Bài Giảng Mô THần Kinh

Mä tháön kinh gäöm caïc tãú baìo biãût hoïa cao thêch nghi våïi chæïc nàng: + Tiãúp nháûn choün loüc caïc kêch thêch + Taûo vaì dáùn truyãön xung âäüng tháön kinh Cáúu truïc: 2 loaûi tãú baìo + Neuron + Tãú baìo tháön kinh âãûm

MÔ THẦN KINH

- Mô thần kinh gồm các tế bào biệt hóa cao thích nghi với chức năng:

+ Tiếp nhận chọn lọc các kích thích

+ Tạo và dẫn truyền xung động thần kinh

- Cấu trúc: 2 loại tế bào

+ Neuron

+ Tế bào thần kinh đệm

- Phân loại:

+ Theo chức

năng: N vận

động, N cảm giác,

N liên hiệp

+ Theo hình

thái: N đa cực, N

2 cực, N giả 1

cực

- Là đơn vị cấu

tạo và chức năng

- Cấu tạo: thân,

nhánh, cúc tận

cùng

1 Neuron

Synapse

Tb đệm

Nissl

Synapse

Tb đệm Nissl

Synapse

1.1 Thân neuron

- Hình thái: đa dạng: h cầu, h tháp…

- Kích thước: 4-6µm 130µm

- Cấu tạo: chứa 1 nhân Bào tương: nhiều LNB hạt tập trung thành đám  thể Nissl, xơ thần kinh, ống siêu vi Ngoài ra: hạt glycogen, hạt sắc tố lipofuscin

1.2 Nhánh neuron: nhánh bào tương kéo dài từ thân N

Căn cứ vào hướng dẫn truyền xung động Tk, có 2 loại:

1.2.1 Sợi nhánh:

- Tiếp nhận kích thích và dẫn truyền xung động Tk vào thân N

- Ðặc điểm cấu tạo: phân nhánh nhiều, k thước nhỏ, mỗi N có 1- nhiều Bào tương chứa các bào quan # thân, trừ bộ golgy 1.2.2 Sợi trục:

- Dẫn truyền xung động rời thân N

- Ðặc điểm cấu tạo: không phân nhánh kiểu cành cây, k thước lớn hơn s nhánh, đ Kính ít thay đổi Chỉ có 1 sợi trục, Bào

tương không có LNB hạt Phần tận cùng tạo ra một số nhánh nhỏ

1.2.3 Sợi thần kinh

Sợi trục, sợi nhánh là thành phần chính của sợi TK

Có 2 loại sợi TK:

- Sợi tk không myelin: 2 loại:

+ Sợi TK trần: nhánh bào tương của N, ở chất xám

+ Sợi TK không myelin: bọc ngoài bởi 1 lớp bào tương mỏng của tế bào schwann

- Sợi TK myelin: bọc ngoài bởi 1 cái bao dày bao myelin, do

tb tk đệm ít nhánh hoặc tb schwann tạo thành

- Cấu tạo bao myelin: không liên tục, nhiều chỗ gián đoạn  vòng thắt ranvier, đoạn trụ trục giữa 2 vòng R  quãng R

Tốc độ dẫn truyền XÐTK > sợi không myelin

Sợi TK không myelin

Sợi tk myelin

Các giai đoạn tạo bao myelin ở sợi TK ngoại biên

1.3 Cúc tận cùng và synapse

- Phần tận cùng của sợi nhánh và sợi trục phình ra H hạt nút

 cúc tận cùng

- Synapse: là phần nằm giữa 2 N hoặc giữa 1 N và 1 tế bào

cơ thể khác được biệt hóa về cấu trúc và chuyên hóa về chức năng, qua đó xung động thần kinh được dẫn truyền theo một chiều nhất định

- Cấu tạo: 3 phần

+ Phần tiền S: cúc tận cùng của sợi trục N trước Phần màng bào tương đối diện với hậu S dày  màng tiền S Trong bào tương chứa các túi S: chứa chất trung gian dẫn truyền XÐTK + Phần hậu S: thuộc N sau hoặc 1 tế bào hiệu ứng Phần

màng bào tương đối diện với tiền S dày  màng hậu S Trên màng hậu S chứa các thụ thể tiếp nhận các chất trung gian dẫn truyền XÐTK

+ Khe S: hẹp, 20nm

- Phân loại S:

+ Theo thành phần cấu

tạo: trục - nhánh,

trục – thân, trục -

trục, trục - tế bào

hiệu ứng

+ Theo chất trung gian

DTXÐTK:

achetylcholin,

noradrenalin,

dopamin…

+ Theo cơ chế dẫn truyền: S

hóa học, S điện

2 Tế bào thần kinh đệm

2.1 Tế bào ít nhánh: chiếm # ¾, ở chất xám, chất trắng

- Cấu tạo: h cầu hoặc đa diện, ít nhánh Nhân nhỏ, bào tương chứa các bào quan phổ biến

- Chất xám: phân bố quanh thân N Chất trắng: bao quanh các sợi TK tạo bao myelin

2.2 Tế bào sao: # ¼, ở chất xám và trắng Chống đỡ, đệm giữa các N, ngăn cách N với mô l.kết và mạch máu

- Cấu tạo: K.thước lớn, nhiều nhánh, phân nhánh nhiều Nhân

h cầu, có 2 loại:

+ TB sao nguyên sinh: nhiều nhánh, ngắn và dày ở chất xám + TB sao loại sợi: ít nhánh, dài và mảnh, ít phân nhánh Ở chất trắng

2.3 Vi bào đệm: ít, k.thước nhỏ, ở chất xám và trắng

- Cấu tạo: nhiều nhánh ngắn, nhân h.bầu dục, bào tương nhiều lysosom (tiêu thể) Di động, thực bào: ÐTB mô TK Bảo vệ

2.4 TB đệm dạng biểu mô

- Vị trí:lợp mặt trong ống nội tủy hoặc não thất, bao bọc phía ngoài đám rối màng mạch

- Cấu tạo: h.trụ thấp hoặc h.vuông, đứng sát nhau, cực ngọn

có nhiều vi mao

2.5 Tế bào đệm ngoại vi

- TB schwann: ở hệ TK ngoại biên Tạo bao myelin cho sợi

TK myelin ngoại biên

- TB vệ tinh: bao quanh thân N hạch TK