bài 28: TIA X

Ảnh này đã được đưa ra trong hội nghị của Hội vật lý học thành phố Wurtzbourg Đức có sự tham dự đông đảo của các nhà khoa học nhiều nước nhằm chứng minh khả năng đâm xuyên của tia X qua

09/02/24 1

TRƯỜNG TRUNG H C PHỔ THÔNG LẤP VÒ 3 ỌC PHỔ THÔNG LẤP VÒ 3

TRƯỜNG TRUNG H C PHỔ THÔNG LẤP VÒ 3 ỌC PHỔ THÔNG LẤP VÒ 3

T VẬT LÝ Ổ VẬT LÝ

T VẬT LÝ Ổ VẬT LÝ

BÀI 28: TIA X.

09/02/24 2

Bài 28: Tia X

I) Phát hiện tia X II) Cách tạo tia X III) Bản chất và tính chất của tia X

1) Bản chất

2) Tính chất 3)Công dụng

IV Thang sóng điện từ

Rơnghen đã phát

minh ra tia

Rơnghen(tia x)với dụng cụ có tên gọi là ống Rơnghen

May mắn xảy ra vào tối ngày 8/11/1895, sau khi rời phòng thí nghiệm một quãng, sực nhớ quên chưa ngắt cầu dao điện cao thế dẫn vào ống tia catod,

Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923) quay lại

phòng và nhận thấy một vệt sáng màu xanh lục trên bàn tuy phòng tối om.

Với đầu óc nhạy bén, đầy kinh nghiệm của một nhà vật lý học, việc này đã lôi cuốn ông và 49 ngày sau ông liên tục ở lỳ trong phòng thí nghiệm, cơm nước

do bà vợ tiếp tế, mỗi ngày ông chỉ ngừng công việc nghiên cứu ít phút để ăn uống, vệ sinh và chợp mắt nghỉ ngơi vài giờ Nhờ thế, ông đã tìm ra tính chất của thứ tia bí mật mà ông tạm đặt tên là tia X và

mang lại cho ông giải Nobel về vật lý đầu tiên vào năm 1901

I) Phát hiện tia X

09/02/24 5

22/01/2010

Sau khi nhà khoa học Roentgen chụp được bàn tay

vợ bằng tia X, khi tráng ảnh đã thấy rất rõ từng đốt xương và cả chiếc nhẫn cưới trên ngón tay bà Ảnh này đã được đưa ra trong hội nghị của Hội vật lý học thành phố Wurtzbourg (Đức) có sự tham dự đông

đảo của các nhà khoa học nhiều nước nhằm chứng minh khả năng đâm xuyên của tia X qua cơ thể con người, tiến hành vào ngày 23/11/1896

09/02/24 6

22/01/2010

Khi cho một ống tia catôthoạt động, ông nhân

thấy từ vỏ thuỷ tinh đối diện với catôt có một bức

xạ được phóng ra, mắt không trông thấy nhưng lại làm đen một tấm kính ảnh mà ông đã gói kín và đặt trong hộp Ông gọi đó là tia X và sau nà khi đã tìm hiểu rõ bản chất của nó người ta gọi là tia rơn-ghen

I.PHÁT HIỆN TIA X

Mỗi khi một chùmtia ca tốt –tức là một chùm

electron có năng lượng lớn đập vào một vật rắn thì vật đó phát ra tia x

-Tia X còn được gọi là tia Rơn-ghen

09/02/24 8

F F’

BT

N

220V 

Nướcưlàmư

nguôị

CT

A F

F’

K

Ống Cu – lớt - giơ

Là ống thủy tinh bờn trong là chõn khụng, gồm một dõy nung bằng vonfram dựng làm nguồn e và 2

điện cực

K làm bằng kim loại hỡnh chỏm cầu để electron

phúng ra đều hội tụ vào a nốt A

A làm bằng KL cú nguyờn tử lượng lớn và điểm núng chảy cao nờn được làm nguội bằng nước khi

ống hoạt động

22/02/2010

II) Cỏch tạo tia X

09/02/24 9

Dây F được nung nóng bằng nguồn điện cỡ vài

chục kilovôn Các e bay ra từ dây F chuyển động trong điện trường mạnh đến đập vào A làm A phát

F’

K

09/02/24 10

Đối âm cực

+ -

Dòng electron

Ống cu- lic- giơ

II) Cách tạo tia X

22/01/2009

09/02/24 11

III) Bản chất và tính chất của tia X

(Rơn-ghen )

