Văn minh Hy Lạp và La Mã hòa quyện với nhau tạo nên một nền văn minh Hy– La phát triển mạnh mẽ.Và nghệ thuật kiến trúc là một trong những thành tựu nổi bật đạt tới đỉnh cao.. Qua đề tài
Trang 1A MỞ ĐẦU
Từ thời xa xưa - thời La Mã cổ đại, nhà thơ Horatiut đã từng thốt lên rằng : “Người
Hy Lạp bị người La Mã chinh phục,những người bị chinh phục ấy lại đi chinh phục trở lại kẻ đi chinh phục mình.Văn học nghệ thuật Hy Lạp tràn sang đất Latinh hoang dã…” Vâng, văn minh Hy Lạp luôn có một sức hút lạ kỳ,đã thu hút sự chú ý
và tiếp thu nhanh chóng cả một đế chế láng giềng hùng mạnh như La Mã Văn minh Hy Lạp và La Mã hòa quyện với nhau tạo nên một nền văn minh Hy– La phát triển mạnh mẽ.Và nghệ thuật kiến trúc là một trong những thành tựu nổi bật đạt tới đỉnh cao Qua đề tài : “Sưu tầm và đánh giá các thành tựu về kiến trúc của văn minh Hy Lạp - La Mã cổ đại”, chúng ta sẽ đi tìm hiểu rõ hơn về nghệ thuật kiến trúc của người Hy Lạp,La Mã cổ đại nói riêng, cũng như nền văn minh
Hy-La cổ đại nói chung
B.NỘI DUNG
I.NHỮNG NÉT KHÁI QUÁT VỀ NỀN VĂN MINH HY - LA CỔ ĐẠI VÀ NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC
Cách đây hơn hai nghìn năm, ở Phương Tây đã xuất hiện nền văn minh Hy Lạp cổ đại.Nền văn minh Hy Lạp có cơ sở đầu tiên từ thiên niên kỷ III TCN nhưng tiêu biểu cho nền văn minh này là những thành tựu từ khoảng thế kỷ thứ VII TCN trở về sau Đến thế kỷ thứ VI TCN,nhà nước La Mã bắt đầu thành lập và trở thành trung tâm văn minh lớn thứ hai ở phương Tây Tới thế
kỷ thứ II TCN, Hy Lạp bị La Mã chinh phục Văn minh La Mã vốn chịu ảnh hưởng của văn minh Hy Lạp, vốn có cùng một phong cách, sau khi Hy Lạp
bị nhập vào đế quốc La Mã, ảnh hưởng của văn minh Hy Lạp đối với La Mã ngày càng mạnh mẽ hơn, giờ đây hai nền văn minh hòa vào làm một Do vậy, hai nền văn minh này được gọi là văn minh Hy - La Nền văn minh
Hy-La phát triển rất toàn diện và mỗi mặt đều có những thành tựu rất rực rỡ, trong đó phải kể tới các thành tựu về kiến trúc Không một ngòi bút nào có thể diễn tả được hết sự kỳ diệu của nghệ thuật kiến trúc Hy - La cổ đại Ngoài kiến trúc đền, miếu, hải đăng, rạp hát, còn có các sân vận động, cầu dẫn nước cho tới các cổng vòm, khải hoàn môn…Phần lớn các công trình này đều được xây dựng bằng vật liệu đá là chủ yếu Do vậy, chúng giữ được
sự chắc chắn, chịu được thử thách của thời gian Có thể thấy, các công trình
Trang 2vĩđại này đã góp phần tạo nên một kho báu quý giá về nghệ thuật kiến trúc
cổ Hy-La còn tồn tại đến ngày nay
II.NHỮNG THÀNH TỰU KIẾN TRÚC TIÊU BIỂU CỦA NỀN VĂN MINH HY_LA CỔ ĐẠI
a .C ầu Pont du gard
Cầu Pont du Gard gồm 3 tầng khung vòng cung hoàn toàn bằng đá, được xây dựng mang kiểu dáng hình học rất đẹp Cầu có chiều dài 275 mét và cao 49 mét Tầng trên cùng được sử dụng giống như rãnh dẫn nước hiệu quả của thời La Mã Cầu có thể cung cấp một lượng nước khổng lồ với khoảng 20 ngàn mét khối mỗi ngày Toàn bộ máng dẫn nước của Pont du Gard được thiết kế theo một độ dốc thoai thoải giữa 2 vách tường thấp giúp việc vận chuyển nước một cách dễ dàng
Kiến trúc phần vòng cung của cầu được chống đỡ bằng khung sườn hình bán nguyệt Thêm vào đó, mỗi vòng cung trên từng tầng được thiết kế cùng kích cỡ, các tảng đá cũng được gọt giũa theo một khối thống nhất có cùng trọng lượng Toàn bộ công trình kiến trúc này được xây dựng từ một nguyên liệu duy nhất là đá.Người La Mã đã mất khoảng 5 năm để hoàn tất cây cầu.Họ đã thể hiện tài năng được xem là bậc thầy trong lĩnh vực kiến trúc qua cầu dẫn nước Pont du Gard
Từ thời trung cổ đến thế kỷ XVIII, chức năng dẫn nước của cầu Pont du Gard không còn nữa mà thay vào đó là tuyến đường lưu thông quan trọng qua sông Gard.Quan 2 ngàn năm tồn tại, hiện cầu Pont du Gard vẫn còn nguyên vẹn nối liền
2 bờ Gard.Công trình kiến trúc từ thời La Mã cổ đại này đã trở thành điểm đến lý tưởng của khách du lịch Tuy không còn giữ nguyên chức năng ban đầu nhưng Pont du Gard vẫn được ghi nhận như một thành tựu của nhân loại
Trang 3b.Đấu trường Colisee
Công trình kiến trúc tiêu biểu nhất thường được nhắc đếu đầu tiên trong nền kiến trúc La Mã Cổ đại, có thể xem như là đại diện đầu tiên của nền văn minh La Mã
Cổ đại là đấu trường Colisée
Đấu trường Colisée ở Roma khởi công vào năm 72 sau Công Nguyên (vào các đời vua Vespasien và Tittus), là một công trình vật chất nhưng phản ảnh rất đầy đủ đời sống tinh thần của người La Mã Cổ đại Vào thời kỳ ấy, nhà Vua cho xây dựng nhiều hý trường (Xiêccut), và đấu trường Colisée là một công trình cổ lớn thuộc loại hình này
Được đặt giữa hai Quảng trường Cáesar và Rômurô, mặt bằng của công trình có dạng hình elíp với chu vi 527m, được chia làm bốn phần đối xứng bởi hai trục dài và ngắn, trục dài có kích thước 188m, trục ngắn có kích thước 156m Khán đài hình elíp của đấu trường Colisée được nâng cao dần lên, tổ chức theo kiểu nền dốc bậc Amphitheatre và chứa được 50.000 người trong đó có 45.000 chỗ ngồi và 500 chỗ đứng Hàng khán giả đầu tiên cao hơn bãi đấu 5m để bảo đảm an toàn cho người xem, còn hàng khán giả cuối cùng có độ cao tương đương với 5 tầng nhà Số dãy ghế chạy vòng tròn từ dưới lên trên có tới 60 hàng, chia làm 5 khu vực theo chiều cao, riêng rẽ thoát người vào những lối ra và cầu thang của mình Toàn bộ công trình có
80 lối thoát như vậy, trong khi đó, nhà Vua có lối ra vào riêng gắn với đường ngầm dưới đất, đảm bảo đường đi lại ngắn giữa chỗ ngồi danh dự trên khán đài với cung điện Hoàng gia Dưới khán đài có những hệ thống không gian dành cho việc nghỉ ngơi, chạy vòng tương ứng với ba tầng nhà
Trang 4Hình thức mặt bằng của đấu trường Colisée được phản ánh trung thực trên mặt đứng, toàn bộ công trình cao 48m, chỉ có 3 tầng dùng kết cấu cuốn đá,
từ dưới lên trên dùng các thức cột Dôrich, Iônic và Coranh, chuyển từ nặng đến nhẹ dần, sau đó thêm một tầng thứ tư nữa dùng mảng đặc là chính, thỉnhthoảng trổ cửa sổ nhỏ và trang trí cờ xí để phù hợp với không khí của ngày hội.Công trình có phong cách hùng vĩ nhờ ở kích thước to lớn và vẻ khoa trương của các vòm cuốn từ các tầng Các chi tiết kiến trúc cũng được chú ý để tạo nên không khí kịch tính trong trường đấu.Bãi đấu bên trong là một hình chữ nhật có kích thước 86x64m
Đấu trường Colisée có hệ thống kết cấu hoàn thiện, hệ tường cột chạy vòng quanh mặt đứng công trình tạo nên 80 cái vòm cuốn đá cùng với hệ thống tường ngang hình rẻ quạt - 80 bức cả thảy - đỡ toàn bộ khán đài và các sàn tầng của công trình Không chỉ là hệ thống kết cấu hợp lý mà còn cách tuyển chọn vật liệu đã chứng tỏ người La Mã Cổ đại nắm vững một số kỹ thuật xây dựng quan trọng.Hình thức kết cấu ở mặt ngoài đấu trường đã sử dụng hai yếu tố cuốn và cột thức rất thành công
Tuy ngày nay đấu trường Colisée không còn được nguyên vẹn, một phần đã
bị mất đi, nhưng vị trí và ý nghĩa của nó đối với Roma thì không suy chuyển
c.Đền Parthenon
Người ta vẫn dùng những lời đẹp nhất để miêu tả đền Parthenon, ngôi đền dâng cho nữ thần đồng trinh Athena.Vị thần bảo hộ thành Athens này được coi là hình mẫu tinh xảo nhất của kiến trúc cổ điển và kiệt tác nghệ thuật điêu khắc Dài 69,5 m, rộng 30,5 m, đền Parthenon có phong cách kiến trúc Doris, hành lang cột chung quanh và hành lang cột bên ngoài quây lấy nội điện
Trong nội điện có khám thần, bên trong là pho tượng nữ thần lớn chế tác bằng vàng và ngà voi Hành lang cột chung quanh có 46 cây cột lớn, 8 cây phía trước đền rõ ràng dễ thấy, 17 cột mé bên, mỗi cây có rãnh lõm do rất nhiều đá tròn lớp xếp thành, hiện ra hình chuỳ hướng lên phía trên Phong cách kiến trúc chủ đạo của đền được tạo nên từ kết cấu gỗ đơn giản, đường nét và hình thức giản đơn nhưng không hề kém tinh tế Đền Hy Lạp hình chữ nhật, tượng thần ở đầu mút phía đông Đền lớn mặt ngoài có hành lang cột
Trang 5Đền Parthenon xây trên nền đất đền Athena thời kỳ xa xưa, nơi từng thờ pho tượng nữ thần Athena - nữ thần anh hùng, người bảo hộ nghệ thuật - được đúc bằng vàng và ngà voi bởi đôi tay tuyệt vời của nhà điêu khắc vĩ đại Phidias
Đền Parthenon xứng đáng là kiệt tác mẫu mực nhất về cái đẹp của kiến trúc hy lạp
cổ đại nó là chuẩn mực về kiến trúc và điêu khắc cho nghệ thuật phương tây suốt hàng chục thế kỷ sau
III.ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC CỦA NỀN VĂN MINH HY - LA CÔ ĐẠI
a.Nghệ thuật kiến trúc Hy Lạp cổ đại
Mặc dù kế thừa những thành tựu nghệ thuật của Ai cập và Lưỡng hà nhưng người Hy lạp đã sáng tạo và phát triển một cách mạnh mẽ phong cách nghệ thuât riêng biệt của mình, tạo ra những giá trị nghệ thuật đạt mức điêu luyện trong lĩnh vực kiến trúc, người Hy Lạp-La Mã đã tạo ra những công trình kiến trúc bất hủ với thời gian
cả thế giới biết ơn đến Hy Lạp bởi nơi đây đã để lại cho loài người một nền kiến trúc tuyệt mỹ, đó là kiến trúc đền mẫu mực Kiến trúc đền mang tính hy lạp thường có dạng hình chữ nhật, được xây trên nền móng rất chắc chắn Chân đền như nổi trên mặt đất với nhiều bậc làm nhiệm vụ đỡ cột, trong khi đó, cột lại là điểm tựa cho sườn và mái đền trên cao nhất là các trán tường hình tam giác Trong đền có nhiều chuyển biến phong phú
Trang 6về bố cục Khoang tượng của tòa nhà thường không có ánh sáng chiếu vào, nó có thể được bao quanh bởi các cột tách rời hoặc các cột nửa nổi nửa chìm ẩn trong tường
