Giáo trinh MD 03 - trồng và thu hoạch ba kích

Cơ sở xác định mật độ và khoảng cách trồng Số cây mang trồng cho một đơn vị diện tích ha, sào và khoảng cách trồng cho từng cây có liên quan mật thiết với đặc điểm sinh trưởng, năng suấ

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

TRỒNG VÀ THU HOẠCH

BA KÍCH

NGHỀ: TRỒNG BA KÍCH, SA NHÂN

Trình độ: Sơ cấp nghề

HÀ NỘI, 2014

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ-03

LỜI GIỚI THIỆU

Trên cơ sở mục tiêu phát triển dạy nghề thời kỳ 2013-2020 là dạy nghề đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động cả về số lượng, chất lượng cơ cấu nghề và trình

độ đào tạo hình thành đội ngũ lao động lành nghề, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia phổ cập nghề cho người lao động Thực hiện chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập, giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội

Qua khảo sát thực tế tham khảo nhiều ý kiến đóng góp của những chuyên gia

đã và đang làm trực tiếp về nghề trồng và thu hoạch cây Ba kích Ngoài ra còn tìm hiểu và cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong thực tế sản xuất tại các địa phương nhóm biên soạn chúng tôi đã tiến hành xây dựng mô đun trồng và thu hoạch Ba kích

Mô đun trồng và thu hoạch Ba kích là mô đun thứ ba, mô đun này được giảng dạy sau các mô đun khác và có thể tiến hành dạy độc lập Mô đun trồng và thu hoạch

Ba kích cung cấp những kiến thức cơ bản về kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế qua đó để bà con nông dân có thể tham khảo, học tập vận dụng vào trong công việc sản xuất Ba kích của gia đình hoặc của các cơ sở sản xuất

Mô đun trồng và thu hoạch Ba kích gồm 06 bài:

Bài 1: Một số phương thức trồng Ba kích

Bài 2: Chuẩn bị đất trồng Ba kích

Bài 3: Trồng Ba kích

Bài 4: Chăm sóc Ba kích

Bài 5: Phòng trừ sâu, bệnh hại Ba kích

Bài 6: Thu hoạch, sơ chế củ Ba kích

Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ Nông nghiệp

và PTNT, các cơ sở sản xuất, các cán bộ kỹ thuật thuộc các viện, các trung tâm sản xuất Ba kích và thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để chúng tôi hoàn thành bộ giáo trình này

Chúng tôi rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật và đồng nghiệp để bộ giáo trình này được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: 1

