Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.. Anh thanh niên vừa vào, kêu lên.Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn đến tr
Trang 2Người thực hiện : Trần Văn Hà Trường THCS Nhật tân
Trang 3KiÓm tra bµi cò
? §äc thuéc khæ th¬ cuèi cña bµi th¬ Sang thu cña H÷u ThØnh? Nªu c¶m nhËn cña “ ”
em vÒ khæ th¬ nµy?
Trang 5Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
- Trời ơi chỉ cịn cĩ năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nĩi
to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh
chạy ra nhà phía sau rồi trở vào liền, tay
cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi
đứng dậy Cơ gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
1 Ví dụ
Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên.Để
người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy
chiếc khăn tay còn vo tròn đến trả cho
cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại
chiếc khăn và quay vội đi
Theo Nguyễn thành Long Lặng lẽ Sa Pa
? Qua câu “Trời ơi , chỉ còn có
năm phút !” , em hiểu anh thanh niên muốn nói điều gì ?
Thời gian cịn lại của cuộc gặp gỡ là rất ngắn
? Căn cứ vào đâu mà em biết được điều đĩ?
Chỉ cịn cĩ 5 phút
? Ngồi thơng báo thời gian anh cịn muốn nĩi điều gì?
Bộc lộ cảm xúc tiếc nuối vì thời gian của cuộc gặp gỡ là rất ít
? Dựa vào đâu mà em biết được điều đĩ?
Trời ơi
? Vậy cĩ mấy cách hiểu nghĩa câu trên?
2 cách
?Với cách hiểu thứ nhất ( thơng báo thời gian) thì khi nĩi ra tất cả mọi người đều hiểu hay chỉ 1 người hiểu?
Tất cả mọi người đều hiểu
? Tại sao tất cả mọi người đều hiểu?
Vì nghĩa được thể hiện rõ ràng qua từng câu chữ => Tường minh.
? Với cách hiểu thứ 2 ( kín đáo bộc lộ cảm xúc thể hiện sự tiếc nuối thời gian cịn lại rất ít) thì cĩ phải mọi người đều hiểu hay chỉ 1 vài người hiểu?
Một vài người hiểu
? Vì sao lại chỉ cĩ một vài người hiểu ?
Vì nghĩa được thể hiện một cách kín đáo
=> Hàm ý
Trang 6? Vì sao anh thanh niên khơng nĩi thẳng điều đĩ với ơng hoạ sĩ và cơ gái?
Vì ngại ngùng vì muốn che giấu tình cảm của mình
? Vậy theo em khi nào người ta sử dụng hàm ý?
Khi người nĩi khơng thể hoặc khơng muốn nĩi trực tiếp
+ Khơng muốn bộc lộ cảm xúc hoặc tế nhị kín đáo bộc lộ cảm xúc của mình
+ Khơng chịu trách nhiệm về hàm ý chứa trong câu nĩi của mình
? Câu nĩi thứ hai của anh thanh niên Oâ! Cô còn quên chiếc mùi soa
Khơng chứa ẩn ý gì, câu này mang nghĩa tường minh
Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý
Trang 7Tường: tường tận, rõ ràng, cụ thể
Hàm: ẩn, chứa
Ý: ở bên trong Ý được chứa đựng bên trong
Trang 8* Lưu ý: Hàm ý phụ thuộc vào tình huống giao
tiếp, tức cùng một câu nói nhưng trong những tình huống khác nhau thì hàm ý sẽ khác nhau.
Ví dụ: Trời sắp mưa rồi đấy!
Hàm ý: - Lấy quần áo vào.
- Nhớ mang áo mưa theo.
- Đừng đi, kẻo ướt.
- …
Trang 9Theo em trong giao tiếp hàng ngày ngoài sử dụng nghĩa tường minh thì người ta có sử dụng hàm ý không? Lấy ví dụ?
Ví dụ Người có Quốc tịch Việt Nam là công dân nước cộng
hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (điều 4 luật Quốc tịch 1998)
? Câu trên có sử dụng hàm ý không?
Không sử dụng hàm ý
-Hoàn cảnh sử dụng tường minh và hàm ý:
+ trong văn bản nghệ thuật và giao tiếp hàng ngày thì có thể sử dụng cả nghĩa tường minh và hàm ý
+ Trong văn bản hành chính công vụ và văn bản khoa học chỉ sử dụng nghĩa tường minh
Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý
3 Ghi nhớ
Trang 10Tiết 123: Nghĩa tường minh và hàm ý
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý
A: Tối nay cậu đi
làm xong bài tập.
B không đi được vì chưa làm xong bài tập
Trang 11Ngữ văn: Tiết 123: Nghĩa tường minh và hàm ý
Tình huống:
Hai chị em đang chơi đùa thì bố bảo:
- Đã 11 giờ đêm rồi đấy!
-> Câu nói có chứa hàm ý, nội dung của câu nói: Khuya rồi, hai chị em hãy đi ngủ đi.
Trang 12Lưu ý!
- - Trong giao tiếp:
+ Nói: Thận trọng, rành mạch…
+ Nghe: Tinh tường…
- - Trong đọc- hiểu tác phẩm nghệ thuật: Trong đọc- hiểu tác phẩm nghệ thuật:
Suy ngẫm để tìm ra được hàm ý
trong đó…
- Phát hiện, suy diễn hàm ý cần hợp lí dựa trên nghĩa tường minh, trên tình huống giao tiếp…
Trang 13II/ Luyện tập
1 Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
- Trời ơi chỉ cịn cĩ năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nĩi
to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh
chạy ra nhà phía sau rồi trở vào liền,
tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi
đứng dậy Cơ gái cũng đứng lên, đặt lại
chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác
già.
Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên.Để
người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy
chiếc khăn tay còn vo tròn đến trả cho
cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại
chiếc khăn và quay vội đi
a Câu nào cho thấy hoạ
sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên? Từ ngữ nào giúp em nhận
ra điều ấy?
b Tìm những từ ngữ miêu
tả thái độ của cơ gái trong câu cuối đoạn văn Thái độ
ấy giúp em đốn ra điều gì liên quan tới chiếc mùi soa?
Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
Cơ gái ngượng vì định kín đáo để khăn lại làm vật kỉ niệm cho anh thanh niên nhưng anh lại quá thật thà tưởng cơ bỏ quên nên gọi
cơ để trả lại
Trang 142/ Đọc đoạn trích sau và cho biết hàm ý các câu in đậm:
Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họavà cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu với anh một họa sĩ lão thành nhé Và cô
đây là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách về nhà đi Tuổi già cần
nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái món chè
pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.
Trả lời: Ơng hoạ sĩ già cần nước chè, ở Lào Cai đi sớm quá nên chưa kịp uống
Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II/ Luyện tập
Trang 15Tiết 123:
3 Bài 3:
Chỉ ra hàm ý trong khổ thơ cuối bài thơ Sang thu của Hữu “ ”
Thỉnh”
Đã vơi dần cơn mưa Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi.”
Đáp án:
Khi con người ta đã đứng tuổi, đã trải nghiệm và
từng trải nhiều thì càng vững vàng, càng bình
tĩnh,bản lĩnh hơn trước những tác động bất thường
của ngoại cảnh cuộc đời
4 Bài 4: Bài tập tình huống
Trang 16? Hãy chọn đáp án đúng nhất trong những câu sau:
1 Haứm yự laứ phaàn thoõng baựo:
A Traựi ngửụùc vụựi nghúa tửụứng minh.
B AÅn ủaống sau nghúa tửụứng minh.
C Khoõng dieón ủaùt trửùc tieỏp baống tửứ ngửừ trong caõu.
D ẹửụùc dieón ủaùt trửùc tieỏp trong caõu.
2 Duứng haứm yự trong trửụứng hụùp naứo sau ủaõy?
A Khi khoõng bieỏt dieón ủaùt roừ yự.
B Khi khoõng muoỏn noựi roừ yự.
C Khi khoõng muoỏn ngửụứi nghe hieồu yự.
D Khi muoỏn chaỏm dửựt cuoọc thoaùi.
BAỉI TAÄP CUÛNG COÁ
Trang 17Tiết 123 NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II/ Luyện tập
3/ Đọc đoạn trích sau và tìm hàm ý trong câu in đậm và cho biết
nội dung của hàm ý đĩ ?
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh Nó phải gọi nhưng
lại nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn
cơm” Con bé đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.
Câu “ Cơm chín rồi !” có chứa hàm ý , đó là “Ông vô ăn cơm đi!”
Trang 18Kính chúc quý thầy cô và các em học sinh mạnh khoẻ