May tinh va su dung may tinh

Kỹ năng đánh máy và nhập dữ liệu, kiến thức về bảng tính và phần mềm xử lý văn bản, sự thuần thục trong xử lý thư điện tử và sử dụng Internet là những kỹ năng mà tất cả các sinh viên cần

381-2006/CXB/3-748/GD Mã số: PTK62B6

iii

Mục lục

Máy tính trong xã hội ngày nay 5

Vai trò của máy tính 5

Sử dụng máy tính trong giáo dục 6

Tổng kết bài học 9

Câu hỏi kiểm tra 9

Phần cứng và mạng máy tính 10

Các thành phần phần cứng của máy tính 10

Mạng máy tính 17

Tổng kết bài học 22

Câu hỏi kiểm tra 22

Phần mềm máy tính 23

Phần cứng và phần mềm 23

Hệ điều hành 24

Tổng quan về các ứng dụng 30

Tổng kết bài học 37

Câu hỏi kiểm tra 37

Thực hành 38

Hệ điều hành Microsoft Windows XP 39

Khởi động Windows XP 39

Đăng nhập vào Windows XP 39

Tìm hiểu các thành phần của Windows XP 44

Khởi động chương trình 48

Di chuyển, thay đổi kích thước và đóng cửa sổ 51

Chuyển đổi giữa các chương trình 53

Kết thúc phiên làm việc với Windows XP 55

Tắt máy tính Windows XP Professional 56

Tổng kết bài học 58

Câu hỏi kiểm tra 58

Thực hành 59

Quản lý tập tin và thư mục 60

Xem và mở thư mục 61

Mở, soạn thảo và lưu tập tin 64

In tập tin 68

Sắp xếp tập tin 68

Tạo tập tin và thư mục 69

Di chuyển, sao chép và đổi tên tập tin và thư mục 71

Xóa tập tin và thư mục 73

Tổng kết bài học 74

Câu hỏi kiểm tra 75

Thực hành 75

Bảo vệ máy tính của bạn 76

Những gì bạn cần bảo vệ và tại sao 76

An toàn dữ liệu: Làm gì và không làm gì 77

Vi rút máy tính 78

Tổng kết bài học 83

Câu hỏi kiểm tra 83

5

Máy tính

trong xã hội ngày nay

Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:

Những ứng dụng phong phú của máy tính trong đời sống hiện đại

Trong lĩnh vực giáo dục máy tính đang được ứng dụng như thế nào

Vai trò của máy tính

Máy tính có ảnh hưởng đến rất nhiều nghề nghiệp trong xã hội ngày nay Nhân viên thu ngân ở các siêu thị lớn hay các cửa hàng quần áo sử dụng máy tính để đọc mã vạch và tính tiền cho khách

Nhân viên kho kiểm kê hàng và nhập các dữ liệu lưu vào trong máy tính Các kế toán viên dùng máy tính để lưu trữ thông tin vào bảng tính Cảnh sát dùng máy tính để tiếp cận thông tin và hỗ trợ cho công tác điều tra Và còn vô vàn những ví dụ khác nữa

Ngày nay việc sử dụng máy tính đã trở thành phổ biến Mỗi phòng ban của đơn vị hay công ty có thể có riêng một hệ thống xử lý văn bản hoặc có riêng một chiếc máy tính để phục vụ cho dự án thay vì phải chia sẻ thời gian dùng máy tính với các phòng ban khác

Việc hạ giá thành cũng như cải tiến về kích cỡ đã tạo nên một cuộc cách mạng máy tính Máy tính đã xuất hiện hầu như trên tất cả các bàn làm việc ở công sở Máy tính cũng đã đến với đời sống thường nhật trong các gia đình

Ngoài một số nghề có liên quan trực tiếp đến máy tính thì ngày càng nhiều ngành sử dụng máy tính trong các nghiệp vụ hằng ngày

Ở nhiều nước, kiến thức cơ bản về máy tính và công nghệ liên quan

là điều kiện để tìm được các công việc chuyên môn

Kỹ năng đánh máy và nhập dữ liệu, kiến thức về bảng tính và phần mềm xử lý văn bản, sự thuần thục trong xử lý thư điện tử và sử dụng Internet là những kỹ năng mà tất cả các sinh viên cần có để có thể bước chân vững vàng trên con đường hòa nhập với xã hội tư duy công nghệ ngày nay

Sử dụng máy tính trong giáo dục

Ngày nay, việc kết hợp công nghệ đã giúp thay đổi cách giảng dạy cho học sinh và những lợi ích của máy tính trong giáo dục ngày càng trở nên rõ ràng hơn Các trường học và các nhà quản lý đang

ưu tiên đầu tư cho các phòng máy tính và trang bị máy tính cho các phòng học Giảng dạy về công nghệ đã trở thành một phần trong giáo trình bắt buộc, giáo viên được bồi dưỡng sử dụng phần mềm giúp giảm nhẹ gánh nặng công việc, học sinh và sinh viên được ứng dụng công nghệ để làm bài tập về nhà

Dưới đây là một số ví dụ về cách thức kết hợp máy tính với công nghệ để mang đến những kiến thức phong phú cho người học

Đọ c

Máy tính là một công cụ tuyệt vời để thực hành đọc Bạn không chỉ điều chỉnh được kiểu chữ, cỡ chữ mà còn có thể điều chỉnh được các tham số khác để giúp cho việc đọc bớt căng thẳng Ngày nay còn có các phần mềm giúp đọc nhanh và phát triển các kỹ năng đọc Ngoài ra bạn còn có thể kết hợp các yếu tố đồ họa, hình ảnh động và âm thanh với chương trình đọc để có thể giảng dạy cho tất

cả các lứa tuổi với nhiều cách học khác nhau

Viết

Phần mềm soạn thảo văn bản giúp tạo các loại văn bản một cách dễ dàng Ví dụ, bạn có thể tạo ra một câu chuyện gồm có nhiều phần, một học sinh sẽ bắt đầu câu chuyện và chuyển nó cho một học sinh tiếp theo Các học sinh có thể dùng chung máy tính hoặc cũng có thể chuyển câu chuyện đó cho nhau thông qua các máy tính nối mạng Kết hợp với Internet, học sinh có thể học nhóm với các bạn khác trên toàn thế giới và viết nên những câu chuyện mang hương sắc quốc tế bởi vì mỗi học sinh tham gia vào việc viết truyện bổ sung thêm nhiều tình tiết độc đáo của nền văn hóa nước mình

Toán học

Có rất nhiều phần mềm hay giúp học sinh nâng cao kiến thức toán bằng việc thực hành những kỹ năng cơ bản Ngoài ra, học sinh còn có thể sử dụng hình vẽ để giải thích bài toán Ví dụ, các hình

Máy tính trong xã hội ngày nay 7

3 chiều giúp học sinh học môn hình không gian hiệu quả hơn Ngoài ra, bạn còn có thể giúp cho học sinh của mình thiết kế các bài toán Máy tính có thể giúp giải từ những phép tính rất dễ như bài toán đố quả cho đến những bài toán hóc búa như dự đoán về quỹ đạo hạ cánh của tàu vũ trụ xuống mặt trăng

Sinh học

Học sinh có thể dùng máy tính để mô phỏng việc giải phẫu và khám phá những bộ phận bên trong của nhiều loài vật Sau đó, học sinh có thể sử dụng PowerPoint để trình bày những số liệu thu được cho cả lớp

Hóa học

Bạn có thể dùng máy tính để mô phỏng rất nhiều thí nghiệm một cách an toàn mà lại không phải bỏ tiền ra mua hóa chất thật Nếu như học sinh muốn biết điều gì sẽ xảy ra khi cho nước tác dụng với axit, bạn có thể tiến hành thí nghiệm đó mà không phải lo lắng rằng

sẽ xảy ra cháy nổ

Đị a lý

Ngày nay học sinh có thể sử dụng các phần mềm máy tính để quan sát sự chuyển động của các lục địa cũng như sự hình thành của lục địa mới Bạn cũng có thể quan sát được sự hình thành của những lớp đá khác nhau và hiểu được các núi lửa được hình thành thế nào

và vì sao nó lại phun trào Bạn có thể vào các trang web, qua đó có thể thấy được những ngọn núi lửa còn hoạt động trên toàn thế giới Ngoài ra bạn có thể quan sát mô phỏng các trận động đất và sau đó kiểm tra trên các trang web để có những thông tin cập nhật về những trận động đất thực sự

