Trao dồi kiến thức ngôn ngữ: - Khi học tập đọc, học sinh phát âm tốt, hiểu được nghĩa từ, có thêm vốn từ, làm quen với các kiểu câu thì kiến thức về ngôn ngữ của các em được trao dồi th
Trang 1 ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM:
-******* -I NHẬN THỨC:
Tập đọc là một phân môn trong môn Tiếng việt, nó có tính chất khởi đầu nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức tổng hợp và có vị trí quan trọng đặc biệt trong hệ thống các môn học ở cấp tiểu học Biết đọc là có thêm công cụ mới để học tập, để giao tiếp Đây là thứ công cụ mà người biết chữ mới có Phân môn tập đọc sẽ giúp cho học sinh một phương tiện tiếp xúc với các môn khoa học khác Dạy môn tâp đọc là bồi dưỡng cho học sinh về nhiều mặt như: Trao đổi kiến thức, nhôn ngữ, văn học, đời sống, giáo dục tìmh cảm, cảm nghỉ cho các em
Chính vì lẽ đó, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu cùng với những kinh nghiệm của bản thân qua quá trình theo dạy cấp tiểu học, mà nhất là năm nay tôi phải đảm nhận học sinh lớp 4 Tôi vận dụng phương pháp tích cực để giúp các em học sinh học tốt môn tập đọc thuộc chương trình
II ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH:
Năm học 2009 -2010 này tôi phụ trách lớp 4A, gồm 31 học sinh trong đó có 13 em nữ Ngay vào đầu năm học tôi nhận thấy lớp chủ nhiệm của tôi có một số khó khăn và thuận lợi như sau:
Thuận lợi:
- Học sinh có điều kiện thuận lợi cho việc học tập.
- Đa số các tiết học điều có sẵn tranh ảnh, dụng cụ phục vụ cho việc dạy của giáo viên và
học tập của học sinh
- Đa số học sinh trong lớp rất thích học giờ tập đọc.
- Bản thân giáo viên thích chuyên sâu và dạy tập đọc đạt hiệu quả.
Khó khăn:
- Một số học sinh chưa có ý thức học tập và chuẩn bị bài ở nhà.
- Có nhiều học sinh đọc chưa diễn cảm và ít tham gia phát biểu xây dựng bài.
III YÊU CẦU ĐỐI VỚI ĐỀ TÀI:
Vận dụng phương pháp tích cực giảng dạy và giúp cho sinh học tốt phân môn tập đọc lớp bốn đạt hiệu quả
Muốn thực hiện tốt yêu cầu chính yếu của đề tài bản thân giáo viên phải đạt các yêu cầu sau:
1 Nhận thức và thực hiện tốt nhiệm vụ của phân môn:
- Trước hết phải hiểu rằng: Khi giao tiếp chỉ dùng nghe và nói làm phương tiện thông tin,
nhưng nếu biết chữ có thêm các phương tiện khác là đọc và viết để làm công cụ giao tiếp Đọc là một cách tiếp thu ý kiến ngưởi khác, là thấy được vá hiểu được nhiều điều mới, nhiều điều hứng thú
Trang 2- Nhưng đọc như thế nào cho tốt thì giáo viên là người hướng dẫn, rèn luyện cho các em học
sinh đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm, hiểu và cảm thụ được bài tập đọc…
2 Thực hiện tốt nguyên tắc dạy và học:
- Rèn đọc tốt là bước đầu làm cho học sinh cảm thấy cái hay, cái đẹp của bài văn hay bài
thơ Từ đó các em đọc được một cách có nghệ thuật hơn
- Giáo viên phải coi trọng việc rèn đọc và sự cảm thụ bài của học sinh Hai yêu cầu này bổ
sung, hỗ trợ cho nhau
- Ngoài việc rèn đọc cho học sinh, giáo viên cần xoáy vào nội dung bài, tránh xa rời bài
đọc Đồng thời coi trọng việc phát triển tư duy, ngôn ngữ của học sinh
3.Nghiên cứu và áp dụng phương pháp tích cực:
- Người giáo viên khi lên lớp có những điều kiện như: Tư tưởng, tình cảm, kiến thức và nắm
chắc về ngôn ngữ, văn học, đời sống, đọc diễn cảm, yêu văn thơ Nhưng phải nắm vững phương pháp dó mới là việc quan trọng
- Giáo viên là người tổ chức ra những tình huống học tập, có tác dụng kích thích sự tò mò
của học sinh, giúp cho học sinh phát triển tư duy, cảm thụ cái hay, cái đẹp, cái yêu thích và sự hứng thú khi học Từ đó các em tiếp thu các tư tưởng, tình cảm từ bài văn, bài thơ và có ý thức học tập tốt
IV BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
