MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ NỘI DUNG KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT, ĐẶCĐIỂM CỦA "GIA ĐèNH PHẬT TỬ" bản chất, đặc điểm của "gia đỡnh phật tử" Lờ Nguyễn * Thời gian qua sự phỏt triển của Gia đỡnh Phật tử GĐPT
Trang 1MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ NỘI DUNG KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT, ĐẶC
ĐIỂM CỦA "GIA ĐèNH PHẬT TỬ"
bản chất, đặc điểm của "gia đỡnh phật tử"
Lờ Nguyễn (*)
Thời gian qua sự phỏt triển của Gia đỡnh Phật tử (GĐPT) - một phương thức tu học của thanh thiếu niờn (TTN) tớn đồ Phật giỏo - ở cỏc tỉnh, thành phớa Nam cú xu hướng gia tăng và gõy ảnh hưởng khụng nhỏ đến đời sống chớnh trị, tư tưởng, văn húa, đạo đức của xó hội núi chung và TTN tớn đồ Phật giỏo núi riờng Để xỏc lập quan điểm khoa học nhằm xỏc định một thỏi độ ứng xử đỳng đắn đối với sinh hoạt tu học này, thỡ việc tỡm hiểu bản chất, đặc điểm của GĐPT là rất cần thiết Điều này cú ý nghĩa đối với việc hiện thực húa nhiệm vụ của cụng tỏc tụn giỏo mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khúa IX) đó chỉ rừ: "Tăng cường nghiờn cứu cơ bản, tổng kết thực tiễn, gúp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xõy dựng và thực hiện cỏc chủ trương, chớnh sỏch trước mắt và lõu dài đối với tụn giỏo"
1 VỀ NỘI DUNG CỦA KHÁI NIỆM GIA ĐèNH PHẬT TỬ
Khỏi niệm Gia đỡnh trong thuật ngữ Gia đỡnh Phật tử ở đõy khụng
phải là Gia đỡnh theo cỏch hiểu thụng thường (Gia đỡnh là tế bào của xó hội, trong đú cỏc thành viờn cựng sinh sống dựa trờn mối quan hệ hụn nhõn hoặc
huyết thống ); mà nó được hiểu là một tổ chức, một đoàn thể cú nhiệm vụ
giỏo dục, huấn luyện TTN tớn đồ Phật giỏo thành những "Phật tử chõn chớnh" Nú được cỏc nhà sỏng lập ra GĐPT xem như một "gia đỡnh thứ hai sau gia tộc"(1) Bàn về nội dung của khỏi niệm GĐPT, cú thể xem xột hai
loại ý kiến sau đõy:
0913 443 454 (Nếu có thể đợc, tác giả bài viết đề nghị Ban Biên tập chỉ để bút danh Lê Nguyễn).
Trang 21.1 í kiến của cỏc tổ chức và cỏ nhõn Phật giỏo
- Khi đề cập đến quỏ trỡnh hỡnh thành của Đoàn thanh niờn Phật học Đức dục, Gia đỡnh Phật húa phổ, cỏc nhà sỏng lập ra hai tổ chức tiền thõn của GĐPT quan niệm rằng: "Đoàn thanh niờn Phật học Đức Dục của
An Nam Phật học hội thành lập, nguyện thực hành và tuyờn truyền đức dục theo giỏo lý nhà Phật chủ trương đào tạo những thế hệ thanh thiếu đồng niờn Phật tử tiếp tục phục vụ chỏnh phỏp với tư cỏch của những Phật tử chõn chớnh "(1) Nghị định số 15 của Ban trị sự Tỉnh hội Thừa Thiờn (Hội
Việt Nam Phật học) ngày 11-11-1950 xỏc định: "Gia đỡnh Phật húa phổ là
một tiểu ban của tổ chức Khuụn Tịnh Độ, với mục đớch là giỏo dục hàng con chỏu Phật tử theo lời Phật dạy và xõy dựng hạnh phúc gia đỡnh trờn nền tảng luõn lý Phật giỏo" và "Đoàn lấy một số gia đỡnh chớnh làm nũng cốt, ghộp thờm một số con em ở cỏc gia đỡnh lõn cận để Phật hỳa cỏc em bằng cỏch dạy một ít giỏo lý căn bản, tập cho cỏc em sống theo đức dục Phật giỏo"(2); "danh hiệu Gia đỡnh Phật húa phổ gợi lờn cho chỳng ta ý niệm Phật húa gia đỡnh tổ chức Gia đỡnh Phật húa phổ quy tụ nhiều lớp tuổi và sinh hoạt thuần tỳy giỏo lý Mục tiờu là cỏ nhõn (Phật tử chõn chớnh) và gia đỡnh (hạnh phúc gia đỡnh)"(3)