Sinh thái

Bạn có thể sử dụng máy tính để tạo và quan sát các môi trường ảo, cho dù là sa mạc hay rừng nhiệt đới, ngay trong giờ học Bạn có thể thám hiểm các hệ sinh thái khác nhau trên toàn cầu qua việc tìm kiếm trên Internet và trao đổi thư điện tử với những người sống tại các vùng khác nhau trên thế giới

và động) với âm thanh, chữ để tạo ra video âm nhạc riêng của mình

Nghiên cứu

Hãy tưởng tượng bạn giao cho các học sinh của mình làm một bài nghiên cứu, sau đó cung cấp cho các em một máy tính có thể tra cứu tất cả các thông tin nghiên cứu mà các em cần Những học sinh này sẽ sử dụng máy tính để tìm những bài báo, các chương trình video, những bài phát biểu của những chuyên gia và rất nhiều các thông tin hữu ích khác Họ thậm chí có thể liên lạc với những học sinh khác trên toàn thế giới cũng đang nghiên cứu một chủ đề tương tự Mọi học sinh sẽ tiếp cận được những loại thông tin cần sử dụng cho nghiên cứu Khi học sinh làm bài nghiên cứu, bạn cũng không phải giảng bài cho cả lớp mà có thể dành thời gian cho từng học sinh, hướng dẫn cách để hoàn thành bài nghiên cứu

Những cảnh tượng nêu trên không phải là một giấc mơ Bạn có thể

dễ dàng biến nó thành sự thực bởi lẽ gần như bất cứ chủ đề nào cũng đều có những phần mềm cung cấp thông tin về chủ đề đó Thậm chí bạn có thể có những phần mềm cho phép tạo ra một chương trình giảng dạy của riêng mình và truyền đạt những kinh nghiệm nghiên cứu thích hợp cho những lớp học

Máy tính trong xã hội ngày nay 9

Tổng kết bài học

Trong bài học này, bạn đã được học về vai trò của máy tính trong

xã hội ngày nay Qua đó ta có thể thấy tin học được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống hiện đại Đặc biệt bạn đã được biết về vai trò của máy tính và công nghệ trong giáo dục ngày nay

Câu hỏi kiểm tra

1 Máy tính có vai trò ngày càng lớn như thế nào trong cuộc sống

và xã hội ngày nay?

2 Máy tính được sử dụng như thế nào trong lĩnh vực giáo dục?

Phần cứng

và mạng máy tính

Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:

Các thiết bị phần cứng cần thiết để một máy tính có thể hoạt động được và các thiết bị bổ sung

Mạng máy tính và lợi ích của mạng máy tính

Bộ xử lí trung tâm (CPU)

CPU là thành phần quan trọng nhất của máy tính, đó là thiết bị chính thực hiện và điều khiển việc thực hiện chương trình

B ộ xử lí trung tâm

Chất lượng của máy tính phụ thuộc nhiều vào chất lượng của CPU

CPU gồm hai bộ phận chính: bộ điều khiển (CU − Control Unit) và

b ộ số học/lôgic (ALU − Arithmetic/Logic Unit) Bộ điều khiển không trực tiếp thực hiện chương trình mà hướng dẫn các bộ phận khác của máy tính làm điều đó Bộ số học/lôgic thực hiện các phép toán số học và lôgic, các thao tác xử lí thông tin đều là tích hợp của các phép toán này

B ộ nhớ trong (RAM và RAM)

Bộ nhớ trong của máy tính gồm hai phần: ROM (Read Only Memory − Bộ nhớ chỉ đọc) và RAM (Random Access Memory −

Bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên)

ROM chứa một số chương trình hệ thống được hãng sản xuất nạp sẵn Dữ liệu trong ROM không xoá được và chỉ dùng để đọc Các chương trình trong ROM thực hiện việc kiểm tra các thiết bị và tạo

sự giao tiếp ban đầu của máy với các chương trình mà người dùng đưa vào để khởi động Khi tắt máy, dữ liệu trong ROM không bị mất đi

RAM là phần bộ nhớ có thể đọc, ghi dữ liệu trong lúc làm việc Khi tắt máy, dữ liệu trong RAM sẽ bị mất đi Đôi khi người ta lẫn lộn RAM với ổ đĩa cứng (còn gọi là bộ nhớ ngoài)

Nếu bạn định mua một PC mới, hãy tìm máy có ít nhất 128 megabyte RAM để làm việc hiệu quả trên Internet Máy tính có dung lượng RAM ít hơn sẽ không thể làm việc nhanh Máy tính chỉ hoạt động tốt khi có đủ bộ nhớ để chạy phần mềm hiện thời Bộ nhớ tối thiểu cho các phần mềm ngày nay thường là 64 megabyte

Chuột

Phần lớn máy tính đều sử dụng chuột để điều khiển Chuột là thiết bị

dùng để chọn và kích hoạt các đối tượng hiển thị trên màn hình Có nhiều kiểu thiết kế chuột khác nhau, phổ biến nhất là loại chuột có bánh xe nhỏ ở giữa giúp thực hiện một số thao tác bổ sung Một loại

khác là chuột bóng xoay, có một nôi tĩnh chứa một quả bóng mà bạn

có thể xoay nó bằng đầu ngón tay Máy tính xách tay lại có loại

chuột khác, tấm chạm - một bề mặt nhạy cảm với sức ép được đặt sẵn trên bàn phím Nó cho phép bạn di chuyển con trỏ chuột bằng

cách miết ngón tay lên tấm chạm đó

Chu ột được thiết kế khớp với hình dáng của bàn tay người

Bàn phím

Bàn phím máy tính là thiết bị cơ bản dùng để đưa thông tin vào máy tính, vì thế hầu hết máy tính đều có bàn phím ngoại trừ các kiểu thiết bị cầm tay Bàn phím cũng có nhiều kiểu Bàn phím Microsoft dưới đây có thiết kế để làm giảm việc căng cơ và gân cổ tay, cánh tay và khuỷu tay

Bàn phím t ối ưu giúp làm giảm sự căng cổ tay, cánh tay và khuỷu tay

Màn hình

Màn hình là thiết bị thông báo các kết quả hoạt động của máy tính Ngày nay, màn hình sẵn có với đủ mức giá khác nhau Phần lớn mọi người nghĩ màn hình càng to càng tốt

Ngày nay màn hình 17 inch giá không hơn màn hình 15 inch là mấy nhưng sự khác biệt là đáng kể Không gian màn hình càng rộng, làm việc với các ứng dụng trên máy tính càng dễ Tuy nhiên màn hình càng rộng thì ống đèn hình càng to và chiếm nhiều chỗ trên bàn làm việc hơn

Phần cứng và mạng máy tính 13

Ki ểu màn hình máy tính điển hình

Màn hình tinh thể lỏng (LCD) là màn hình không có ống đèn hình, dùng công nghệ tinh thể lỏng và chiếm ít chỗ hơn Vì không có ống đèn hình, nó tiêu thụ ít năng lượng hơn và cũng ít sinh nhiệt hơn Giá màn hình này cao hơn màn hình truyền thống, nhưng đang có

xu hướng hạ xuống

Ổ đĩa mềm

Phần lớn máy tính đều có ổ đĩa mềm Trong nhiều năm, đĩa mềm là phương thức trao đổi dữ liệu giữa các máy tính Bạn sao dữ liệu vào đĩa mềm và chuyển đĩa mềm đi Thời đại Internet và mạng ngày nay

có nhiều cách thức mới và thuận tiện hơn để trao đổi thông tin Trước kia đĩa mềm là cách phổ biến để sao lưu dự phòng dữ liệu

Ổ đĩa cứng

Ổ đĩa cứng là thiết bị vật lý để bạn lưu mọi công việc của mình và truy nhập sau đó