1.Nắm vững hệ thống kiến thức chương trình của phân môn tập đọc lớp Bốn:
- Phân môn Tập đọc rèn luyện cho học sinh các kỹ năng đọc, nghe và nói cũng như ở các lớp dưới, thông qua hệ thống bài học theo chủ điểm và những câu hỏi tìm hiểu bài, phân môn Tập đọc cung cấp cho học sinh những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội và con người, cung cấp
vốn từ, tăng cường khả năng diễn đạt, trang bị một số hiểu biết ban đầu về tác phẩm văn học như ( đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách….) và góp phần vào việc rèn luyện nhân cách cho học sinh
-Tuy nhiên các bài tập đọc ở lớp 4 có số lượng từ nhiều hơn, việc luyện đọc
yêu cầu biểu cảm, câu hỏi tìm hiểu bài, khai thác hàm ý, nghệ thuật biểu hiện cũng nhiều hơn
Chương trình của phân môn tập đọc Bốn gồm có các chủ điểm chính:
Tập đọc Bốn tập 1: ( 5 chủ điểm / 5 chủ đề với 32 bài )
- Thương người như thể thương thân Lòng nhân ái 6 bài
Tập đọc Bốn tập 2: ( 5 chủ điểm / 5 chủ đề với 30 bài )
Trang 3- Những người quả cảm Lòng dũng cảm 6 bài
Tổng cộng cả năm học có 62 bài tập đọc được học trong 31 tuần, mỗi tuần 2 tiết ( Các tuần 10, tuần 18, tuần 28 và tuần 35 là các tuần ôn tập kiểm tra giữa và cuối học kỳ)
Chủ điểm : “ Thương người như thể thương thân” gồm các bài giáo dục học sinh về lòng
nghĩa hiệp, xoá áp bức bất công ,tình cảm yêu thương sâu sắc, sự hiếu thảo, biết ơn, tình cảm chân thành, yêu thương chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau
Ví dụ: + Bài “ Thư thăm bạn” ( Tiếng việt 4, tập 1 ), giáo dục các em phải biết vượt qua
khó khăn, trở ngại, không tiết đến bản thân để làm những việc có nghĩa, có lợi ích chung + Các bài : - Dế Mèn bênh vực kẻ yếu
- Mẹ ốm
- Truyện cổ nước mình
- Người ăn xin
( tiếng việt 4, tập 1) cũng thể hiện tình cảm của con cháu ( lứa tuổi học sinh) đối với cha mẹ, ông bà trong gia đình, với tình cảm yêu thương giúp đỡ nhau lúc hoạn nạn cho đến việc ca
ngợi tính nhân hậu, thông minh và kinh nghiệm sống
Chủ điểm : “ Măng mọc thẳng” gồm các bài ca ngợi về những tấm gương chính trực, ngay thẳng Có các hình ảnh tượng trưng cho tính trung thực mà điển hình là những hình ảnh thế hệ tương lai của đất nước, ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam ngay thẳng, chính trực, dũng cảm, có ý thức trách nhiệm…
Ví dụ: + Bài “ Tre Việt Nam” ( Tiếng việt 4 tập 1 ), qua hình tượng cây tre tác giả ca ngợi
những phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam giàu tình yêu thương, có cử chỉ cao đẹp, có tính trung thực, ngay thẳng
+ các bài: - Một người chính trực
- Những hạt thóc giống
- Gà trống và Cáo
- Chị em tôi
( Tiếng việt 4 tập 1 ) cũng thể hiện sự chính trực, ca ngợi những tấm lòng cao đẹp, những tinh thần trách nhiệm, biết mơ, biết nghĩ về tương lai, sự cố gắng trong cuộc sống, sự thật thà giữa con người với con người
Chủ điểm : “ Trên đôi cánh ước mơ” gồm các bài thể hiện tình cảm yêu mến, niềm tự hào,
hy vọng về tương lai, những ước mơ của tuổi trẻ, niềm khao khát về một tương lai Thể hiện niềm vui sướng, xúc động khi đạt được điều mơ ước của mình
Ví dụ: + Bài “ Nếu chúng mình có phép lạ” ( Tiếng việt 4 tập 1 ), là một bài thơ ngộ
nghĩnh, đáng yêu, nói về ước mơ của các bạn nhỏ thể hiện sự hồn nhiên, niền vui, niềm khao khát làm cho thế giới trở nên tươi đẹp hơn
+ Các bài: - Trung thu độc lập
- Đôi giày ba ta màu xanh
- Thưa chuyện với mẹ
- Ở vương quốc tương lai
Trang 4( Tiếng việt 4 tập 1 ), cũng thể hiện về một cuộc sống đầy đủ, hạnh phúc, độc lập, có sự quan tâm tới những ước mơ chính đáng và ngược lại có những ước muốn tham lam không có hạnh
phúc như bài “ Điều ước mơ của vua Mi – Đát”.
