Nền văn minh Hy La cổ đại

 Thời kì thành bang thế kỉ VIII – IV TCN: thời kì quan trọng nhất, đạt những thành tựu văn minh rực rỡ nhất – xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ thành – xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ thành ban

Trường: Đại học Văn hóa TPHCM

GVHD: Ths Nguyễn Thị Huê

Lớp: ĐH TV – TT 5

Hy Lạp

La Mã

I TỔNG QUAN VỀ HY LẠP

VÀ LA MÃ CỔ ĐẠI

Lãnh thổ của Hy Lạp cổ đại rộng hơn nước Hy Lạp ngày nay rất nhiều

 Miền lục địa có thể chia làm 3 vùng (Bắc, Trung, Nam bộ) do nhiều dãy núi & eo đất hẹp tạo nên:

+ Dãy núi Técmôpin chia cắt 2 miền Bắc – Trung

+ Eo đất Coranh chia cắt 2 miền Trung – Nam

 Với cấu trúc địa hình đa dạng:

+ Nhiều đồng bằng trù phú, phì

nhiêu: Attích, Bêôxi, Thessallie →

thuận lợi cho việc trồng trọt

+ Nhiều vịnh, hải cảng, đảo lớn → thuận lợi cho việc phát triển hàng hải

+ Lợi dụng mặt biển Êgiê phẳng

lặng, sự nối tiếp kéo dài của các đảo

Biển

Êgiê

 Vùng Tiểu Á là một vùng giàu có &

là chiếc cầu nối giữa văn minh Hy Lạp với các nền văn minh phương Đông

 Tài nguyên khoáng sản phong phú

 Cư dân Hy Lạp cổ đại nhiều tộc

người: người Êôliêng, Iôniêng,

 Thời kì văn hóa Crét – Myxen (thiên niên kỉ III - cuối thế kỉ XII TCN): văn minh tiền HL; tồn tại nền văn minh

rực rỡ

Năm 1194 – 1184 TCN, Myxen đã tấn công & tiêu diệt thành Tơroa ở

Tiểu Á

 Thời kì thành bang (thế kỉ VIII – IV

TCN): thời kì quan trọng nhất, đạt

những thành tựu văn minh rực rỡ nhất – xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ (thành

– xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ (thành

bang), mạnh nhất là Xpác & Aten

 “Aten là cái mẫu mực hoàn hảo nhất

về nền dân chủ mà toàn HL đã noi

theo” – Plutác

 Thời kì Makêđônia: nội chiến giành quyền bá chủ → các thành bang biến thành chư hầu của Makêđônia Năm

146 TCN, Hy Lạp bị nhập vào đế

quốc La Mã

 Phía Bắc bán đảo có dãy núi An pơ, phía Nam có bán đảo Xirin, phía Tây

có đảo Coócxơ & đảo Xacđenhơ

 Nhiều đồng bằng màu mỡ, đồng cỏ → thuận tiện chăn nuôi gia súc.

 Nhiều kim loại → chế tạo công cụ sản xuất & chế tạo vũ khí

 Ba mặt Đông, Tây, Nam đều giáp biển

→ thuận phát triển hàng hải

→ Điều kiện đó cho phép kinh tế La

 Cư dân có mặt sớm nhất là người Ý (Italotes) ở bán đảo Ý & người

Latinh ở vùng Latium

 Về sau còn có người La Mã, Gôloa, Êtơruxcơ, người Hy Lạp

 Thời kì Vương chính (từ năm 753 –

510 TCN): thời kì tan rã của công xã thị tộc, nhà nước La Mã ra đời

 Thời kì cộng hòa (510-27 TCN): LM

đã chinh phục được toàn bộ bán đảo

Ý & Địa Trung Hải → Địa Trung

 Thời kì đế chế LM (từ thế kỉ I – V):

từ thế kỉ I TCN, LM dần bị chế độ

độc tài thay thế, đầu tiên là Xila

độc tài thay thế, đầu tiên là Xila

+ Ôctavianút được tôn làm nguyên thủ, trở thành hoàng đế → chuyển

sang chế độ quân chủ chuyên chế

(thời đại Ôctavianút được coi là thời hoàng kim)

+ Lãnh thổ tiếp tục được mở rộng

+ Từ thế kỉ III, LM bị khủng hoảng trầm trọng → đất nước trở nên điêu tàn.

“Người HL bị người LM chinh phục, những người bị chinh phục ấy lại chinh phục trở lại

kẻ đi chinh phục mình Văn học nghệ thuật HL tràn sang đất

Latinh hoang dã” – Hôratiút

 Hai tập sử thi nổi tiếng (HL): Iliát & Ôđixê của Hôme, tác phẩm được coi

là bộ Bách khoa toàn thư về đời sống của HL

của HL

 Người HL là dân tộc mở đầu cho loại hình nghệ thuật kịch, là ngọn nguồn của sân khấu châu Âu, với nhiều tác phẩm bất hủ:

+ Vở “Prômêtê bị xiềng” của Etsin

+ Vở “Ơđíp làm vua” của + Vở “Ơđíp làm vua” của

Xôphôclơ

+ Vở “Mê đê” – Ơripít → hài kịch của HL giữ một vị trí xứng đáng

 Văn học LM là lĩnh vực chịu ảnh

hưởng rõ nhất của văn minh HL,

song người LM đã sáng tạo nên nền văn học cho riêng họ

+ Tập sử thi Cuộc chiến tranh

Puních của Liviút

+ “Thời hoàng kim” của văn học

LM kéo dài từ khoảng năm 100 TCN – 40 SCN) Những tác giả nổi tiếng như Catulút, Xixêrông, Viếcgiliút

(tác phẩm Ênêit)

Thần thoại

Hy Lạp

Aphrodite (Venus) HL - Thần tình yêu & sắc đẹp

Tình yêu giữa Helen

và Pâris

Thần thoại La Mã

 Lịch sử chiến tranh Pêlôpônedơ của

Tuxiđít (460 – 395 TCN)

 Lịch sử Hy Lạp của Xênôphôn (430

– 359 TCN)

 Người đầu tiên viết lịch sử LM (tiếng HL) là Phabiút (254 – 200 TCN).

 Catông (234 – 149 TCN) viết bộ sử

đầu tiên bằng tiếng Latinh: Nguồn

gốc.

 Lịch sử LM của Titút Liviút (59

TCN – 17 CN) là nhà sử học xuất sắc của LM

 Tiểu sử song song của Plutác

 Lịch sử biên niên, Xứ Giecman của

Taxitút

 Aten (HL) là nơi có nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu: đền miếu, rạp hát,

Cầu dẫn nước ở Nimes (Pháp)

Cổng vòm Constantine – Rome

Cổng vòm Trajan tại Benevento

(LM)

Khải hoàn môn Titus – Rome

 Nghệ thuật điêu khắc của người

Hy Lạp “có một không hai”

Tượng

Nữ thần chiến thắng

Tượng Nữ thần Atêna

ở Aten của

Phiđiát

Tượng

Thần Dớt

của

Phiđiát

Tượng Nữ thần Hêra của

Pôliclét

Tượng thần Atêmit (săn

bắn)

Tượng

thần Apollo

Tượng thần

Nikea ở

Samothrace

Bức bích họa Đấu bò trong cung điện Knossos ở đảo

Crete (HL)

Bình gốm

Thần Păng và Maenads (HL)

Viền tường

(LM)

 Hy Lạp cổ đại có những cống hiến

quan trọng về các mặt Toán học,

Thiên văn học, Vật lý học, Y học, …

 Ơclít (HL) tìm ra định đề Ơclít – cơ

sở của môn Hình học

 Acsimét (HL) đã tính được số pi (π); Thể tích & diện tích toàn phần của

nhiều hình khối

 Talét (HL) đã tính được ngày nhật

thực (28-5-558) → chính xác

 Pytago (HL) đã nhận thức được quả

đất hình cầu & chuyển động theo quỹ đạo nhất định

 Arixtác (HL) tìm ra thuyết hệ thống Mặt trời.

 Eratôxten (HL) đã tính được độ dài

vòng kinh tuyến Trái Đất là 39.700

km & tính được góc tạo nên bởi

hoàng đạo và xích đạo

 Acsimét (HL) tìm ra nguyên lý đòn (HL) tìm ra nguyên lý đòn

bẩy, nguyên lý quan trọng về thủy lực học Ngoài ra, ông còn phát

minh ra máy bơm nước, kính hội tụ,

…

Máy bắn đá của Acsimét

 Hipôcrát (HL) đã chữa bệnh bằng

biện pháp uống thuốc hoặc mổ xẻ, được mệnh danh là

“Thủy tổ của y học

 Nhà giải phẫu học Hêcrôpin (HL)

đã chứng minh rằng não là khí quan

tư duy, cảm giác do hệ thần kinh

truyền đạt Ông đã biết dùng thuốc mê

để phẫu thuật bệnh nhân

 Claođiút (LM) đã viết sách

Phương pháp chữa bệnh.

Tóm lại, cách đây trên dưới 2000 năm, nền khoa học của Hy Lạp & La

Mã cổ đại đã có những thành tựu rất lớn Những thành tựu ấy đã đặt cơ sở cho sự phát triển của khoa học

phương Tây thời cận & hiện đại

 Hy Lạp & La Mã là quê hương của

nền triết học phương Tây

 Triết học Hy – La rất đa dạng, nhưng chung quy cũng bao gồm hai phái

chính là triết học duy vật & triết học duy tâm

 Có rất nhiều nhà triết học bàn về

nguồn gốc của vũ trụ & đều lấy giới

tự nhiên để giải thích về giới tự

nhiên

Tác phẩm Bàn về giới tự nhiên của

 Đêmôcrít (460 – 370 TCN), nhà triết học duy vật lớn nhất của Hy Lạp cổ đại Ông cho rằng: “Nguồn gốc của vạn vật là nguyên tử & chân không” Ông còn được Mác – Ăngghen coi là

“Bộ óc bách khoa trong số những

người Hy Lạp”

 Có nhiều nhà triết học duy tâm nổi tiếng Họ là những học giả thông

minh & có tài hùng biện

 Goócgiát đã đề cập đến quan điểm:

“tồn tại không tồn tại”

Xôrát là người đầu tiên đưa ra

 Nhà duy tâm lớn nhất Hy Lạp cổ đại

là Platông

+ Ông mở trường dạy triết học ở Aten gọi là Acađêmi

+ Ông còn có những đóng góp về mặt Mỹ học, Giáo dục, Chính trị, …

 Nhà triết học vĩ đại nhất HL cổ đại là

Arixtốt – bộ Bách khoa toàn thư của HL.

+ + Ông có công lao rất lớn trong việc sáng tạo ra môn Logic học

 Đến thời La Mã, có ba nhà triết học thuộc phái Xtôinit:

+ Xênéc quan điểm: bàn về đạo đức

+ Epíchtêtút: chủ nghĩa bi quan & luân lí cá nhân chủ nghĩa

+ Mácut Ôrêliút: con người là do thần xếp đặt

 Thời Hy Lạp hóa, đại biểu nổi tiếng nhất là Điôgien

 Bộ luật cổ nhất của Hy Lạp là bộ luật

Đracông, bộ luật này có những hình phạt rất khắc nghiệt, có khi chỉ ăn cắp

a) Luật pháp của Hy Lạp cổ đại

 Sau này, nhờ những cải cách của

Xôlông, Clixten, luật pháp Hy Lạp ngày càng mang tính dân chủ hơn

 Tiếp theo, những pháp lệnh của

Ephiantet & Piriclet ra đời

b) Luật pháp của La Mã cổ đại

 Luật La Mã cổ đại là nền tảng chính của hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa

địa

 Luật La Mã cổ đại tập trung pháp

điển hóa lĩnh vực dân luật, tức là luật

 Bộ luật

cổ nổi tiếng là

Luật 12 bảng

bằng đồng, ban hành năm 451 TCN

III) SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN

ĐẠO KITÔ Ở LA MÃ CỔ ĐẠI

 Theo truyền thuyết người sáng lập ra đạo Kitô là Giêsu Crit (Giêsu có

nghĩa là đấng cứu thế, Crit là sứ giả

1) Sự ra đời:

 Năm 30 tuổi, ông tự nhận mình là

thiên sứ & bắt đầu vừa truyền đạo,

vừa chữa bệnh, có thể làm người chết sống lại

 Trong khi truyền đạo, chúa Giêxu Trong khi truyền đạo, chúa Giêxu

khuyên mọi người phải nhẫn nhục

chịu đựng mọi đau khổ ở đời, sau khi

chịu đựng mọi đau khổ ở đời, sau khi

chết sẽ được hưởng hạnh phúc vĩnh

viễn ở thiên đường → tuyên truyền tư tưởng bình đẳng, bác ái của con

người trước Chúa, yêu thương

Thượng đế & yêu nhân loại

 Hành động của Giêsu & giáo lí của ông là niềm an ủi đối với người

nghèo bị áp bức bóc lột nên lúc đầu

nô lệ, người lao động nghèo hưởng

nô lệ, người lao động nghèo hưởng

ứng đông đảo Đạo Kitô phát triển

nhanh chóng

 Đạo Kitô đưa ra thuyết tam vị nhất thể.

 Kinh thánh đạo Kitô gồm 2 phần:

Cựu ước & Tân ước

 Đạo Kitô có 7 nghi lễ quan trọng (7

bí tích):

+ Rửa tội: nghi thức vào đạo

+ Thánh thể: ăn bánh thánh.

+ Giải tội: xưng tội để được xá tội

+ Xức dầu: xoa nước thánh vào

người sắp chết

+ Truyền chức: phong chức cho

giáo sĩ

+ Hôn phối

 Khi mới ra đời, đạo Kitô bị các hoàng

đế La Mã và tầng lớp quí tộc địa

phương trấn áp rất tàn bạo Đặc biệt

là năm 64 dưới thời Nêrôn, diễn ra

cuộc tàn sát dã man (đóng đinh, thiêu sống) những tín đồ Kitô giáo → đàn

áp thất bại & Kitô giáo vẫn phát triển mạnh mẽ

 Năm 313, đạo Kitô được hoàng đế La

Mã công nhận là hợp pháp

 Đến cuối thế kỉ IV, đạo Kitô chính

thức được thừa nhận là quốc giáo của

đế quốc La Mã

Đặng Thị Thanh Hương

Bùi Thị Hoàng Thanh

Tăng Trường Thủy Tiên

Nguyễn Thị Thoan

Đinh Thị Ngọc Nga

Nguyễn Văn Minh Hùng

Nguyễn Thị Hoa Hoàng Thị Huyên

Tạ Ngọc Thanh

Võ Thị Nguyên

Lê Thị Huyền