Ổ đĩa cứng

Các ổ đĩa cứng ngày nay có dung lượng nhiều gigabyte, và có thể

mở rộng với các ổ đĩa dung lượng lớn hơn Các nghệ sỹ đồ họa và nhiếp ảnh có thể dùng hết không gian đĩa 40 megabyte chỉ để lưu một ảnh Ngoài ra, một số chương trình yêu cầu đến hàng trăm megabyte không gian trống để chạy Nếu định làm việc với nhiều

dữ liệu ảnh, bạn có thể cần ổ đĩa lớn hơn, hoặc ổ Zip

Ổ CD

Gần như mọi máy tính ngày nay đều có ổ CD như một thiết bị chuẩn Phần mềm ngày nay đều được chuyển giao trên CD (các chương trình học, trò chơi và công cụ tham khảo như Microsoft Encarta, một bách khoa toàn thư, đều trên CD) Ổ CD cũng cho

phép bạn có thể dùng các đĩa CD âm nhạc (viết tắt của compact

disc) với ổ CD trên máy tính Ổ CD được đánh giá theo tốc độ có thể truy nhập thông tin, được đánh dấu bằng các số như 12X, 20X, 32X hay 40X

Ổ CD có hai kiểu: chỉ đọc và ghi được Với loại chỉ đọc, ta không thể ghi thông tin lên đó Ổ đĩa CD ghi được cho phép sao chép thông tin lên chúng như sao chép lên đĩa mềm

Ngoài các thiết bị cần thiết nói trên, để khai thác tối đa tính năng của máy tính, có thể bạn sẽ cần tới các thiết bị bổ sung sau đây:

Thẻ âm thanh

Thẻ âm thanh giống như bộ khuếch đại âm thanh Thẻ âm thanh được gắn ở bên trong hộp máy tính Nếu không có thẻ âm thanh, bạn sẽ không thể nghe thấy âm thanh do máy tính phát ra Phần lớn máy tính đều được trang bị thẻ âm thanh

Nếu cần mua máy tính mới hay nâng cấp thẻ âm thanh hiện có của máy tính, hãy tìm hiểu các tính năng thông dụng nhất qua các thương hiệu khác nhau

Loa

Với thẻ âm thanh, ổ CD và loa, bạn có thể nghe các đĩa CD âm nhạc trên máy tính và tận hưởng tính năng âm thanh của các ứng dụng trên máy tính Loa cũng có đủ loại giá, nhưng ngay với loa rẻ tiền thì cũng làm việc tốt Loa thường được cắm vào sau máy tính

và trông tương tự như loa dưới đây

Thi ết bị nhớ flash

Do tiến bộ về kỹ thuật, dung lượng của thiết bị nhớ flash ngày càng lớn (lên đến hàng trăm Mb) và kích thước vật lí ngày càng nhỏ Các thiết bị này rất tiện lợi để sao lưu các dữ liệu quan trọng

Modem

Modem thường được lắp sẵn vào máy tính Để kết nối vào Internet, bạn phải có modem Tốc độ điển hình của modem sử dụng với đường điện thoại để truy nhập Internet là 56K Nếu máy tính không

có modem được lắp bên trong, bạn có thể lắp modem ngoài Modem ngoài có sẵn và việc lắp đặt cũng đơn giản

Nếu dùng cáp hay đường chuyên dụng để truy cập Internet, bạn sẽ cần modem đặc biệt Những modem này nhanh hơn nhiều so với modem được thiết kế để làm việc với đường điện thoại, nhưng đắt hơn

Các máy in khác nhau ở các tính năng in, chất lượng in và tốc độ

in Máy in phổ biến nhất để sử dụng ở nhà là máy in phun Máy in laser đắt hơn, nhưng nhanh hơn và cho chất lượng in cao hơn Phần lớn các loại máy in chỉ in đen trắng Máy in laser màu có thể khá đắt Ngoài ra còn có cả máy đa năng vừa in, fax, sao và quét Máy in laser từ lâu đã được dùng trong các công ty Một số máy in laser có thể in 32 trang một phút, rất nhanh Chúng có nhiều khay cho các cỡ giấy khác nhau và có nhiều tính năng khác Nếu bạn cần

in nhiều thì kiểu máy in này là một lựa chọn tốt

Máy in phun dùng cho gia đình Có cả loại in màu cũng như đen trắng, nhưng tốc độ chậm hơn nhiều so với máy in laser Các loại rẻ

có thể mất hơn một phút để in một trang đầy văn bản

Ổ ghi CD và DVD

Nếu muốn ghi CD riêng của mình, bạn cần một ổ đĩa chuyên dụng

gọi là ổ ghi CD Ổ ghi CD không đắt và dễ lắp đặt Ổ ghi DVD

càng đắt thì các dạng thức DVD càng mới, cho phép lưu giữ nhiều thông tin hơn

Máy quét

Dùng máy quét khi chuy ển ảnh in vào máy tính

Phần cứng và mạng máy tính 17

Máy quét dùng để sao chép ảnh hay văn bản trên giấy để lưu giữ và hiển thị trên máy tính Máy quét về cơ bản trông giống như máy sao chép loại nhỏ, với một tấm kính (để đặt bản sao vào) và một thảm cao su nằm ở phần trên của nó

Các nhu cầu đặc biệt

Một người có khiếm khuyết có thể không thể dùng được bàn phím chuẩn hay chuột hoặc không thể đọc được màn hình hay không nghe được âm thanh của máy tính Có nhiều kiểu thiết bị phần cứng cho các nhu cầu đặc biệt như thế Bạn có thể thiết đặt một số tùy chọn cho nhu cầu đặc biệt được xây dựng sẵn trong Windows, cũng như rất nhiều tùy chọn phần cứng và phần mềm khác nữa

Các tùy chọn rất đa dạng Để tìm ra giải pháp phần mềm và phần cứng tốt nhất, hãy hỏi chuyên gia để biết thêm thông tin Khi vào web, bạn cũng sẽ tìm được số lượng khổng lồ các tài nguyên

để chọn

Các thiết bị khác

 Máy quay video kỹ thuật số có thể được gắn vào máy tính

và bạn có thể truyền ảnh sang máy tính và ngược lại

 Máy ảnh kỹ thuật số có thể chụp ảnh tức thời, không phim,

cho phép chụp nhanh và truyền hình ảnh trực tiếp vào PC

Mạng máy tính

Bản thân máy tính là một công cụ mạnh Nhưng khi máy tính được kết nối trong một mạng, ích lợi của từng máy tính cá nhân được tăng lên rất nhiều

Khi máy tính là một thành phần của mạng, bạn có thể chia sẻ các tập tin của mình cho đồng nghiệp hoặc sử dụng chung tài nguyên

và thiết bị (máy in chẳng hạn)

Các thành phần của mạng

Nguyên tắc ghép nối vật lý phần cứng (dùng giắc cắm) của một máy tính và sử dụng phần mềm để tương tác với ứng dụng cũng áp dụng cho mạng máy tính Để nối máy tính vào mạng, bạn cần có

phần cứng để tạo môi trường kết nối (có dây hoặc không dây) và phần mềm cần thiết trên các máy tính để gửi và nhận tín hiệu Các thành phần phần cứng gồm có:

 Máy tính, để kết nối vào mạng

 Modem cho từng máy tính, để có thể kết nối vào Internet

 Thẻ giao diện mạng cho từng máy tính, để máy tính kết nối vào mạng

 Hub hoặc bộ định tuyến (router), để giúp chuyển hướng tín hiệu trên mạng

 Cáp loại 5, để nối máy tính của bạn với modem, hub và bộ định tuyến

Máy tính

Thực tế, bạn có thể kết nối mạng với bất kỳ máy tính nào chạy Microsoft Windows 98 Second Edition (SE) hay mới hơn Các máy tính không cần chạy cùng hệ điều hành Tất nhiên, phiên bản mới

có khả năng kết nối mạng tốt hơn phiên bản trước Nếu kết nối Internet, máy tính của bạn nên được cài phiên bản mới nhất của Windows

