- Nhớ nội dung và hiểu ý nghĩa của năm sự việc đã diễn ra giữa hai mẹ con thầy Mạnh Tử.. => Như vậy, từ phụ bổ sung ý nghĩa về thời gian, nơi chốn, cách thức, đối tượng của hành động, tạ
Trang 1TUẦN 16 NGỮ VĂN - BÀI 14, 15
Kết quả cần đạt.
- Hiểu cụm động từ là gì và nắm được cấu tạo của cụm động từ.
- Nhớ nội dung và hiểu ý nghĩa của năm sự việc đã diễn ra giữa hai mẹ con thầy
Mạnh Tử Hiểu cách viết gần với cách viết kí của truyện trung đại.
- Củng cố và nâng cao một bước kiến thức về tính từ đã học ở bậc tiểu học; nắm được khái niệm cụm tính từ.
- Học sinh tự đánh giá rút kinh nghiệm qua tiết trả bài tập làm văn số 2
Ngày soạn:21/12/2007 Ngày giảng:24/12/2007
Tiết 61 Tiếng Việt.
CỤM ĐỘNG TỪ
A Phần chuẩn bị.
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh nắm vững:
- Khái niệm và cấu tạo của cụm động từ.
- Rèn kĩ năng nhận biết và vận dụng cụm động từ trong khi nói và khi viết
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Học bài cũ, đọc và chuẩn bị bài mới theo yêu cầu của giáo viên
B Phần thể hiện trên lớp.
* Ổn định tổ chức: (1 phút).
- Kiểm tra sĩ số: Lớp 6A: /19; Lớp 6B: /19
I Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
- Chức vụ điển hình trong câu của cụm động từ là vị ngữ Khi làm chủ ngữ động
từ mất khả năng kết hợp với các từ đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, hãy, chớ, đừng,
2 Các loại động từ chính:
- Trong tiếng Việt có hai loại động từ đáng chú ý là:
+ Động từ tình thái (thường đòi hỏi động từ khác đi kèm)
+ Động từ chỉ hành động, trạng thái (không đòi hỏi động từ khác đi kèm)
- Động từ chỉ hành động, trạng thái gồm hai loại nhỏ:
+ Động từ chỉ hành động (trả lời cho câu hỏi Làm gì) + Động từ chỉ trạng thái (trả lời cho câu hỏi Làm sao?, Thế nào?)
Trang 2II Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài: (1 phút) Trong tiết học trước, các em đã biết động từ có thể kết hợp
với một sớ từ ngữ khác tạo thành cụm động từ Vậy cụm động từ có đặc điểm gì? Mới chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay
Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu quan
cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người
(Em bé thông minh)
- Đọc ví dụ, chú ý những từ im đậm
* Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho từ nào? Những
từ được bổ sung ý nghĩa thuộc từ loại gì?
- Từ đã, nhiều nơi bổ sung ý nghĩa cho từ đi; từ cũng,
những câu đố oái oăm để hỏi mọi người bổ sung ý
nghĩa cho từ ra.
- Những từ được bổ nghĩa (đi, ra) đều là động từ.
* Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trên sẽ như thế
nào?
- Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trở nên vô nghĩa
hoặc tối nghĩa
=> Như vậy, từ phụ bổ sung ý nghĩa về thời gian, nơi
chốn, cách thức, đối tượng của hành động, tạo thành
cụm động từ, khiến câu có ý nghĩa cụ thể Nhiều động
từ phải có từ ngữ phụ thuộc đi kèm mới có nghĩa
* Phân tích cấu trúc ngữ pháp trong câu vừa đặt? Cho
biết nhận xét của em về cụm động từ và hoạt động của
cụm động từ trong câu?
- Phân tích cấu trúc ngữ pháp (Xác định chủ ngữ, vị
ngữ của câu)
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo
phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt động
trong câu giống như một động từ
* Qua phân tích ví dụ, em hiểu cụm động từ là gì?
I Cụm động từ là gì.
(8 phút)
1 Ví dụ:
Trang 3- Các em đã nắm được thế nào là chỉ từ Vậy cấu tạo
của cụm động từ như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu
trong phần tiếp theo
* Vẽ mô hình cấu tạo của các cụm động từ trong câu
* Dựa vào vị trí các bộ phận của cụm động từ, em hãy
điền vào bảng mô hình cụm động từ sau:
Phần trước Phần trung tâm phần sau
nó tạo thành Nhiều động từ phải có từ ngữ phụ thuộc đi kèm, tạo thành cụm động từ mới chọn nghĩa
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt động trong câu giống như một động
Trang 4* Cho biết những phụ ngữ bổ sung ý nghĩa cho động
từ trung tâm về ý nghĩa gì?