- Nội quy GĐPT (1951) của Hội Việt Nam Phật học (phụ lục 18)
cho thấy: về danh hiệu thỡ "lấy danh hiệu Gia đỡnh Phật tử thay thế danh hiệu Gia đỡnh Phật húa phổ"; về mục đớch thỡ "mục đớch của Gia đỡnh Phật
tử là huấn luyện thanh, thiếu, đồng niờn Phật tử về ba phương diện: trớ dục, đức dục, thể dục trờn nền tảng Phật giỏo để đào tạo thành những Phật tử
chõn chớnh"; về tổ chức thỡ "mỗi Gia đỡnh Phật tử là một tổ chức gồm cú
cỏc đoàn: Đoàn nam Phật tử, Đoàn nữ Phật tử, Đoàn thiếu niờn Phật tử, Đoàn thiếu nữ Phật tử, Đoàn đồng niờn Phật tử, Đoàn đồng nữ Phật tử và
do huynh trưởng trụng coi Mỗi đoàn cú 4 Đội (cho trai) hay 4 Chúng (cho
kỷ niệm 50 năm Gia đình Phật tử Thừa Thiên - Huế, (Lu hành nội bộ), Phân ban Hớng dẫn Gia
đình Phật tử Thừa Thiên - Huế ấn hành, tr 29; 33-46
Gia Định ấn hành, tr 38
Trang 3gỏi) sắp xuống Mỗi Đội hay Chỳng cỳ từ 8 em sắp xuống"(1) Nội quy GĐPT (1967) quy định: về danh hiệu thỡ "Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam Thống nhất cỳ một tổ chức giỏo dục thanh niờn lấy danh hiệu Gia đỡnh
Phật tử Việt Nam Tổ chức này nằm trong Tổng vụ thanh niờn của Viện
Húa đạo"; về mục đớch của GĐPT là "đào luyện thanh, thiếu, đồng niờn
thành Phật tử chõn chớnh Gúp phần xõy dựng xó hội theo tinh thần Phật
giỏo"; về tổ chức gồm cú cấp Trung ương, cấp Miền, cấp Tỉnh - Thị xó, cấp Gia đỡnh (mỗi gia đỡnh cú tối thiểu là 2 Đoàn và tối đa là 6 Đoàn Mỗi
Đoàn cú tối thiểu là 2 Đội, Chỳng và số đoàn viờn từ 12 đến 32 em )(2)
- Tỏc giả Vừ Đỡnh Cường trong ấn phẩm ĐÂY GIA ĐèNH cho rằng:
"Gia đỡnh Phật tử là một tổ chức giỏo dục trong Hội Phật học, là một đoàn
thể giỏo dục Chỳng tụi vỡ mục đớch giỏo dục mà chọn Phật giỏo làm nền tảng"
thể giỏo dục Chỳng tụi vỡ mục đớch giỏo dục mà chọn Phật giỏo làm nền tảng"(3) và Gia đỡnh là "Gia đỡnh của những người con tin Phật chung
sống dưới búng từ bi Chúng ta nghe, học và thực hành vỡ lời Phật dạy"(4) Trong ấn phẩm SỨ MỆNH GIA ĐèNH PHẬT TỬ, tỏc giả Lữ Hồ lại xỏc định:
Gia đỡnh Phật tử là một "tổ chức thanh niờn Phật giỏo , một Đoàn thể thanh niờn Phật giỏo, là một tổ chức giỏo dục thanh, thiếu nhi ; là một tổ
chức gồm đủ mọi lứa tuổi, mọi đẳng cấp xó hội, mọi giới, mọi nghề trong thành phần huynh trưởng đó cú đủ: trớ thức, thợ thuyền, quõn nhõn, cụng chức Gia đỡnh Phật tử cú đủ học sinh, sinh viờn, thiếu nhi, nụng thụn, lao động "(5) Một số ấn phẩm khỏc thỡ xem GĐPT là "một tổ chức, đoàn thể thanh niờn cú nhiệm vụ giỏo dục thanh thiếu nhi theo tinh thần Phật giỏo";
" một tổ chức giỏo dục cho thế hệ thanh thiếu đồng niờn"(6)
niệm 50 năm Gia đình Phật tử Thừa Thiên - Huế, (Lu hành nội bộ), Phân ban Hớng dẫn Gia
đình Phật tử Thừa Thiên - Huế ấn hành, tr 54-55.