Chủ điểm: “ Có chí thì nên” gồm các bài thể hiện về chí thông minh, ý chí vượt khó, có nghị lực vươn lên qua sự nghèo nàn, thể hiện tính kiên trì, bền bỉ, rèn luyện quyết tâm thực hiện điều mình mong muốn
Ví dụ: + Bài “ Có chí thì nên ”( Tiếng việt 4 tập 1), là một lời khuyên con
người giữ vững ý chí, mục tiêu đã chọn không nản lòng trước mọi khó khăn
+ Các bài: - Ông trạng thả diều
- “ Vua tàu thuỷ” Bạch Thái Bưởi
- Vẽ trứng
- Văn hay chữ tốt
- Người đi tìm các vì sao
( Tiếng việt 4 tập 1), ca ngợi về trí thông minh, giàu nghị lực, ý chí vươn lên, sự khổ công rèn luyện, tính kiên trì trong cuộc sống
Chủ điểm “ Tiếng sáo diều” gồm các bài nói lên sự can đảm vượt qua mọi gian khổ, khó khăn để tìm đến những niềm vui, những khác vọng của tuổi thơ Những công việc, những trò chơi thể hiện việc có thật trong cuộc sống, thể hiện tinh thần thượng võ, sự mưu trí quả cảm…
Ví dụ: + Bài “ Cánh diều tuổi thơ” ( Tiếng việt 4 tập 1 ), thể hiện lên niềm vui sướng,
niềm khát vọng tốt đẹp mà trò chơi mang lại
+ Các bài: - Chú đất nung
- Tuổi ngựa
- Kéo co
- Trong quán ăn “ Ba con bóng”
- Rất nhiều mặt trăng
( Tiếng việt 4 tập 1 ), nêu lên sự quyết tâm rèn luyện, không sợ gian khổ, khó khăn đạt đến những khát vọng tuổi thơ Đồng thời nổi bật lên những điều suy nghĩ thật ngộ nghĩnh, thật vui sướng trong cuộc sống
2 Giúp học sinh trao dồi kiến thức ngôn ngữ, văn học , đời sống:
a Trao dồi kiến thức ngôn ngữ:
- Khi học tập đọc, học sinh phát âm tốt, hiểu được nghĩa từ, có thêm vốn từ, làm quen với các
kiểu câu thì kiến thức về ngôn ngữ của các em được trao dồi thêm Dần dần các em sẽ có thói quen diễn đạt gọn gàng, chính xác, trong sáng
Ví dụ: Khi dạy bài tập đọc “ Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy ( Tiếng việt 4 tập 1 ), giáo
viên cần phải nghiên cứu và tìm ra các từ ngữ cần trao dồi để làm phong phú vốn từ ngữ cho học sinh, có thể tìm những cụm từ sau: Hình ảnh gợi lên phẩm chất tốt đẹp của người Việt
nam cần cù: Ở đâu tre cũng xanh, dù đất bạc màu, rễ không sợ đất nghèo, bao nhiêu rễ, bao nhiêu cần cù Phẩm chất đoàn kết: Tay ôm tay níu, thương nhau mọc thành luỹ Thương yêu,
nhường nhịn
hy sinh: Lưng trần, phơi nắng phơi sương, có áo cộc, nhường cho con, đùm bọc, che chở cho nhau Tính ngay thẳng: Măng luôn luôn mọc thẳng, thân gãy cành rơi, vẫn nguyên cái gốc truyền đời cho con…v v….
- Tuy nhiên để học sinh ghi nhớ sâu sắc hơn, tôi không cung cấp ngay mà yêu cầu các em tự
tìm ra những từ ngữ thể hiện hình ảnh đặc trưng của cây tre Việt Nam qua việc tìm hiểu bài
Vì cây tre rất gần gũi và quen thuộc với các em trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày ( tre làm
Trang 5nhà, làm rổ, làm nong, làm giấy cho các em học tập, làm đồ dùng mĩ nghệ và cây tre mang một phẩm chất cao quí, một hình dáng quê hương) Trong khi tìm hiểu bài các em phát biểu, nhận xét bổ sung cho nhau và tìm ra được các từ ngữ diễn tả hình ảnh cây tre, sau đó tôi yêu cầu các em giải thích một số từ ngữ đã nêu theo cách hiểu của mỗi em để thấy sự am hiểu về ngôn ngữ của các em, từ đó tôi uốn nắn, sửa chữa thêm để hướng đến cái đúng, cái hay, tính ngay thẳng, tinh thần bất khuất, có tính cách con người: Phần trả lời của các em là:
+Những từ ngữ tả hình ảnh cây Tre Việt Nam:
* Có manh áo cộc, tre nhường cho con: Cái mo tre bao quanh cây măng lúc
mới mọc như chiếc áo mà tre nhường cho con
* Nòi tre đâu chịu mọc cong; Chưa lên đã nhọn như chông lạ thường: Khoẻ khoắn,
ngay thẳng, khảng khái, không chịu mọc cong
* Mai sau…… ; Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh : Thể hiện rất đẹp sự kế tiếp liên
tục của các thế hệ Tre già – Măng mọc
- Và khi đã hiểu về từ ngữ thì các em sử dụng chính xác hơn, tự tin hơn…cứ như vậy, sau mỗi
bài tập đọc các em thu thập thêm vốn từ ngữ để làm giàu cho sự hiểu biết của mình
b.Trao dồi kiến thức văn học:
- Thông qua các bài tập đọc học sinh được trao dồi về kiến thức văn học, làm quen với nhiều
thể loại: miêu tả, kể chuyện,thuật chuyện và hiểu được nhân vật ( nhân vật văn học có khi là con người, có khi là các con vật được nhân hoá)
- Các em cũng được làm quen với nhiều cách bố cục ( bố cục thời gian, không gian, tâm
lý… ) và rung cảm với các hình ảnh đẹp trong bài văn, bài thơ Các em được tiếp xúc với nhiều bài ca dao, bài văn, bài thơ hay, từ đó vốn văn học của các em dần dần được tăng cường
Ví dụ: Khi dạy bài “ Gà trống và cáo” của La- Phông – Ten, Nguyễn Minh lược dịch
( Tiếng việt 4 tập 1 ), tôi thực hiện như sau: Trước khi tìm hiểu bài, tôi cho các em quan sát tranh vẽ Gà và Cáo được vẽ theo chi tiết tả trong bài Sau đó cho các em tả sơ lược về con Gà và con Cáo( có nhận xét bổ sung cho nhau) cuối cùng mới so sánh với cách tả( cách dùng từ, lời văn) của tác giả qua việc
tìm hiểu bài Như vậy, các em đã nêu được hình dáng, vị trí của chú Gà trống đứng ở đâu còn Cáo đứng ở đâu? và hiểu nhiều hơn qua lời tả của tác giả trong bài tập đọc
- Tiếp theo tôi yêu cầu các em tìm hiểu những việc làm của chú Gà trống và Cáo, các em
trả lời như sau:
* “ Kìa anh bạn quý, xin mời xuống đây……… Cho tôi hôn bạn, tỏ bày tình thân”:
Cáo đon đả mời Gà xuống để báo tin, kết thân Nhưng đó là tin bịa để dụ Gà xuống để ăn thịt
* Gà rằng: “ Xin được ghi ơn trong lòng………Từ xa chạy lại để loan tin này”: Gà
biết những lời đó là ý định xấu xa của Cáo, Gà tung tin làm Cáo khiếp sợ bỏ chạy
* Cáo nghe, hồn lạc phách bay……… Rõ phường gian dối, làm gì được ai”: Cáo
khiếp sợ, quắp đuôi, co cẳng bỏ chạy, Gà khoái chí cười Cáo không làm gì được mà phải khiếp sợ
+ Phần tiếp theo tôi hướng dẫn đọc diễn cảm cho học sinh:
- Chia bài thơ ra thành 3 đoạn như 10 câu đầu, 6 câu kế ,4 câu cuối và gọi 3 học sinh nối tiếp
nhau đọc lần lượt Giáo viên kết luận và giúp học sinh hiểu cách đọc theo cách phân vai
( Người dẫn chuyện, Gà trống, Cáo) Chú ý cho các em những từ gợi tả, gợi cảm: vắt vẻo, lõi
Trang 6đời, đon đã, xuống đây, kết luận, muôn phần, thiệt hơn, nào hơn, loan tin, hồn lạc phách bay, quắp đuôi, co cẳng khoái chí….
Ví dụ: Khi dạy bài “ Nỗi dằn vặt của An – đrây – ca” của Trần Mạnh Hưỡng dịch theo
Xu – Khôm – Lin – Xki ( Tiếng việt 4 tập 1): Sau khi tìm hiểu bài, tôi yêu cầu các em nhận xét bố cục, nội dung bài, các em đã nêu được: Bài miêu tả độ tuổi, thời gian, An-đrây-ca làm
gì khi đi mua thuốc, chuyện xảy ra khi đrây-ca về nhà, sự dằn vặt của đrây-ca, An-đrây-ca là một cậu bé có ý thức trách nhiệm, trung thực và nghiêm khắc với lỗi lầm của mình
c Kiến thức đời sống:
- Mỗi chủ đề tập đọc, tập trung một mặt của hiện thực Mỗi bài tập đọc phản ánh một phạm
vi cuộc sống Qua các bài tập đọc, nhất là các bài văn, thơ hiện đại học sinh sẽ hiểu biết thêm về nhiều mặt trong cuộc sống hiện nay
- Để giúp học sinh trau dồi những kiến thức trên qua bài tập đọc, tôi luôn tìm tòi, sáng tạo
những cách tốt nhất để học sinh tự nhìn nhận và tiếp thu một cách chủ động, có hiệu quả qua mỗi bài tập đọc
Ví dụ: Khi dạy bài “ Mẹ ốm” của Trần Đăng Khoa ( Tiếng việt 4 tập 1), tôi đã hướng dẫn
học sinh tìm hiểu bài và thấy được tình cảm yêu thương sâu sắc, sự hiếu thảo, lòng biết ơn của bạn nhỏ đối với người mẹ bị ốm của mình.đồng thời
bài thơ cũng thể hiện tình cảm, sự quan tâm chăm sóc của hàng xóm đối với mẹ bạn nhỏ Đó
cũng là sự phản ánh trong cuộc sống như câu tục ngữ: “ Lá lành đùm lá rách” – “ Thương người như thể thương thân”
Ví dụ: Khi dạy bài “ Người ăn xin” theo Tuốc -Ghê -Nhép (Tiếng việt 4 tập 1), sau khi
tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài và các em đã thấy được tấm lòng nhân hậu biết đồng cảm, thương xót trước nỗi bất hạnh của ông lão ăn xin nghèo khổ Qua bài này các em nhận thấy dù cậu bé không có gì cho ông lão nhưng cậu nhận được từ ông lòng biết ơn, sự đồng cảm Hai con người, hai thân phận khác nhau nhưng vẫn cho được cùng nhau, nhận từ nhau một tấm lòng
3 Giúp học sinh cảm thụ bài văn, bài thơ:
- Muốn làm cho học sinh cảm thụ tốt bài văn, bài thơ, yêu cầu các em phải hiểu và rung cảm
với bài văn, bài thơ đó
- Giáo viên phải cần chú ý các khâu sau:
a Bám sát yêu cầu của bài tập đọc
b Phát huy tính tích cực của học sinh
c Tìm từ, giải nghĩa từ và khai thác nghệ thuật
d Tìm hiểu về ý và liên hệ thực tế
- Điều cần lưu ý là các công việc trên chỉ được chiếm một nữa thời gian của tiết tập đọc vì
còn phải dành cho việc rèn đọc
a) Bám sát yêu cầu của từng bài tập đọc, giáo viên phải sát định từ khi soạn bài ở nhà Mỗi bài tập đọc thường có 3 yêu cầu:
+ Yêu cầu về rèn đọc: Cần phát âm đúng những tiếng nào, về mức độ cần chú ý những điều gì về mặt câu, giọng đọc, ngắt nhịp…
+ Yêu cầu về kiến thức: Qua bài dạy, yêu cầu học sinh phải nắm được những kiến thức gì ( về ngôn ngữ, văn học, đời sống), không phải bài nào cũng có 3 loại kiến thức này mà tùy từng bài để nêu cho sát, cho phù hợp
Trang 7+ Yêu cầu về giáo dục tình cảm: Yêu cầu này cũng phải toát ra từ bản thân bài đọc và phù hợp với lớp mình, địa phương mình
Ví dụ: Dạy bài “ Thưa chuyện với mẹ” của Nam Cao ( Tiếng việt 4 tập 1):
+ Yêu cầu về rèn đọc:
- Từ ngữ và cách diễn đạt: Cương đâm ra nhớ cái lò rèn, ngỏ ý với mẹ, xin làm thợ rèn, lễ phép, nói giọng thiết tha, mẹ Cương ngạc nhiên, cảm động, dịu dàng Khi dạy, tôi luôn chú ý rèn đọc cho các em về dấu thanh và các từ ( các em hay nhằm lẫn dấu ( ? ) với dấu ( ~ ), về phụ âm đầu chữ v với d ( dất dả hay vất vã), hoặc chữ x với s ( xui – sui , xin – sinh ), phụ âm cuối chữ c với t, n với ng ( cắt – cắc, muốn – muống, quan – quang….) hoặc ngắt nghỉ đúng ý nghĩa của cụm từ
Ví dụ: - Thưa mẹ/ ý con muốn thế Mẹ ơi! Người ta ai cũng phải có một nghề.
- Mẹ xin thầy/ cho con làm thợ rèn Con muốn học một nghề/ để kiếm sống.
- Con vừa bảo gì? Ai xui con thế? Nhà ta tuy nghèo/ nhưng dòng dõi quan sang.