Modem

Nếu kết nối Internet, điều đầu tiên bạn cần là một modem Hầu hết máy tính được bán ngày nay đều có một modem tương tự, cho phép kết nối Internet với tốc độ tương đối thấp, nhưng bạn có thể thuê hoặc mua modem băng rộng để kết nối Internet ở tốc độ nhanh hơn

100 lần

Thẻ giao diện mạng

Thẻ giao diện mạng (NIC), cũng còn có tên là cạc mạng (network card) hay bộ điều hợp Ethernet, nối máy tính với mạng, dù là Internet, mạng gia đình, hay mạng của cơ quan Nhiều máy tính được bán ngày nay đều có thêm modem NIC phù hợp cho mạng nhỏ Một số nhà cung cấp còn bán máy tính với NIC cho mạng không dây hay các kiểu mạng khác

Nếu máy tính chưa có NIC, bạn có thể mua thêm để cắm vào khe

c ắm mở rộng trong máy tính Việc cắm thêm NIC khá đơn giản,

an toàn, bạn có thể mua một bộ định tuyến Bộ định tuyến sẽ ngăn cản các truy cập gây hại từ bên ngoài vào mạng

Cáp loại 5

Cat-5 là viết tắt cho cáp "loại 5", một chuẩn được Hiệp hội Công nghiệp Truyền thông và Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế đưa ra Cáp này có khả năng truyền dữ liệu qua mạng với tốc độ cao nhất mà NIC có thể truyền Cáp loại 5 được dùng để nối giữa card mạng và hub hoặc bộ định tuyến Bạn có thể mua cáp theo những chiều dài cắt sẵn, hay có thể mua với chiều dài bất kỳ theo ý riêng của mình

Loại hình mạng

Lo ại hình có nghĩa là "cách bố trí" hay "thiết kế" Có hai loại hình

cơ sở để kết nối mạng máy tính: loại vòng và loại hình sao

Các máy tính này được kết nối trong mạng vòng

Trong mạng bốn máy tính được vẽ trong hình trên, nếu muốn nhận một tập tin từ máy tính ở phía đối diện của mạng, bạn cần gửi yêu cầu đến một trong các máy tính bên cạnh Máy tính đó truyền yêu cầu đó đi tới máy tính bên cạnh, rồi chuyển tiếp dữ liệu theo vòng cho tới khi dữ liệu đến chỗ bạn Loại hình này có vài nhược điểm chính: hỏng hóc ở bất kỳ máy tính nào trên vòng sẽ làm gián đoạn mạng, nghĩa là bất kỳ máy tính nào bên ngoài chỗ hỏng cũng không truy cập được Với mạng nhiều hơn ba hay bốn máy tính, trong tình huống này không biết máy nào bị lỗi

Một loại hình mạng tốt hơn là hình sao, trong đó một máy tính phục vụ giữ vai trò máy tính chính cho mạng

Nh ững máy tính này được kết nối trong mạng hình sao

Máy tính trung tâm được liên kết với các máy tính khác trong mạng bằng NIC được gắn qua hub hay bộ định tuyến Trong kiểu bố trí này, nếu không thể lấy dữ liệu từ máy tính khác trên mạng, bạn biết rằng hoặc máy tính của bạn, hoặc máy tính đích, hay hub không làm việc Có thể dễ dàng kiểm tra máy tính của mình có làm việc hay không và có thể lấy các tập tin trên máy tính khác để kiểm tra hub, cho nên việc xác định lỗi thường khá đơn giản

Lưu ý

Bạn có thể mở rộng mạng hình sao, như gắn thêm hub để nối thêm nhiều máy tính trong mạng Mạng mẫu được vẽ trong hình trên là phiên bản đơn giản của loại hình sao

Phần cứng và mạng máy tính 21

Nối mạng để làm gi?

Mạng cho phép dùng các tài nguyên có trên bất kỳ máy tính nào trên mạng

Chia sẻ truy cập Internet

Bằng việc kết nối mạng, mọi máy tính trong mạng có thể chia sẻ kết nối Internet Nếu kết nối băng thông rộng, một đồng nghiệp có thể tra cứu trên web trong khi bạn gửi thư điện tử cho đồng nghiệp khác Nó sẽ chạy chậm hơn chút ít nếu kết nối với Internet bằng modem tương tự Nếu tránh các trang có nhiều đồ họa lớn, tập tin

âm thanh, hay hoạt hình, vẫn có thể dùng Internet một cách hiệu quả

Chơi trò chơi nhiều người

Và bây giờ chúng ta thực sự vui vẻ khi có mạng, đặc biệt với mạng

có kết nối Internet tốc độ cao: Chơi trò chơi Có hàng nghìn trò chơi bạn có thể chơi qua Internet, từ trò chơi đóng vai như Asheron's Call tới cổ điển như trò chơi Spades và Heart hoặc trò chơi chiến lược như Age of Empires Nếu bạn không phải là người thích chơi trò chơi thì chia sẻ kết nối Internet sẽ vẫn có ích lợi

Tổng kết bài học

Trong bài học này, chúng ta đã điểm qua các thiết bị phần cứng cần thiết nhất của máy tính cá nhân, cũng như các thiết bị bổ sung giúp bạn tận hưởng hiệu quả tối đa của máy tính Bạn cũng đã được học khái niệm về mạng máy tính, các thành phần của mạng cũng như cách thức kết nối mạng

Câu hỏi kiểm tra

1 Sự khác biệt giữa bộ nhớ đĩa cứng và RAM là gì? Nêu các thiết bị tối thiểu nhất cần thiết để có một máy tính hoạt động tốt

2 Mạng máy tính là gì? Nêu hai loại hình mạng cơ bản cũng như

ưu điểm và nhược điểm của chúng

3 Các thành phần nền tảng của mạng máy tính là gì? Bạn cần phần cứng nào để nối với Internet?

4 Bạn hãy cho biết lợi ích của việc sử dụng mạng máy tính

23

Phần mềm máy tính

Sau khi hoàn thành bài học này, bạn sẽ hiểu được:

Vai trò của hệ điều hành

Một số phần mềm ứng dụng chạy trên máy tính cá nhân

Cách thức đảm bảo an toàn cho máy tính và dữ liệu lưu trên máy tính

Phần cứng và phần mềm

Mua từng thiết bị thành phần từ nhà sản xuất tin cậy Lắp ráp tất cả các thiết bị phần cứng cần thiết của PC lại một cách cẩn thận Kiểm tra mọi ghép nối Rồi bật nó lên và điều gì xảy ra? Bip!

Và đó là tất cả những gì bạn có được Chỉ mỗi tiếng bíp và vài mẩu văn bản trên màn hình nói rằng "Bạn gắn tôi lại đúng rồi Hoan hô bạn." Thế rồi chẳng có gì cả Bạn đã quên cái gì? Sao máy tính chẳng làm gì cả thế này?

Cái đang thiếu là mọi thứ Máy tính không làm gì cả là do máy tính

không thể làm được gì ngoài việc kiểm tra rằng các bộ phận mấu chốt đã được nối đúng và đang sẵn sàng để làm việc Bộ xử lý của

PC là bộ não của phần cứng, nhưng nó không làm được gì nhiều

nếu thiếu chương trình

Chương trình (hay còn gọi là phần mềm) là tập hợp các lệnh do con

người tạo ra để điều khiển máy tính, yêu cầu máy tính thực hiện một nhiệm vụ hay một tập hợp các nhiệm vụ cụ thể nào đó Mọi máy tính ngày nay đều làm việc (tự động) theo chương trình được lưu trữ trong bộ nhớ của máy tính (nguyên lý Von Neumann)

Có nhiều loại phần mềm, trong đó có những phần mềm cung cấp các dịch vụ theo yêu cầu của các phần mềm khác trong quá trình hoạt động của máy Những phần mềm như vậy tạo môi trường làm

việc cho các phần mềm khác được gọi là phần mềm hệ thống

Hệ điều hành (OS – operating system) là loại phần mềm đặc biệt

trong số các phần mềm hệ thống, có chức năng điều hành toàn bộ hoạt động của máy tính trong suốt quá trình làm việc Đó là phần mềm hệ thống quan trọng nhất

