Những kinh nghiệm dạy nội dung tập đọc nhạc đạt hiệu quả trong bộ môn âm nhạc ở khối 4 5 trường tiểu học thị trấn thường xuân

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn âm nhạc tại trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân, một ngôi trường có bề dày về lịch sử cũng như thành tích, cách chim đầu đàn củ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NHỮNG KINH NGHIỆM DẠY NỘI DUNG TẬP ĐỌC NHẠC ĐẠT HIỆU QUẢ TRONG BỘ MÔN ÂM NHẠC Ở KHỐI 4 - 5 TRƯỜNG

TIỂU HỌC THỊ TRẤN THƯỜNG XUÂN

Người thực hiện: Nguyễn Văn Nam Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thị Trấn SKKN môn: Âm nhạc

THANH HOÁ NĂM 2018

MỤC LỤC

1

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1 2 2 2

2

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận

2.2 Thực trạng vấn đề

2.3 Các giải pháp sử dụng

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

3 4 5 14

3 3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

3.2 Kiến nghị

15 15

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:

Âm nhạc là lĩnh vực diễn tả cái hay, cái đẹp của nghệ thuật ngôn ngữ biểu hiện - âm thanh Chính nhờ ở cái hay, cái đẹp của nghệ thuật ngôn ngữ biểu hiện

- âm thanh, âm nhạc đã mang đến cho con người những cảm xúc cao quý - đó là những cảm xúc thẩm mĩ âm nhạc, làm cho con người trở nên thích thú, tinh thần sảng khoái, trí tuệ sáng suốt, tâm hồn tình cảm được nâng cao, con người trở nên cao thượng và tốt đẹp hơn

Việc dạy Âm nhạc ở bậc Tiểu học góp phần hình thành cho học sinh một

số kiến thức ban đầu về ca hát Âm nhạc góp phần tạo cho các em một tinh thần vui tươi, thoải mái để các em học tốt các môn học khác và giúp các em phát triển một cách toàn diện

Nhiệm vụ dạy học môn âm nhạc cũng như nhiệm vụ dạy các môn học khác ở tiểu học trước hết phải đảm bảo góp phần thực hiện một cách chất lượng

và có hiệu quả mục tiêu yêu cầu giáo dục tiểu học Mục tiêu đó là: Phải hình thành cho học sinh cơ sở ban đầu tốt đẹp, cần thiết cho sự phát triển lâu dài về tình cảm, trí tuệ và thể chất

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn âm nhạc tại trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân, một ngôi trường có bề dày về lịch sử cũng như thành tích, cách chim đầu đàn của giáo dục cấp tiểu học trong toàn huyện, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát, hát rất hay nhưng về phân môn tập đọc nhạc lại bộc lộ những hạn chế nhất định Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây tôi nhận thấy rằng trước một bài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài thì người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, trực quan sinh động, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học

Việc giảng dạy bộ môn âm nhạc hiện nay hầu hết đã có giáo viên được đào tạo đúng chuyên ngành, có đầy đủ các trang thiết bị, nhạc cụ hỗ trợ cho việc giảng dạy cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy áp dụng vào thực tế dạy học môn Âm nhạc ở trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân Từ thực tế đó,

tôi xin đưa ra “Những kinh nghiệm dạy nội dung Tập đọc nhạc đạt hiệu quả

trong bộ môn Âm nhạc ở khối 4 - 5 Trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân”.

Đây là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy tại trường

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Trình bày những kinh nghiệm thu được sau quá trình nhiều năm dạy Âm nhạc cho học sinh Tiểu học

Trình bày hiệu quả thu được sau khi áp dụng những phương pháp, hình thức và biện pháp dạy học môn Âm nhạc

Giúp giáo viên dạy tốt, học sinh học tốt phân môn Tập đọc nhạc

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 4, 5 trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân nơi tôi đang giảng dạy