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về thời gian,
sự tiếp diễn tương tự, sự khuyến khích hoặc ngăn cản,
khẳng định hoặc phủ định hành động
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về đối
tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên
nhân, phương tiện, cách thức
=> Mô hình cấu tạo ba phần của cụm động từ là lí
tưởng Nhưng trong thực tế, cụm động từ có thể không
* Qua tìm hiểu, em có nhận xét gì về cấu tạo của cụm
+ Các phụ ngữ ở phần sau bổ sung cho động từ các chi tiết về đối tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục
Trang 5- Để các em nắm vững nội dung bài học, chúng ta
cùng chuyển sang phần luyện tập
- Đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK,T.148, 149).
- Lên bảng điền (có nhận xét, chữa bổ sung)
* Nêu ý nghĩa của các phụ ngữ được in đậm trong
đoạn văn? (Bài tập 3, SGK,T.149).
đích, nguyên nhân, phương tiện và cách thức hành động,
- Yêu thương Mị nương
TT Pshết mực
- Muốn kén cho con một
Pt TT Psngười chồng thật xứng đáng
c)
- Đành tìm cách giữ
Pt TT
sứ thần ở công quán Ps
- Để có thì giờ
Pt TT Ps
- Đi hỏi ý kiến em bé
Pt PsThông minh
Trang 6nào mang ý nghĩa
phủ định tương đối
- Không biết đáp sao
cho ổn mang ý nghĩa
phủ định tuyệt đối
III Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà học thuộc hai ghi nhớ (SGK,T.148).
- Làm 4 bài tập trong SGK; bài tập 5 (SBT, T.57).
- Đọc và chuẩn bị bài: Mẹ hiền dạy con theo câu hỏi tìm hiểu (SGK,T.152).
I Mục tiêu bài dạy: Giúp học sinh:
- Hiểu thái độ, tính cách và phương pháp dạy con trở thành bậc vĩ nhân của bà mẹ thầy Mạnh Tử
- Hiểu cách viết truyện gần với cách viết kí, viết sử thời trung đại.
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng kể chuyện
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung trong SGK, SGV; soạn giáo án
- Học sinh: Đọc kĩ văn bản, chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên
- Học sinh kể tóm tắt theo yêu cầu (5 điểm)
- Truyện Con hổ có nghĩa thuộc loại truyện hư cầu, trong đó dùng một loại
biện pháp nghệ thuật quen thuộc là mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người,
nhắm đề cao ân nghĩa trong đạo làm người (5 điểm)
II Dạy bài mới:
* Giới thiệu: (1 phút)
Trang 7Mạnh Tử (372? - 289? tr CN) là bậc hiền triết nổi tiếng của Trung Hoa thời Chiến quốc được các nhà nho sưa suy tôn là bậc á thánh (vị thánh thứ hai) sau Khổng
Tử Mạnh Tử đã cùng học trò viết sách Mạnh Tử -ác phẩm quan trọng và rất nổi tiếng, được coi là một trong bốn tác phẩm kinh điển (tứ thư) của nho gia
Ở Việt Nam, tên tuổi của Mạnh Tử đi liền tên tuổi của Khổng Tử, hai ông được coi là hai vị thánh tiêu biểu của đạo Nho Ở Văn Miếu Hà Nội, quanh tượng Khổng Tử
có tượng Mạnh Tử được đặt thờ cùng với ba vị khác (tứ phối) Bên cạnh sự nố lực của
thầy Mạnh Tử, là nhờ công lao của bà mẹ Mạnh Tử dạy từ thuở ấu thơ Truyện Mẹ hiền
dạy con phần nào thể hiện sự công phu dạy con của người mẹ Để hiểu rõ điều này,
chúng ta cùng tìm hiểu văn bản trong tiết học ngày hôm nay
* Trình bày những hiểu biết của em về tác giả, tác phẩm?
- Mẹ hiền dạy con là một trong sáu truyện Liệt nữ
truyện của Trung Hoa xưa được Ôn Như Nguyễn văn
Ngọc và Tử An Trần Lê Nhân chọn dịch, in trong sách
Cổ học tinh hoa.