Hệ điều hành

Vậy OS là gì, làm gì và tại sao nó lại quan trọng thế? Hệ điều hành (OS) có thể biến tất cả những điều chúng ta muốn thực hiện với máy tính cá nhân (PC) thành có thể và hiện thực Hệ điều hành làm việc với phần cứng ở mức độ gần gũi tới mức nó và phần cứng tạo nên một thực thể thống nhất mà ta gọi là PC Thực tế có thể nói rằng OS là PC Tuy nhiên, chính xác hơn nên xem OS như một phần chủ chốt của PC

PC và OS

Với các phần mềm được viết cho các máy tính cá nhân (PC) đầu tiên, máy tính phải thực hiện những lệnh cụ thể theo các cách thức xác định trước Nhiều đặc trưng chủ chốt của PC đã được chấp thuận là chuẩn Ví dụ: Cách thức chuẩn để gửi thông tin sang màn hình video nghĩa là bất kỳ điều gì bạn thực hiện và bất kỳ phần mềm nào bạn dùng, trên thực tế bạn đều có khả năng thấy được kết quả Tương tự, cách thức chuẩn để gửi các ký tự sang máy in nghĩa

là bạn có thể in bất kỳ cái gì mà PC có thể tạo ra

Điều đó có nghĩa rằng, phần cứng của máy tính hoạt động theo các chuẩn công nghệ nhất định Thường cùng tồn tại nhiều chuẩn khác nhau và bạn có thể chọn lựa chuẩn thích hợp nhất cho nhu cầu của bạn Đó là lý do có nhiều cách khác nhau để hiển thị các ảnh 3 chiều trên màn hình và tại sao hai họ máy tính rất khác nhau - họ

PC và họ Apple Macintosh - cả hai đều thành công

Một cách ngắn gọn, hệ điều hành là một thứ trung gian giữa phần

cứng máy tính và các phần mềm ứng dụng giúp bạn thực hiện công việc của mình theo các chuẩn nói trên Hệ điều hành là chiếc cầu bắc giữa phần cứng và tất cả các phần mềm khác - chương trình và

dữ liệu của bạn - trên PC Cũng như có các chuẩn về cách làm việc của phần cứng PC, hệ điều hành thiết lập các cách thức chuẩn để tương tác với phần cứng Phần mềm ứng dụng không cần hiểu tất cả phần cứng Nó chỉ cần hiểu hệ điều hành mà nó hoạt động trên đó

Ví dụ: Microsoft Word chạy trên Windows XP Điều đó nghĩa là Word có thể chạy trên bất kỳ PC nào đang dùng Windows XP làm

hệ điều hành PC đó có thể được bất kỳ nhà chế tạo nào làm ra, Word sẽ vẫn làm việc tốt Tại sao? Bởi vì các nhà chế tạo PC khác

Phần mềm máy tính 25

nhau đều tuân thủ các chuẩn phần cứng, còn Windows XP có thể trao đổi một cách tin cậy với tất cả các phần cứng khác nhau đó Microsoft Word không cần biết sự khác biệt giữa đĩa cứng hay đĩa mềm Nó chỉ phải biết rằng hệ điều hành có thể thực thi các lệnh nào đó đại loại "Đây là dữ liệu; hãy lưu giữ nó trên thiết bị mà tôi

Bạn là người thiết kế ánh sáng, nghệ sỹ cảnh, người dẫn chỗ; bạn thậm chí còn soát vé và kiểm soát an ninh Bạn là giám đốc, bạn phải viết hầu hết các đoạn kịch và thậm chí phải nói chuyện với người tài trợ giữa lúc nghỉ biểu diễn

Khi đó bạn là hệ điều hành đấy

Mọi việc bạn thực hiện ở trên tương tự các nhiệm vụ mà hệ điều hành máy PC thực hiện Để giải thích, chúng ta hãy chia một số công việc nhà hát thành hai loại: "Dành cho tác phẩm" và "Dành cho khán giả"

Dành cho tác phẩm Dành cho khán giả

Người viết kịch bản và giám đốc Thao tác viên ban âm thanh

Mọi thứ xảy ra trong nhà hát chung cuộc là dành cho khán giả, nhưng trực tiếp hơn, những người như thợ điện và người thiết kế cảnh thực hiện việc của mình để làm cho buổi công diễn có thể thực hiện được, trong khi ban âm thanh và gác cổng làm cho buổi biểu diễn thành công

Giống như công việc ở nhà hát, công việc của hệ điều hành chia làm hai nhóm Chúng ta gọi trách nhiệm “Dành cho tác phẩm” là

di ện người dùng Mọi hệ điều hành đều thực hiện hai kiểu nhiệm

vụ này, hoặc chăm sóc nhu cầu của bản thân PC hoặc thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng PC Như trong nhà hát, mọi thứ trong thế giới PC xảy ra vì ích lợi của người dùng, nhưng phần lớn thời gian của hệ điều hành được dành cho việc chăm lo tới các tác vụ hệ thống làm cho “tác phẩm” trở thành có thể

Nhiệm vụ hệ thống

Nếu chịu trách nhiệm mọi thứ về buổi diễn ngoại trừ việc diễn, bạn

sẽ bận rộn từ lâu trước khi mở màn Hệ điều hành của PC cũng bận ngay từ lúc bắt đầu Vài giây sau khi bạn bật nguồn cho máy PC,

OS làm việc luôn Trong những giây này, phần cứng máy PC đang chạy một tệp nhỏ các phép tự kiểm tra để đảm bảo nó có thể tìm ra mọi thứ mà PC cần, như bộ nhớ, hệ thống video, thiết bị nhớ và bàn phím

Quá trình tự khởi động này và việc đảm bảo nó sẵn sàng làm việc

về mặt hệ thống được gọi là khởi động

Ngay khi PC phát hiện ra thiết bị bộ nhớ của mình, nó chỉ thực hiện một điều là chuyển đầu đọc ghi của thiết bị đến vị trí định sẵn và đọc dữ liệu được lưu ở đó Vị trí định sẵn này được gọi là séc tơ khởi động và thông tin lưu ở đó là một đoạn chương trình được gọi

là bộ nạp khởi động

Bộ nạp khởi động là phần đầu tiên của hệ điều hành máy PC Nó không được “sản xuất” cùng bản thân đĩa cứng mà được ghi ở đó như bất kỳ dữ liệu nào khác khi cài đặt hệ điều hành Bộ nạp khởi động được đọc từ đĩa và nạp vào trong bộ nhớ và các lệnh của nó được bộ xử lý (CPU) của PC xử lý Các lệnh này đơn giản nói cho đầu đọc/ghi đĩa cứng của bạn nơi tìm các phần kế tiếp của hệ điều hành Bộ nạp khởi động biết cách nạp các phần cốt lõi của hệ điều hành từ đĩa vào bộ nhớ và chạy chúng

Phần mềm máy tính 27

Hệ điều hành cứ thế thường trực chạy cho tới khi bạn tắt PC đi, trong quá trình hoạt động nó phát hiện và lập cấu hình cho mọi thành phần phần cứng của PC, từ bộ nhớ cho tới thẻ âm thanh, tới cổng USB Toàn bộ thời gian PC được bật lên, OS quản lý tất cả phần cứng đó, đảm bảo chắc chắn rằng từng thiết bị đều vận hành

và phối hợp hài hòa với các thiết bị khác, không xung đột

OS luôn luôn điều phối các thiết bị nhớ, đảm bảo chắc chắn để bất

kỳ khi nào dữ liệu cần đọc hay ghi đều được thực hiện OS cũng quản lý mọi khả năng kết nối mạng của PC, nếu có, kiểm tra việc kết nối và thiết lập giao thức mạng và tiến hành việc kết nối mạng Sau khi tất cả những việc cơ bản này được khởi động và chạy thành công, OS bắt đầu nạp và chạy giao diện người dùng

Giao diện người dùng

Điều có ý nghĩa nhất làm thay đổi thế giới hệ điều hành (ít nhất là

từ góc độ người dùng) xảy ra năm 1984, khi Apple Computer đưa

ra máy tính Macintosh Macintosh là máy tính sản xuất mang tính thương mại đầu tiên cho phép mọi người tương tác với nó bằng đồ họa, sử dụng chuột và các biểu tượng chúng ta quen thuộc bây giờ