Chú ý học sinh có năng khiếu vượt trội

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp thực hành

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Về mặt sư phạm, gọi Tập đọc nhạc vì đọc là hoạt động chính, hoạt động

chủ yếu Cùng với hoạt động đọc còn có hoạt động ghi và chép nhạc bằng kí

hiệu nốt Nhưng không phải vì thế mà Tập đọc nhạc thuần túy chỉ là một môn

học đọc, dù đọc là hoạt động chính, hoạt động chủ yếu Bởi lẽ, âm thanh về bản chất không phải là một hiện tượng nhìn - thấy, nó không tự đến, mà là hiện tượng nghe - thấy, nó phải được vang lên nhờ tai người mà nghe thấy nó Vậy thì muốn đọc phải nghe, không nghe không có âm thanh để đọc Đó là con đường là cách duy nhất để tích lũy, có cảm giác tự giác và trí nhớ âm thanh, tái tạo lại nó một cách chính xác

Xuất phát từ thực trạng dạy học Âm nhạc cho học sinh Tiểu học Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của giáo viên Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được bài tập đọc nhạc? Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao - thấp, dài - ngắn Để làm được việc đó, một yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc

Là giáo viên được đào tạo chuyên ngành Âm nhạc Tiểu học, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân tôi ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều

em còn rất lúng túng trong việc ghi nhớ những kí hiệu nhạc, việc trình bày và thể hiện nó Trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học tập đọc nhạc khá hiệu quả mà tôi đã tiến hành trong thời gian qua

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Đa số các em học sinh ở trường Tiểu học Thị Trấn, tuy là một trường nằm trên địa bàn trung tâm của một huyện, thế nhưng lại là một huyện miền núi nên

ít nhiều còn bộc lộ nhiều hạn chế, các em không có điều kiện tiếp cận sớm với

âm nhạc bởi, là một huyện nghèo, không có cung văn hóa hay một địa chỉ thích

hợp cho việc tiếp cận với âm nhạc nên viêc các em khi học nội dung "Tập đọc

nhạc" gặp không ít khó khăn, thể hiện nhiều nhược điểm, chủ yếu là các em đọc

theo kiểu nhắc lại lời thầy, cô “ đọc vẹt” Trong một lớp chỉ có 6 - 8 học sinh có

thể đọc nhạc tương đối tốt, số còn lại các em đọc chưa chuẩn xác, thường dựa vào những bạn đọc tốt để đọc theo Nên khi tách riêng để đọc cá nhân hoặc đến tiết học sau các em lại quên hoặc đọc sai Vì vậy, giáo viên phải từng bước giúp các em có được sự tự tin, nắm được các kiến thức, các kỹ năng cơ bản từ đó giúp các em phát triển tai nghe và khả năng thể hiện tốt các bài tập đọc nhạc Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường, tôi

đã tìm hiểu khả năng đọc nhạc của học sinh Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em có năng khiếu Còn lại các em khác thì chỉ học vì

“phải học” hoặc các em chỉ yêu thích phân môn học hát nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

Qua kiểm tra đọc một bài tập đọc nhạc thì số lượng các em đọc tốt còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện bài tập, bên cạnh những em trình bày tự nhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ đọc với tính chất thuộc lòng, đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà chưa đúng trường

độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc như cách ta vần thường gọi đó là việc trả bài cho xong

Vì vậy để khắc phục tình trạng này tôi xin trình bày những kinh nghiệm của mình về vấn đề này

Hình ảnh một tiết học có nội dung Tập đọc nhạc

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể

như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp 4 các em học

8 bài tập đọc nhạc, sang lớp 5 các em cũng được học 8 bài tập đọc nhạc nhưng các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao hơn một bước Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã có của các

em một cách tốt nhất

* Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc:

Nhắc lại một số kiến thức đã học ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các

kí hiệu ghi nhạc đơn giản như: khóa Son, khuông nhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc,…đặc biệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc đọc được hay không đọc được các bài tập đọc nhạc của học sinh ở các lớp trên Tôi nhận thấy việc nắm vững một số kí hiệu âm nhạc ở lớp 3 là vô cùng quan trọng Nó là tiền đề để lên lớp 4, lớp 5 các

em có thể học được và học tốt phân môn Tập đọc nhạc

Đối với việc dạy về khuông nhạc thì người giáo viên cần phải tìm ra cách dạy thích hợp, thiết thực mà gần gũi với các em

Ví Dụ: giáo viên có thể lấy ngay những dòng kẻ trong vở ô li của các em (loại vở 4 li), mỗi một dòng kẻ trong ô li sẽ tương ứng với một dòng của khuông nhạc, 4 li sẽ là 4 khe của khuông nhạc và giáo viên dạy cho học sinh cách đánh

số theo thứ tự từ dưới lên, cách này tuy đơn giản nhưng lại rất dễ nhớ

Vậy giáo viên phải cho học sinh nắm được khái niệm khuông nhạc và khóa son là gi?

