BỨC XẠ VÀ AN TOÀN BỨC XẠ

 Giải phóng sau phản ứng phân hạch hạt nhân của uranium hoặc plutonium. Khi va chạm với các hạt nhân khác => kích hoạt các hạt nhân, gây ra tia gamma gián tiếp gây ra bức xạ ion hóa..

KỸ THUẬT BẢO HỘ LAO ĐỘNG

GVHD: Thái Văn Đức

Nhóm: 8

CHỦ ĐỀ 4: BỨC XẠ VÀ AN TOÀN BỨC

XẠ

Thành viên nhóm 8

IV CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG BỨC XẠ

III TÁC HẠI CỦA BX VÀ HIỆU ỨNG CHIẾU XẠ

II CÁC NGUỒN CHIẾU XẠ

I CÁC LOẠI BỨC XẠ

NỘI DUNG

Tuy nhiên, nếu một chất phát tia alpha được đưa vào

cơ thể, nó sẽ phát ra năng lượng ra các tế bào xung quanh.

Gồm các electron có khối lượng gần 1/2000 khối lượng

của một proton (neutron), nhỏ hơn rất nhiều so với các

hạt alpha và nó có thể xuyên sâu hơn.

Tia beta có thể bị cản lại bởi tấm kim loại, kính hay quần áo bình thường.

Tia beta được phát ra từ một số vật liệu phóng xạ

như: Triti, Carbon-14, Photpho-32 và Stronti-90.

Có thể xuyên qua được lớp ngoài của da => làm tổn thương lớp da bảo vệ => nguy hiểm nếu hấp thu vào cơ thể những chất phát ra tia beta.

 Là dạng năng lượng sóng điện từ.

 Đi được khoảng cách lớn trong không khí và có độ xuyên

mạnh.

 Được tạo ra do sự tự phân rã của chất phóng xạ như cobalt-60

và xedi-137.

 Khi đi xuyên vào vật chất => cường độ tia bắt đầu giảm => va

chạm với các nguyên tử => làm tổn hại cho da và các mô bên

 Giải phóng sau phản ứng phân hạch hạt nhân của uranium hoặc plutonium.

 Khi va chạm với các hạt nhân khác => kích hoạt các hạt nhân, gây ra tia gamma gián tiếp gây ra bức xạ ion hóa.

 Có sức xuyên mạnh hơn tia gamma => chỉ có thể bị ngăn chặn bởi tường bê tông dày, nước hoặc tấm chắn

Paraphin.

 Bức xạ neutron chỉ tồn tại trong lò phản ứng hạt nhân và các nhiên liệu hạt nhân.

4 BỨC XẠ NEUTRON

 Tia X do con người tạo ra.

 Có bước sóng ngắn hơn tia tử ngoại nhưng dài

hơn tia gamma

 Tia X có khả năng xuyên qua nhiều vật chất =>

thường được dùng trong chụp ảnh y tế…

 Có khả năng gây ion hóa có thể nguy hiểm cho

sức khỏe con người => bước sóng, cường độ, và

thời gian chụp ảnh y tế luôn được điều chỉnh cẩn

thận

5 BỨC XẠTIA X

1 Chiếu xạ tự nhiên

1.1 Bức xạ trong vũ trụ

dựng

2.1 Chiếu xạ trong y tế

 Trong lĩnh vực y tế hiện nay đang sử dụng khá phổ biến các nguồn bức xạ để phục vụ chẩn đoán, điều trị bệnh Tuy nhiên, đây cũng là «con dao 2 lưỡi» bởi nếu không được đầu tư trang thiết bị đủ điều kiện an toàn

và kiểm soát chặt chẽ thì đây lại là một tác hại rất nguy hiểm đối với nhân viên y tế, người bệnh và môi trường

 Trong chiếu xạ nhân tạo thì chiếu xạ y học là chủ yếu

2 Chiếu xạ nhân tạo

Đồng vị phóng xạ Phát ra bức xạ Ứng dụng

Bảng 1: Một số đồng vị phóng xạ sử dụng trong y tế

 Các nguồn phóng xạ sử dụng trong công nghiệp

thường là những nguồn có chu kỳ bán rã ngắn

Chúng phát ra các bức xạ gamma, tia X, alpha,

beta, bức xạ neutron và tia cực tím.

