tiet 29: Qua deo ngang

Quan sát tranh và cho biết cảm nhận của em như thế nào về cảnh thiên nhiên trong bức tranh này?... 6 bài thơ gồm: Thăng Long thành hoài cổ; Chiều hôm nhớ nhà; Chùa Trấn Bắc; Cảnh chiều h

Trèo đèo hai mái phân vân Lòng sang Hà Tĩnh, dạ ái ân Quảng Bình.

Quan sát tranh và cho biết cảm nhận của em như thế nào về cảnh thiên nhiên trong bức tranh này?

• Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn,

phân cách địa giới 2 tỉnh: Hà Tĩnh và Quảng Bình.

 Tên thật: Nguyễn Thị Hinh.

 Sống ở thế kỷ 19 – Quê ở làng Nghi Tàm (nay thuộc Tây Hồ, Hà Nội)

 Chồng bà làm tri huyện Thanh Quan (nay thuộc

Thái Ninh , Thái Bình) Do đó có tên gọi Huyện

Thanh Quan

 Bà là 1 trong số nữ sỹ tài hoa hiếm có trong thời

trung đại Hiện còn để lại 6 bài thơ Nôm Đ ờng luật, trong đó có bài thơ Qua Đèo Ngang (6 bài thơ gồm: Thăng Long thành hoài cổ; Chiều hôm nhớ nhà;

Chùa Trấn Bắc; Cảnh chiều hôm; Đền Trấn Võ; Qua

Đèo Ngang)

2 Tác phẩm:

a) Xuất xứ - thể loại:

? Câu hỏi: Em biết gì về hoàn cảnh

ra đời của bài thơ?

* Xuất xứ:

Bài thơ đ ợc ra đời khoảng thế kỷ 19,khi bà Huyện Thanh Quan lần đầu xa nhà, xa quê, vào kinh đô Huế nhận chức “cung trung giáo tập” (dạy nghi lễ cho các cung nữ, phi tần theo chỉ dụ của nhà vua).

? Qua đèo ngang là bài thơ theo thể thất ngôn bát cú đ ờng luật Em hãy đọc phần giải thích trong sách giáo khoa để hiểu thể thơ này?

* Thể loại:

Thơ chữ Nôm theo luật thơ Đ ờng

Thể thơ thất ngôn bát cú Đ ờng luật:

+ Đ ờng luật là luật thơ có từ đời Đ ờng, từ năm 618 đến năm 907 ở Trung Quốc + Số câu: gồm 8 câu trong 1 bài

+ Số chữ: 7 chữ trong 1 câu.

+ Cách gieo vần: chỉ 1 vần – cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8

+ Phép đối sử dụng ở các cặp câu: 3 – 4; 5 – 6

+ Có luật bằng trắc, luật niêm chặt chẽ

+ Bố cục: có 4 phần: Đề- Thực- Luận- Kết (Mỗi phần th ờng có 2 câu).

> Không theo đúng những điều trên bị coi là thất luật

? Em hãy đọc diễn cảm bài thơ và hãy minh họa hiểu biết của em về

số câu, số chữ, cách gieo vần, bố cục trong bài thơ.

Qua Đèo Ngang

B ớc tới Đèo Ngang, bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa

Lom khom d ới núi, tiều vài chú,

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ n ớc đau lòng con quốc quốc,

Th ơng nhà mỏi miệng, cái gia gia

Dừng chân đứng lại, trời non, nước,

Một mảnh tình riêng, ta với ta.

II> §äc – HiÓu v¨n b¶n:

? Theo em, c¶m nhËn chung

vÒ néi dung bµi th¬, th× bµi th¬ cã mÊy ý chÝnh?

Tr¶ lêi: 2 ý.

-Phong cảnh Đèo Ngang Lúc Hoàng hôn.

- T©m tr¹ng t¸c gi¶.

1 Bức tranh Đèo Ngang :

? Khởi nguồn cảm xúc của bức tranh là ở thời điểm nào? Thời điểm ấy có tác động thế nào đến tình

cảm con ng ời?

- Thời điểm miêu tả: Xế tà (lúc trời đã về chiều,

ánh nắng dần tắt, màn đêm dần buông xuống

Đây là thời khắc khép lại 1 ngày cũng là thời

gian mọi hoạt động kết thúc) th ờng gợi nỗi

buồn man mác - Đây là thời gian nghệ thuật gợi cảm.

? Thời gian nghệ thuật nh thế đã đ ợc sử dụng

qua những tác phẩm nào mà em đã học, đã

biết ?

• T¸c dông: tô đậm bức tranh thiên

Nội dung tích hợp

• Sau khi cho HS ghi ý chốt nội dung

hai câu thơ đầu GV lồng ghép nội dung tích hợp câu hỏi môi trường như sau:

• Để bảo vệ màu xanh của môi

trường chúng ta cần phải làm gì?

• Gợi ý trả lời: Trồng cây gây rừng,

phủ xanh đất trống, đồi trọc,

+ Xa: vài chú tiều lom khom,

mấy túp nhà chợ lác đác, dãy núi bầu trời, biển n ớc, âm

? Cảnh miêu tả ở xa có những nét đặc sắc gì?