LỜI GIỚI THIỆU 2

MỤC LỤC 3

C C THU T NG CHUYÊN M N, CH VI T T T 5

M ĐUN: TRỒNG VÀ THU HOẠCH BA KÍCH 6

Bài 1: Một số phương thức trồng Ba kích 7

1 Thời vụ trồng Ba kích 7

2 Xác định mật độ và khoảng cách trồng 7

2.1 Khái niệm mật độ 7

2.2 Cơ sở xác định mật độ và khoảng cách trồng 7

2.3 Cách xác định mật độ và khoảng cách trồng 8

2.4 Xác định vị trí hàng và vị trí cây trên thực địa 8

2.5 Xác định số lượng cây giống đem trồng 9

3 Một số phương thức trồng Ba kích 10

3.1 Trồng thuần loài 10

3.2 Trồng xen 10

3.3 Trồng Ba kích trong vườn hộ gia đình 11

Bài 2: Chuẩn bị đất trồng 13

1 Chọn đất trồng 13

2 Phát dọn thực bì 14

2.1 Chuẩn bị dụng cụ 14

2.2 Phát dọn thực bì 14

2.3 Các phương pháp phát dọn thực bì 15

2.4 Dọn thực bì 20

3 Làm đất trồng Ba kích 24

3.1 Mục đích, yêu cầu 24

3.2 Công cụ làm đất 25

3.3 Các phương pháp làm đất 25

Bài 3: Trồng Ba kích 39

1 Chuẩn bị cây giống 39

1.1 Bốc và chuyển cây 39

1.2 Chăm sóc cây 41

2 Trồng Ba kích 41

2.1 Tạo hố trồng 41

2.2 Rạch b v bầu 42

2.3 Đặt cây vào hố và lấp đất 43

2.4 Một số trường hợp trồng cây con có bầu sai kỹ thuật 45

2.5 Tưới nước sau trồng 45

Bài 4: Chăm sóc Ba kích 47

1 Trồng dặm 47

1.1 Mục đích trồng dặm 47

1.2 Nguyên nhân cây bị chết sau trồng 47

1.3 Chuẩn bị cây trồng dặm 48

2 Làm c , xới xáo, vun gốc 49

2.1 Làm c 49

2.2 Xới đất, vun gốc 50

3 Bón phân cho Ba kích 52

3.1 Thời điểm bón phân 52

3.2 Các loại phân bón thường dùng 52

3.3 Tính lượng phân cần bón thúc cho năm thứ nhất 53

3.4 Phương pháp bón 53

4 Biện pháp chăm sóc khác 54

4.1 Làm giàn che 55

4.2 Làm giá leo 57

4.3 Tủ gốc 60

4.4 Làm hàng rào bảo vệ 62

Bài 5: Phòng trừ sâu bệnh hại Ba kích 64

1 Sâu hại và cách phòng trừ 64

1.1.Sâu róm 64

1.2 Mối 66

2 Bệnh hại Ba kích 67

2.1 Bệnh thối cổ rễ (củ) 67

2.2 Bệnh gỉ sắt 71

Bài 6: Thu hoạch, sơ chế củ Ba kích 73

1 Thời điểm thu hoạch 73

1.1 Các căn cứ để thu hoạch Ba kích 73

1.2 Căn cứ vào điều kiện thời tiết khí hậu 74

2 Chuẩn bị thu hoạch Ba kích 74

2.1 Xác định năng suất trước thu hoạch 74

2.2 Chuẩn bị nguồn lao động 75

2.3 Chuẩn bị dụng cụ, phương tiện 75

3 Thu hoạch củ Ba kích 75

3.1 Thu hoạch 75

3.2 Vận chuyển 76

4 Sơ chế 76

4.1 Cắt rễ Ba kích 76

4.2 Rửa củ Ba kích 77

4.3 Làm héo củ Ba kích 78

4.4 Rút lõi củ Ba kích 79

4.5 Phơi, sấy khô 79

5 Bảo quản sản phẩm 79

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY M ĐUN 82

CÁC THU T NG CHUYÊN MÔN, CH VI T T T

MĐ: Mô đun MH: Môn học TH: Thực hành KT: Kiểm tra

MÔ ĐUN: TRỒNG VÀ THU HOẠCH BA KÍCH

Mã mô đun/môn học: MĐ-03 Giới thiệu mô đun:

Mô đun 03: “Trồng và thu hoạch Ba kích có thời gian học tập là 130 giờ, trong đó có 20 giờ lý thuyết, 96 giờ thực hành và 14 giờ kiểm tra Mô đun này trang

bị cho người học các kiến thức và kỹ năng nghề để thực hiện các công việc: Chuẩn

bị đất trồng, trồng, tưới nước, bón phân, phòng trừ sâu bệnh hại và thu hoạch, sơ chế

Một năm trồng Ba kích có thể vào vụ Xuân và Thu:

+ Vụ Xuân vào tháng tháng 1- 2 dương lịch, muộn nhất là đầu tháng 3 Lúc này thời tiết vẫn còn hơi lạnh, ít nắng và thường có mưa phùn, giảm công tưới Hơn nữa trồng vào vụ Xuân, đến tháng 3-4 thời tiết ấm dần lên cây đã bén rễ mới, nên có thể sinh trưởng phát triển được ngay

+ Vụ thu vào cuối tháng 7 đến giữa tháng 8 Thời gian này có nhiều mưa, cây trồng xong sớm bén rễ Sau 4-5 tháng trồng cây đã thích nghi và có thể chống chịu tốt qua mùa đông

Trong 2 vụ tỉ lệ cây sống đều cao từ 80-85% nhất là trồng vào những ngày râm mát

2 Xác định mật độ và khoảng cách trồng

2.1 Khái niệm mật độ

Là số cây được trồng cho một đơn vị diện tích (sào, ha)

Ví dụ:

- Ba kích trồng toàn diện mật độ trồng là: 5.000 – 10.000 cây /ha

- Ba kích trồng xen với cây ăn quả là 1.000 – 2.000 cây (ha) nhưng dưới tán rừng mật độ trồng là 500 – 1.000 cây/ha

2.2 Cơ sở xác định mật độ và khoảng cách trồng

Số cây mang trồng cho một đơn vị diện tích (ha, sào) và khoảng cách trồng cho từng cây có liên quan mật thiết với đặc điểm sinh trưởng, năng suất và chất lượng củ của Ba kích

Khi xác định số lượng cây giống trồng cho một đơn vị diện tích cần dựa vào các căn cứ sau:

- Điều kiện khí hậu, thời tiết của nơi trồng

- Độ màu mỡ của đất: Đất tốt mật độ trồng thưa, đất xấu mật độ trồng dày hơn

- Đặc điểm sinh trưởng của cây

- Khả năng đầu tư của nông hộ

2.3 Cách xác định mật độ và khoảng cách trồng

Muốn xác định được số cây giống Ba kích trồng cho 1 ha là bao nhiêu cây

và khoảng cách trồng giữa các cây là bao nhiêu (m) cần phải dựa vào 3 yếu tố sau:

- Quy định về mật độ và khoảng cách của Ba kích trồng theo quy phạm

- Độ màu mỡ của đất nơi trồng

- Khả năng đầu tư của nông hộ

Số lượng cây mang trồng cho một đơn vị diện tích càng lớn thì Ba kích càng sớm hình thành một quần thể hoàn chỉnh

Nhìn chung ở nơi đất tốt hoặc giống tốt (cây giống từ cây nuôi cấy mô) thì số lượng cây đem trồng sẽ thấp hơn cây giống từ hom và đất xấu

2.4 Xác định vị trí hàng và vị trí cây trên thực địa

Ở nơi đất bằng bố trí cây trồng theo hướng Bắc Nam để lợi dụng ánh sáng

Ở nơi đất dốc, hướng của hàng cây được bố trí song song với đường đồng mức để giảm thiểu xói mòn (đường đồng mức là đường nối tất cả các điểm có cùng

độ cao trên sườn dốc)

Cự ly hàng và cự ly cây được tính theo cự ly nằm ngang Vì vậy khi thi công xác định cự li hàng và cự li cây trên thực địa tùy thuộc vào độ dốc nơi trồng chúng

ta phải điều chỉnh cự ly bằng (là cự ly theo tính toán) sang cự li nghiêng (theo sườn dốc) cho phù hợp

Khi xác định cự ly hàng và cự ly cây trên đất dốc được thực hiện theo quy định sau:

Lô đất định trồng có độ dốc bình quân là 20o, trồng với khoảng cách 2 x 4 m (hàng cách hàng 4 m, cây cách cây 2m); hướng của các hàng cây được bố trí song song với đường đồng mức

- Cự ly hàng theo thiết kế là 4 m thì cự ly nghiêng đo trên sườn dốc là: 4m + (4m x 10%) = 4, 4 m

- Cự ly cây theo thiết kế trên hàng là 2 m vì hướng hàng cây theo đường đồng mức nên khi đo cự ly giữa các cây trên thực địa đo bằng cự ly tính toán, tức là

đo cự ly giữa các cây trên hàng cũng bằng 2 m

Ở nơi đất dốc vị trí của các cây của các hàng bố trí so le theo nanh sấu

Từ kết quả số liệu điều chỉnh cự ly bằng sang cự ly nghiêng trên sườn dốc, dùng sào (thước ) có chiều dài bằng cự ly nghiêng để đo trực tiếp độ dài nghiêng của cự ly hàng, cự ly cây đồng thời kết hợp với thước chữ A để định hướng hàng theo đường đồng mức (khi cả 2 chân thước chữ A cùng nằm trên đường đồng mức thì dây dọi ở giữa thang thước) và xác định vị trí hàng, vị trí cây rồi dùng cọc đánh dấu

Hình 3- 4: Dùng thước chữ A để xác định 2 điểm có cùng độ cao

Hình 3.1.4: Xác định hướng hàng cây trồng theo đường đồng mức

3.5 Xác định số lượng cây giống đem trồng

Hình 3.1.1: Đo thiết kế trồng cây

2.5 Xác định số lượng cây giống đem trồng

Số lượng cây mang trồng cho diện tích đất chuẩn bị trồng là bao nhiêu cây phải dựa vào:

- Diện tích thực trồng

- Khoảng cách trồng theo cự li hàng và cự li cây đã xác định

- Tỉ lệ cây trồng dự phòng (10 -15%) ( Lấy chính xác 10% hoặc 15%, thông thường là 10%)