Khuông nhạc: Khuông nhạc là hệ thống năm dòng kẻ nằm ngang, song

song và cách đều nhau, giữa các dòng tạo thành bốn khe hở, thứ tự các dòng kẻ

và các khe của khuông nhạc, quy định được tính từ dưới lên, ngoài 5 dòng kẻ chính và 4 khe hở chính nóí trên khuông nhạc còn có các dòng kẻ phụ và khe hở phụ ở phía trên và phía dưới khuông nhạc dung để ghi các nốt nhạc lên,

Còn đối với việc dạy cho các em nắm được khóa son và vị trí các nốt nhạc thì đây lại là một vấn đề tương đối khó, vì khóa son là một kí hiệu tương đối khó thể hiện đối với các em, hơn thế nữa vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc không nhiều nhưng việc dạy và phân phối chương trình lại bất hợp lí không lên tục nên các em nhanh quên

Khóa son: ở đầu mỗi khuông nhạc phải ghi một kí hiệu gọi là khóa nhạc (

trường hợp cần phải đổi khóa, khóa có thể ghi ở giữa khuông nhạc) khóa nhạc

dùng để định tên cho nốt nhạc, có nhiều loại khóa nhạc nhưng thông dụng nhất

là khóa son

Giáo viên viết khóa Son vào khuông nhạc trên bảng và hướng dẫn học sinh tập viết khóa Son vào khuông nhạc trong vở của mình Trong quá trình dạy tôi nhận thấy các em viết khóa Son còn chưa cân đối, điềm xuất phát chưa chính xác, nét vòng cung còn đưa ngược chiều Vì vậy giáo viên vừa viết khóa Son vừa hướng dẫn các em một cách tỉ mỉ: Điểm xuất phát của khóa Son bắt đầu từ dòng kẻ thứ 2 của khuông nhạc, vòng tròn theo chiều kim đồng hồ lên trên chạm vào dòng 3 sau đó vòng xuống chạm vào dòng 1, tiếp tục kéo lên trên cao hơn khuông nhạc một ô li nhỏ và kéo xuống dưới khuông nhạc một ô li nhỏ tạo thành nét khuyết ở dòng kẻ thứ 4 của khuông nhạc

Ngoài việc chuẩn bị bảng phụ để học sinh quan sát thì chúng ta thấy tất cả các bài hát trong tập bài hát lớp 3 đều được viết ở khuông nhạc khóa Son Vì vậy giáo viên cho học sinh quan sát kĩ bất kì một khuông nhạc nào trong các bài hát của tập bài hát

Vậy để học sinh diễn đạt và biết cách ghi cao độ các nốt nhạc lên khuông nhạc giáo viên cần chỉ cho học sinh biết cần phải dung các ký hiệu như sau:

- Nốt nhạc.

- Khuông nhạc.

- Khóa son

Đây chính là hình ảnh trực quan nhất để học sinh nhận biết khuông nhạc

và khóa Son, vậy nên khi giáo viên dạy xong tiết học về nội dung này thì giáo viên nên nhắc lại thường xuyên ở các tiết học tiếp theo ( thời lượng do giáo viên chủ động sắp xếp) để các em được cập nhật thường xuyên

Ở lớp 4, do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn tập đọc nhạc đặt

ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc trong phạm vi 1 quãng 8 Sau đó, các em được tiếp cận với thang 5 âm: Đô - Rê - Mi - Son - La và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi

- Pha - Son - La - Si

Sang lớp 5, phân môn tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều viết ở nhịp ; dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô - Rê - Mi - Son - La

hoặc thang 7 âm: Đô - Rê - Mi - Pha - Son - La - Si

Trò chơi: Những nốt nhạc vui

Việc nhắc lại kiến thức vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc là một việc làm vô cùng quan trọng, nó quyết định đến việc các em có thể đọc hat không đọc được bài Tập đọc nhạc Vậy giáo viên nên cũng cố nhắc lại cho các em qua các tiết dạy bằng việc cho chơi trò chơi ‘Những nốt nhạc vui”