 Việc bị chiếu xạ bởi các nguồn bức xạ này ít

nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe của những nhân

viên làm việc trực tiếp với nó.

2.2 Chiếứu xaạ trong công nghiếạp

Hình ảnh công nhân đang được kiểm tra vì nghi ngờ bị nhiễm phóng xạ

Đồng vị phóng xạ Sử dụng trong công nghiệp

H-3, Au-198 Nghiên cứu về nước thải

C-14, Cl- 36 Đo tuổi nước

Mn -54, Zn-65 Nghiên cứu về tác động môi trường của khai thác mỏ

Co-60, Se- 75 Chụp X- quang công nghiệp kiểm tra các mối hàn

Pb- 210 Đo lường tuổi đất, cát

Cs -137 Giảm xói mòn đất, lắng đọng, độ cao mực nước trong bình chứa

Bảng 2: Một số đồng vị phóng xạ sử dụng trong công nghiệp

 Chủ yếu là do các vụ nổ hạt nhân:

− Các chất phân hạch không được sử dụng hoặc mới được tạo

ra do tương tác với neutron.

− Các sản phẩm phân hạch.

− Triti trong các động cơ nhiệt lạnh

− Các sản phẩm kích hoạt tạo nên ở lớp vỏ của động cơ như

Fe56, Zn65, Mn54, Co60, Rn102, W185.

 Các sản phẩm kích hoạt tạo ra môi trường xung quanh, nhất

là vụ nổ xảy ra trong lòng đất hoặc trên mặt đất.

2.3 Tro buại phóng xaạ

Môạt vuạ nôủ haạt nhân năm 1958

 Các bức xạ hat nhân có năng lượng đủ lớn để gây ion hóa Sự ion hóa nguyên tử hay phân

tử làm thay đổi tính chất hóa học hay sinh học - làm tổn thương tới các phân tử sinh học => hậu quả của các tổn thương này làm phát sinh những triệu chứng lâm sàn có thể dẫn tới tử vong

Nhiễm xạ do nội chiếu thường nguy hiểm hơn ngoại chiếu

III Tác hại của bức xạ và hiệu ứng chiếu xạ

III Tác hại của bức xạ và hiệu ứng chiếu xạ

1 Cơ chế tác dụng

B

2 Tổn thương do bức xạ

Ứ

C 3 Các hiệu ứng và biểu hiện

X 4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu

ứng chiếu xạ

Ạ

 Kích thích hay ion hóa các phân tử nước ở lân cận ADN.

 Kích thích hay ion hóa trực tiếp lên phân tử ADN.

1.2 GIÁN TIẾP 1.1 TRỰC TIẾP

1 CƠ CHẾ TÁC DỤNG

Cơ chế gián tiếp

=> Xuất hiện các triệu chứng lâm sàn: buồn nôn, đục nhân mắt, ung thư sau thời gian giài.

2.1 Nhiễm sắc thể: Do tác dụng trực tiếp hay gián tiếp, ADN có thể chịu các tổn thương sau:

 Đứt một nhánh

 Đứt hai nhánh

 Tổn thương base

 Nối giữa các phân tử trong ADN

 Nối giữa ADN và protein

 Tổn thương bội (Bulky Lession): Thuộc loại tổn thương gây tử vong (Lethal Damage), không sửa chữa được

2 Tổn thương do bức xạ

2.2 Phân tử: Khi bị chiếu xạ, năng lượng của chùm

tia bức xạ truyền trực tiếp hoặc gián tiếp cho các phân

tử sinh học làm phá vỡ các mối liên kết hóa học hoặc

phân li các phân tử sinh học Tuy nhiên, các bức xạ ion

hóa thường khó làm đứt các mối liên kết hóa học mà

thường làm mất thuộc tính sinh học của các phân tử

sinh học

2 Tổn thương do bức xạ

2.3 Tế bào: Nếu bị chiếu xạ liều cao tế bào có thể bị phá hủy hoàn toàn Các tổn thương phóng xạ lên tế bào có thể làm cho:

 Tế bào bị chết do tổn thương nặng ở nhân và nguyên sinh chất.