Ví dụ: Tính toán lượng cây giống cần thiết để trồng mới 3 ha với khoảng

Dự phòng cây giống trồng dặm 10% = 7.500 cây x 10/100 = 750 cây

Tổng số cây giống cần: 7.500 cây + 750 Cây = 8.250 cây

3 Một số phương thức trồng Ba kích

3.1 Trồng thuần loài

- Điều kiện trồng là nơi

đất trống sau nương rẫy, đất đồi

còn tốt

Chú ý: Cần phải gieo

trước các loài cây che bóng như

Cốt khí, đậu ma, đậu triều gieo

vãi toàn diện hoặc gieo theo

băng

Hình 3.1.2: Ba kích trồng trên nương rẫy 3.2 Trồng xen

- Trồng Ba kích dưới tán rừng tự nhiên

+ Đối với rừng thứ sinh nghèo

kiệt, rừng khoanh nuôi phục hồi có độ

tán che 0,3 – 0,5 đều có thể trồng xen

cây Ba kích

+ Tùy theo hiện trạng thực bì

của đối tượng rừng mà quyết định

trồng theo băng, theo ô hay theo đám

+ Nếu trồng theo băng, phát

sạch và dọn băng trồng rộng 1-2m,

băng chừa để lại rộng từ 2-3m

Hình 3.1.3 Trồng dưới tán rừng tự nhiên

- Trồng Ba kích dưới tán rừng

trồng

+ Trồng nơi đất trống: Phương

thức này trồng với quy mô lớn, diện

tích rộng trên các sườn đồi hay những

=> Biện pháp này nhằm cải tạo

đất và ngăn ngừa sự rửa trôi, xói mòn,

che nắng gắt và là giá đỡ cho dây Ba

kích leo bám

Hình 3.1.4 Trồng Ba kích dưới tán rừng trồng

3.3 Trồng Ba kích trong vườn hộ gia đình

Trong vườn nhà có lỗ trống hoặc tán thưa có thể trồng Ba kích để tận dụng diện tích

+ Trồng dưới tán các

loài cây ăn quả như mít, nhãn,

và na, cao su

Hình 3.1.5: Ba kích trồng dưới tán cây vải

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Vụ thu trồng Ba kích vào cuối tháng 7 đến giữa tháng 8

- Đối với trồng thuần loài thì giữa 2 hàng trồng Ba kích nên trồng một hàng cây phù trợ

- Đất trồng là một nhân tố sinh thái ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát

triển của cây trồng nói chung, cũng như đối với cây Ba kích nói riêng, làm ảnh hưởng đến sản lượng, chất lượng củ và hiệu quả của nghề Trồng và thu hoạch Ba kích

- Chọn đất trồng không phù hợp với đặc điểm sinh thái của loài Ba kích định trồng, cây Ba kích sau trồng không những sinh trưởng kém mà còn gây thiệt hại về kinh tế cho người trồng và kinh doanh Ba kích

- Để chọn được đất trồng thích hợp với Ba kích, người trồng phải biết được yêu cầu về đất của Ba kích có phù hợp với khí hậu và đất đai như thế nào? từ đó làm

cơ sở cho việc khảo sát điều kiện khí hậu, đất đai nơi trồng và chọn đất trồng thích hợp

Chọn đất trồng Ba kích phải đảm bảo được các yêu cầu sau:

- Trong rừng mọc dưới tán rừng thưa, trên các loại đất tầng khá dày, nhiều mùn, mát ẩm, tơi xốp và hơi chua (độ pH từ 5,0 - 5,5 )

- Ở những vùng đồi núi, đất còn tính chất đất rừng, trong các rừng nghèo, rừng khoanh nuôi phục hồi, đất có tầng dày, tơi xốp, độ dốc không quá 30% đều thích hợp với việc trồng ba kích

- Nếu trồng ba kích ở vườn rừng, vườn nhà của các hộ gia đình, trên nền đất

đã canh tác nhiều vụ, đất chưa bị phong hóa mạnh, nên dùng cây họ đậu như keo dậu, muồng muồng, điền thanh để che phủ và cải tạo đất

- Có thể trồng dưới tán các loại cây ăn quả như mít, vải, nhãn… không trồng

ba kích dưới tán tre, hoặc những cây có tinh dầu như bưởi, bạch đàn…, không trồng

ở những nơi vùng đất thường ngập úng

- Nếu trồng ở nơi đất thấp phải lên luống thật cao

- Địa hình: Nơi có độ dốc < 25o; độ cao so với mặt nước biển < 500 m

không có mưa lớn kéo dài

+ Nơi trồng nhiều cây ưa sáng, nơi thực hiện nông lâm kết hợp

- Nội dung kỹ thuật:

Tiến hành phát từ chân dốc phát lên đỉnh đồi, hướng phát nên phát theo đường đồng mức

+ Bước 1: Phát luỗng toàn

bộ thảm tươi, dây leo cây

bụi, chặt cây nh trước chặt

cây lớn sau, phát thấp gốc <

10cm

+ Băm nh cành nhánh

thành đoạn dài 1m, rải đều

trên toàn diện tích

Hình 3.2.3: Phát trong vườn nhà

+ Bước 2: Khai thác

tận dụng gỗ, củi, chặt

những cây có đường kính

từ 6cm trở lên, tuỳ theo yêu

cầu sử dụng mà phân loại,

cắt khúc

Hình 3.2.4:Dùng cưa xăng để cắt bỏ những cây to

+ Bước 3: Làm đường băng cản lửa rộng 10 - 12m

- Một số mô hình phát thực bì toàn diện

- Phát theo đám là chỉ phát theo vị trí trồng cây hoặc theo hố trồng cây

- Phát theo đám ít tốn kém tiền và nhân công, bảo vệ được đất, hạn chế xói mòn

- Hạn chế là diện tích phát hẹp, thực bì phục hồi nhanh, tốn công chăm sóc rừng, sâu bệnh hại dễ phát sinh