-Có sự đồng nhất về bản chất giữa tia X và tia

tử ngoại,chỉ khác ở chỗ tia X có bước sóng nhỏ

hơn tia tử ngoại rất nhiều

-Tia Rơnghen là loại sóng điện từ có bước

sóng ngắn hơn bước sóng của tia tử ngoại

Tia Rơnghen không mang điện

22/01/2010

09/02/24 12

Xem đoạn phim và thí nghiệm mô phỏng về

cơ chế phát sinh ra tia Rơnghen

An ốt

2) Tính chất

 Tia X có khả năng đâm xuyên Đi qua được

các vật không trong suốt đối với ánh sáng như

gỗ ,giấy , kim loại ( Kim loại có nguyên tử

lượng lớn thì khó qua hơn)

 Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng

đâm xuyên càng lớn

Làm đen kính ảnh

Làm phát quang một số chất

Làm ion hóa không khí

Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào

3)Công dụng

CHỤP ĐIỆN

CHỤP HÌNH BÔNG HOA BẰNG TIA X

09/02/24 19

Chụp các thiên thể trong vũ trụ

22/01/2010

Dò các khuyết tật trong sản phẩm

09/02/24 22

09/02/24 23

Sự đồng nhất giữa sĩng điện từ và sĩng ánh sáng là chúng truyền được trong chân khơng với cùng một

vận tốc

Tia Rơnghen , tia tử ngoại , ánh sáng thấy được

, tia hồng ngoại và các sóng vô tuyến giống

nhau và khác nhau như thế nào ?

Như vậy: sóng vô tuyến, sóng vô tuyến, tia hồng ngoại tia hồng ngoại ánh sáng

thấy,

thấy, tia tử ngoại ,tia tử ngoại Tia Rơnghen ,tia gamma đều cĩ Tia Rơnghen

chung bản chất là sĩng điện từ chỉ khác nhau về tần số hay bước sĩng Các sĩng này tạo thành một quang phổ liên tục gọi là thang sĩng điện từ

IV Thang sĩng điện từ.

22/01/2010

Nhìn thang sóng điện từ cho nhận xét về ranh giới của

chúng? Chúng không có ranh giới rõ rệt không ?

09/02/24 25

Các tia có bước sóng dài , ngắn khác nhau thì tính chất và tác dụng của nó khác nhau như thế nào ?

Bước sĩng càng ngắn thì khả năng đâm

xuyên càng mạnh, dễ tác dụng lên kính

ảnh, dễ làm phát quang các chất và dể Ion

hĩa khơng khí

Bước sĩng càng dài, ta càng dễ quan

sát hiện tượng giao thoa

Chúng khơng cĩ ranh giới rõ rệt Do bước

sĩng khác nhau thì tính chất khác nhau

22/01/2010

2 Tính chất nào sau đây không là tính chất chung của tia Rơnghen và tia tử ngoại ?

A có khả năng đâm xuyên

3 Sắp xếp Đúng thứ tự của các tia theo sự giảm dần của bước sóng trên thang sóng

điện từ

A Tia hồng ngọai , ánh sáng nhìn thấy ,

tia Rơnghen, tia từ ngoại

B Tia tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia

Rơnghen, tia hồng ngoại

C Tia tử ngoại , tia hồng ngoại , ánh sáng nhìn thấy , tia Rơnghen

D Tia hồng ngoại ánh sáng nhìn thấy, tia

09/02/24 29

Tia Rơnghen có nhiều ứng dụng vậy

nó có hại hay không?

Các nhà nghiên cứu Anh cho biết, khoảng 0,6% nguy cơ ung thư có thể là do tiếp

xúc với tia X-quang tại bệnh viện Hiện

toàn thế giới có gần 14% dân số phải tiếp xúc với tia xạ từ các nguồn nhân tạo và tự nhiên Tỷ lệ ung thư do tia X-quang khác

nhau khá nhiều giữa các nước Tỷ lệ các ca ung thư do tia X-quang được chẩn đoán ở

Mỹ là gần 0,9%, Đức 1,3% và Nhật Bản cao nhất 2,9% với hơn 7.500 trường hợp mỗi

năm

22/01/2010

Lợi ích của tia X-quang rất lớn, cho phép phát

hiện sớm và kiểm soát các bệnh nghiêm trọng

như ung thư Tuy nhiên, các bác sĩ nên tránh

chụp X-quang và chụp cắt lớp vi tính (CT)

những trường hợp không cần thiết

09/02/24 31

Với những thành công trong việc tìm ra tia X, Rơnghen đã được nhận giải thưởng Nobel

và được tôn vinh không chỉ ở nước Đức-quê hương ông.

09/02/24 32

Tài liệu tham khảo người ta từng có ý nghĩ tạo ra 1 chiếc gương có khả năng nhìn

xuyên qua cơ thể như tia

Rơnghen

09/02/24 33