+ Yêu cầu về kiến thức: Học sinh biết về kiến thức đời sống: Vì hoàn cảnh gia đình Cương muốn làm một nghề để giúp cho mẹ, nghề nào cũng đáng tôn trọng
+ Yêu cầu giáo dục tình cảm: Học sinh thấy được tình cảm, sự vất vả của người mẹ mà từ đó lòng yêu lao động, yêu quí thành quả đạt được, biết tiết kiệm và nhớ ơn những người làm ra sản phẩm phục vụ đời sống con người
b) Phát huy tính tích cực của học sinh:
- Để học sinh khắc sâu hơn những kiến thức cần ghi nhớ, tôi luôn hướng dẫn cho học sinh tự
tìm tòi, nhận xét lẫn nhau để rút ra điều cần học Để phát huy phương pháp dạy học tích cực, tôi giao việc cho từng nhóm, nhóm này tìm từ khó trong bài, nhóm kia tìm nội dung chính của bài, nhóm khác lại nêu bố cục bài…
- Sau khi cả lớp tìm hiểu những yêu cầu đề ra của giáo viên, tôi giúp các em hệ thống những
ý kiến lại và bổ sung ý thiếu Như vậy tất cả học sinh cùng tham gia, tiết học sinh động và đạt hiệu quả cao
c) Tìm từ,ø giải nghĩa và khai thác nghệ thuật:
Tìm từ và giải nghĩa từ:
- Giáo viên có thể chia ra 3 loại từ: Từ khó, từ chủ đề và từ trung tâm
+ Từ khó: Có thể là từ địa phương hoặc từ Hán Việt, thường được giải nghĩa trong phần chú
giải sau mỗi bài đọc
+ Từ chủ đề: Mỗi chủ đề đều có một số từ để khi học, giáo viên cho học sinh rút ra trong bài
và tìm hiểu nghĩa để sử dung từ đó Từ chủ đề cũng có khi là từ kho,ù để học sinh hiểu sâu giáo viên cần kết hợp giải nghĩa các từ khó hay các từ
trung tâm trong quá trình khai thác bài
+ Từ trung tâm: Đây là những từ có sức nặng cần khai thác để làm rõ hơn nội dung bài.
Như vậy, chính những từ ngữ học sinh tìm ra trong quá trình tìm hiểu bài đã giúp học sinh hiểu sâu hơn bài đọc Đó cũng chính là yêu cầu đề ra của bài
Khai thác nghệ thuật:
Tuỳ từng bài, giáo viên xem bài đó có những nét gì nổi bậc về mặt nghệ thuật cần khai thác để phục vụ nội dung chính Khi khai thác nghệ thuật có thể là:
Khai thác bố cục
Khai thác câu văn
Khai thác các biện pháp tu từ
Khai thác hình ảnh, màu sắc, âm điệu
Trang 8+ Khai thác bố cục: Mỗi bài văn có bố cục khác nhau ( bố cục thời gian, bố cục không
gian )
+ Khai thác câu văn: Tuỳ từng bài, từng đoạn có khi tác giả viết câu văn ngắn
hoặc ngắt đoạn đễ diễn tả những động tác nhanh nhẹn, những sự việc dồn dập…
nhưng cũng có khi tác giả viết câu dài để diễn tả những cảnh rộng lớn hoặc kéo dài
Ví dụ 1: Trong bài “ Đường đi SaPa” của Nguyễn Phan Hách ( Tiếng việt 4 tập 2), khi dạy
tôi đã đặc câu hỏi để học sinh tìm hiểu:
- Em hãy tìm câu văn diễn tả hình dáng, màu sắc của bầy ngựa?
*Học sinh trả lời câu đó là: “ Con đen tuyền, con trắng tuyết, con đỏ son, chân dịu dàng,
chùm đuôi cong lướt thướt liễu rủ” Câu văn này được ngắt đoạn ngắn, gọn để nhấn mạnh
một điều: Hình dáng và màu sắc của bầy ngựa tuyệt đẹp
Ví dụ 2: Bài “ Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” của Tô Hoài ( Tiếng việt 4 tập 1),tôi đặc ra câu
hỏi để học sinh tìm hiểu:
- Em hãy cho biết những lời nói và cử chỉ nào nói lên tấm lòng nghĩa hiệp của Dế Mèn? Nêu một hình ảnh nhân hoá mà em thích
* Học sinh trả lời các câu đó là: Lời nói - Em đừng sợ Hãy trở về cùng với tôi đây Đứa độc ác không thể cậy khoẻ ăn hiếp yếu Cử chỉ – Phản ứng mạnh mẽ xoè cả hai càng ra, hành động bảo vệ, che chở, dắt Nhà Trò đi.
+ Khai thác các biện pháp tu từ: Thường thì ta gặp ở lớp 4 các biện pháp tu từ như: Điệp từ,
điệp ngữ, nhân cách hoá Khi khai thác các biện pháp tu từ cũng giúp rất nhiều trong việc làm cho học sinh cảm thụ bài văn
Ví dụ: Khi học bài “ Đường đi Sapa”, học sinh thấy ngay điệp ngữ trong câu văn: “ Thoắt
cái,lác đác, lá vàng rơi trong khoảnh khắc màu thu Thoắt cái, trắng long lanh một cơn mua tuyết trên những cành đào, lê, mận Thoắt cái, gió xuân hây hẫy nồng nàn ” Tác giả viết 3
câu liên tiếp đều có từ “ Thoắt cái” mở đầu Cách đặc câu như thế có tác dụng làm nổi bậc
sự biến đổi đột ngột của thời tiết
+ Khai thác hình ảnh, màu sắc, âm điệu: Khi tìm hiểu bài cần khai thác hình
ảnh, âm điệu, màu sắc bởi chúng có giá trị giáo dục tình cảm và mỹ cảm cao
Ví du 1ï: Khi dạy bài “ Tuổi ngựa”( Tiếng việt 4 tập 1), trong đoạn thơ:
-“ Mẹ ơi con sẽ phi
Qua bao nhiêu ngọn gió Gió xanh miền trung du Gió đen hút đại ngàn
Mấp mô triền núi đá
Con mang về cho mẹ
Ngọn gió của trăm miền”
Tôi yêu cầu học sinh tìm những hình ảnh mang màu sắc, âm thanh gợi lên lời nói của cậu bé trong thơ Sau khi học sinh tìm hiểu nhận xét bổ sung cho nhau, tôi hương dẫn các em tìm ra được những cảm xúc, vẻ đẹp qua những hình ảnh:
d) Tìm hiểu ý và liên hệ thực tế:
Tìm hiểu ý:
- Thực ra trong quá trình giảng dạy tập đọc, từ và ý thường gắn chặt với nhau Tìm hiểu từ để
làm rõ ý của bài, hay nói cách khác, từ nghệ thuật làm rõ nội dung
Ví dụ: Khi dạy bài “ Con Chuồn chuồn nước” của Nguyễn Thế Hội ( Tiếng
việt 4 tập 2), tôi đã yêu cầu học sinh tìm hiểu bài qua các câu hỏi sau:
Trang 9Câu 1: Hình dáng, màu sắc của chú chuồn chuồn nước như thếnào? ( câu hỏi này nặng về
mặt nghệ thuật để học sinh cảm thụ cái đẹp)
* Các em trả lời như sau: - Màu vàng trên lưng chú lấp lánh( phản chiếu ánh sáng như kim cương, mặt nước, gương soi…) – cánh mỏng như giấy bóng – Mắt như thuỷ tinh – Thân thon ( thanh và nhỏ) vàng như màu vàng của nắng mùa thu ( màu vàng nhạt và trong sáng) – Bốn cánh khẻ rung rung như đang phân vân.
Câu 2: Tác giả so sánh bộ cánh, đôi mắt của chú chuồn chuồn nước với những gì? ( câu
hỏi này hỏi về nghệ thuật để đi đến nội dung)
* Các em trả lời: - Tác giả so sánh đôi cánh của chú chuồn chuồn nước với giấy bóng ( loại không thấm nước và trong suốt), đôi mắt của chú được so sánh với thuỷ tinh ( phản chiếu được ánh sáng), bộ cánh mỏng và trong suốt, đôi mắt sáng phản chiếu ánh sáng mặt trời Vẽ đẹp
đó như tô điểm thêm cho những hình ảnh đẹp của đất nước ta ( câu hỏi này hỏi về nghệ thuật để đi đến nội dung)
Câu 3: khi bay lên cao, chú chuồn chuồn nước thấy dưới mặt đất có những gì? ( câu hỏi
này nặng về ý)
* Học sinh tìm ra các ý như sau: - Hồ rộng mênh mông – Luỹ tre rì rào – Cánh đồng với đàn trâu thung thăng gặm cỏ – Dòng sông với những đoàn thuyền ngược suôi Đó là những nét đẹp
của một vùng đồng bằng và cũng là vẻ đẹp phổ biến của nông thôn Việt Nam
Tóm lại, để học sinh thâm nhập và cảm thụ tốt bài tập đọc, những câu hỏi về ý thường gắn với câu hỏi tìm hiểu từ và khai thác hình ảnh Tuy nhiên cần tránh đặt câu hỏi quá dễ
Liên hệ thực tế:
- Các bài tâp đọc cung cấp cho học sinh những kiến thức phong phú về cuộc sống muôn màu
muôn vẻ Những kiến thức đó, muốn được cụ thể, sinh động thì tùy
nội dung từng bài, tôi liên hệ với thực tế
- Liên hệ với thực tế tức là hoà cuộc sống được phản ánh trong sách vào cuộc sống xã hội,
giúp cho kiến thức của học sinh được mở rộng, thêm chắc chắn và việc giáo dục tư tưởng tình cảm cho các em được dễ dàng
Ví dụ: Khi dạy bài “ Thư thăm bạn”( Tiếng việt 4 tập ),tôi đã liên hệ cho các em hiểu bạn
Lương chưa có biết bạn Hồng nhưng đã gợi lên cho Hồng một niềm tự hào về người cha dũng cảm, giúp cho Hồng yên tâm tự tin vào những người thân xung quanh mình Từ đó để cả lớp cùng có một tấm lòngvà noi gương theo bạn Lương luôn luôn quan tâm giúp đỡ bạn
Hoặc khi học bài “ Chị em tôi” lại liên hệ đến một ý thức đạo đức không tốt để mọi người mất lòng tin, bỏ rơi, xa lánh Từ đó các em hiểu được sự
tác hại của nói dối là như thế nào? Sự thật thà là như thế nào? Điển hình qua hai tính cách khác nhau của 2 chị em
-> Điều cần lưu ý khi liên hệ thực tế là: Chỉ nên liên hệ đến cái tốt, cái đẹp, tránh liên hệ
nhiều đến cái xấu Vì như vậy sẽ để lại những ấn tượng không đẹp trong đầu óc của lứa tuổi các em
4 Giúp học sinh đọc đúng và đọc diễn cảm:
a) Giúp học sinh đọc đúng:
- Việc dạy đọc cho học sinh vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật.