Phần của hệ điều hành cho phép chúng ta làm điều đó có tên: giao

di ện người dùng đồ họa, hay GUI

Nhờ có giao diện người dùng đồ họa như Microsoft Windows XP, việc sử dụng máy tính dễ hơn nhiều Bạn sẽ thấy rằng mọi chương trình có giao diện người dùng đồ họa đều làm việc theo cùng cách

Vì vậy thời gian học tập để sử dụng máy tính sẽ giảm đi nhiều Và một số công việc, như sửa ảnh chẳng hạn, sẽ không mang tính thực

tế nếu thiếu GUI Vì mọi việc đều dễ làm hơn, chúng ta làm nhiều việc hơn trên PC Cho nên hệ điều hành GUI có ý nghĩa làm cho

PC trở thành máy tính cá nhân

Bạn thấy kết quả của OS thực hiện các tác vụ hệ thống, nhưng bạn không thấy các tác vụ đó một cách trực tiếp Mọi thứ bạn thấy trên

PC - ngoại trừ thao tác đặc biệt của từng ứng dụng và chương trình

- đều là phần thứ hai của OS, giao diện người dùng

Giao diện người dùng trước kia là giao diện văn bản (text) như DOS Ngày nay hầu hết các hệ điều hành đều có giao diện đồ họa như Windows XP

MS-Phần GUI của Windows cho phép người dùng chọn các đối tượng bằng chuột và thao tác với chúng bằng cách nháy con trỏ trên chúng Windows XP là thế hệ OS cung cấp giao diện này cho PC Windows đã thay đổi nhiều, nhưng GUI của nó vẫn thực hiện cùng một nhiệm vụ "Dành cho khán giả" GUI cung cấp môi trường cửa

sổ và dựa trên các bảng chọn đã quen thuộc Nó hiển thị con trỏ chuột và cho môi trường trực quan chúng ta thấy khi dùng Windows

Một trong những ích lợi hiển nhiên và mạnh mẽ nhất của bất kỳ GUI nào - và của Windows XP nói riêng - là trong khi các tác vụ

hệ thống Windows XP đảm bảo tất cả các thiết bị ngoại vi và phần cứng vận hành đúng, thì GUI đảm bảo giao diện của ứng dụng

trông hợp lý và tương tự nhau Bạn không cần biết nhiều về GUI

để làm việc với nó, sau khi học cách một chương trình vận hành, bạn sẽ thấy rằng mình có thể làm việc với bất kỳ ứng dụng nào tương tự

Giao di ện người dùng đồ họa của Window XP

Phần mềm máy tính 29

Hệ điều hành Windows quản lý thiết bị

Nhiều tác vụ hệ thống mà hệ điều hành Windows thực hiện còn mang tính kỹ thuật và chi tiết hơn nhiều Tác vụ hệ thống gần gũi nhất với những người dùng là giữ cho tất cả phần cứng làm việc đúng

Để làm việc với Windows, từng thiết bị đều cần biết về Windows

và Windows cần biết về từng thiết bị Các thiết bị cần biết tài nguyên phần cứng nào được phép sử dụng và Windows quản lý tất

cả những thứ này rất chặt chẽ Các thiết bị cần Windows hỗ trợ bất

kỳ khi nào chúng cần hoàn thành một nhiệm vụ nào đó và chúng cần biết cách Windows sẽ đáp ứng và cách thức tiến hành Windows, đến lượt mình, lại cần biết tất cả, cũng như phải có khả năng phát hiện các trạng thái vận hành của từng thiết bị

Khả năng phát hiện này không chỉ ở Windows, mà còn được hỗ trợ bởi một hệ thống có tên là Plug and Play Plug and Play một phần được xây dựng trong mạch riêng của từng thiết bị ngoại vi, một phần được xây dựng trong bảng mạch chủ của PC và một phần được xây dựng trong Windows Plug and Play báo cho Windows tài nguyên phần cứng nào mà thiết bị muốn sử dụng - và nó có thể dùng cái gì nếu những tài nguyên đó không có sẵn Khi đó

Windows dùng các trình điều khiển để hiểu nhu cầu của từng thiết

bị ngoại vi

Các trình điều khiển không có trong phần cứng Thay vì thế, Plug and Play chỉ đơn giản nhận diện từng thiết bị cho Windows và Windows nạp trình điều khiển thiết bị cần thiết vào bộ nhớ

Có hai kiểu trình điều khiển: các trình được xây dựng trong Windows và trình do từng nhà chế tạo thiết bị ngoại vi cung cấp Nếu thiết bị ngoại vi đã được thiết kế để làm việc với chuẩn nào đó

do Microsoft phát triển, Windows dùng trình điều khiển chuẩn của

riêng mình Nếu nhà chế tạo đã cung cấp trình điều khiển cho Microsoft, trình điều khiển đó có thể được phân phối trên đĩa CD Windows XP và Windows sẽ dùng nó Windows quản lý việc nạp

và vận hành tất cả các trình điều khiển mà hệ thống yêu cầu và

trình điều khiển hoạt động như chiếc cầu, hay bộ dịch

Tài nguyên phần cứng là gì?

Mọi thiết bị phần cứng đều cần tài nguyên để làm việc Theo nghĩa rộng, tài nguyên phần cứng là bộ nhớ của PC, bộ xử lý của PC và

các đường truyền dữ liệu bên trong hệ thống Mọi thiết bị, ngay cả chuột, cũng cần một phần bộ nhớ để vận hành (đó là phần giữ cho con trở chuột ở vào một chỗ; vị trí của nó được cất giữ trong một khoảng bộ nhớ rất bé dành cho mục đích đó)

Nếu một ứng dụng hay một số thiết bị khác dùng cùng phần bộ nhớ dành cho chuột, con trỏ chuột sẽ chạy lung tung Tương tự vậy, nếu

bộ xử lý văn bản nạp vào cùng các bit và byte của bộ nhớ mà thẻ video đang định dùng, thì màn hiển thị video sẽ lộn xộn, đầy những chấm sáng ngẫu nhiên chẳng có nghĩa gì

Tổng quan về các ứng dụng

Máy tính không chỉ cần hệ điều hành, hay các tập tin, thư mục hay

ổ đĩa Các ứng dụng - chương trình - là các thành phần làm cho máy tính thực hiện những điều bạn muốn Khi muốn dùng máy tính

để viết, vẽ, chơi cờ, học ngôn ngữ khác, hay thực hiện bất kỳ cái gì

từ tính toán cho tới xử lý văn bản, bạn cần khởi động các ứng dụng tương ứng

Mục này giới thiệu một số phần mềm ứng dụng tiêu biểu

Các ứng dụng cơ bản cho máy tính cá nhân

Để bắt đầu, ta hãy tìm hiểu về năm ứng dụng: xử lý văn bản, bảng tính, tạo bài trình bày, cơ sở dữ liệu và quản lý thư điện tử và lịch Tất cả năm ứng dụng đều được dùng rộng rãi ở nhà và trong doanh nghiệp

Microsoft Office XP thực tế là một nhóm các ứng dụng, quan trọng

hơn, các ứng dụng này làm việc cùng nhau để giúp bạn hoàn thành công việc tốt hơn, thuận tiện hơn Dưới đây là các chương trình lõi tạo nên Office XP:

 Microsoft Word, chương trình xử lý văn bản dùng để soạn thảo, tạo báo cáo, xuất bản bản tin và nhiều việc khác

 Microsoft Excel, chương trình bảng tính có khả năng tính toán, sắp xếp, phân tích dữ liệu, lập sơ đồ và báo cáo

 Microsoft PowerPoint®, chương trình dùng để tạo ra tờ chiếu cho bài trình bày, hiển thị ở các hội thảo và thậm chí truyền phát trên web