Chú ý: Trong quá

trình phát dọn toàn diện, đối

với những cây phi mục đích

cần phải cắt b

Hình 3.2.7 Dùng máy cắt cỏ để cắt bỏ cây phi mục đích

- p dụng nơi trồng Ba kích theo băng, nơi có độ dốc lớn

- Bề rộng băng chặt tùy thuộc mức độ dày đặc, chiều cao của thảm thực

bì, độ dốc, mức độ xói mòn, cây trồng ưa sáng hay chịu bóng…mà quyết định bề rộng của băng chặt, bề rộng của băng chặt tối thiểu phải bằng chiều cao của thảm thực bì, Thông thường băng rộng 10-30 m

- Phát thực bì theo băng tiến hành như sau:

từng đoạn dài 1m, để tạo

điều kiện thuận lợi cho các

công việc tiếp theo

Chú ý:

+ Khi đốt phải làm đường băng cản lửa, chiều rộng của băng khoảng 8-12

m và châm lửa cuối hướng gió

+ Sau khi đốt xong nếu thực bì không cháy hết phải phát lại những gốc cao và dọn hết cành nhánh không cháy hết xếp thành đống nh để đốt lại

Hình 3.2.11: Đường băng cản lửa để đốt thực bì

Trong trường hợp

trồng thuần loài, thực bì

phát xong có thể đốt

Hình 3.2.12: Đốt thực bì

Sau khi phát xong,

dùng cào vơ gọn thực bì lại

và tiền hành châm lửa đốt

Hình 3.2.13: Gom thực bì lại và đốt

Thực bì đã được xử lý

Hình 3.2.14: Thực bì đã được đốt xong

* Dọn thực bì bằng cách để mục theo băng

- Ưu điểm: Đất ít bị xói mòn

- Nhược điểm: Do thực bì để mục tự nhiên dễ bị phát sinh sâu bệnh hại

- Kiểm tra độ bền chắc, sắc bén của dụng cụ trước khi bước vào làm việc

- Nơi đất dốc phải chọn vị trí đứng an toàn (vững chắc, thoải mái)

- Nơi thực bì phức tạp nhiều dây leo, cây bụi nhiều có lẫn cây gỗ phải cắt

b dây leo trước, chặt cây bụi trước cây gỗ sau

- Khi chặt hạ gỗ phải tuân thủ quy trình khai thác gỗ

- Phải trang bị đầy đủ bảo hộ lao động

- Khi tổ chức phát thực bì theo nhóm, phải chú ý cự ly làm việc của mỗi người tránh để xảy ra tai nạn

- Quan sát khi làm việc để phòng rắn rết, ong trong bụi rậm, gốc cây hoặc làm lăn đá xuống dốc có thể gây tai nạn cho người dưới dốc

- Cần kiểm tra sau đốt xong thực bì Nếu thực bì chưa được đốt xong cần

tiến hành đốt lại

Làm đất trồng Ba kích là một trong những biện pháp kỹ thuật cơ bản nhằm đảm bảo cho cây trồng có tỉ lệ sống cao, thời gian để ổn định sau khi trồng ngắn, tốc độ sinh trưởng ban đầu nhanh

Khi làm đất cần đảm bảo các mục đích sau:

- Tạo cho đất tơi xốp đủ ẩm

- Tạo thuận lợi cho việc trồng cây

- Hạn chế thực bì chèn ép cây non

- Tạo điều kiện thuận lợi cho cây non sinh trưởng

b Yêu cầu

- Làm đất phải cải thiện được điều kiện lập địa

- Làm đất phải đảm bảo mật độ và phối hợp bố trí cây trồng

3.3.1 Làm đất toàn diện (cày lật/cuốc toàn bộ)

Hình 3.2.19: Làm đất toàn diện

- Làm đất toàn diện là phương thức làm đất hoàn chỉnh và hợp lí nhất, nhằm cải tạo điều kiện lập địa nhưng trong công tác trồng áp dụng phương thức này rất hạn chế, chủ yếu do điều kiện lập địa, trạng thái hoàn cảnh của nơi trồng rừng và điều kiện kinh tế quyết định

- Phương thức này được áp dụng ở những vùng đất hoang, đất không có tái sinh tự nhiên, nơi có địa hình bằng phẳng hoặc độ dốc nh dưới 150

- Những nơi có điều kiện thâm canh hoặc thực hiện nông lâm kết hợp

- Nếu dùng dụng cụ thủ công (cày, cuốc) thì độ sâu lớp đất cày, cuốc là 15-20cm

- Nếu làm bằng cơ giới thì độ sâu lớp đất 20-30cm, hoặc cày lật đất sâu 20-30cm

* Tác dụng

- Cải tạo lớp đất mặt, giữ ẩm cho đất

- Tiêu diệt hầu hết c dại, cây bụi, nhưng lớp đất mặt dễ bị xói mòn

3.3.2 Làm đất cục bộ

Tùy theo độ dốc, mức độ thâm canh, phương tiện thực hiện mà có thể áp dụng phương pháp làm đất cục bộ khác nhau

a Phương thức làm đất theo dải, theo luống

- Dải bằng: Diện tích dải rộng hay hẹp tùy thuộc vào công việc làm đất và

điều kiện lập địa, nhìn chung có thể rộng từ: 0,5-5m, dải nọ cách dải kia bằng

hoặc lớn hơn chiều rộng của dải, những vùng đất có khả năng thoát nước tốt thường được áp dụng theo phương thức này

- Luống chìm: Chiều rộng luống thường từ 0,3-0,7m, sâu từ 0,15-0,3m,

hướng của luống chạy theo đường đồng mức Để tránh tạo thành dòng chảy mạnh gây xói mòn, trên từng đoạn dài của rãnh luống phải đắp những ụ đất

Phương thức làm đất theo luống chìm thường áp dụng ở những nơi có tầng mặt dày, khô hạn, thoát nước tốt, cây trồng ưa ẩm hoặc chịu ẩm

- Luống cao: Luống cao được tạo thành do một hoặc hai đường rãnh,

chiều rộng thường từ 0,3 - 0,7m, cao từ 0,2 - 0,3m, hướng luống chạy theo đường thoát nước tốt nhất

Luống cao thường được áp dụng ở những vùng đất trũng, thoát nước không tốt, đất hoang c dại dày đặc, đất sau khai thác có độ ẩm cao

- Hố được đào đúng vị trí, đúng kích thước

+ Nơi đất bằng cần lên luống để tránh ngập úng, làm thối rễ

+ Nơi đất dốc cần đào hố sâu 40 x 40 x 40cm, cự ly giữa các hố khoảng 2m

- Hố được cuốc trước khi trồng 15 ngày

Các bước thực hiện:

tầng B) để sang một bên hoặc

để phía dưới dốc tạo gờ phía

dưới dốc để giữ nước

Hình 3.2.21: Đất tầng B để phía dưới dốc

Chú ý:

- Cuốc hố đúng cự ly, đúng kích thước theo thiết kế

- Đảm bảo đúng cự ly, đúng kích thước 40x40x40 hoặc 30x40x40

Hố được đào đảm bảo đúng

cự ly, đúng kích thước 40x40x40

hoặc 30x40x40

Hình 3.2.22: Hố được đào hoàn chỉnh

- Đối với phương thức

trồng thuần loài trên nương rẫy

- Điều kiện áp dụng:

+ Nơi địa hình phức tạp,

xa xôi

+ Độ dốc >15 độ,

+ Nơi đầu tư thấp

+ Nơi không có điều kiện

làm đất theo băng

Hình 3.2.23: Cuốc hố trồng

hoặc nơi đất xấu nếu đất to,

dùng cây hoặc cán cuốc đập

- Cung cấp thêm lượng mùn, tăng thêm chất dinh dưỡng khoáng cho đất để cải thiện lý hóa tính của đất, làm cho đất tơi xốp, tăng khả năng thấm nước và giữ nước của đất, tăng khả năng hoạt động của các vi sinh vật có ích tại vị trí trồng

- Cung cấp kịp thời chất dinh dưỡng cho cây mới trồng khi bắt đầu bén rễ

- Tạo đà sinh trưởng cho cây trồng ngay từ ban đầu, rút ngắn được giai đoạn

* Yêu cầu của việc bón lót trước khi trồng

- Xác định được loại phân dùng để bón lót phù hợp với cây Ba kích: với đặc điểm sinh trưởng của bộ rễ sinh trưởng mạnh và thường hướng tới nơi đất xốp, ẩm, nhiều mùn nên lượng phân bón lót càng nhiều phân hữu cơ càng tốt

- Cung cấp đủ lượng phân cần sử dụng và theo tỉ lệ thích hợp (3 nguyên tố N- P- K)

- Việc bón lót không làm ảnh hưởng đến cây sau trồng

- Khắc phục và cải tạo được các hạn chế của đất đai tại vị trí trồng, tạo điều kiện cho Ba kích sinh trưởng tốt

Ví dụ: Đất chua, đất thịt nặng và đất sét nên bón bón nhiều phân hữu cơ và

+ Các căn cứ xác định loại phân và lượng phân bón lót

Căn cứ vào mục đích và yêu cầu của việc bón lót, đặc điểm sinh lý của cây

Ba kích

Căn cứ vào đặc điểm và tính chất của đất đã khảo sát

Căn cứ vào mục đích kinh doanh

Căn cứ vào khả năng đầu tư của nông hộ

Dựa vào 4 căn cứ trên để xác định lượng phân, loại phân mang bón lót để tận dụng tối đa sức sản xuất của đất trên diện tích trồng và tăng thêm sản lượng củ cho nông hộ

+ Các loại phân hiện nay thường dùng để bón lót để trồng Ba kích gồm: Phân hữu cơ, supelân

Phân hữu cơ gồm: Phân chuồng, phân bắc và phân xanh đã ủ hoai mục

Hình 3.2.26: Phân hữu cơ đã được ủ hoai mục

Phân hữu cơ tuy có nhiều dinh dưỡng nhưng hầu hết ở dạng khó tiêu, cây trồng lâu sử dụng được Mặt khác trong phân chuồng, phân bắc có nhiều trứng giun, sán, vi sinh vật gây bệnh và hạt c dại nên trước khi mang bón lót các loại phân này cần phải ủ hoai mục

Phân Supe lân (P): Có tác dụng giúp cho cây mới trồng sinh trưởng rễ, tăng khả năng chịu hạn cho cây

Hình 3.2.27: Phân Supelân

Bước 1: Cho phân chuồng và phân lân vào hố

ở độ sâu khoảng 10-15cm

Hình 3.2.29: Trộn đều phân với đất mặt

* Lấp hố

Bước 3: Vun tạo mặt

* An toàn lao động trong cuốc, lấp hố trồng cây

- Cần kiểm tra dụng cụ phương tiện trước khi sử dụng (Độ chặt, độ bền chắc, độ sắc bén của cuốc)

- Ở nơi đất dốc, có nhiều đá, s i cần bố trí lao động thích hợp tránh làm đá lăn gây tai nạn cho người dưới dốc

- Khi cuốc, lấp hố trên sườn dốc cao cần đứng ở tư thế vững chắc, thoải mái, không để đá lăn gây tai nạn cho người ở dưới dốc

B Câu hỏi và bài tập thực hành

1 Câu hỏi

- Kể tên các dụng cụ cần thiết cho công việc chuẩn bị đất trước khi trồng Ba kích

- Nêu các bước công việc chuẩn bị đất trồng

- Tạo sao phải thực hiện bón lót trước khi trồng?

- Trình bày tác dụng của phân hữu cơ, phân lân dùng cho việc bón lót trước khi trồng

- Trình bày kỹ thuật đào hố và bón lót trước khi trồng

2 Câu h i trắc nghiệm: Khoanh tròn vào câu trả lời đúng sau:

Câu 1: Điều kiện áp dụng phương pháp xử lý thực bì toàn diện?

a) Những nơi có độ dốc thấp < 300, không có mưa lớn kéo dài ;

b) Những nơi có độ dốc thấp > 300, không có mưa lớn kéo dài ;

c) Những nơi có độ dốc thấp = 300

, không có mưa lớn kéo dài ; d) Những nơi có độ dốc thấp < 250, không có mưa lớn kéo dài ;

Câu 2: Kỹ thuật phát thực bì như thế nào là đúng?

a) Phát từ chân dốc phát lên, phát sát gốc(chiều cao gốc < 15cm), phát sạch dây leo, cây bụi; cây nh đường kính < 6cm chặt trước, cây lớn đường kính > 6cm chặt sau, tận dụng hết gỗ củi;

b) Phát từ chân dốc phát lên hướng phát theo đường đồng mức; phát sát gốc (< 10cm); dây leo, cây bụi, cây nh đường kính < 6cm chặt trước, cây lớn đường kính > 6cm chặt sau, tận dụng hết gỗ củi;

c) Phát từ chân dốc phát lên hướng phát theo đường đồng mức, phát sát gốc (< 10cm); dây leo, cây bụi, cây nh đường kính < 10cm chặt trước, cây lớn đường kính > 10cm chặt sau, tận dụng hết gỗ củi;

d) Phát từ chân dốc phát lên hướng phát theo đường đồng mức, phát sát gốc (< 10cm); dây leo, cây bụi, cây nh đường kính < 6cm chặt trước, cây lớn đường kính > 6cm chặt sau, tận dụng hết gỗ củi;

Câu 3: Phát thực bì theo rạch như thế nào là đúng?

a) Rạch rộng 5 – 6m chạy theo đường đồng mức, phát sạch cây trong rạch, chừa lại cây tái sinh có giá trị kinh tế cao

b) Rạch rộng 4 – 5m chạy theo đường đồng mức, phát sạch cây trong rạch, chừa lại cây tái sinh có giá trị kinh tế cao

c) Rạch rộng 5 – 10m chạy theo đường đồng mức, phát sạch cây trong rạch, chừa lại cây tái sinh có giá trị kinh tế cao

d) Rạch rộng 4 – 6m chạy theo đường đồng mức, phát sạch cây trong rạch, chừa lại cây tái sinh có giá trị kinh tế cao

Câu 4: Phát dọn thực bì theo băng thì chiều rộng băng là bao nhiêu?

a) Tuỳ theo đặc tính loài cây trồng mà tạo băng bề rộng 10 – 20m, chạy theo đường đồng mức

b) Tuỳ theo đặc tính loài cây trồng mà tạo băng có bề rộng 20 – 30m, chạy theo đường đồng mức

c) Tuỳ theo đặc tính loài cây trồng mà tạo băng có bề rộng 10 – 30m, chạy theo đường đồng mức

d) Tuỳ theo đặc tính loài cây trồng mà tạo băng có bề rộng 10 – 15m, chạy theo đường đồng mức

Câu 5: Làm đất toàn diện áp dụng với đối tượng như thế nào?

a) Nơi có độ dốc < 15o;

b) Nơi có độ dốc < 25o

; c) Nơi có độ dốc < 10o

; d) Nơi có độ dốc < 30o

;

Câu 6: Kỹ thuật làm đất theo băng nếu cày lật đất thì quy cách như thế nào?

a) Cày lật đất theo băng song song với đường đồng mức, băng cày rộng 150cm, sâu 20 – 30cm, áp dụng nơi có độ dốc < 15o ;

b) Cày lật đất theo băng song song với đường đồng mức, băng cày rộng 100cm, sâu 20-30cm, áp dụng nơi có độ dốc < 15o ;

c) Cày lật đất theo băng song song với đường đồng mức, băng cày rộng 150cm, sâu 20-30cm, áp dụng nơi có độ dốc < 10o ;

d) Cày lật đất theo băng song song với đường đồng mức, băng cày rộng 150cm, sâu 20-30cm, áp dụng nơi có độ dốc < 25o ;

Câu 7: Điều kiện làm đất theo hố và cách bố trí hố như thế nào là đúng?

a) Nơi địa hình phức tạp, xa xôi hẻo lánh, độ dốc lớn < 300; hố được bố trí theo đường đồng mức, giữa các hố theo hình nanh sấu;

b) Nơi địa hình phức tạp, xa xôi hẻo lánh, độ dốc ≥ 30o; hố được bố trí theo đường đồng mức, giữa các hố theo hình nanh sấu;

c) Nơi địa hình phức tạp, xa xôi hẻo lánh, độ dốc lớn > 20o; hố được bố trí theo đường đồng mức, giữa các hố theo hình nanh sấu;

d) Nơi địa hình phức tạp, xa xôi hẻo lánh, độ dốc lớn > 30o; hố được bố trí theo đường đồng mức, giữa các hố theo hình nanh sấu;

Câu 8: Kỹ thuật lấp hố như thế nào?

a) Cuốc hố xong có thể lấp hố ngay hoặc sau 1-2 tuần;

b) Cuốc hố xong có thể lấp hố ngay hoặc sau 2-4 tuần;

c) Cuốc hố xong có thể lấp hố ngay hoặc sau 2-4 tuần;

- Làm đất phải đảm bảo mật độ và khoảng cách trồng

- Dùng phân chuồng hoai mục, nếu phân chưa hoai mục phải bón lót trước lúc trồng ít nhất 1 tháng

Bài 3: Trồng Ba kích

Mã bài: MĐ03-03

Mục tiêu:

- Nêu được nội dung công việc trồng Ba kích;

- Chuẩn bị được đầy đủ các dụng cụ và cây giống để trồng đảm bảo đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Thực hiện được các công việc trồng đúng kỹ thuật đảm bảo cây giống sau trồng sinh trưởng phát triển tốt;

- Có ý thức giữ gìn dụng cụ, tiết kiệm cây giống trong quá trình trồng

+ Cây không bị sâu bệnh

Hình 3.3.1: Tiêu chuẩn cây mang trồng

- Khi vận chuyển cây đem trồng, ruột bầu phải ẩm, nhưng không được tưới đẫm nước làm cho ruột bầu quá mềm nhão