- Hướng dẫn đọc:
Giọng vừa phải, trang nghiêm cho phù
hợp với ý nghĩa của việc dạy con của một người mẹ vừa
yêu thương con, vừa nghiêm khắc
- Đọc mẫu một lần
- Đọc (Có nhận xét, uốn nắn cách đọc)
* Em hiểu gì về thầy Mạnh Tử?
- Mạnh Tử (372? - 289? Trước Công nguyên), Tên chính
là Mạnh Kha, người đất Trâu, nay là huyện Tràu - Sơn
Đông Trung Quốc, học trò của Tứ Tự, cháu của Khổng
Tử Mạnh tử cùng học trò viết sách, sách Mạnh Tử là tác
phẩm nổi tiếng, là một trong 4 tác phẩm kinh điển (tứ
thư) của nho gia
- Ở Việt Nam, từ xưa tên Mạnh Tử đi liền sau Khổng tử,
được coi là hai vị thánh tiêu biểu của đạo Nho Ở Văn
và Tử An Trần Lê Nhân chọn dịch, in
trong sách Cổ học
tinh hoa.
3 Đọc văn bản:
Trang 8* Văn bản Mẹ hiền dạy con là một truyện trung đại kể về
cách thức dạy con của một người mẹ Theo dõi văn bản,
em thấy quá trình dạy con của người mẹ diễn ra qua mấy
sự việc? Là những sự việc nào? Hãy tóm tắt các sự việc đó?
- Tóm tắt theo yêu cầu
- Nhận xét, bổ sung, khái quát lên bảng tóm tắt:
Sự
việc Con (thuở nhỏ) Mẹ (nuôi dạy con thơ)1
- Nhà gần nghĩa địa - con bắt chước sự việc diễn ra trong đám ma:
đào chôn, lăn, khóc
- Mẹ nghĩ: “Chỗ này không phải chỗ con ta ở được” Rồi dọn nhà ra gần chợ
2
- Nhà ở gần chợ - Con bắt chước nô nghịch, buôn bán điên đảo
- Mẹ thấy thế lại nói:
“Chỗ này cũng không phải chỗ con ta ở được” Bèn dọn nhà đến ở cạnh trường học
3
- Nhà gần trường học
- con bắt chước học trò tập lễ phép, cắp sách vở
- Mẹ bấy giờ mới vui lòng nói: “Chỗ này là chỗ con ta ở được đây”
lỡ lời, sợ nêu gương xấu
vì nói dối con, hối hận
bà đi mua thịt lợn về cho con ăn thật
5 - Con đang đi học, bỏ học về nhà chơi.
- Mẹ đang ngồi dệt cửi, thấy thể liền cầm con đao cắt đứt tấm vải trên khung cửi mà nói rằng:
“Con đang đi học mà bỏ học, thì cũng giống như
ta đang dệt tấm vải này
mà cắt đứt đi vậy”
Trang 9- Người mẹ đã dạy con theo hai cách:
+ Dạy con bằng cách chuyển nơi ở (ba sự việc đầu)
+ Dạy con bằng cách ứng xử hàng ngày (Hai sự việc
cuối)
Chuyển: Để hiểu rõ nội dung, ý nghĩa câu chuyện, chúng
ta cùng tìm hiểu văn bản theo hai nội dung trên trong
phần phân tích văn bản
- Đọc từ đầu đến “Chỗ này là chỗ con ta ở được đây”
* Nhắc lại nội dung đoạn văn bản vừa đọc?
- Đoạn văn bản kể về việc mẹ dạy con bằng cách chuyển
* Tại sao cả hai lần dời nhà đó, người mẹ của Mạnh Tử
đều nói: “Chỗ này không phải chỗ con ta ở được”?
- Vì cuộc sống hai nơi này dễ ảnh hưởng xấu đến tính nết
của Mạnh Tử Mạnh Tử còn nhỏ dễ bắt chước thói hư tật
xấu ở hai nơi này:
+ Lúc đầu, nhà Mạnh Tử ở gần nghĩa địa Nghĩa địa
là khu để chôn cất người chết Người ta phải đào huyệt
chôn cất người chế, chứng kiến cảnh thương tâm đau
đớn Thầy Mạnh Tử lúc đó còn thơ dai, bắt chước chơi
trò “đào, chôn, lăn, khóc” ngay trong nhà mình mà chưa
ý thức được ý nghĩa của việc làm ấy Điều con thơ làm
khiến cho người mẹ lo sợ, vì yêu con, nghĩ đến sự phát
triển nhân cách của con mà bà phải tránh xa nơi dầu dĩ
tang tóc này, nên bà đã dọn nhà ra ở gần chợ
+ Khi ra ở gần chợ, đây là nơi buôn bán xô bồ bản
chất nghề buôn bán không phải là xấu Nhưng có nhiều
kẻ làm nghề buôn bán, vì ham tiền, ham lợi mà lừa lọc,
dối trá đảo điên làm băng hoại nhân cách đạo đức Thầy
Mạnh tử lúc ấy còn nhỏ, chưa đủ trí khôn và từng trải để
xét đoán con người tốt xấu, hành vi đúng sai Thấy người
ta buôn bán điên đảo cũng về nhà bắt chước nô nghịch
buôn bán điên đảo, khiến bà mẹ lo lắng Một trong đức
II Phân tích văn bản.
(20 phút)
1 Mẹ dạy con bằng cách chuyển nơi ở:
Trang 10tính quý báu mà con người cần học tập, rèn luyện từ thuở
ấu thơ là “thật thà, dũng cảm” Nói dối điên đảo là thói
xấu, nếu bắt chước một vài lần sẽ thành quen và thành
thói xấu suốt đời Vì yêu con, lo cho tương lai của con,
người mẹ muốn con suốt đời là người trung thực, bà liền
quyết định dọn nhà lần thứ hai để lánh xa sự lừa dối điên
đảo Đó là lựa chọn sáng suốt
* Khi dời nhà đến ở gần trường học, thấy con bắt chước
lễ phép, cắp sách vở, bà mẹ vui lòng nói rằng: “Chỗ này
là chỗ con ta ở được đây” Em có suy nghĩ gì về suy
nghĩ của người mẹ?
- Từ xưa đến nay, nhà trường là nơi cung cấp trí thức,
giáo dục và rèn luyện, đào tạo thế hệ trẻ cho đất nước Có
thể nói: Trường học chính là cái nôi của trí thức.Trí thức
là nguyên khí của quốc gia, là tinh hoa của dân tộc
Người học trò đến trường được dạy cách làm người
“Tiên học lễ, hậu học văn” sau đó được tiếp thu những tri
thức về khoa học tự nhiên, xã hội mà loài người tích luỹ
hàng triệu năm Vì vậy thầy Mạnh Tử khi còn nhỏ bắt
chước trò lễ phép, cắp sách vở là đi đúng con đường của
tuổi thơ Tuổi thơ có học có lễ nghĩa thì sau này mới nên
người Bà mẹ thầy Mạnh Tử đã lựa chọn đúng và rất hài
lòng về lựa chọn đó của mình
* Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một lần định
cư, đó là vì chỗ ở hay vì con? Vì sao?
- Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một lần định cư,
đó là vì con Bởi vì người mẹ rất hiểu tính tình của con
(hiếu động, hay bắt chước); hiểu tác động của hoàn cảnh
tới tính cách trẻ thơ (có thể tốt, có thể xấu)
* Em hiểu ý nghĩa dạy con của bà mẹ trong quyết định
chuyển chỗ ở là gì?
- Trình bày
- Khái quát và chốt nội dung
* Tìm đọc câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?
Trang 11- Đọc lại đoạn cuối từ “Một hôm ” hết.
* Nhắc lại nội dung sự việc phần văn bản vừa đọc?
- Người mẹ thầy Mạnh Tử dạy con qua cách ứng xử hằng
ngày
* Kể lại sự việc thứ tư?
- Thầy Mạnh Tử thấy người hàng xóm giết lợn, hỏi mẹ:
“Người ta giết lợn để làm gì thế?”, bà mẹ nói đùa: “Để
cho con ăn đấy” Nói xong, bà nghĩ lại, hối rằng: “Ta nói
lỡ mồm rồi! Con ta thơ ấu, tri thức mới mở mang mà ta
nói dối nó Thì chẳng hoá ra ta dạy nó nói dối hay sao?”
Rồi bà đi mua thịt lợn đem về cho con ăn thật
* Tại sao, sau khi nói đùa, bà mẹ lại phải đi mua thịt cho
con ăn?
- Bà mẹ không chủ tâm nói dối con, hoàn toàn vô tình,
bởi trong tình mẹ con, bà mẹ chỉ muốn nói thế để đùa vui
với con Nhưng con còn ngây thơ, không thể nhận ra nét
đùa vui tế nhị của mẹ, con sẵn lòng tin ở mẹ, nên con có
thể tin tưởng rằng hàng xóm giết lợn là để cho mình ăn
thịt đúng như lời mẹ đã nói Con cứ mong chờ hàng xóm
mang thịt sang cho ăn Nếu sự việc không diễn ra như mẹ
nói thì con sẽ nghĩ gì về mẹ Đó là nguy cơ mất niềm tin
ở người thân yêu gần gũi nhất Và tệ hại hơn, con trẻ sẽ
học và làm theo, đó là điều mà ngời mẹ không mong
muốn nên mẹ đã mua thịt cho con ăn thật
* Theo em, ý nghĩa giáo dục ở sự việc này là gì?
- Ý nghĩa giáo dục ở đây là không được dạy con trẻ nói
dối, ở đời phải biết giữ chữ tín với mọi ngời Phải biết
lấy tấm lòng thành thật mà đối xử với nhau
- Đọc thầm đoạn cuối của truyện
* Sự việc gì đã xảy ra trong đoạn cuối của câu chuyện?
- Thầy Mạnh Tử đang đi học, tự ý bỏ học về nhà chơi
* Em có suy nghĩa gì về việc làm này của thầy Mạnh
Tử?
- Đây là hành vì thiếu ý thức tổ chức kỉ luật, là bước đầu
của tệ lười biếng, dễ làm hỏng nhân cách con người
* Hành động và lời nói của người mẹ đã thể hiện động
cơ, thái độ tính cách gì khi bà mẹ dạy con?
- Bỏ học là một lỗi nặng, một việc làm nghiêm trọng Vì
vậy phải có thái độ dứt khoát, không chút nương nhẹ
Cho nên, bà mẹ đã hành động một cách quyết liệt Đó là
“đang ngồi dệt cửi, thấy thể liền cầm con đao cắt đứt
tấm vải trên khung cửi mà nói rằng: “Con đang đi học
mà bỏ học, thì cũng giống như ta đang dệt tấm vải này
2 Mẹ dạy con qua cách ứng xử hằng ngày:
Trang 12 Hành động nghiêm khắc của bà mẹ xuất phát từ động
cơ tốt đẹp của bà: Vì thương con, muốn con nên người
* Tác dụng của hành đọng và lời nói của bà mẹ Mạnh Tử
là gì?
- Từ hôm đó, thầy Mạnh Tử học tập rất chuyên cần Rồi
sau thành một bậc đại hiền
* Qua việc ứng xử hàng ngày, em hiểu thêm điều gì
trong cách dạy con của người mẹ?
- Dạy con cần có sự nghiêm khắc, dứt khoát và có
phương pháp giáo dục đúng đắn sẽ đem lại kết quả tốt
đẹp Đó cũng chính là biểu hiện của tình thương con của
bà mẹ Mạnh Tử
- Khái quát và chốt nội dung
* Đặt tên truyện là Mẹ hiền dạy con và kết thúc câu
chuyện, tác giả viết: “Thế chẳng là nhờ có cái công giáo
dục quý báu của bà mẹ hay sao?” Điều đó có ý nghĩa
gì?
- Đề cao tấm lòng người mẹ trong cách dạy con nên
người; Khẳng định sự thành đạt của con có công dạy dỗ
chu đáo của cha mẹ
* MHDC là một truyện kể Trung Hoa Em nhận thấy
những điểm nào tương tự như truyện trung đại nước ta
mà em đã học?
- Cốt truyện, nhân vật đơn giản; dùng chuyện người thật,
việc thật để giáo dục con người
* Nêu những nét khái quát về nghệ thuật và nội dung của
truyện Mẹ hiền dạy con?
- Trình bày (có nhận xét, bổ sung)
- Khái quát nội dung bài học
- Phương pháp giáo dục đúng đắn cùng với sự nghiêm khắc trong ứng xử hàng ngày đem lại kết quả tốt đẹp
III Tổng kết - ghi nhớ.
(3 phút)
- Truyện đơn giản nhưng gây được xúc động nhờ có những chi tiết giàu
ý nghĩa
- Bà mẹ Thầy Mạnh Tử là tấm gương sáng về tình