Phần mềm máy tính 31

 Microsoft Access, chương trình quản lý cơ sở dữ liệu quan

hệ giúp tổ chức, theo dõi, sắp xếp, lọc và báo cáo dữ liệu

 Microsoft Outlook®, dùng để gửi và nhận thư điện tử, sắp xếp lịch cá nhân, theo dõi các liên hệ cá nhân và công việc

Phần mềm soạn thảo văn bản

Bạn dùng phần mềm xử lý văn bản để soạn thảo, chẳng hạn bản tin, báo cáo, cuốn sách,

 Bạn có thể làm các tiêu đề và đầu trang to hơn hay đậm hơn phần văn bản còn lại và bạn thậm chí còn có thể in chúng với các kiểu chữ khác nhau nếu bạn muốn

 Bạn có thể in nhiều bản sao tùy ý và từng bản đều trông như nhau - thực sự - đều là "bản gốc"

 Và tốt hơn cả, bạn không bao giờ phải dùng tẩy hoặc

Chương trình bảng tính

Chương trình bảng tính là công cụ điện tử tương đương với sổ kế toán Bất kỳ khi nào cần làm việc với các con số, hay thông tin - chẳng hạn sổ điểm học sinh, nếu bạn là thầy giáo - khi cách trình bày tốt nhất là dạng bảng cho phép đọc cả chiều ngang và dọc, đó

là lúc nghĩ tới việc dùng bảng tính

Không giống như bộ xử lý văn bản được thiết kế để xử lý các dòng

và đoạn văn bản, trang tính được thiết kế để xử lý thông tin trong

Phần mềm trình bày không chỉ giúp bạn dễ dàng khi thuyết trình, bạn còn có thể tổ chức bài nói của mình một cách dễ dàng Nó cung cấp các thiết kế có sẵn, bạn chỉ phải gõ thêm nội dung của mình vào Bạn cũng có thể bổ sung thêm các ghi chú để tự nhắc mình về điều cần trình bày Khán giả hay học viên sẽ không còn phải ghi chép trong khi cố gắng nghe Phần mềm trình bày cho phép in ra

Microsoft PowerPoint t ạo ra bài trình bày hiệu quả

Phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu

Chương trình cơ sở dữ liệu có nhiều loại, từ đơn giản cho tới khá

đồ sộ Chẳng hạn, chính phủ dựa trên cơ sở dữ liệu để theo dõi thông tin: thuế, an ninh xã hội, các thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, Các cơ sở dữ liệu như thế thuộc loại "khá lớn" và chúng yêu cầu các đội chuyên gia lành nghề cập nhật và vận hành Ở quy mô nhỏ hơn là những cơ sở dữ liệu như kho tàng, thông tin nhân viên

và bán hàng có trong các công ty lớn trên khắp thế giới Những cơ

sở dữ liệu loại này cũng yêu cầu các nhà chuyên môn lành nghề Mọi người có thể dùng cơ sở dữ liệu cho những dự án hàng ngày, nhỏ hơn nhiều Chúng giúp tổ chức và theo dõi bất kỳ thông tin liên quan mà bạn muốn tổ chức, sắp xếp và có khả năng cập nhật bất kỳ khi nào muốn

Phần mềm cơ sở dữ liệu là một phần của Office được gọi là Microsoft Access

Quản lý thư điện tử và lịch

Thư điện tử đang trở thành cách thức phổ cập để liên lạc với mọi người trên khắp thế giới Thay vì nói chuyện điện thoại tốn kém với ai đó ở nửa vòng trái đất, bạn có thể dùng thư điện tử để gửi cho họ ngay tức khắc và rẻ tiền, kể cả ảnh, tập tin hay video Bạn

có thể dùng phần mềm thư điện tử để cất giữ địa chỉ và thông tin

liên hệ của tất cả các học viên, đồng nghiệp, bạn bè, gia đình và tổ chức hộp thư một cách thích hợp

Microsoft đưa ra hai chương trình thư điện tử: Microsoft Outlook, một phần của Microsoft Office và Microsoft Outlook Express một phần của Windows XP

Chương trình thư điện tử trong Office được gọi là Microsoft Outlook Nó là chương trình phong phú hơn Outlook Express Ngoài gửi nhận thư, bạn có thể dùng tính năng lịch của Outlook để theo dõi các cuộc họp của mình mỗi ngày và xem hoặc in lịch của mình theo ngày, tuần hay tháng Bạn có thể dùng lịch Outlook để lập lịch các cuộc gặp với người khác, gắn vào chương trình nghị sự cuộc họp và tài nguyên đặt sẵn (như phòng hội thảo) mà bạn cần cho cuộc họp Outlook cũng cho phép bạn tạo ra cuộc họp định kỳ theo tuần, hai tuần, hàng tháng, hay hàng năm Và tính năng nhắc nhở được đính kèm cho từng thông báo họp sẽ cho bạn biết khi nào cuộc họp hay hẹn gặp sắp tới gần

Ph ần mềm thư điện tử Outlook Express như một phần của Windows XP

Tích hợp các ứng dụng

Dù bạn muốn làm việc với văn bản, số, ảnh, nội dung web hay dữ liệu, đều có một chương trình trong Office XP giúp bạn thực hiện điều bạn muốn

Dưới đây là vài phương thức bạn có thể dùng Office XP:

Phần mềm máy tính 35

 Bạn có thể tạo ra bản tin trong Word, biến nó thành nội dung web bằng việc dùng FrontPage và gửi đi một phiên bản thư điện tử bằng việc dùng Outlook hay Outlook Express

 Bạn có thể cất giữ tất cả thông tin sách cho thư viện cá nhân của mình trong một cơ sở dữ liệu Access và truy cập bất kỳ sách nào bạn đã mua hay mượn trong Excel Bạn có thể gửi

số lượng lớn thư từ cho bạn bè bằng việc dùng tính năng trộn thư của Word

 Nếu bạn là thầy giáo, bạn có thể tạo ra một trang web trường học ở mức chuyên nghiệp bằng việc dùng FrontPage, soạn bức thư gửi phụ huynh hàng năm trong Word và nhập các biểu đồ bạn đã tạo ra trong Excel để phác thảo biểu đồ tình hình tài chính của trường

 Bạn có thể dùng Outlook để giúp mình tổ chức thời gian biểu, lịch họp với đồng nghiệp, tìm thông tin khách hàng, phân công nhiệm vụ (cho mình và người khác), thêm các lưu ý vào tài liệu kiểm điểm và quản lý danh sách liên hệ cứ ngày một nhiều hơn của mình

Một trong những ích lợi lớn nhất của việc dùng Office XP là bạn có thể dễ dàng chuyển dữ liệu từ ứng dụng này qua ứng dụng khác, từ Word qua Excel, qua PowerPoint tới Accesss Bạn có thể liên kết một bảng trong Word với một trang tính trong Excel và mỗi lần thay đổi, thông tin được cập nhật tự động Bạn có thể tạo ra trang web trong FrontPage, rồi làm một số thay đổi trong Word và rồi chuyển ngược lại cho FrontPage lần nữa, tất cả đều đơn giản và dễ dàng

Các ứng dụng web

World Wide Web là một kho tàng phong phú Ngày càng nhiều thông tin và dịch vụ được đưa lên web Dưới đây mô tả vài ví dụ về ứng dụng web và cách web hỗ trợ công việc của bạn

Công cụ tìm kiếm

Bạn có thể tìm thấy bất kỳ thông tin gì trên web Bạn có thể tìm được thông tin vì có các công cụ tìm kiếm như Yahoo, Google, MSN Các công cụ tìm kiếm này cho phép bạn chỉ cần gõ một từ khóa về điều muốn tìm, bạn sẽ nhận được danh sách các trang liên

quan có thể có Lọc dần danh sách đó và tìm ra điều cần thiết có thể cần một chút ít nghệ thuật Nếu mô tả quá rộng, bạn có thể nhận được hàng triệu liên kết tới thông tin theo đúng nghĩa từ này

