bia để tránh người mệt mỏi, mất tỉnh táo

2 Cấp điện cho hệ thống chiếu sáng

2.1 Ý nghĩa

Cấp điện cho hệ thống chiếu sáng là bước quan trọng trước khi phát sáng, Cấp điện cho hệ thống chiếu sáng đúng ưu cầu sẽ giúp cho quá trình phát sáng đạt được hiệu quả cao

- Nhận lệnh của thuyền trưởng

- Bật công tắc hoặc cầu dao về vị trí làm việc

- Không làm việc với các thiết bị điện khi đang trong quá trình mệt mỏi, mất tỉnh táo hoặc say rượu

- Trong quá trình phát sáng nếu có điều gì bất thường phải báo cho thuyền trưởng hoặc những người có trách nhiệm để kịp thời xử lý

Phát sáng là bước quan trọng, quá trình phát sáng diễn ra bình thường thì khả năng mật độ tập trung đàn cá sẽ cao hơn

- Nhận lệnh của thuyền trưởng

- Kiểm tra lại lần cuối

- Bật công tắc (aptomat) cấp điện cho hệ thống chiếu sáng ở trên tàu Bật lần lượt các bóng đèn từ phía mũi đến phía lái ở hai bên cabin tàu

- Bật công tắc (aptomat) cấp điện cho hệ thống chiếu sáng ở bè đèn

Hình 2.2.1 Phát sáng điện trên tàu

Số bóng đèn được thắp sáng tùy thuộc vào mật độ tàu khác tập trung xung quanh Nếu tàu khác chong đèn ở gần thì bật hết số bóng đèn có trên tàu; còn nếu tàu khác chong đèn ở xa, xung quanh ít tàu đánh bắt thì thuyền trưởng căn cứ bật một số lượng bóng nhất định để tiết kiệm dầu, giảm chi phí

- Đảm bảo an toàn điện

- Chấp hành lệnh của thuyền trưởng

4 Thả bè đèn

4.1 Ý nghĩa của việc thả bè đèn

Bè đèn có tác dụng tập trung đàn cá (giữ cá), khi hệ thống đèn trên tàu tắt

lần lượt để chuẩn bị vây cá trong quá trình khai thác, loại đèn của bè đèn thường là đèn thủy ngân cao áp có công suất 500W

4.2 Các bước thả bè đèn

Khi hệ thống chiếu sáng trên tàu tắt lần lượt đến khi còn đèn ở đuôi tàu còn sáng thì bắt đầu thả bè đèn

- Hai người cho thúng trên boong tàu xuống biển

- Một người xuống thúng, giữ thúng ở sát mạn tàu

- Hai người cho bè đèn xuống biển, đưa bình acquy cho người chèo thúng

- Người chèo thúng buộc dây thừng của bè đèn vào thúng Sao cho dây thừng ngắn hơn dây điện nối từ acquy đến bè đèn

- Chèo thúng đến đuôi tàu, đồng thời bật bóng đèn của bè đèn

Việc theo dõi nguồn sáng đảm bảo cho quá trình phát sáng diễn ra bình thường, báo cáo ngay cho thuyền trưởng khi có sự cố về nguồn sáng để xử lý kịp thời

- Theo dõi các bóng đèn bố trí hai bên mạn và đuôi tàu

+ Theo dõi các bóng đèn bố trí ở hai bên mạn và đuôi tàu xem lượng ánh sáng phát ra có đủ để tập trung đàn cá hay không

+ Theo dõi các bóng đèn có sự thay đổi cường độ chiếu sáng hay không

- Theo dõi các bóng đèn ở trên bè đèn

- Quan sát theo dõi tình hình tàu thuyền xung quanh khu vực phát sáng Nếu phát hiện thấy tàu khác lại gần vị trí tàu chong đèn Thì phải phát tín hiệu

để tàu đó không được đi lại gần tránh làm động đàn cá

- Theo dõi các bóng đèn có sáng đều hay không

- Báo cáo ngay cho thuyền trưởng khi phát hiện sự cố trong quá trình theo dõi nguồn sáng

6.1 Ý nghĩa

Báo cáo thuyền trưởng kết quả theo dõi được là thủ tục quan trọng Từ đó thuyền trưởng sẽ có giải pháp giải quyết những vấn đề của kết quả theo dõi được

- Báo cáo thuyền trưởng kết quả theo dõi các bóng đèn bố trí hai bên mạn

và đuôi tàu

- Báo cáo thuyền trưởng kết quả theo dõi các bóng đèn ở trên bè đèn

6.3 Những chú ý khi báo cáo thuyền trưởng

- Báo báo thông tin chính xác kết quả theo dõi được

- Khi theo dõi nếu gặp sự cố phải báo cáo ngay cho thuyền trưởng

B Câu hỏi và bài tập thực hành:

1 Câu hỏi:

1.1 Trình bày nội dung của việc phát sáng tập trung cá

1.2 Trình bày nội dung của việc thả bè đèn

1.3 Trình bày nội dung của việc theo dõi nguồn sáng

Bài 3: Tập trung cá bằng chà

Mã bài: MĐ02-03

Mục tiêu:

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về tập trung cá bằng chà

- Thực hành được việc sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà

A Nội dung:

1 Kiểm tra chà

1.1 Ý nghĩa của việc kiểm tra chà

Kiểm tra chà để bổ sung thêm các bộ phận của chà còn thiếu, sửa chữa và thay thế những hư hỏng các bộ phận của chà

1.2 Các bước kiểm tra chà

- Nhận lệnh của thuyền trưởng

- Kiểm tra chà

+ Kiểm tra cây tre

Kiểm tra xem cây tre có nằm thẳng đứng lên không, nếu không phải kéo cội chà lên sữa chữa lại

+ Kiểm tra lá dừa

Lặn xuống biển để kiểm tra hoặc

quan sát trên mặt biển Nếu thấy lá

dừa bị hư hỏng hoặc nổi lên trên mặt

nước nhiều do lâu ngày bị mục nát

Thì phải kéo chà lên tàu thay thế là

Nếu bị hư hỏng thì phải kéo chà lên tàu để sửa chữa và bổ sung thêm đá vào + Kiểm tra phao cờ

Điều kiện thời tiết sóng gió trên biển mạnh làm phao cờ bị rách hoặc hư hỏng Phải kiểm tra để kịp thời thay thế phao cờ mới

- Báo cáo thuyền trưởng kết quả kiểm tra được

1.3 Những chú ý trong quá trình kiểm tra chà

- Công việc kiểm tra chà phải diễn ra thường xuyên

- Kiểm tra về số lượng các bộ phận của chà nhằm tránh thiếu sót

- Phát hiện được những hư hỏng của chà để kịp thời sửa chữa

2 Sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà

2.1 Ý nghĩa của việc sửa chữa thay thế hư hỏng của chà

Sữa chữa thay thế được những hư hỏng của chà tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thả chà xuống biển Khi đó chà sẽ làm việc đạt hiệu quả cao hơn cho việc tập trung đàn cá

- Nhận lệnh của thuyền trưởng

- Kiểm tra lại lần cuối những hư hỏng của chà

- Tiến hành sửa chữa và thay thế những hư hỏng các bộ phận của chà

- Báo cáo thuyền trưởng kết quả sửa chữa và thay thế hư hỏng của chà 2.3 Những chú ý trong quá trình sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà

- Chấp hành lệnh của thuyền trưởng

- Sữa chữa, thay thế đúng các hư hỏng của chà

3 Thả chà xuống biển

3.1 Ý nghĩa

Thả chà nhằm tạo bóng mát cho cá vào trú ẩn Đàn cá tập trung càng nhiều dưới chà thì khả năng khai thác được cá sẽ cao hơn

3.2 Các bước thả chà xuống biển

Các bước thả loại chà được làm hoàn toàn bằng dây tổng hợp, lá dừa và cây tre

Thả chà theo quy trình sau:

Phao cờ và cây tre  dây tổng hợp và lá dừa  rọ đá

Bốn đến bảy người thả bó tre và

phao cờ xuống biển

Hình 2.3.2 Thả phao cờ Sau khi thả bó tre xong Sáu đến tám

người hỗ trợ thả lần lượt dây tổng hợp

và lá dừa xuống biển

Hình 2.3.3 Thả dây tổng hợp, lá dừa Sau đó, ba người khiêng sọt đá sang

bên mạn Thả sọt xuống biển

Hình 2.3.4 Thả rọ đá xuống biển 3.3 Những chú ý trong quá trình thả chà xuống biển

- Đảm bảo an toàn lao động

- Tuân thủ đúng quy trình khi thả chà xuống biển

B Câu hỏi và bài tập thực hành:

1 Câu hỏi:

1.1 Trình bày nội dung của việc kiểm tra chà

1.2 Trình bày nội dung của việc sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà

2 Bài tập thực hành:

2.1 Bài thực hành 2.3.1: Thực hành sửa chữa, thay thế hư hỏng của chà 2.2 Bài thực hành 2.3.2: Thực hành làm chà

C Ghi nhớ:

1 Sửa chữa, thay thế được những hư hỏng của chà

2 Công tác thả chà xuống biển

Bài 4: Phát hiện đàn cá bằng quan sát

Mã bài: MĐ02-04

Mục tiêu:

- Trình bày được những kiến thức cơ bản về phát hiện đàn cá bằng quan sát

- Thực hành được việc phát hiện đàn cá bằng mắt thường

- Thực hành được việc phát hiện đàn cá bằng ống nhòm

A Nội dung:

1 Chuẩn bị

1.1 Giới thiệu phương pháp phát hiện đàn cá bằng quan sát

Phát hiện đàn cá bằng quan sát gồm có hai phương pháp sau:

- Phương pháp phát hiện đàn cá bằng mắt thường

- Phương pháp phát hiện đàn cá bằng ống nhòm

Có thể phân công phát hiện đàn cá bằng quan sát bằng hai cách sau:

- Một người ngồi trên đài quan sát, quan sát xung quanh Các thủy thủ thay nhau quan sát theo ca

- Nhiều người ngồi trên nóc cabin quan sát, phân bố mỗi người quan sát một khu nhất định Người quan sát trước mũi, người quan sát sau lái, hai người quan sát hai bên mạn tàu

1.1.1 Giới thiệu phương pháp phát hiện đàn cá bằng mắt thường

Bằng mắt thường có thể dễ dàng trông thấy nhiều loài cá ở gần mặt biển

Từ trên cabin hay trên đỉnh cột tàu thuyền bằng mắt thường rất dễ xác định đàn

+ Khi có một đàn cá ở gần mặt nước sẽ làm xuất hiện màu nước ở vùng đó khác với vùng nước xung quanh (thường có màu sẫm hơn và có lăn tăn gợn sóng) Nếu mật độ đàn cá lớn có thể làm cho cả vùng nước sôi động hẳn lên

+ Những đàn chim (hải âu) bay lượn mãi trên một vùng biển, bất ngờ kêu lên và bổ nhào xuống bắt cá thì nơi đó có đàn cá gần mặt biển