 Tế bào không chết nhưng không phân chia được.

 Tế bào không phân chia được nhưng NST tăng lên gấp đôi và trở thành tế bào khổng lồ.

 Tế bào vẫn phân chia thành hai tế bào mới nhưng có rối loạn trong cơ chế di truyền

2 Tổn thương do bức xạ

3 Các hiệu ứng và biểu hiện

Ngâẫu nhiến

t âứt nhiến

Hiếạu ứứng sớứm

Hiếạu ứứng muôạn

MÁU VÀ CQ TẠO MÁU

HỆ TIÊU HÓA DA

 HIỆU ỨNG MUỘN

• Giảm thọ

• Ung thư phổi

• Ung thư xương

Trong thông báo Publication 60, IRCP giải thích rằng:

 Các hiệu ứng ngẫu nhiên: là những hiệu ứng (thường về lâu dài) không có ngưỡng rõ rệt Nguy cơ

xảy ra một hiệu ứng do chiếu xạ tăng lên cùng với sự tăng liều Mức trầm trọng của hiệu ứng đó không phụ thuộc vào độ lớn của liều

 Các hiệu ứng tất nhiên: là hiệu ứng có ngưỡng xác định, trên ngưỡng đó hiệu ứng có nguy cơ xảy ra

Mức độ trầm trọng của hiệu ứng này tăng lên theo sự tăng của liều ở trên ngưỡng đó

 HIỆU ỨNG TẤT NHIÊN VÀ NGẪU NHIÊN

 BIỂU HIỆN SAU KHI CHIẾU XẠ

LIỀU BIỂU HIỆN

0,1 Gy Không có dấu hiệu tổn thương lâm sàng Tăng sai lệch nhiễm sắc thể có thể phát hiện được

1 Gy Xuất hiện bệnh nhiễm xạ trong số 5-7% cá thể sau chiếu xạ

2-3 Gy Rụng lông, tóc, đục thủy tinh thể, giảm bạch cầu, xuất hiện ban đỏ trên da Bệnh nhiễm xạ gặp ở

hầu hết các đối tượng bị chiếu xạ Tử vong 10-30% số cá thể sau chiếu xạ.

3-5 Gy Giảm bạch cầu nghiêm trọng, ban, xuất huyết, nhiễm khuẩn, rụng lông, tóc Tử vong 50% số cá thể

sau chiếu xạ.

6 Gy Vô sinh lâu dài cả ở nam và nữ Tử vong hơn 50% số cá thể sau chiếu xạ

 Buồn nôn, nôn mửa, đặc biệt là có kèm theo các ban đỏ,

mệt mỏi, tiêu chảy và các triệu chứng không giải thích được

bằng các nguyên nhân khác

 Các thương tổn da không do các nguyên nhân bỏng nhiệt

hoặc hóa chất, hay do côn trùng cắn, hay tiền sử bệnh da

hoặc dị ứng thuốc

 Triệu chứng rụng lông, rụng tóc hoặc có vấn đề về máu

(đốm máu, chảy máu răng hoặc mũi) với một bệnh sử buồn

nôn, nôn mửa 2-4 tuần trước đó

Chất phóng xạ Iridium 192 khiến con người

bị bỏng, nhiễm độc phóng xạ và tử vong

 Tổng liều chiếu xạ và liều chiếu xạ mỗi lần

 Diện tích cơ thể bị chiếu xạ

 Mức độ mẫn cảm của tế bào đối với chất phóng xạ.

 Bản chất vật lý của tia phóng xạ

 Bản chất hóa học của chất phóng xạ

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu ứng chiếu xạ

1 Mức chiếu xạ giới hạn được cho phép

Theo khuyến cáo của ICRP (Ủy ban Quốc tế về an toàn bức xạ) thì mức nhiễm xạ giới hạn cho phép:

 Đối với công nhân: Không nên vượt quá 50 mSv/năm và liều trung bình cho 5 năm không vượt

quá 20 mSv

 Đối với công chúng: Không nên vượt quá 1 mSv/năm.

 Đối với bệnh nhân: ICRP không có khuyến cáo giới hạn liều rõ ràng đối với từng trường hợp.