? Phóng tầm mắt ra xa, nhà thơ thấy tiếp những cảnh gì? Nghe thấy những âm thanh gì?

-> T« ®Ëm d¸ng vÎ lom khom, nhá nhoi Ýt

ái (vµi) xa vêi (d íi nói) cña ng êi h¸i cñi

NhÊn m¹nh sù ph©n bè th a thít, lÌo tÌo

(mÊy), x¬ x¸c tiªu ®iÒu cña mÊy nhµ chî bªn s«ng- sù sèng cña con ng êi chØ thÊp

* Hai câu luận:

Nhớ n ớc đau lòng conưquốcưquốc

ưưưưưưưưưưưưưưTh ơng nhà mỏi miệng cáiưgiaưgia

? Lắng lòng mình trong khoảnh khắc tĩnh vắng của thiên nhiên, nhà thơ đón nghe

đ ợc những âm thanh gì?

? Kết cấu của 2 câu thơ phần luận có gì

giống 2 câu phần thực? Ngoài ra, lời thơ còn chứa nghệ thuật độc đáo gì? tác

dụng của nó ra sao? (tiếng chim cuốc

trong văn học gợi tả ý gì?- gọi chệch

chim đa đa thành “cái gia gia” với dụng ý gì?)

-> Nghệ thuật: đối, đảo ngữ, chơi chữ, ẩn dụ, âm thanh khắc khoải buồn bã.

cảnh – Gợi đến điển tích bi th

ơng về Thục Đế mất n ớc, khi

chết hoá thành chim cuốc, cứ

kêu hoài “quốc quốc” – Tiếng

chim đa đa đặt trong thế đối

xứng với “quốc quốc” gợi nỗi nhớ

? Qua qu¸ tr×nh võa ph©n tÝch,

tho¸ng cã sù sèng cña con ng

êi nh ng cßn hoang s¬, gîi c¶m gi¸c buån v¾ng lÆng.

2 T©m tr¹ng cña nhµ th¬:

? Việc tả cảnh Đèo Ngang nhằm thể hiện tâm trang gì của nhà thơ?

-Tình yêu thiên nhiên,yêu đất nước,quê hương,gắn bó hoà

nguyện với vẽ đẹp hoang sơ của tự nhiên.(tinh thần hoài cổ của nhà thơ)

? §Æc biÖt, qua sù c¶m nhËn ©m thanh tiÕng “quèc

quèc, gia gia”, nghÖ thuËt ch¬i ch÷, em hiÓu g× vÒ

t©m tr¹ng cña nhµ th¬?

- Nhớ n ớc th ơng nhà.

+ Th ơng nhà (gia gia): tình cảm nhớ nhung

da diết của ng ời nữ sỹ khi xa gia đình để từ Thăng Long vào Phú Xuân nhận chức Cung trung giáo tập.

+ Nhớ n ớc (quốc quốc): sự hoài niệm về dĩ vãng, về quá khứ vàng son thống nhất liền một dải non sông của dân tộc, đó là sự phủ nhận n ớc của chính quyền triều Nguyễn lúc bấy giờ, một triều đại mà đối với bà cũng nh những sỹ phu Bắc Hà còn có phần xa lạ

- Hai câu kết: trực tiếp bộc lộ

cảm xúc suy t của ng ời lữ thứ

? Em có nhận xét gì về mối quan

hệ ý nghĩa của câu 7 và 8?

? ý nghĩa của cụm từ “ta với ta”?

? Có ý kiến cho rằng: 7 câu đầu tả cảnh ngụ tình, câu 8 cực tả

nỗi cô đơn của tác giả Em nghĩ sao về điều này?

Hai câu kết:

Dừng chân đứng lại trời non n ớc

Một mảnh tình riêng ta với ta.

-> Đối lập 2 hình ảnh:

+ Trời non n ớc: Không gian mênh mông tách biệt, mở

ra nhiều chiều bao la bát ngát, rộng lớn (vũ trụ

III Ghi nhớ:

? Sau khi phân tích, em nhận đ ợc

những giá trị gì từ bài thơ? (về nghệ thuật, nội dung)

luật thơ Đ ờng chuẩn mực, bút pháp tả cảnh ngụ tình

cảnh t ợng Đèo Ngang thoáng đãng

mà heo hút, thấp thoáng có sự sống con ng ời, nh ng còn hoang sơ, đồng

thời thể hiện nỗi nhớ n ớc th ơng nhà, nỗi buồn thầm lặng cô đơn của tác

IV LuyÖn tËp:

Diễn đạt bằng văn xuôi

sù c¶m nhËn cña em sau khi häc xong bµi

th¬.

–Cảnh Đèo ngang ngày nay có gì khác so với cảnh trong thơ cua Huyện Thanh Quan?

–Em có suy nghĩ gì về công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa và việc bảo vệ môi trường thiên

nhiên?

V Bµi tËp vÒ nhµ:

1 Häc thuéc bµi th¬.

2 Viết đoạn văn biểu cảm

trình bày suy nghĩ của

Bài giảng đến đây kết thúc chúc quý thầy cô

và gia đình được nhiều sức khoẻ,luôn gặt hái

được nhiều thanh công trong công tác.

Xin chân trong kính chào!