Ứng dụng mua sắm

Web có thể được xem là phố mua bán lớn nhất thế giới Nếu bạn muốn mua cái gì đó, dù nó là quần áo, sách vở hay xe hơi mới, có thể có ai đang đó rao bán trên web Nhiều cửa hàng duy trì một trang web với danh mục hàng hóa thay cho cửa hàng Thực tế, mua trên web cũng tương tự như mua cái gì đó từ danh mục hàng Web thường cho phép bạn truy cập vào danh mục hàng của cửa hiệu và bạn có thể mua theo chọn lựa của mình trực tiếp từ website hay bạn

có thể gọi đến một số máy miễn phí và đặt hàng với đại diện dịch

vụ khách hàng, cũng như bạn từng đặt hàng qua danh mục in sẵn Đặt các khoản mục từ web để dùng thẻ tín dụng là nhanh chóng, an toàn và hợp lý Ngược với ảo tưởng phổ biến, rất khó cho ai đó nắm bắt được số thẻ tín dụng của bạn khi bạn đưa vào trong một trang web có bảo mật Số thẻ tín dụng của bạn được mã hóa khi máy tính gửi nó đi và cho dù nó có bị ai đó lấy được thì số này cũng rất khó bị giải mã Một khi giao dịch hoàn thành, số hiệu thẻ có thể trở nên dễ

bị đánh cắp Nhưng điều này cũng có thể xảy ra khi bạn dùng thẻ tín dụng tại cửa hàng hay khi đặt hàng qua thư Nói cách khác, khi làm việc với một hãng tin cậy, đặt hàng từ Internet cũng không nguy hiểm hơn việc dùng thẻ tín dụng ở cửa hiệu

Du lịch

Nếu bạn lên kế hoạch cho kỳ nghỉ hay bất kỳ chuyến du lịch nào, web có thể trợ giúp bạn với tất cả mọi chi tiết Nếu bạn đang lái xe, bạn có thể tìm đích của mình, lấy bản đồ (đường cái chính, đường cảnh vật, đường ngắn nhất, ), hay định vị mọi thứ để làm và xem dọc đường Bạn cũng có thể đặt chỗ khách sạn và các chỗ khác trên đường đi của mình

Với đường hàng không và các chuyến đi khác, nhiều trang web là những đại lý lữ hành ảo Những trang này có thể giúp bạn tìm giá

rẻ nhất cho chuyến đi bằng đường hàng không, đặt chỗ hãng hàng không, xác định và đặt chỗ ở những khách sạn thuận tiện, thuê xe,

Phần mềm máy tính 37

Ngân hàng trực tuyến

Một nhóm các ứng dụng web là về ngân hàng và tài chính Web là cách hoàn hảo để truy cập và kiểm soát tài chính cá nhân của bạn Ngày một nhiều ngân hàng và các cơ sở tài chính đang thực hiện ngân hàng trực tuyến Ngân hàng trực tuyến cho phép bạn quản lý tất cả tài chính cá nhân từ máy tính của mình Bạn có thể viết séc, chuyển ngân và quản lý tài khoản của mình 24 giờ một ngày, 7 ngày một tuần, thậm chí không phải rời khỏi chỗ thoải mái ở nhà hay văn phòng mình

Giải trí

Web là nguồn giải trí tuyệt vời Có các trang đáp ứng bất kỳ sở thích hay mối quan tâm nào mà bạn có thể có

Một lĩnh vực thường xuyên tăng trưởng là trò chơi trực tuyến Bạn

có thể truy cập các trang web, nơi bạn có thể tham gia vào trò chơi máy tính ưa chuộng của mình và đấu với những người chơi trên khắp thế giới

Tin tức

Nhiều báo chí có ấn bản miễn phí trực tuyến Bạn có thể truy nhập

và đọc những tin mới nhất Các bài tường thuật có thể được đăng trên web ngay khi người ta trình chiếu trên tivi, radio hay in ra Bài tường thuật Internet có thể là văn bản, hình ảnh, âm thanh và thậm chí các đoạn video hoàn chỉnh

Tổng kết bài học

Trong bài học này bạn học về hệ điều hành và Microsoft Windows

XP Bạn cũng đã học về phần mềm ứng dụng

Câu hỏi kiểm tra

1 "Windows" là gì và tại sao bạn cần nó để chạy máy tính cá nhân tương thích IBM?

2 Các kiểu ứng dụng cho máy tính để bàn là gì và sử dụng chúng thế nào?

Thực hành

Bài tập 1: Sử dụng Control Panel trong Windows, định vị cửa sổ

System Properties và xác định dung lượng RAM của máy tính

Bài tập 2: Để tìm hiểu thêm về vi rút máy tính và cách bạn có thể

bảo vệ các ứng dụng Microsoft Office, hãy mở trình duyệt web và nhập địa chỉ Internet sau vào hộp văn bản: http://www.bkav

com.vn Sau đó nhấn Enter

39

Hệ điều hành

Microsoft Windows XP

Sau khi hoàn thành bài học này, bạn có thể:

Khởi động Windows XP Professional

Đăng nhập vào máy tính Windows XP Professional

Hiểu các thành phần của Windows XP Professional

Khởi động chương trình

Thao tác với các cửa sổ

Chuyển đổi giữa các chương trình

Kết thúc phiên làm việc với Windows XP Professional

Chương trình là công cụ giúp bạn thực hiện nhiệm vụ nào đó (chương trình cũng còn được gọi là ứng dụng) Khi làm việc với máy tính, bạn đều dùng Windows - hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp qua chương trình khác, như Microsoft Word Microsoft® Windows

XP Professional, từ đây về sau ta gọi ngắn gọn là Windows, là một

phiên bản của hệ điều hành Microsoft Windows®

Bài này giới thiệu các thành phần chính của Windows

Đă ng nhập vào Windows XP

Đă ng nhập vào Windows XP trên miền mạng

Mạng là nhóm các máy tính và các thiết bị được kết nối bằng thiết

bị và tiện ích truyền thông Máy tính được cài Windows XP có thể

nối thành mạng cục bộ (LAN) và được lập cấu hình như một phần của miền mạng (được một máy chủ quản lý) hoặc như một nhóm

ngang hàng (không sử dụng miền) - hay có thể là máy đơn lẻ Mục này áp dụng cho loại máy tính thứ nhất

Quá trình bắt đầu một phiên làm việc với máy tính được gọi là

đăng nhập Để đăng nhập vào miền mạng, bạn phải có tên tài

kho ản người dùng hợp thức và mật khẩu của mình Bạn cũng cần biết tên miền Những thông tin này người quản trị mạng sẽ cung

cấp cho bạn

Khi Windows XP được cài đặt trên máy tính, một tài khoản quản

tr ị được tạo ra với đặc quyền quản trị để kiểm soát máy tính cụ thể

đó Thông thường người quản trị mạng có thể dùng tài khoản đó để tạo ra tài khoản khác trên máy tính Những tài khoản quản trị này dành cho người có nhiều đặc quyền ngăn cản các chủ tài khoản khác không được thay đổi một số thiết đặt trên máy tính

Các bước thực hiện

Để đăng nhập, bạn cần biết tên tài khoản người dùng của mình, mật khẩu của mình và tên miền của mình

1 Khởi động máy tính Sau khi máy tính bắt đầu chạy, hoặc khởi

động, màn hình Welcome to Windows xuất hiện

2 Nhấn đồng thời các phím Ctrl, Alt và Del Windows XP hiển thị hộp thoại và chờ đợi thông tin cần để xử lý Hộp thoại là

phương tiện trao đổi chính giữa máy tính và người dùng trong Windows và trong các chương trình chạy trên nền Windows Mỗi hộp thoại đều đưa ra các tùy chọn có thể liên kết với một hành động và bạn chọn một trong các tùy chọn này để chỉ ra cách muốn hành động đó được thực hiện Trong trường hợp này, hộp thoại Log On to Windows xuất hiện

3 Gõ tên tài khoản người dùng của bạn trong ô User name

4 Gõ mật khẩu trong ô Password

5 Nếu ô Log on to không được hiển thị, nháy Options để mở hộp

thoại này Sau đó nháy mũi tên xuống ở bên phải của ô Log on

to và nháy tên miền trong danh sách thả xuống

6 Nháy OK để đăng nhập vào Windows XP Professional và miền

mạng đã chọn

Màn hình nền Windows XP Professional xuất hiện, như dưới đây: