Một số biện pháp dạy học tập đọc lớp 2 phát huy tính tích cực của học sinh

Qua nhiều năm giảng dạy lớp 2, vấn đề tôi gặp khó khăn nhất trong các tiếtdạy Tập đọc là học sinh rất thụ động, tự ti, đọc bài nhỏ, khả năng giao tiếp kém.Các em có biểu hiện rụt rè, khô

Qua nhiều năm giảng dạy lớp 2, vấn đề tôi gặp khó khăn nhất trong các tiếtdạy Tập đọc là học sinh rất thụ động, tự ti, đọc bài nhỏ, khả năng giao tiếp kém.Các em có biểu hiện rụt rè, không dám phát biểu, thậm chí có một số em sợ đến nổiphải bật khóc khi được giáo viên mời lên trình bày ý kiến trước lớp Ngoài ra, điềulàm tôi băn khoăn không kém là hình thức tổ chức dạy học của giáo viên chưa linhhoạt, mềm dẻo Nhiều giáo viên tiến hành giờ học rập khuôn như cách hướng dẫntrong sách giáo viên Điều này đã làm cho giờ học trở nên khô khan, đơn điệu Từ

đó dẫn đến học sinh chán nản mỗi khi đến tiết học Tập đọc

Trước tình hình như thế, làm thế nào để kích thích được sự hứng thú học tập,giúp các em tham gia tích cực vào các hoạt động trong giờ học Tập đọc Theo tôithiết nghĩ, yêu cầu cấp bách để giải quyết vấn đề đó là người giáo viên phải biết

“làm mới các tiết dạy” Vậy “làm mới tiết dạy” bằng cách nào để đem lại hiệu

quả trong dạy học Do đó bản thân tôi đã chọn nghiên cứu và thực nghiệm đề tài:

“Một số biện pháp dạy Tập đọc lớp 2 phát huy tính tích của học sinh”

PHẦN THỨ HAI:

NHỮNG BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Khảo sát thực trạng:

* Về phía học sinh:

Để cĩ cơ sở cho mục đích nghiên cứu đề tài, tơi đã chọn đối tượng nghiên cứu

là học sinh khối lớp 2, cụ thể là lớp 2B Trường tiểu học Võ Xu 1 do tơi chủ nhiệm.Lớp 2B mà tơi nghiên cứu gồm cĩ 30 học sinh Học sinh đúng độ tuổi là96.7%, trình độ nhận thức của các em tương đối đồng đều Vào đầu năm học, tơi đãtiến hành trải nghiệm bằng cách dạy một vài tiết Tập đọc theo quy trình sách giáoviên Qua khảo sát tơi nhận thấy kĩ năng đọc của học sinh đảm bảo Tuy nhiên họcsinh đọc bài nhỏ, chưa mạnh dạn phát biểu xây dựng bài, hoạt động ít tích cực sovới các giờ học khác Chỉ cĩ khoảng 10 em (33,3%) là hoạt động nhưng với thái độcịn thiếu tự tin Cịn với những em cịn lại thì hình như chỉ cĩ tham gia một hoạtđộng đọc khi đến lượt của mình và nghe cơ giảng bài

* Về phía giáo viên:

Tơi đã tiến hành dự giờ phân mơn Tập đọc của các đồng chí chủ nhiệm lớp 2cùng khối lớp Qua dự giờ tơi nhận thấy cĩ những hạn chế sau:

- Tiết học diễn ra đơn điệu, chỉ đơn thuần là đọc và trả lời câu hỏi

- Vận dụng, phối hợp các phương pháp dạy học hạn chế, cịn cứng nhắc, chưalinh hoạt Quy trình rập khuơn, chưa cĩ sự sáng tạo, đột phá về các hoạt động trongmột tiết dạy (giới thiệu bài, luyện đọc, giải nghĩa từ, tìm hiểu bài, liên hệ thực tế).Chính vì vậy mà giờ dạy Tập đọc đọc kết quả chưa cao: học sinh học tập thụ động,chỉ cĩ những học sinh giỏi mới tham gia hoạt động cịn những học sinh khá, trungbình dường như khơng hoạt động

- Việc sử dụng đồ dùng dạy học cịn hạn chế, giáo viên cịn dạy chay, chưa coinhũng phương tiện trực quan là cần thiết trong việc dạy Tập đọc

- Câu hỏi và bài tập chỉ yêu cầu học sinh một phương thức hành động duynhất: dùng lời Điều này cĩ nhiều hạn chế, số lượng học sinh làm việc trên lớp rất ítbởi một người nĩi phải cĩ nhiều người nghe, khơng thể học sinh cùng nĩi, khơngtích cực được hoạt động học của học sinh

- Nhiều em trả lời câu hỏi bằng cách đọc nguyên văn như trong sách giáo khoachưa biết sử dụng ngơn ngữ nĩi để trả lời Điều đĩ cũng làm cho tiết học trở nênkhơng hấp dẫn

- Nhiều câu hỏi giáo viên nêu ra cịn mang tính áp đặt, ít câu hỏi suy luận nênchưa kích thích tư duy củahọc sinh.

II Biện pháp thực hiện:

Học sinh Tiểu học là lứa tuổi ưa hoạt động, những điều mới lạ luơn hấp dẫncác em Quá trình học tập sinh động, sáng tạo sẽ giúp các em phát huy tối đa tínhtích cực trong học tập, giúp học sinh bộc lộ được năng lực sáng tạo và ĩc tưởngtượng phong phú của mình Do đĩ việc tìm hiểu một số biện pháp để nâng cao hiệuquả dạy phân mơn Tập đọc là hết sức cần thiết của người giáo viên Tiểu học

Qua việc tìm hiểu về quy trình và phương pháp dạy học Tập đọc tơi thấy quytrình và phương pháp hiện tại cịn nhiều điều chưa đáp ứng được yêu cầu cần phát

huy tính tích cực học tập của học sinh Vì vậy tơi xin trình bày một số phương hướng dạy Tập đọc lớp 2 theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh:

1 Đưa ra nhiều cách giới thiệu bài khác nhau

2 Trong phần luyện đọc, ngồi nhiệm vụ luyện đọc kết hợp với giải nghĩa từ,

GV cho HS thực hiện một vài hoạt động nhằm giúp các em nắm được khái quát vềchủ đề của bài hoặc quan tâm đến nột vài chi tiết thú vị trong bài đọc; cố gắng lơicuốn HS luyện đọc một cách cĩ ý nghĩa và hào hứng bằng một số kĩ thuật vớiphương tiện trực quan

3 Khâu giải nghĩa từ ngồi việc thực hiện trong khâu luyện đọc cĩ thể tíchhợp vào khâu giới thiệu hoặc khâu tìm hiểu bài để giúp các em dễ dàng nắm ý củacác đoạn trong bài đọc

4 Trong khâu tìm hiểu bài ngồi việc sử dụng câu hỏi SGK theo cách đàmthoại tồn lớp, cần chuyển hệ thống ý cơ bản của bài được định hướng trong cáccâu hỏi thành tình huống, bài tập trắc nghiệm, trị chơi hoặc một số hình thức hoạtđộng khác

5 Vận dụng hiểu biết về đặc điểm thể loại của văn bản đọc để nắm bắt cấutrúc bên trong của nội dung cũng như đặc điểm ngơn ngữ của văn bản đọc, từ đĩtìm ra logic dẫn dắt học sinh đọc và tìm hiểu bài một cách phù hợp

* Đặc biệt phương hướng dạy học trên phải được thực hiện trên nền tảngnguyên tắc: “Dạy học luơn hướng vào học sinh”, giúp học sinh vận dụng, khai tháckinh nghiệm của mình khi đọc hiểu, tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ động nãotrong suốt tiến trình học đọc, tạo mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trị nhằm pháthuy cao độ tính tích cực học tập của học sinh

Nhìn chung, tiến trình dạy một tiết Tập đọc theo phương hướng trên được thực

hiện theo quy trình : Tổng- phân- hợp.

Tổng: Giúp HS có cái nhìn tổng quát về bài đọc ngay từ đầu (Trong bài có

những ai, nói về cái gì, xảy ra ở đâu, thời gian nào, …) Đây thực chất là khâu tạotâm thế và thu hút học sinh vào bài đọc

Phân: Tổ chức cho Học sinh luyện đọc câu, đoạn trong bài; kết hợp giải nghĩa

từ và tìm hiểu chi tiết bài đọc Như vậy trong quá trình này, các yếu tố được phântích đồng thời được kết hợp theo logic của chúng

Hợp: giúp học sinh nắm ý nghĩa bài đọc, cho học sinh nói về những điều

mình yêu thích, thú vị trong bài, giáo dục tư tưởng, tình cảm, liên hệ thực tế…Theo phương hướng trên, nếu giáo viên thực hiện đúng và sáng tạo thì tạo chohọc sinh nhiều hứng thú học tập và giờ học diễn ra thoải mái, nhẹ nhàng với trẻhơn

Đúng vậy, tính tích cực học tập của học sinh được phát huy hay không cònphụ thuộc trực tiếp vào việc tổ chức dạy học trên lớp của giáo viên Chính vì vậy,người giáo viên cần phải biết vận dụng “Một số biện pháp phát huy tính tích cựchọc tập của học sinh”

Theo tiến trình dạy học phân môn Tập đọc, tôi xin trình bày 4 nhóm biện pháp phục vụ cho việc giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh mà tôi đã thực hiện:

1 Nhóm biện pháp giới thiệu bài:

Giới thiệu bài tạo tâm thế rất quan trọng trong việc giúp học sinh chú ý, tậptrung vào bài Chỉ có nắm bắt ngay từ đầu, học sinh mới hăng hái tham gia xâydựng bài, còn nếu lúc đầu học sinh lơ đãng, không tập trung thì học sinh sẽ rất khóhiểu bài Tuy nhiên tùy theo từng bài mà giáo viên có thể chọn ra những các giớithiệu phù hợp

Sau đây tôi xin đưa ra một số biện pháp giới thiệu bài nhằm giúp cho học sinhtăng hứng thú học tập:

1.1 Sử dụng tranh, ảnh và biểu tượng liên quan đến bài

Việc sử dụng tranh ảnh giúp học sinh có cái nhìn trực quan sinh động về bàihọc Tuy nhiên, một số tranh trong sách Tiếng Việt 2 chưa thật sự hấp dẫn học sinh

và cũng chưa chuyển tải hết “cái hồn” của bài đọc Vì vậy, tranh ảnh sử dụng giớithiệu bài phải đẹp và minh họa đúng bài đọc

Ví dụ:

 Bài: “Chuyện bốn mùa” có các nhân vật nàng tiên và bà Đất thì ta sẽ giớithiệu bài bằng cách đưa ra hình ảnh đẹp, sinh động của nững nhân vật này và dẫndắt học sinh vào câu chuyện

(ngày nắng) (mưa rào) (có mưa) (có giông)

 Bài: “Bé nhìn biển” giáo viên có thể cho học sinh xem một số hình ảnh rời

về những sinh vật biển như: cá heo, cá mập, mực, sao biển,… để vào bài

 Bài : “Cây đa quê hương”, giáo viên có thể giới thiệu bằng cách cho học xemhình ảnh “Cây đa- chú Cuội trên cung trăng” để từ đó dẫn dắt vào bài.

1.2 Sử dụng âm thanh, thơ ca, băng hình.

Điều quan trọng của sử dụng âm thanh, thơ ca, băng hình là phải chọn đoạngiới thiệu phù hợp, ấn tượng chứ không nhất thiết phải cho học sinh xem hoặc nghehết bài hát, băng hình

Ví dụ:

 Bài “Sông Hương”, giáo viên có thể cho học sinh nghe, xem băng (hoặc giáoviên trực tiếp hát) bài hát “Huế- tình yêu của tôi” nhưng chỉ cho học sinh nghephần đầu “Đã đôi lần đến với Huế mộng mơ, tôi ôm ấp một tình yêu dịu ngọt Vẻđẹp Huế chẳng nơi nào có được, nét dịu dàng pha lẫn trầm tư”; sau đó giáo viên thuhút học sinh bằng cách đưa ra câu hỏi: bài hát có câu “vẻ đẹp Huế chẳng nơi nào cóđược? Vậy cô đố các em điều gì đã tạo nên vẻ đẹp ấy?” Từ câu trả lời của học sinh,giáo viên dẫn dắt vào bài “Sông Hương”

 Bài “Vè chim”: Giáo viên có thể vào bài bằng việc cho học sinh nghe tiếngchim ríu rít vui tai sẽ khiến học sinh thấy vui thích và thú vị

1.3 Học sinh chơi trò chơi

Tổ chức cho học sinh chơi trò chơi có liên quan đến bài học sẽ giúp học sinh

dễ dàng tiếp cận với bài đọc

Ví dụ:  Bài “Quả tim khỉ”, GV dán hình khỉ vá cá sấu lên bảng cho cả lớpxem, sau đó cho học sinh chơi trò chơi đố “Tôi là khỉ hay cá sấu ?” GV nêu lầnlượt từng câu hỏi:

+ Tôi thích ăn trái cây Tôi là khỉ hay cá sấu ?

+ Tôi thường sống trên cây Tôi là khỉ hay cá sấu ?

+ Tôi thích ăn thịt sống Tôi là khỉ hay cá sấu ?

+ Tôi sống dưới nước Tôi là khỉ hay cá sấu ?

+ Da tôi cứng và sần sùi Tôi là khỉ hay cá sấu ?

+ Tôi có bộ lông xám mềm Tôi là khỉ hay cá sấu ?

Các em hào hứng, tranh nhau trả lời Sau đó giáo viên giới thiệu đó là hainhân vật chính trong câu chuyện “Quả tim khỉ”

1.4 Đóng vai một nhân vật khác để trò chuyện

Đây là một cách để giới thiệu bài hết sức thú vị và lôi cuốn học sinh GV sẽ

sử dụng bao tay có hình con vật, đội nón hoặc hóa trang vào vai hai nhân vật quenthuộc với học sinh để giới thiệu với học sinh về nội dung bài học hoặc trò chuyện

để khen ngợi kinh nghiệm của các em

Ví dụ:

 Ở bài: “Bạn có biết”, giáo viên có thể vào vai một ông Gấu già rất am hiểu

về rừng xanh để kể cho học sinh nghe về những loài cây kì lạ trong rừng xanh sâuthẳm Học sinh sẽ rất vui khi được hiểu biết thêm nhiều điều và được trò chuyệnvới ông gấu Già Đây cũng là một cách gây ấn tượng sâu sắc với học sinh và đổimới cách vào bài

 Bài “Gà “tỉ tê” với gà”, GV sử dụng bao tay có hình con gà để vào vai gà

mẹ, minh họa một số tiếng kêu của loài gà, trò chuyện khơi gợi kinh nghiệm củahọc sinh, tạo không khí vui tươi cho lớp học

1.5 Khơi gợi những kinh nghiệm HS đã có liên quan đến nội dung bài học

Ví dụ: Bài “Cây xoài của ông em”: GV có thể hỏi học sinh những kỉ niệm vềông bà mình để từ đó dẫn dắt học sinh vào bài học

1.6 Đặt câu hỏi có tính chất nêu vấn đề gợi học sinh tò mò, tập trung suy nghĩ, tìm tòi.

Ví dụ:  Bài “Quả tim khỉ”, GV có thể đặt cho học sinh câu hỏi: truyện có hainhân vật, nhưng tại sao tên truyện lại là “Quả tim khỉ”, HS phát biểu rồi từ đó GVdẫn dắt vào bài

 Bài: “Chim sơn ca và bông cúc trắng”, GV có thể hỏi học sinh: “Nếu có mộtphép màu biến em thành chim thì em sẽ mong ước được làm gì?”

2 Nhóm biện pháp hướng dẫn học sinh luyện đọc:

2.1 Sử dụng bài đọc lớn

Đây là một hình thức GV tổ chức hoạt động cùng đọc với học sinh Với cáchnày, cả GV và HS có thể cùng một lúc theo dõi từng hàng của bài.

Hoạt động cùng đọc giúp GV có thể “làm mẫu” một quá trình đọc cho họcsinh thấy và giúp các em củng cố kiến thức về các quy tắc đọc; cách ngắt nghỉ khiđọc Cùng đọc giúp GV thu hút sự chú ý của học sinh vào các từ quan trọng trongbài và cách này cũng giúp GV biết được HS có chú ý vào các từ này hay không

* Cách thực hiện:

- GV viết bài đọc trên một tờ giấy lớn hay trên bảng, đây được xem như làmột bài đọc lớn GV có thể vẽ thêm hình minh họa cho bài đọc Chữ viết phải to, rõràng và có các khoảng trống giữa các hàng để học sinh có thể thấy rõ từng từ

Sử dụng bài đọc lớn, ngoài việc tạo ra sự đổi mới về hình thức trình bày vănbản đọc nhằm lôi cuốn học sinh, nâng cao chất lượng luyện đọc, GV còn có thể vậndụng lợi thế của bài đọc lớn để giúp học sinh tìm hiểu bài

2.2 Đưa tranh, HS chỉ đọc những câu, đoạn tương ứng với nội dung bức tranh

Đây là biện pháp luyện đọc rất tích cực vì nó đòi hỏi HS phải hiểu bài để lựachọn và đọc đúng câu tương ứng với bức tranh Đồng thời các HS còn lại cũng phảitheo dõi bạn để xem bạn đọc có đúng không

Ví dụ:  Bài “Sư tử xuất quân”, giáo viên có thể đưa các hình ảnh rời về cácnhân vật có trong bài để học sinh luyện đọc đúng câu thơ nói về các nhân vật này.Ngoài ra, có thể liên kết các hình ảnh rời trên thành đội quân của sư tử để các em

có thể dễ nhìn thứ tự và dễ dàng học thuộc lòng bài thơ

Ngôi trường mới

Trường mới của em xây trên nền ngôi trường lợp lá cũ Nhìn từ xa, những mảng tường vàng, ngói đỏ như những cánh hoa lấp

ló trong cây.

Em bước vào lớp, vừa bỡ ngỡ vừa thấy quen thân Tường vôi trắng, cánh cửa xanh, bàn ghế gỗ xoan đào nổi vân như lụa Em thấy tất cả đều sáng lên và thơm tho trong nắng mùa thu.

………

 Bài “Quả tim khỉ”, GV phân lớp thành 4 nhóm GV lần lượt đưa tranh và đềnghị học sinh ở các nhóm tìm nhanh một hoặc vài câu văn có nội dung liên quanđến hình mà cô đưa ra Cô cho các em lên đọc, nhóm nào có số lượng câu đọcnhiều nhất, đúng nhất là nhóm thắng Với cách làm này, việc đọc câu, đoạn đã trởnên một trò chơi đầy hứng thú.

2.4 Rút thăm tên HS

GV ghi tên HS của mình vào các thẻ thăm và sẽ rút thăm bất kì Học sinh nàođược rút trúng sẽ đứng lên đọc bài Việc này tạo cho lớp học một không khí hồihộp chờ đón xem mình có được cô rút trúng không và nhờ vậy học sinh sẽ tập trungvào sự hướng dẫn của giáo viên Ngoài ra việc rút thăm tên cũng tạo ra sự côngbằng, tránh gây cho HS cảm giác là giáo viên thiên vị, chỉ hay gọi vài bạn nào đó

2.5 Đọc phân vai

Hình thức này khá phổ biến trong các văn bản truyện có nhiều nhân vật Tuynhiên, để giúp HS thêm hứng thú thì mỗi vai diễn cần có đồ dùng hỗ trợ như: nhânvật rời, nón hoặc mặt nạ nhân vật

2.6 Hướng dẫn HS luyện đọc- học thuộc lòng dưới hình thức trò chơi

Việc tổ chức hướng dẫn cho học sinh các trò chơi luyện đọc nhằm mục đíchđổi mới cách dạy học, tạo ra không khí vui tươi, hồn nhiên, nhẹ nhàng, sinh độngtrong giờ dạy Đồng thời các trò chơi đó giúp cho việc luyện đọc của học sinh cóhiệu quả

Giáo viên cần xác định rõ yêu cầu của trò chơi, chuẩn bị chu đáo, hướng dẫnđầy đủ, rõ ràng cách chơi và luật chơi, thực hiện chơi trong thời gian hợp lí, đặcbiệt là phải cân đối các hoạt động khác

* Căn cứ vào đặc điểm của từng thể loại văn bản có thể tổ chức các trò chơisau:

Ví dụ về một số trò chơi mà bản thân tôi đã vận dụng:

a) Trò chơi: “Thi đọc tiếp sức”, “Cắm cờ”:

 Chuẩn bị: lá cờ cho các đội chơi; chỗ cắm cờ thi đua

 Tiến hành: GV chia lớp thành 2 đội: nam – nữ thi đua đọc tiếp sức tính giờ.Mỗi đội có một lá cờ Từng đội sẽ lần lượt thi Bạn thứ nhất đọc xong câu (đoạn)của bài sẽ chuyền lá cờ cho bất kì một bạn trong đội của mình để bạn này đọc tiếptheo Cứ thế cho đến hết bài đọc

GV bấm đồng hồ tính giờ Đội nào đọc nhanh hơn, tốt hơn là đội chiến thắng

và sẽ được cắm cờ

Cứ một tuần hoặc một tháng, GV tổng kết xem đội nào có nhiều cờ hơn thì sẽđược tuyên dương, khen thưởng.

 Lưu ý: Ở tiết tập đọc một bài thơ, giáo viên nên cho học sinh đọc 2 dònghoặc 1 câu lục bát Nếu là tiết tập đọc – học thuộc lòng, GV cho thi đọc tiếp sứctheo cách trên nhưng HS không nhìn sách giáo khoa

b) Trò chơi “Lá thơ may mắn”

 Chuẩn bị: - Giáo viên viết vào những mảnh giấy (làm bằng bìa màu) 1-2 từđầu của mỗi câu thơ hoặc câu thơ đầu của mỗi khổ thơ trong bài thơ mà HS đã họcthuộc lòng

- Giáo viên chọn bất kì một lá thơ và đánh dấu để làm lá thơ may mắn Đây là

lá thơ đã giúp cho đội có nó dành được lợi thế hơn trong trường hợp có nhiều độiđiểm cao bằng nhau

Ví dụ: Bài “ Cái trống trường em”, Gv làm 8 lá thơ, mỗi lá ghi 2 chữ đầu của

2 câu thơ; ghi kí hiệu  lên 1 lá thơ để làm lá thơ may mắn

(lá thơ thường) (lá thơ may mắn)

 Tiến hành:

- Giáo viên hướng dẫn cách chơi và nêu yêu cầu:

Lớp chia làm 4 nhóm (hoặc 5 nhóm tùy thuộc độ dài của bài thơ và cơ cấu lớphọc) Mỗi nhóm có hai lá thơ Đại diện mỗi nhóm sẽ lên bốc thăm 2 lá thơ Các bạntrong nhóm sẽ chuyền nhau 2 lá thơ này trong thời gian 1 bài hát ngắn Kết thúc bàihát, lá thơ đến tay ai thì người đó sẽ được đại diện cho tổ thi đọc thơ tiếp sức

Các nhóm sẽ thi đọc tiếp sức bài thơ Nhóm nào có hai lá thơ chứa 2 câu đầutiên sẽ đọc trước và cứ thế các nhóm khác phải theo dõi mình đang cầm lá thơ cócâu thơ thứ mấy để đọc tiếp theo cho đúng và kịp thời

Nhóm nào đọc nhanh, đúng, trôi chảy lá thơ mình cầm thì có điểm cao; cònnhóm nào cầm lá thơ mà không đọc được thì bị trừ điểm (tùy mức độ do GV quiđịnh), mỗi nhóm có 1 lần quyền bổ sung

Lá thơ may mắn là lá thơ giúp cho đội có nó dành chiến thắng trong trườnghợp có nhiều đội điểm cao bằng điểm nhau

- Kết thúc trò chơi, giáo viên nhận xét và tuyên dương đội chiến thắng

……