IV Các biếạn pháp phòng chôứng bứức xaạ

Cụ thể liều lượng được phép trong các cơ quan tới hạn đối với các đối

tượng khác nhau, đơn vị mSv/năm.

Nhóm cơ quan tới hạn Nhân viên phóng xạ Những cá biệt trong dân

chúng

Dân cư nói chung

Toàn thân, tủy xương, các tuyến sinh

dục.

2 An toàn bức xạ đối với chiếu xạ ngoài và trong

 Mức độ an toàn khi làm việc với nguồn bức xạ ion hóa (NBXIH) được xác định bằng

 Độ kín của nguồn:

 Khi sử dụng các NBXIH kín cần thực hiện các biện pháp sau:

- Liều trong chừng mực cho phép

- Đặt nguồn cách nhân viên ở khoảng cách lớn nhất

- Hướng nguồn bức xạ về phía không có nhân viên làm việc

- Khi suất liều lượng vượt quá mức cho phép giới hạn nhất thiết phải sử dụng các màn chắn bảo vệ.

 Khi sử dụng các NBXIH hở cần trù tính các biện pháp bảo vệ:

- Tránh sự chiếu ngoài và sự xâm nhập của các chất phóng xạ vào bên trong

cơ thể.

- Phải đảm bảo lượng các nuclit phóng xạ tại chỗ làm việc phải là nhỏ nhất.

2 An toàn bức xạ đối với chiếu xạ ngoài và trong

a) An toàn bức xạ đối với chiếu xạ ngoài

TĂNG KHOẢNG CÁCH NGUỒN

TĂNG BỀ DÀY VẬT CHE CHẮN BỨC XẠ

CÓ BA BIỆN PHÁP

 Các biện pháp quản lý an toàn bức xạ để giảm liều chiếu xạ trong (nguồn chiếu xạ hở):

 Thiết kế hệ thống thông gió, lọc sạch bụi ngăn ngừa nhiễm xạ

 Cơ giới hóa tự động sản xuất

 Lắp đặt hệ thống cấp và thoát nước tẩy xạ cho nước thải

 Khám sức khỏe định ký cho cán bộ, nhân viên

2 An toàn bức xạ đối với chiếu xạ ngoài và trong

b) An toàn bức xạ đối với chiếu xạ trong

 Đối với nhân viên khi làm việc với chất phóng xạ

Cấm ăn uống, hút thuốc và dùng mỹ phẩm trong các vùng đã phân loại

Có các quy định khi ra và vào vùng

đã phân loại

Sử dụng áo quần bảo

hộ, khẩu trang, găng tay

 Thường xuyên kiểm tra mức nhiễm xạ bề mặt

dụng cụ và phòng làm việc

 Tuân thủ nội quy phòng thí nghiêm

1 Vụ nổ nhà máy điện hạt nhân Cherrobyl (Ucraina)

 Tai nạn xảy ra vào ngày 26/04/1986 vào lúc 1 giờ sáng, nhà máy thuộc thế

hệ thứ 1, không có nhà chắn bảo vệ lò.

 Theo các nhà chức trách, có 31 người chết trong tai nạn này (trong đó, một người chết bỏng khi đang dập lửa và một người khác bị mất tích) và 203 người nhập viện do bị nhiễm xạ cấp tính.

 Chất phóng xạ vượt qua biên giới làm ô nhiễm một phạm vi rộng lớn, sang các nước châu Âu tiếp giáp với Liên Xô cũ.

 Một số vụ tai nạn liên quan đến bức xạ

2 Vụ Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki

 Ngày 06/08/1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên “Little

Boy” đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản Sau

đó 3 hôm, ngày 09/08/1945, quả bom thứ hai mang tên “Fat Man” đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.

 Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ

cũng như bởi hậu quả của nó Số người thiệt mạng ở Nagasaki

là 74.000.

 Một số vụ tai nạn liên quan đến bức xạ

 Bài giaủng Kyẫ thuâạt baủo hôạ lao đôạng – Ts Thái Văn Đứức

 Bài giaủng An toàn lao đôạng – Ts Đôẫ Văn Ninh

THE END

CAủM ƠN THẦẦY VÀ CÁC BAạN ĐÃ

LẮứNG NGHE