Gia Định ấn hành, tr 5-12.
tr 35-95.
Trang 4Như vậy, ngay từ đầu cỏc nhà sỏng lập, lónh đạo GĐPT đa phần
đều khẳng định rằng: GĐPT là một tổ chức giỏo dục, một ngành hoạt động của Giỏo hội, nỳ cỳ nhiệm vụ đào luyện thanh thiếu, đồng niờn thành Phật
tử chõn chớnh; gúp phần xõy dựng xó hội theo tinh thần Phật giỏo.
1.2 í kiến của cỏc cơ quan nghiờn cứu và của cỏc chủ thể lónh đạo, quản lý xó hội
- Theo tinh thần của Thụng bỏo số 76-TW ngày 4-11-1994 của BBTTƯ Đảng; Hướng dẫn số 36/HD-TW ngày 30-3-1995 của BDVTƯ;
Thụng tư 01/TT/TGCP ngày 3-5-1995 của BTGCCP thỡ sinh hoạt GĐPT
do GHPHVN quản lý là: "Sinh hoạt của bộ phận thanh thiếu niờn con em gia đỡnh theo đạo Phật tự nguyện tham gia, được tu học giỏo lý, đạo đức Phật giỏo ở trong chựa, tự, viện, niệm phật đường với sự bảo trợ giỳp đỡ và chịu trỏch nhiệm của vị sư trụ trỡ hoặc vị sư bảo trợ thuộc Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam ở cơ sở"(1) Nội quy tạm thời hướng dẫn GĐPT của GHPGVN (Điều 1 và Điều 2) xỏc định danh hiệu của GĐPT "Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam cú trỏch nhiệm quản lý cỏc đơn vị giỏo dục thanh, thiếu, đồng niờn Phật tử lấy danh hiệu là Gia đỡnh Phật tử do Ban Hướng dẫn Phật tử chuyờn trỏch"; với mục đớch là "đào luyện thanh, thiếu, đồng niờn
tin Phật thành Phật tử chõn chớnh Gúp phần phụng sự đạo phỏp và xõy dựng xó hội(2) ấn phẩm "Một số vấn đề về tụn giỏo " của MTTQ Việt
Nam lại cho rằng: "Gia đỡnh Phật tử là hỡnh thức tập hợp Phật tử; chủ yếu
là thanh thiếu niờn; học tập giỏo lý, đạo đức do Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam quản lý, trực tiếp do Ban Hướng dẫn Gia đỡnh Phật tử của Giỏo hội chỉ đạo hướng dẫn hoạt động, với mục đớch đào tạo cỏc Phật tử cú phẩm hạnh"(3)
quản lý sinh hoạt Gia đình Phật tử của Giáo hội Phật giáo Việt Nam", Các văn bản pháp luật quan
hệ đến tín ngỡng, tôn giáo, Nxb Tôn giáo, Hà Nội, tr 90-91.
Phật giáo Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh
tôn giáo của Mặt trận, (Lu hành nội bộ), Hà Nội, tr 41.
Trang 5- Ở một số tư liệu khỏc như Đề tài KTN 93-07 của Viện Nghiờn cứu Thanh niờn xem GĐPT là "một tổ chức thanh thiếu nhi Phật giỏo, tập hợp
cỏc tầng lớp tuổi trẻ cựng chung tớn ngưỡng, khụng phõn biệt giới tớnh, thành phần, ngành nghề với mục đớch giỏo dục thanh thiếu nhi, chỳ trọng mặt đạo đức tụn giỏo và cỏc hoạt động thanh niờn"(1); Đề tài KX 07-03 của Viện Triết học lại quan niệm GĐPT là: "Hệ thống tổ chức nam nữ cư sĩ Phật tử.
Tổ chức này gồm cỏc nam nữ cư sĩ trẻ tuổi từ 7 - 22 tuổi, được hướng dẫn
về giỏo lý đạo Phật và sinh hoạt tập thể theo lứa tuổi Tổ chức cư sĩ Phật
tử với mục đớch là đào luyện thanh thiếu nhi thành Phật tử chõn chớnh, gúp phần xõy dựng xó hội theo tinh thần Phật giỏo và Phật tử chõn chớnh"(2);
1.3 Theo tỏc giả bài viết, thụng thường để đưa ra khỏi niệm về
một tổ chức nào đú (tổ chức chớnh trị, tổ chức xó hội ) thỡ chỉ cần dựa vào
mục đớch, tụn chỉ, nội quy, điều lệ, đường hướng hoạt động của tổ chức đú.
Thế nhưng khi bàn đến vấn đề GĐPT thỡ khú cú thể đưa ra một khỏi niệm
vừa phản ỏnh đỳng bản chất của nú và vừa đỳng với mọi hoàn cảnh lịch sử.
Bởi vỡ, trong tiến trỡnh phỏt triển từ trước đến nay, GĐPT đó rất nhiều lần thay đổi, tu chỉnh nội quy, mục đớch, tụn chỉ (1951, 1954, 1967, 1970, 1973 1999) và đường hướng hoạt động của GĐPT trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể lại chịu sự tỏc động bởi cỏc xu hướng chớnh trị - xó hội khỏc nhau Đặc biệt do sự tỏc động của những xu thế khỏc nhau (xu thế dừn tộc hỳa, xu thế đa dạng húa và hiện đại húa, xu thế thế tục húa ), với cỏc hoạt động đan xen (tụn giỏo - phi tụn giỏo, Đạo - Đời và Đời - Đạo ) đó làm cho khụng khớ của đời sống tụn giỏo núi chung và GĐPT núi riờng trở nờn
sụi động, phức tạp hơn Do vậy, việc tỡm hiểu nội dung khỏi niệm GĐPT phải được xem xột trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể:
* Thực ra, nếu chỉ dựa vào mục đớch, tụn chỉ của Đoàn thanh niờn Phật học Đức dục, Gia đỡnh Phật húa phổ, Nội quy trỡnh GĐPT (năm 1951) của Hội Phật học thỡ cú thể xem Gia đỡnh Phật tử là một tổ chức giỏo dục của thanh thiếu niờn Phật giỏo, sinh hoạt trong khuụn khổ phỏp
tác đoàn kết, tập hợp thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo (kỷ yếu đề tài khoa học), Trung ơng Đoàn
Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hà Nội, tr 20.
Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 209.
Trang 6lý của một tổ chức Giáo hội hợp pháp và luật pháp đương thời, với mục đích đào luyện thanh thiếu niên tin Phật thành Phật tử chân chính
Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động do chịu sự tác động bởi các
yếu tố chính trị - xã hội nên "Gia đình Phật tử đã vượt biên giới gia đình để
đi vào xã hội" với phương châm hoạt động "Đạo phải ở trong Đời, phải
phụng sự cõi đời và Đời cũng phải ở trong Đạo "(1) Nghĩa là từ mét "tổ chức hoàn toàn giáo dục"(2) chỉ với mục đích "đào tạo thanh, thiếu, đồng niên thành những Phật tử chân chính"; GĐPT còn đặt ra cho mình nhiệm
vụ "góp phần xây dựng xã hội theo tinh thần Phật giáo"(3) Trong giai đoạn
từ năm 1954 đến năm 1975, hoạt động của GĐPT đã mang tính chất của
mét Hội đoàn tôn giáo, mét tổ chức thanh niên tôn giáo(4) GĐPT lúc này
không còn là sinh hoạt của mét gia đình mà nú đó thực sự trở thành mét Đoàn thể thanh niên Phật giáo - đặc biệt cú lỳc cũn đũi đổi danh hiệu GĐPT thành Đoàn thanh niên Phật tử Việt Nam(5) Điều này được minh chứng trong Ên phẩm SỨ MỆNH GIA ĐÌNH PHẬT TỬ của tác giả Lữ Hồ
(xuất bản năm 1964): Đối với lịch sử thì "Gia đình Phật tử chưa hề từ bỏ sứ
mệnh lịch sử của mình chưa từng từ bỏ sự đóng góp bằng cân não, bằng
xương máu vào cuộc phục hưng độc lập và thống nhất cho dõn tộc"; đối với đạo pháp thì "Gia đình Phật tử là hiếu tử của bổn sư là líp đạo hữu
trung kiên là bức tường thành bảo vệ tín ngưỡng là thế hệ đang lên của
Giáo hội"; đối với tổ chức thì "Gia đình Phật tử không từ chối mọi việc
tương trợ cần thiết cho sù sinh tồn của tổ chức" và "Giáo hội không có Gia đình Phật tử là Giáo hội chết"(6); đối với xã hội, GĐPT còn đặt cho mình sứ
mệnh đấu tranh giành độc lập, đấu tranh cho thống nhất, cho hòa bình với quan niệm "là công dân của nước, cá nhân Phật tử có bổn phận góp phần vào cuộc đấu tranh chính trị, ủng hộ chính quyền của dân và tham gia chính đảng hợp chính nghĩa", bởi vì "chương trình giáo dục và xã hội không dễ gì
Gia §Þnh Ên hµnh, tr 5.
Trang 7thực hiện được khi mà áp lực của chính trị và hoàn cảnh chiến tranh ngày một tàn khốc Phải hiểu chính trị để bảo tồn sức mạnh của phong trào"(1)
Để thực hiện các sứ mệnh trên, theo họ "đoàn viên Gia đình Phật tử phải phụng sự một nhiệm vụ kép là tín ngưỡng và Tổ quốc, tu cho mình và hành cho người" và muốn thành công thì "phải tính chuyện củng cố hàng ngò sẵn có, phải lưu tâm nuôi dưỡng cho Gia đình Phật tử tồn tại vững mạnh"(2)
Rõ ràng xu thế thế tục hóa đã làm cho hoạt động của Phật giáo nói
chung, GĐPT nói riêng "dường như sôi động hơn, nhưng đã bị chia rẽ nhiều hơn, phân tán hơn, phức tạp hơn, gắn với sự xoay vần của trần thế và diễn biến theo tình hình của chính trị"(3); nhiều khi các hoạt động đã nhuốm
màu sắc chính trị và "các thế lực chính trị - xã hội không ngần ngại lợi
dụng sự chuyển biến đầy phức tạp của tôn giáo, phục vụ cho ý đồ riêng tư"(4) Do vậy, trong giai đoạn này (1954 - 1975) có thể xem GĐPT là một đoàn thể thanh thiếu niên Phật giáo, sinh hoạt trong khuôn khổ pháp lý của một tổ chức Giáo hội hợp pháp và luật pháp đương thời với mục đích đào luyện thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo thành Phật tử chân chính, góp phần phụng sự đạo pháp và xây dựng xã hội theo tinh thần Phật giáo.
* Vấn đề đặt ra hiện nay là danh hiệu, mục đích, tôn chỉ GĐPT
được quan niệm như thế nào? "Nội quy tạm thời Hướng dẫn GĐPT" của
GHPGVN (1999) xác định: Về danh hiệu của GĐPT " Giáo hội Phật giáo Việt Nam có trách nhiệm quản lý các đơn vị giáo dục thanh, thiếu, đồng niên Phật tử lấy danh hiệu là Gia đình Phật tử do Ban Hướng dẫn Phật tử chuyên trách", và mục đích là "đào luyện thanh, thiếu, đồng niên tin Phật
thành Phật tử chân chính; góp phần phụng sự đạo pháp và xây dựng xã hội"(5) Tuy nhiên, việc xác định mục đích như vậy là chưa thỏa đáng, vì không chỉ rõ việc xây dựng xã hội đó là xã hội gì? Để giải quyết vấn đề này
một cách hợp lý thỡ nờn căn cứ vào tư cách pháp nhân, mục đích, tổ chức ( 1) L÷ Hå (1964), Sø mÖnh - S®d, tr 218-233.
( 2) L÷ Hå (1964), Sø mÖnh - S®d, tr 262-265.
trÞ quèc gia, Hµ Néi, tr 169.
PhËt gi¸o ViÖt Nam, Thµnh phè Hå ChÝ Minh
Trang 8và phương châm hoạt động của GHPGVN (Tổ chức Phật giáo Việt Nam cả
nước lấy danh hiệu là GHPGVN; mục đích hoạt động là điều hòa hợp nhất
các hệ phái Phật giáo Việt Nam tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc, phục
vụ dõn tộc góp phần xây dựng hòa bình an lạc cho thế giới; phương châm
hoạt động là "Đạo phỏp - Dõn tộc - Chủ nghĩa xã hội")(1) ) để xác định danh hiệu và mục đích hoạt động của GĐPT Khi đã xác định GĐPT là mét
ngành hoạt động(2), là đơn vị giáo dục(3) của GHPGVN; thì GĐPT phải hoạt động trong khuôn khổ pháp lý của tổ chức Giáo hội hợp pháp (GHPGVN)
và luật pháp hiện hành Như vậy, theo chúng tôi, có thể xem GĐPTlà một đơn vị giáo dục của TTN Phật giáo, sinh hoạt trong khuôn khổ pháp lý của GHPGVN và luật pháp hiện hành, với mục đích đào luyện TTN tin Phật thành Phật tử chân chính, góp phần phụng sự đạo pháp và xây dựng xã hội theo phương châm "Đạo phỏp - Dõn tộc - Chủ nghĩa xã hội".
2 BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM CỦA GIA ĐÌNH PHẬT TỬ
Tuy mục đích, tôn chỉ của GĐPT luôn chỉ rõ "Gia đình Phật tử là
một tổ chức giáo dục của thanh thiếu niên tín đồ Phật giáo"; nhưng trong
quá trình hình thành và phát triển, do ảnh hưởng của hoàn cảnh lịch sử với những xu hướng chính trị - xã hội khác nhau, nên trong từng giai đoạn lịch
sử tổ chức này cũng chịu những biến động phức tạp về tổ chức, về tính chất và khuynh hướng hoạt động Nét đặc thù trong sinh hoạt của GĐPT
được biểu hiện ở các nội dung cơ bản sau:
a) Tiền thân của GĐPT được xác định là một tổ chức giáo dục của TTN theo đạo Phật Trong bối cảnh xã hội đương thời, sự ra đời của nó, một mặt do nhu cầu củng cố Phật giáo, củng cố tinh thần dõn tộc mà cuộc vận động "Chấn hưng Phật giáo" đã chủ trương nhằm mục đích giúp TTN
tự vệ, chống lại sự nô dịch văn hóa, sự suy đồi và tha hóa về đạo đức trong
xã hội đương thời(4); mặt khác do tác động mạnh mẽ của phong trào TTN hoạt động có tổ chức dưới những màu sắc chính trị - xã hội, tôn giáo khác
Thµnh phè Hå ChÝ Minh, tr 4-6-9.
PhËt gi¸o ViÖt Nam, Thµnh phè Hå ChÝ Minh
Trang 9nhau với tinh thần dõn tộc Trong quá trình tồn tại và phát triển với một hình thức tập hợp và sinh hoạt tương đối có quy củ, chặt chẽ(1) và hấp dẫn,
nó không chỉ là một môi trường tương đối lành mạnh được TTN Phật giáo
và gia đình của họ hưởng ứng hoặc có cảm tỡnh; mà nú cũn chủ động tham gia vào các phong trào xã hội, phong trào yêu nước với động cơ tự nguyện nhằm phát huy truyền thống yêu nước và truyền thống đạo đức dõn tộc
Khách quan mà xét, tiền thân của GĐPT là bộ phận tương đối lành mạnh,
có tinh thần dân téc Trong những năm kháng chiến cứu nước, GĐPT là lực
lượng nòng cốt của các đoàn thể Phật giáo, nó cũng đã giữ một vai trò tích cực trong các phong trào đấu tranh bảo vệ Phật giáo và nhiều lúc: "Cuộc đấu tranh này vừa có nội dung mục tiêu Phật giáo đòi tự do, bình đẳng tín ngưỡng tôn giáo và tự bảo vệ mình, vừa là một bộ phận của cuộc chiến đấu chống đế quốc Mỹ và tay sai của nhân dân ta ở vùng đô thị tạm chiếm"(2)
b) Do bản chất tôn giáo luôn mang tính chất chính trị [127, tr 178];
do trong quá trình phát triển (giai đoạn 1954 - 1975) GĐPT luôn chịu sự tác động bởi các yếu tố chính trị - xã hội nhất định cho nên những hoạt động của GĐPT nhiều khi không chỉ dừng lại trong phạm vi tín ngưỡng,
tôn giáo; mà còn liên quan đến nhiều vấn đề chính trị, pháp luật với các
biểu hiện đa dạng và phức tạp Tính đa dạng và phức tạp đã được thể hiện ở
các phương diện mục đích hoạt động, tính chất và khuynh hướng, tổ chức
* Xét về mặt tổ chức, tính đa dạng và phức tạp đó được biểu hiện ở
chỗ: Cũng giống như "Phật giáo canh tân", nhiều lúc GĐPT cũng có biểu
hiện của đặc điểm "vấn đề tổ chức trở nên quan trọng hơn vấn đề giáo lý"(3): Thứ nhất, trong mối quan hệ với Giáo hội, đứng về mặt khế lý mà xột
thỡ GĐPT là một bộ phận, là "hiếu tử", là "tế bào"(4), là lực lượng nòng cốt,
ng-ìng hiÖn nay, Trung t©m T liÖu th«ng tin t liÖu - Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh, Hµ
Néi, TR 89.
PhËt gi¸o ViÖt Nam", B¶n tin t«n gi¸o, (9), tr 5
Nam hiÖn nay, Nxb Khoa häc x· héi, Hµ Néi, tr 227.
Trang 10xung kích của tổ chức Giáo hội hợp pháp, có trách nhiệm phục vụ Giáo hội(1) và Giáo hội phải chịu trách nhiệm pháp lý hé cho GĐPT(2) Tuy nhiên,
do tác động của sự phân hóa trong nội bộ Giáo hội Phật giáo và các yếu tố chính trị - xã hội khác cho nờn cú những lúc Giáo hội không còn quản lý
được GĐPT Nghĩa là, GĐPT đã tự thân hình thành mét hệ thống quản lý dọc từ trung ương đến địa phương do các huynh trưởng lãnh đạo, chi phối;
hoạt động hoàn toàn độc lập với Giáo hội và Giáo hội chỉ mang tính cố vấn giáo hạnh(3); lóc này GĐPT không còn là một "tổ chức hoàn toàn giáo dục"(4), mà thực chất hoạt động của nó là hoạt động của mét đoàn thể tôn giáo với một hệ thống tổ chức khá quy củ và chặt chẽ từ Trung ương đến
cơ sở Thứ hai, do tác động của sự phõn hóa trong nội bộ Giáo hội Phật
giáo đương thời (với ba nhóm xu hướng chớnh: phỏi yêu nước, phái trung dung, phái phản động) và do sự lôi kéo của một số phe nhóm chính trị phản động ; cho nên trong hàng ngò đoàn sinh, huynh trưởng GĐPT đó cú sự phân hóa một cách rõ nét Biểu hiện của sự phân hóa đó là một bộ phận đoàn sinh, huynh trưởng có tinh thần yêu nước, ủng hộ và tham gia các phong trào đấu tranh cách mạng do Đảng và Mặt trận Dõn tộc giải phóng miền Nam lãnh đạo; một bộ phận tham gia trong bộ máy ngụy quân, ngụy quyền và trong số họ có không Ýt người công khai ủng hộ chế độ đương thời, chống phá cách mạng; số đông các đoàn sinh, huynh trưởng còn lại thì
có thái độ lừng chõng, cầu an Với đặc điểm đó, do vậy hoạt động của GĐPT nhiều lỳc đó bị tha hóa thành công cụ để một số cá nhân tranh giành địa vị, quyền lợi với các lợi Ých mang tính cục bộ, bản vị và bị các thế lực thù địch lợi dụng, lôi kéo vào các mưu đồ chính trị Vì thế trong những trường hợp nhất định đã làm cho nã "xa rời Giáo hội, xa rời tổ chức hợp
pháp, xa rời mục đích tu học"; nã không còn là vấn đề tu học thuần túy của TTN Phật giáo, mà đã trở thành vấn đề chính trị.
tr 159.