skkn sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột trong dạy học môn khoa học lớp 5 nhằm nâng cao kết quả học tập bộ môn cho học sinh

Vı̀ vâ ̣y, để phát huy hết khả năng của ho ̣c sinh, chúng ta cần sử dụng phương Pháp hiện đại, tiên tiến vào quá trình dạy học các môn học ở tiểu học nói chung và môn khoa học nói r

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả 8

1 Đề và đáp án kiểm tra sau tác động 13

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:

Sử dụng phương pháp "Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Khoa học

nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn khoa học cho học sinh lớp 5"

Người thực hiện: Nguyễn Thị Ngọc Thảo

Đơn vị: Trường TH Bình Khương



I Tóm tắt đề tài:

Trong chương trı̀nh tiểu ho ̣c hiê ̣n nay, môn khoa ho ̣c có vi ̣ trı́ vô cùng quan tro ̣ng Đây là môn học tích hợp kiến thức của nhiều ngành khoa học Nó cung cấp cho ho ̣c sinh mô ̣t số kiến thức cơ bản vể: sự sinh sản; sự lớn lên của cơ thể người; cách phòng tránh mô ̣t số bệnh thông thường; sự sinh sản của đô ̣ng thư ̣c vật; mô ̣t số vâ ̣t liê ̣u và nguồn năng lươ ̣ng thường gă ̣p trong đời sống sản xuất, giúp các em có cách ứng xử thı́ch hơ ̣p với mô ̣t số tình huống có liên quan đến sức khỏe của bản thân, gia đı̀nh và cô ̣ng đồng Đồng thời giúp các em biết quan sát và làm thí nghiê ̣m, nêu câu hỏi thắc mắc trong quá trình ho ̣c tâ ̣p, diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, hı̀nh vẽ, sơ đồ, phân tı́ch rồi so sánh những dấu hiệu chung và riêng của sự vật, hiê ̣n tươ ̣ng đơn giản trong tự nhiên Qua đó giáo

du ̣c các em ham hiểu biết khoa ho ̣c, có ý thức vận du ̣ng những kiến thức đã học vào đời sống Yêu con người, thiên nhiên, đất nước, yêu cái đe ̣p Tı́ch cực bảo

vê ̣ môi trường xung quanh

Trong thực tế dạy học hiện nay, giáo viên chúng ta vẫn còn nhiều khó khăn

truyền thống vẫn chiếm ưu thế Các thí nghiệm trong bài còn mang tính chất minh họa Giáo viên còn tự trình bày, biểu diễn thí nghiệm thực hành để minh họa cho kiến thức của bài học, mà ít tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động này để các em chiếm lĩnh kiến thức khoa học một cách chủ động, thỏa mãn nhu cầu tìm tòi hiểu biết, óc tò mò khoa học của học sinh Vì vậy giờ học còn mang tính áp đặt, kiến thức mà các em chiếm lĩnh trong giờ học chưa cao, các

em ít được tham gia vào quá trình dạy học, chưa phát huy đươ ̣c tı́nh tı́ch cực của

ho ̣c sinh, ho ̣c sinh ho ̣c tâ ̣p thu ̣ đô ̣ng, phần lớn nghe giáo viên giảng là chı́nh, có hoa ̣t đô ̣ng nhóm nhưng vẫn chưa gây đươ ̣c hứng thú ho ̣c tâ ̣p cho từng ho ̣c sinh Vı̀ vâ ̣y, để phát huy hết khả năng của ho ̣c sinh, chúng ta cần sử dụng phương Pháp hiện đại, tiên tiến vào quá trình dạy học các môn học ở tiểu học nói chung

và môn khoa học nói riêng nhằm hình thành cho học sinh phương pháp học tập độc lập, sáng tạo để nâng cao chất lượng dạy học Một trong những phương pháp có nhiều ưu điểm đáp ứng được mục tiêu trên và có thể vận dụng tốt vào

quá trình dạy học môn khoa học ở tiểu học là phương pháp “Bàn tay nặn bột”

“Bàn tay nặn bột” là mô hình giáo dục tương đối mới trên thế giới, có tên tiếng Anh là “Hands On”, tiếng Pháp là “La main à la pâte”, đều có nghĩa là “bắt tay vào hành động”; “bắt tay vào làm thí nghiệm”, “bắt tay vào tìm tòi nghiên cứu”

Phương pháp này nhằm giúp phát triển khả năng nhận thức của học sinh, giúp các em tìm ra lời giải đáp cho những thắc mắc trẻ thơ bằng cách tự đặt mình vào tình huống thực tế, từ đó khám phá ra bản chất vấn đề Trẻ luôn cảm thấy tò mò trước những hiện tượng mới mẻ của cuộc sống xung quanh, các em luôn đặt ra các câu hỏi “tại sao?”

Phương pháp “Bàn tay nặn bột” giúp dẫn dắt học sinh đi từ chưa biết đến biết theo một phương pháp mới mẻ là để học sinh tiếp xúc với hiện tượng, sau

đó giúp các em giải thích bằng cách tự mình tiến hành quan sát qua thực nghiệm Phương pháp này giúp các em không chỉ nhớ lâu, mà còn hiểu rõ câu trả lời mình tìm được Qua đó, học sinh sẽ hình thành khả năng suy luận theo

phương pháp nghiên cứu từ nhỏ và hình thành tác phong, phương pháp làm việc khi trưởng thành Phương pháp này giúp tạo lập cho học sinh thói quen làm việc như các nhà khoa học và niềm say mê sáng tạo, phát hiện, giải quyết vấn đề

Cũng như các phương pháp dạy học tích cực khác phương pháp "Bàn tay nặn bột" luôn coi HS là trung tâm của quá trình nhận thức, chính các em là

người tìm ra câu trả lời và lĩnh hội kiến thức dưới sự giúp đỡ của GV, tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá, yêu và say mê khoa học của HS Ngoài việc

chú trọng đến kiến thức khoa học, “Bàn tay nặn bột” còn chú ý nhiều đến việc

rèn luyện kỹ năng diễn đạt thông qua ngôn ngữ nói và viết cho HS

Như vậy, qua phân tích trên, chúng ta thấy phương pháp “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học có nhiều ưu điểm, là một trong những con

đường nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh Các em đang sống giữa thời đại mà thông tin bùng nổ một cách nhanh chóng, lối học tập theo kiểu nhồi nhét tri thức đã trở nên lỗi thời và lạc hậu, không đáp ứng được nhu cầu của người học Cái mà người học cần ở đây là một phương pháp học tập đúng đắn, cần “một cái đầu khôn ngoan” chứ không phải là “một cái đầu nhồi nhét cho đầy ’’ Khi ở cương vị là người chủ động thiết kế và thực hiện công việc, học sinh có điều kiện nâng cao năng lực quan sát, phát triển trí tưởng tượng, lối

tư duy sáng tạo, biết cách tiếp cận và khám phá tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo thực hành cũng như việc vững vàng trong lập luận, góp phần quan trọng trong việc rèn luyện con người để đáp ứng với thời đại mới

Vì những lí do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng phương pháp

"Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Khoa học nhằm nâng cao hiệu quả học tập môn khoa học cho sinh lớp 5"

II Giới thiệu:

1 Thư ̣c tra ̣ng của vấn đề nghiên cứu:

Qua thực tế dạy học môn Khoa học ở trường tiểu học cho thấy trong

trong sách giáo khoa treo lên bảng cho HS quan sát Giáo viên giảng dạy môn khoa học phần lớn là cung cấp kiến thức cho các em qua nội dung sách giáo khoa Học sinh tiếp thu còn mang tính thụ động, việc tiếp thu của các em vẫn còn nhiều hạn chế Giáo viên cố gắng đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề HS tích cực suy nghĩ, trả lời câu hỏi của giáo viên, phát hiện và giải quyết vấn đề Kết quả học sinh thuộc bài nhưng chưa hiểu sâu

về các sự vật hiện tượng, kĩ năng vận dụng vào thực tế chưa cao Nhiều học sinh thuộc bài mà không hiểu bản chất của các sự vật, hiện tượng, kĩ năng vận dụng thực tế chưa tốt Ngoài ra các em chưa có hứng thú khi học môn Khoa học

Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này đã sử dụng Phương pháp

“Bàn tay nặn bột” để giúp học sinh tìm hiểu nguồn kiến thức

2 Giải pháp thay thế:

Đưa Phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào giảng dạy môn khoa học để

tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá Từ đó học sinh tự tìm tòi nghiên cứu,

tự xây dựng kiến thức cho mình HS tự khám phá ra kiến thức khoa học, say mê tìm hiểu khoa học cùng các ứng dụng của nó trong đời sống Quá trình tìm tòi nghiên cứu sẽ giúp học sinh có cách nhìn khoa học đối với những sự vật, hiện tượng Giúp học phát triển khả năng ngôn ngữ cho mình thông qua nói và viết, thông qua giải thích, thông qua vở thí nghiệm Để phát triển sự trao đổi giữa các học sinh với nhau Để học sinh thấy khoa học là quan trọng

3 Vấn đề nghiên cứu:

Việc sử dụng Phương pháp “Bàn tay nặn bột” có nâng cao hiệu quả

học môn Khoa học cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Bình Khương hay

không?

4 Giả thuyết nghiên cứu:

Việc sử dụng Phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào dạy học môn khoa

học sẽ nâng cao hiệu quả học môn khoa học cho học sinh lớp 5 ở Tiểu học III Phương pháp nghiên cứu

1- Khách thể nghiên cứu:

Ở nghiên cứu này tôi lựa chọn 2 lớp 5 ở trường tiểu học Bình Khương

để nghiên cứu: lớp 5A (lớp tôi đang dạy) làm lớp thực nghiệm và lớp 5C (do cô Trịnh Thị Quỳnh Nga dạy) làm lớp đối chứng

Vì hai lớp có học lực, khả năng tiếp thu bài cũng như thái độ, ý thức học tập tương đương nhau Cụ thể như sau:

Về thành tích học tập năm trước, hai lớp tương đương nhau về điểm số môn học

Về ý thức học tập, tất cả các em đều tích cực, chủ động

2- Thiết kế nghiên cứu:

Thời gian tiến hành nghiên cứu thực hiện theo thời gian biểu của nhà trường để đảm bảo tính khách quan và tiện lợi không ảnh hưởng đến tâm lý học sinh Chúng tôi dùng bài kiểm tra cuối kỳ I làm bài kiểm tra trước tác động Kết quả cho thấy chất lượng giữa hai lớp khác nhau Để xác định các nhóm có đảm bảo tương đương về kiến thức hay không, tôi tiến hành kiểm chứng độ chênh lệch giữa điểm TB của hai nhóm; kết quả p = 0,390 (> 0,05), từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình giữa nhóm thực nghiệm với nhóm đối chứng là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Cụ thể bảng số liệu kiểm tra chất lượng và kiểm chứng độ tương đương như sau:

Giá trị Trung bình (Điểm trung bình) 6,65 6,75

3 Quy trình nghiên cứu:

Chuẩn bị bài của giáo viên:

- Cô Nga dạy lớp đối chứng Thiết kế kế hoạch bài học theo phương pháp dạy học truyền thống Qui trình chuẩn bị bài như bình thường

- Lớp thực nghiệm do bản thân tôi dạy Thiết kế bài học có sử dụng các phương pháp bàn tay nặn bột dạy học Tiết 30,31, 51, 52

Thời gian tiến hành thực nghiệm theo tời khóa biểu như kế hoạch của nhà trường

Thời lượng thực nghiệm

Môn Tiết theo chương

Khoa học 51’ Cơ quan sinh sảncủa thực vật có hoa

Khoa học 52 Sự sinh sảncủa thực vật có hoa

4 Đo lường và thu thập dữ liệu:

Trong quá trình dạy thực nghiệm, tôi đã sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” để dạy với lớp thực nghiệm, nghĩa là chúng tôi vẫn tiến hành cung cấp

đầy đủ kiến thức cho hai lớp HS song hình thành kiến thức mới có vận dụng các phương pháp như đã trình bày, tôi tổ chức cho lớp thực nghiệm tiến hành thực hiện Lớp đối chứng vẫn tiếp tục học bình thường Sau khi thực nghiệm xong các tiết trong tuần 15 và tuần 26, tôi nhận thấy HS hứng thú hẳn lên, các em tự tin và hiểu được bài rất tốt, luôn sôi nổi với tiết học HS hăng say xây dựng bài hơn, tiến bộ nhanh hơn,…

Như trên đã chứng minh rằng kết quả hai lớp trước khi chưa sử dụng

phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào tiết học là tương đương Tiếp theo, tôi cho

HS làm bài kiểm tra các kiến thức nằm trong phạm vi các tiết dạy thực nghiệm

của tôi Tiến hành so sánh điểm TB bài kiểm tra của HS sau khi sử dụng phương pháp vào tiết học Cụ thể:

Nhóm TN

IV- Phân tích và bàn luận kết quả:

1.Phân tích:

Đối chiếu kết quả kiểm tra sau tác động, ta thấy:

+ Chênh lệch ĐTB cho kết quả P = 0,0039 < 0,05 cho thấy chênh lệch

giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa (Chênh lệch kết quả không do ngẫu nhiên mà do tác động)

+ Kết quả của bài kiểm tra sau khi áp dụng đề tài của nhóm thực nghiệm

là ĐTB = 8,60; kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là ĐTB = 7.45 Độ chênh lệch giữa điểm số hai nhóm là ĐTBTN – ĐTBĐC = 1,15 Điều

đó cho thấy điểm TBC của hai nhóm có sự khác biệt rõ rệt, nhóm thực nghiệm

có ĐTB cao hơn nhóm đối chứng

+ Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,825

Điều này có nghĩa là mức độ ảnh hưởng của việc sử dụng phương pháp

pháp “Bàn tay nặn bột” vào tiết dạy là lớn Để rõ hơn, tôi xin minh họa bằng

biểu đồ sau:

Biểu đồ so sánh điểm trước tác động và sau tác động của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

2 Bàn luận:

Việc sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào giảng dạy môn khoa

học cho học sinh lớp 5 đã cho thấy kết quả học tập của học sinh được nâng cao thấy rõ Các em không thụ động mà rất hứng thú khi học môn khoa học Qua các bài kiểm tra khoa học lớp 5 của năm học 2013- 2014, tôi thấy chất lượng môn khoa học của lớp tôi dạy đạt kết quả cao, không có học sinh điểm dưới trung bình và học sinh đạt điểm 9, 10 cũng khá nhiều Khi học tập khoa học, học sinh thấy thích thú và chủ động học tập

* Hạn chế: Việc Sử dụng Phương pháp “Bàn tay nặn bột”: trong dạy học

môn Khoa học đã nâng cao hiệu quả học tập môn khoa học cho sinh lớp 5 nhưng

để sử dụng có hiệu quả, người giáo viên phải có kỹ năng thiết kế kế hoạch bài dạy cho hợp lí, có năng khiếu và kỹ năng sư phạm tốt Bên cạnh đó, phương

pháp “Bàn tay nặn bột” cũng có hạn chế nhất định Mới bước đầu thực hiện sẽ

kéo dài thời gian của tiết học vì học sinh chưa quen với việc học tập theo phương pháp này

V- Kết luận và khuyến nghị:

1/Kết luận :

Việc nghiên cứu và ứng dụng phương pháp“Bàn tay nặn bột” vào dạy

học môn khoa học cũng là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng cho

công tác đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường “Bàn tay nặn bột” là

một trong những phương pháp có nhiều ưu điểm, đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy dạy hiện nay Phương phỏp này sẽ góp phần quan trọng vào việc đổi mới phương pháp dạy học khoa học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh, các em thực sự hoạt động tích cực, độc lập và đầy hứng thú, phát triển cho học sinh năng lực quan sát, tư duy và trí tưởng tượng, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thực hành và phát triển cho các em vốn ngôn ngữ khoa học kèm theo sự vững vàng trong lập luận Đó chính là những yếu tố quan trọng

để giúp học sinh nắm bắt kiến thức, để tìm tòi, khám phá thế giới xung

quanh.Việc tổ chức cho học sinh học tập theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”

đã đáp ứng sự ham hiểu biết, trí tò mò khoa học và nhu cầu khám phá thế giới

xung quanh của học sinh tiểu học

2- Khuyến nghị:

Từ kết quả nghiên cứu đã đạt được,chúng tôi xin nêu một số kiến nghị

sau đây :

a Đối với lãnh đạo :

- Lãnh đạo nhà trường cần tạo điều kiện giúp đỡ giáo viên và học sinh

trong giảng dạy có sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”

- Tăng cường tổ chức các tiết dạy có sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” để chất lượng dạy học môn Khoa học ngày càng được nâng cao

- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học cho môn Khoa

học tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học

b Đối với giáo viên:

- Không ngừng học tập, cần thường xuyên tự bồi dưỡng kiến thức, nâng

cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho mình để vận dụng các phương pháp dạy

học mới vào dạy học

- Mạnh dạn áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào trong giảng dạy

Với kết quả của đề tài này, Tôi rất mong đồng nghiệp quan tâm chia sẻ và

Bình Khương, ngày 10 tháng 11 năm 2014

VI- Tài liệu tham khảo:

1 Sách khoa học 5 tập 1 + 2 – Nhà xuất bản giáo dục

2 Sách thiết kế khoa học 5 tập 1 + 2 – Nhà xuất bản giáo dục

3 Tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng tập huấn cho GV

4 Tài liệu giáo dục bảo vệ môi trường

5 Tài liệu phương pháp Bàn tay nặn bột tập huấn cho giáo viên

6 Tài liệu Sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột trong dạy học môn khoa học ở trường tiểu học – Luận văn của thạc sĩ Nguyễn Tiến Chức

7 Một số tài liệu liên quan khác

VII- Phụ lục

ĐỀ KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG

Trường Tiểu học Bình Khương

Lớp: ……

Họ tên:

I Phần trắc nghiệm ( 6 điểm)

Khoanh các trước chữ cái có đáp án đúng

Câu 1: Cơ quan sinh sản của thực vật có hoa là gì?