VD: Chọn 7 em thể hiện cho 7 nốt nhạc trong hàng âm cơ bản, ban đầu cho các em đứng theo đúng vị trí quy định từ nốt Đồ cho đến nốt Si, khi giáo viên gọi đến tên nốt nào tương ứng với mình thì em đó bước lên phía trước nhún

3 cái Sau khi đã thành thạo giáo viên có thể cho đổi vị trí khác nhaVề tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình nốt móc đơn, nốt đen, nốt trắng, dấu lặng đen và chấm dôi Cách dạy thực hành các hình nốt có thể thực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng tên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng, ta có thể thay bằng tiếng trống: Tùng, rinh

Vấn đề đặt ra ở đây là học sinh không thể đọc được bài tập đọc nhạc khi không nhận biết được nốt nhạc Vì vậy giáo viên phải thường xuyên ôn tập củng

cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc qua một trò chơi

Với cách áp dụng trò chơi “khuông nhạc bàn tay” là một áp dụng rất hay

và thiết thực, bởi nó vừa gây hứng thú khi các em được chơi một trò chơi mà

thông qua đó các em được “học mà chơi, chơi mà học” và có thể nhìn thấy và

áp dụng bất kì mọi lúc, mọi nơi

Trò chơi: Khuông nhạc bàn tay

Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quả cũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Sau khi giới thiệu bài tập đọc nhạc, nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tập đọc nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạc không chỉ giúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt trên khuông nhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau Giáo viên có thể đưa ra một số biểu đồ thể hiện sự tương quan cao thấp giữa các âm để học sinh luyện đọc Đây là cách áp dụng cái biết rồi để học cái chưa biết, đi dần từ dễ đến khó Hoặc có thể cho học sinh luyện tập cao độ theo khuông nhạc bàn tay: Năm ngón tay tượng trưng cho năm dòng kẻ của một khuông nhạc Giáo viên dùng thước để chỉ vào các ngón tay hoặc kẽ tay cho học sinh xướng âm mà không phải kẻ khuông nhạc lên bảng

Ví dụ: Đô: Ngón tay trỏ đặt song song bên dưới ngón út.

Rê: Ngón tay trỏ chỉ bên dưới ngón út

Mi: Chỉ vào ngón út

Pha: Chỉ vào khe giữa ngón út và ngón áp út

Son: Chỉ trên ngón áp út

La: Chỉ vào khe giữa ngón áp út và ngón giữa

Si: Chỉ vào ngón giữa

Sau khi học sinh đã nhận biết được vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc bàn tay, giáo viên yêu cầu các em thực hiện chỉ vị trí các nốt nhạc theo yêu cầu của giáo viên Khi có hiệu lệnh của giáo viên ( nốt Son, nốt Mi, nốt Đồ, ) học sinh nhanh chóng xác định vị trí và chỉ vào khuông nhạc bàn tay của mình

Giáo viên tổ chức cho học sinh luyện tập theo nhóm đôi: 2 em ngồi cùng bàn quay mặt lại với nhau Em A nêu tên nốt nhạc, em B chỉ vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc bàn tay Sau đó đổi lại (em B nêu tên nốt nhạc, em A chỉ vị trí nốt nhạc)

- Giáo viên gọi 2 học sinh lên bảng thực hiện:

+ Em thứ nhất: Nêu tên nốt nhạc

+ Em thứ hai: Chỉ vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc bàn tay

Thực tế cho

thấy cách học mà chơi

trong phần luyện tập

cao độ nốt nhạc trên

khuông nhạc sẽ làm

cho không khí lớp học

sôi nổi, các emtheem

phần hào hứng để học

tập Thủ pháp này đòi

hỏi các em cùng một

lúc phải thực hiện hai

kỹ năng: Nhận biết

nốt nhạc trên khuông

và đọc đúng cao độ Vì vậy giáo viên phải chỉ chậm, dứt khoát, rõ ràng

VD: - Tổ 1: 3 âm: ĐRM - RMS - MSL - SLĐ ( Đi lên, đi xuống).

Hoạt động thực hành theo cặp