Trước hết nó giúp cho học sinh đọc đúng, nghĩa là biết phát âm đúng, biết ngắt hơi, ngưng nghỉ đúng chỗ, làm cho người nghe dễ hiểu Mặt khác nó còn hướng các em tiến tới đọc hay
Trang 10- Để các em đọc đúng các bài văn, khi đọc mẫu tôi thường hướng dẫn để các em nhận biết
những câu khó đọc, yêu cầu các em phải đọc theo cụm từ, ngắt nghỉ đúng ở các dấu câu và biết lên xuống giọng cho phù hợp với từng loại câu, nhấn mạnh ở các từ quan trọng
Ví dụ: Câu “ Người vác trang/ bồ cào/ người phên liếp/ thúng mủng/ vội vã chạy ra đồng”.
Nếu học sinh đọc không ngắt nghỉ dúng chỗ thì câu văn trở nên vô lý, chẳng hạn học sinh đọc
liền mạch “…… thúng mủng vội vã chạy ra đồng”
- Như vậy là sự cảm thụ của các em bị hạn chế khi đọc sai hoặc ngắt, nghỉ không đúng Vì
lẽ đó, tôi luôn chu ý đến việc rèn đọc cho các em.Đọc các bài thơ cũng có những khó khăn như đọc văn xuôi Ngoài ra, đoạc thơ ( còn gọi là văn vần) phải đặc biệt chú ý nhịp điệu của câu thơ Vì nhịp điệu là một phương tiện quan trọng để diễn đạt cảm xúc và hình tượng Các bài thơ trong chuơng trình tập đọc lớp Bốn thường thuộc các thể thơ: 4 chữ, 5 chữ, 7 chữ, 8 chữ, thơ tự do hoặc thơ sáu – tám, tôi nắm vững cách đọc các thể thơ trên:
Ví dụ: Đọc thơ sáu – tám , tuỳ mỗi bài thơ mà có cách ngắt khác nhau:
Bài thơ: “ Mẹ ốm” đọc:
Lá trầu khô / giữa cơi trầu ( nhịp 3 – 3 )
Truyện Kiều gấp lại / trên đầu bấy nay ( nhịp 4 – 4 )
Cánh màn / khép lỏng cả ngày ( nhịp 2 – 4 )
Ruộng vườn vắng mẹ / cuốc cày sớm trưa ( nhịp 4 – 4 )
- Trong bài thơ “ Truyện cổ nước mình”
Tôi yêu / truyện cổ nước tôi ( nhịp 2 – 4 )
Vừa nhân hậu / lại tuyệt vời sâu xa ( nhịp 3 – 5 )
- Thơ 7 chữ thường được ngắt nhịp 4 – 3
Thuyền ta chầm chậm / vào Ba bể
Núi dựng cheo leo / hồ lặng im
( Trên hồ Ba bể)
- Thơ tự do có thể ngắt nhịp:
Giữa trăm nghề / làm nghề thợ rèn ( nhịp 3 – 4 )
Ngồi xuống nhọ lưng / quệt ngang nhọ mũi ( nhịp 4 – 4 )
( Thợ rèn )
Để các em đọc đúng, tôi cho các em tự ngắt câu rồi tôi sửa chữa ( vì lúc này sang phần luyện đọc thì các em đã tìm hiểu kỹ bài nên việc tự ngắt câu để đọc cho đúng rất có hiệu quả)
b) Giúp học sinh đọc diễn cảm:
- Đọc diễn cảm đòi hỏi người đọc phải nắm chắc nội dung từng đoạn, toàn bài và lời nói từng
nhân vật để diễn tả cho đúng tinh thần bài đọc, tức là đi sâu vào bản chất bài đọc Tôi thường hướng dẫn cho học sinh biết một bài văn có lời tác giả ( những đoạn kể chuyện, miêu tả) và lời nhân vật trong bài ( đối thoại)
Ví dụ: Khi rèn đọc bài “ Ở vương quốc tương lai” tôi cho học sinh phân vai đọc theo từng
đoạn, từng màn kịch, đọc đúng theo câu hỏi, câu cảm, ngắt giọng để phân biệt nhân vật và
lời nói nhân vật như: Cậu đang làm gì với đôi cánh ấy? – Mình sẽ dùng nó vào việc sáng chế
trên trái đất – Cậu sáng chế vì thế? – Mình sẽ chế ra một vật làm cho con người hạnh phúc – Vật đó ăn ngon chứ? – Nó có ồn ào không? v v…
Vì vậy chỉ khi nào học sinh hiểu kỹ nội dung bài đọc kết hợp với trình độ đọc khá thì việc đọc diễn cảm mới đạt yêu cầu cao
5 Việc phát triển tư duy và phát triển ngôn ngữ của học sinh: