SKKN khoa học lớp 5

- Để dạy tốt môn khoa học, người GV cần biết phối kết hợp các phươngpháp dạy học như : Phương pháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương pháp nhóm; phương pháp trò chơi học tập …Trong

NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI

TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 5 PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU

1/ Lý do chọn đề tài.

* Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD-ĐT đã đặt ra : Giáo dục cho HSTiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ.Bởi vậy cùng với các môn học khác, môn khoa học đã góp phần không nhỏvào việc hình thành và phát triển toàn diện cho HS

- Để dạy tốt môn khoa học, người GV cần biết phối kết hợp các phươngpháp dạy học như : Phương pháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương

pháp nhóm; phương pháp trò chơi học tập …Trong đó phương pháp Trò chơi

học tập là một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến

khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các emđược tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học -Nhà tâm lý học Kun Kel người Anh nói : “ Trò chơi học tập là một phươngpháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn…Khi bị khépvào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”

- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:

+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui

vẻ, thân ái, thông cảm

+ Quá trình học tập còn trở thành 1 hình thức vui chơi hấp dẫn

+ HS thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn

+ HS tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn

+ HS được hệ thống và củng cố kiến thức

*Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào, mấttrật tự ảnh hưởng đến hoạt động khác, lại có ý kiến cho rằng phương pháp nàychỉ là hình thức và thay bằng hoạt động cá nhân, nếu có tổ chức cũng chỉ làgượng ép, miễn cưỡng

- Mặt khác, một số GV khi sử dụng Trò chơi học tập lại chưa biết lựa chọn

nội dung bài dạy để vận dụng phương pháp trò chơi cho hợp lý, hoặc trò chơiđưa ra không có tác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu bài học nên việc tổ

chức Trò học tập chơi chưa đạt hiệu quả…

Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không

những giúp HS tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạocho các em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạođiều kiện cho sự phát triển toàn diện ở HS Tiểu học

- Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số HS rất muốn được tham gia Trò

chơi học tập nhưng vẫn còn không ít HS thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn tham

gia vào các hoạt động này Mặt khác, trong môn khoa học lớp 5 có rất nhiều

tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức

mới hoặc để củng cố kiến thức đã học

* Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của

phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.

2/ Đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 đã được nhiều

tài liệu hướng dẫn, nhiều GV, giảng viên nghiên cứu để nâng cao hiệu quảcủa phương pháp này

- Tuy nhiên, để có biện pháp cụ thể, hướng dẫn từng bài phù hợp trong mônkhoa học lớp 5 để GV áp dụng giảng dạy nâng cao chất lượng chưa rõ ràng

- Mặt khác, hiện nay, nhu cầu giáo dục ở nước ta ngày càng đổi mới, đổimới về phương pháp dạy học, đổi mới về nội dung chương trình để nền giáodục ngày càng tiến bộ, theo kịp các nước khác trên thế giới Do vậy, phương

pháp Trò chơi học tập cũng cần có sự chỉnh sửa và thay đổi.

Chính vì vậy, tôi vẫn mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của

phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.

3/ Mục đích nghiên cứu

-Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của HS và GV khi

tham gia và tổ chức Trò chơi học tập.

-Tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn mà HS và GV

mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập Qua đó dần nâng cao hiệu quả của phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 nhằm nâng cao chất

lượng dạy và học , giúp các em phát triển toàn diện ngay từ bậc học đầu tiên

4/ Nhiệm vụ nghiên cứu.

* Để đạt được mục đích trên, người GV cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu những vấn đề chung về môn khoa học lớp 5

- Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học mônkhoa học

- Nghiên cứu đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi HS

- Tìm hiểu thực tế HS Trường TH Mường Lai về sở thích tham gia trò chơihọc tập, về sự tiếp nhận kiến thức khoa học …Để phát hiện những khó khăn,vướng mắc, những tồn tại cần giải quyết

5/Phương pháp nghiên cứu

* Để nghiên cứu thực tế, tôi đã sử dụng những phương pháp như:

- Phương pháp nghiên cứu: Đọc các tài liệu, giáo trình có liên quan đến vấn

đề nghiên cứu để làm cơ sở giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu

- Phương pháp điều tra : Nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết, nguyênnhân, chuẩn bị cho các bước nghiên cứu tiếp theo

- Phương pháp đàm thoại :Trao đổi với HS để hiểu tâm tư, nguyện vọng ,những khó khăn , vướng mắc…của các em.Trao đổi với BGH nhà trường, vớibạn bè đồng nghiệp để học hỏi kinh nghiệm trong giảng dạy…

- Phương pháp quan sát: Quan sát HS qua mỗi tiết học chính khoá cũng nhưngoại khoá để phát hiện khó khăn, thuận lợi trong quá trình hoạt động

- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm : Để kiểm nghiệm tính thực thi,khả năng và tác dụng của trò chơi vào bài học đã thiết kế để điều chỉnh chohợp lý

6/ Giới hạn Phạm vi nghiên cứu.

- HS lớp 5 Trường Tiểu học Mường Lai

- Nghiên cứu một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháptrò chơi trong môn khoa học lớp 5

- Kế hoạch thực hiện đề tài tiến hành trong năm học 2010-2011

7/ Thời gian nghiên cứu

- Năm học 2010 - 2011

- Cùng với sự hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, với các đề tài nghiên cứu khác, sựnghiên cứu của tôi cũng đã đề cập đến sự chuẩn bị, các bước tiến hành, hìnhthức tổ chức… cho một trò chơi học tập.

- Mặt khác, qua thời gian tìm tòi, nghiên cứu, tôi đã chỉ ra được từng bài cụthể để vận dụng phương pháp trò chơi học tập trong tiết học

- Chỉ ra được mục tiêu của từng trò chơi đó để vận dụng cho phù hợp

PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG

CHƯƠNG I: Cơ sở lý luận.

Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứatuổi, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý

của lứa tuổi này Bởi vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy.

* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó

còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của HS Phương pháp

tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy

và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanhtrí, có óc tư duy, tưởng tượng của HS Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính

là việc GV hướng dẫn HS hoàn thành tốt phẩm chất của con người mớiXHCN

* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháphọc tập có hiệu quả của HS Thông qua trò chơi, HS được tập luyện, làm việc

cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác

Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu họcMường Lai được hình thành ở các lớp học, và đặc biệt là các em HS lớp 5

CHƯƠNG II: Khảo sát thực trạng.

Sau khi được phân công giảng dạy khối 5, môn Khoa- Sử- Địa, tôi đã tiếnhành điều tra cụ thể về tình hình HS, sự mong muốn và khả năng tham gia tròchơi học tập trong môn khoa học nói riêng và trong các môn học khác nóichung Kết quả như sau:

Đầu năm:

- Tổng số HS :

- Số HS muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau tròchơi học tập :

- Số HS muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui chơi làchính mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học tập :

- Số HS chưa muốn tham gia:

Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là

do một số nguyên nhân sau:

1 Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi : chơi để làm gì? chơi nhằmmục đích gì?

2 Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng-phạt”…giữa các đội chơi

3 Trò chơi GV đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôi cuốn HS

4 Trò chơi quá khó, các các em không thể tham gia

5 GV không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy ra dẫn đến tìnhtrạng trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thu hoạch được gì

Để khắc phục những nguyên nhân trên tôi đã nghiên cứu dần để tìm hướnggiải quyết như sau:

CHƯƠNG III : Những biện pháp

1/ GV cần lựa chọn nội dung bài dạy phù hợp với nội dung trò chơi.

Không phải tiết khoa học nào cũng cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi

học tập Nếu như vậy thì GV đã quá lạm dụng phương pháp này Vì thế , với

mỗi tiết dạy, GV cần xác định rõ mục tiêu của bài học, lựa chọn phương phápdạy học cho phù hợp với nội dung từng phần, áp dụng linh hoạt các phươngpháp dạy học trong tiết dạy sao cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, HS tiếp thu

bài tích cực, chủ động hơn Tuỳ từng bài mà GV sử dụng phương pháp Trò

chơi học tập cho thích hợp Khi đã lựa chọn được phương pháp dạy học cho

mỗi hoạt động, GV cần xác định rõ mục tiêu để xây dựng hình thức tổ chứccho hoạt động đó

2/ Giúp HS xác định rõ mục đích của trò chơi.

Trước khi tổ chức cho HS tham gia chơi, GV cần giúp HS hiểu :Qua tròchơi , các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng cố hay khắc sâu , hệ thốngđược những kiến thức gì?

Phần lớn Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 ở 2 dạng kiến thức:

chơi để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố , hệ thốnghoá kiến thức đã học Cụ thể như sau:

a/ Trò chơi để hình thành kiến thức mới.

Tiết - trang Tên trò chơi

Mục đích trò chơi

T1-trang4 Bé là con ai? HS nhận ra, mỗi trẻ em đều có

những đặc điểm giống bố, mẹ mình.T2,3-trang6 Ai nhanh, ai đúng? HS biết phân biệt đặc điểm về mặt

sinh học và xã hội của nam và nữ.T6-trang 14 Ai nhanh, ai đúng? HS hiểu 1 số đặc điểm chung của trẻ

ở từng giai đoạn từ 3 đến 10 tuổi.T11-trang 30 Ai nhanh, ai đúng? HS biết tác nhân gây bệnh, sự nguy

hiểm của bệnh viêm não

T16-trang 34 Ai nhanh, ai đúng? HS giải thích được HIV, AIDS là

gì? các đường lây bệnh HIV,T17-trang36 HIV lây hay không

HS biết phương pháp sản xuất muối

từ nước biển, sản xuất nước cất tiêm

112 động vật đẻ con, động vật đẻ trứng.T57-trang

116

Bắt trước tiếng kêu HS biết thời gian, địa điểm sinh sản

của ếch

b/ Trò chơi để củng cố hoá kiến thức

Tiết - trang Tên trò chơi Mục đích của trò chơi

T7-trang 16 Ai, đang ở giai đoạn

nào?

Củng cố hiểu biết về lứa tuổi vịthành niên, tuổi trưởng thành, tuổigià

T9,10-trang20 Chiếc ghế nguy hiểm Thực hành để củng cố sự hiểu biết về

tác hại của chất gây nghiện

T11-trang24 Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về giá trị dinh dưỡng của

thuốc và cách sử dụng thuốc an toàn.T18-trang 38 ứng xử khôn khéo HS biết cách ứng xử khi bị xâm hại.T20,21-

sự ô nhiễm môi trường

-Cách nêu mục tiêu của trò chơi ,GV cần đưa ra một cách khéo léo, hấp dẫn,

có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho HS

- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫncủa trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần GV ép buộc Để

có được điều đó, GV cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý ; hợp lý về

thời gian; hợp lý về hình thức chơi ; về luật chơi ; về hình thức khenthưởng…

3/ Cách xây dựng trò chơi học tập.

GV có thể tổ chức 1 hoạt động học tập thành 1 trò chơi học tập khi đã có đủcác điều kiện sau:

- Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi

- Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi

- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng

- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…

Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của GV, góp phần quyết định sựthành công hay không của trò chơi

a/Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho HS tham gia trò chơi.

Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi trò chơi học tập nói riêng, GV

cần xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những đồ dùng nào?dụng cụ nào? phương tiện nào? từ đó, GV dành thời gian để chuẩn bị ( hoặcgiao cho HS chuẩn bị ) chu đáo

2 Bảng từ có nội dung giống nhau:

Các hành vi có nguy cơ lây nhiễm

HIV

Các hành vi không có nguy cơ lâynhiễm HIV

Những tấm thẻ chữ, GV không cần làm cầu kì, không có dấu hiệu phân biệt ở

2 hành vi khác nhau, nhưng chữ viết phải rõ ràng, phía sau thẻ có gắn namchâm để HS gắn thẻ lên bảng lớp một cách dễ dàng

+ Chuẩn bị cho trò chơi “Ghép chữ” (T52-trang106 )

Đánh răng chung bàn chảiNghịch bơm, kim

tiêm đã dùng

-2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:

Với tranh câm GV cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật

có hoa Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảo tínhkhoa học và thẩm mỹ cho bức tranh

Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút HS tham gia

Sự rõ ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức,nhiệm vụ của bản thân trong quá trình tham gia chơi Sự chuẩn bị cho một tròchơi không nhất thiết phải quá cầu kì, đôi khi còn dễ tìm, dễ kiếm

+ Để chuẩn bị “ Chiếc ghế nguy hiểm” cho trò chơi T10-trang20 , GV chỉcần lấy luôn chiếc ghế của mình, phủ lên ghế một tấm vải tối màu để HSkhông phát hiện được bên trong ghế là cái gì? Sự chuẩn bị này tuy đơn giảnnhưng vẫn tạo được sự tò mò, tâm trạng hồi hộp của HS khi đến gần chiếcghế , chiếc ghế ấy sẽ thu hút HS tham gia vào trò chơi.

Với sự chuẩn bị như vậy, GV sẽ khuyến khích các em tham gia vào tròchơi Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, GV cần biết bố trí thời gian cho

các hoạt động trong tiết học một cách hợp lý Trò chơi học tập cũng là 1 hoạt

động trong tiết học Bởi vậy, GV cần sắp xếp thời gian, thời điểm phù hợpcho mỗi trò chơi

b/ Xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi.

Để xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, GV cần đọc kĩ mục tiêutiết dạy, mục tiêu của trò chơi để phân bố thời gian cho hợp lý

Ở những trò chơi hình thành kiến thức mới, hoạt động này được diễn ra đầutiết học hoặc đầu một phần nội dung bài học Những trò chơi để củng cố nộidung kiến thức đã học thường diễn ra cuối tiết học hoặc cuối 1 phần nội dungvừa học Tuy nhiên, trò chơi diễn ra vào thời điểm nào, GV cũng cần xác địnhthời gian cho hợp lý, không để ảnh hưởng đến thời gian của tiết học hoặc thờigian của tiết học khác

* VÍ DỤ:

-Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?” (Tiết 14- trang 30 ),đây là hoạt động đầutiên của tiết học, cũng là một hoạt động chính giúp HS hiểu được :

+ Tác nhân gây bệnh viêm não

+ Tác hại của bệnh viên não

+ Lứa tuổi hay mắc bệnh viêm não

+ Đường lây truyền bệnh viêm não

Bởi vậy, GV cần dành từ 15-17 phút để HS có đủ thời gian để đọc các thôngtin trong SGK- thảo luận rồi lựa chọn đáp án đúng Đáp án đúng chính lànhững kiến thức mới mà các em đã tự tìm hiểu, khám phá cho bản thân

-Trò chơi: Ghép chữ (Tiết 52-trang 106 ), đây là trò chơi có mục đích đểcủng cố kiến thức vừa học ở hoạt động trên, vì vậy GV không cần quá nhiều

thời gian cho trò chơi, sẽ gây ảnh hưởng đến các hoạt động khác, chỉ cần từ

5-7 phút, đủ để HS đọc nhanh nội dung ghi trên các tấm bìa rồi gắn vào : Sơ đồnhị và nhuỵ của hoa

Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp cho GV tự tin, chủ động trong tiết dạy Bởivậy ngoài việc chuẩn bị về đồ dùng dụng cụ, xác định thời gian, thời điểmcho hợp lý GV cần xác định địa đểm, số lượng HS tham gia chơi cho mỗi tròchơi để phù hợp cả về không gian, thời gian, phù hợp với cả 3 đối tượng HS

c/ Địa diểm và đối tượng HS tham gia chơi.

Phần lớn các trò chơi được diễn ra trong lớp học Tuy vậy, với mỗi trò chơicũng cần có khoảng không gian chơi cho phù hợp

*VÍ DỤ:

- Những trò chơi để hình thành kiến thức mới, thường tất cả các HS đượctham gia chơi, do vậy các em có thể ngồi ngay trong bàn học theo từng độichơi , như trò chơi: Ai nhanh, ai đúng? (Tiết 16-trang33 ) Hay trò chơi: Chiếcghế nguy hiểm (Tiết 20-trang23 ), mặc dù đây là trò chơi để củngcố nội dungnhưng tất cả HS cần được tham gia, các em cần xếp thành hàng dọc để lầnlượt đi qua chiếc ghế nguy hiểm Bởi vậy, nếu trời không mưa, các em sẽ xếphàng ngoài sân rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vào lớp

Nếu trời mưa, GV cần sắp xếp bàn ghế gọn gàng để HS xếp hàng trong lớp Những chuẩn bị này, dù là rất nhỏ nhưng GV cũng cần để ý tới để chủ độngtrong mọi tình huống

Khi sự chuẩn bị đã chu đáo, GV sẽ tổ chức trò chơi học tập cho các em thamgia sao cho HS hào hứng làm việc và thu được kết quả tốt, đó là điều hết sứcquan trọng

4/ Tiến hành tổ chức Trò chơi học tập.

Với mỗi trò chơi GV cần tiến hành qua 3 bước sau:

Bước1: GV nêu mục đích và hướng dẫn cách chơi, luật chơi.

-Tên trò chơi hấp dẫn, dễ hiểu sẽ lôi cuốn các em tham gia chơi

+ VD: “ Chiếc ghế nguy hiểm”; “ Bức thư bí mật”; “ Ô chữ kì diệu”…