Trong nghệ thuật kiến trúc của Hy Lạp, người ta dễ dàng nhận thấy nổi bật lên lối kiến trúc cột Kiến trúc cột là cách người hy lạp tìm hiểu vẻ đẹp lý tưởng trong nghệ thuật kiến trúc Những thức cột Hy Lạp đã mang đến cho kiến trúc một hình thức, một sức sống, chịu đựng được thử thách của thời gian, biểu trưng cho vẻ đẹp trong sáng, khỏe mạnh và tinh tế của kiến trúc cổ điển có ba loại thức cột cơ bản trong kiến trúc Hy Lạp: cột Đoric, cột ionic và cột Corinth.có bao nhiêu cách sử dụng các cột này tùy thuộc vị trí, truyền thống và sở thích Ngược lại, kiểu cột chồng tầng hầu như bị lãng quên Chiều dài, rộng, độ cao và các mặt khác trong tổng thể kiến trúc và nhất là hình dáng các cột đều tuân theo một tỷ lệ nhất định
Tỷ lệ này rất hài hòa, được tính toán khá kỹ lưỡng, phụ thuộc vào từng công trình và vẻ đẹp của nó
b.nghệ thuật kiến trúc La Mã cổ đại
La Mã có niềm tự hào về các công trình kiến trúc của họ, khi mà có sự kết hợp các kiến thức truyền thống của nền văn minh Hy Lạp kinh điển Tuy nhiên, do sự bành trướng của cộng hòa La Mã, mà các công trình xây dựng của Roma gần như cùng kiểu của Hy Lạp đương thời Mặc dù vậy, vẫn có sự khác nhau giữa hai trường phái La Mã và Hy Lạp về kiểu cách trong xây dựng, La Mã vay mượn cứng nhắc sự chính xác, đề án phác thảo, tính cân xứng từ Hy Lạp Ngoài ra từ hai kiểu cột mới là kiến trúc hỗn hợp và kiểu Toscana, một nữa là kiểu mái vòm với phong cách
từ Etruscan, Roma đã có khá nhiều cách tân vào cuối thời Cộng hòa La Mã
Điểm đặc biệt ở thời gian thế kỷ 1 TCN, La Mã đã bắt đầu biết dùng bê tông, thay thế cho đá cẩm thạch như nguồn vật liệu xây dựng chính và cho phép xây dựng nhiều công trình kiến trúc phức tạp hơn Đồng thời ở thế kỷ 1 TCN, Vitruvius lần đầu tiên cho ghi chép các kiến thức kiến trúc xây dựng vào sử học.Về sau thế kỷ thứ 1 CN, La Mã cũng bắt đầu cho sản xuất thủy tinh ngay sau khi Syria phát hiện ra chúng Đồ chạm khảm cũng theo đoàn quân viễn chinh ở Hy Lạp quay về La Mã Rất nhiều vật dụng của La Mã được sản xuất từ bê tông
Trang 7Một trong những giá trị kiến trúc của người La Mã cổ đại thể hiện qua các cầu vòm bằng đá.Nhờ những chiếc cầu này mà hệ thống giao thông nối liền các vùng của đế chế La Mã trở nên thuận lợi Công trình kiến trúc La Mã nổi tiếng hay được nhắc đến là đền Parthenon, đấu trường Côlidê và Khải hoàn môn.Kiến trúc sư La Mã nổi tiếng thời đó là Vitruvius
C.KẾT BÀI
Như vậy, có thể khẳng định rằng nền văn minh Hy Lạp và La Mã cổ đại là nền văn minh vô cùng xán lạn Với những bước tiến dài như vậy, lịch sử văn minh nhân loại đã bước lên một tầm cao mới Tuy đã trải qua bao biến
cố thăng trầm lịch sử cùng sự bang hoại vô hình của thời gian nhưng những thành tựu thuộc các lĩnh vực của nền văn minh Hy – La ấy vẫn là những viên gạch vững chắc đầu tiên đặt nền móng xây dựng cơ sở cho nền văn minh phương Tây sau này
Trang 8DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Almanach: Những nền văn minh thế giới, Nxb văn hóa thông tin,
Hà Nội, 1996
2.Trịnh Nhu: Đại cương lịch sử thế giới cổ đại ,tập I,tập II, Nxb Đại học và trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1990
3.Đỗ Đình Hãng, Đinh Trung Kiên: Những nền văn minh rực rỡ cổ xưa, Tập III : Văn minh Hy Lạp , văn minh La Mã, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội 1996
4.Vũ Dương Ninh : Lịch sử văn minh thế giới, Nxb Giáo dục, 2003