tiểu luận Bài tiểu luận Lịch sử báo chí Việt Nam

Trong lịch sử báo chí nướcnhà, trường hợp nhà văn, nhà thơ làm báo là rất phổ biến nhưng điểm đặc biệt ở Hồ Dzếnh ông là người lai Việt, gốc Trung Quốc chuyên sáng tác thơ văn đăngbáo và

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Báo chí Việt Nam ra đời từ thế kỷ XVIII đến nay đã phát triển ở mộtmức độ nhất định và thu được nhiều thành tựu đáng kể Sự phát triển của báo chínước nhà có được do nhiều nhân tố trong đó nhân tố khách quan là sự ra đời vàphát triển của khoa học kỹ thuật, nhân tố chủ quan đó là sự đóng góp to lớn củanhững nhà báo tài năng có tên tuổi, hoặc Ýt người biết đến, hoặc thậm chí cònkhông có tên tuổi Họ có thể là những người đam mê thực sự và nuôi dưỡngnghề nghiệp từ lâu, nhưng cũng có những người đến với báo chí từ những ngànhnghề gần gũi với báo chí, thậm chí khác xa với báo chí Và Hồ Dzếnh là mộttrường hợp nh thế

Hồ Dzếnh là một nhà thơ, nhà văn làm báo Trong lịch sử báo chí nướcnhà, trường hợp nhà văn, nhà thơ làm báo là rất phổ biến nhưng điểm đặc biệt ở

Hồ Dzếnh ông là người lai Việt, gốc Trung Quốc chuyên sáng tác thơ văn đăngbáo và làm biên tập cho một số tờ báo lớn cùng thời ông sinh sống Chưa baogiờ nhận mình là nhà thơ, nhà văn, nhà báo, Hồ Dzếnh đến với văn học và báochí như để phơi trải tâm sự, để nói lên nỗi niềm của mình trước cuộc đời và conngười Hố Dzếnh viết nh mình đang thở, rất âm thầm và lặng lẽ Ông được bạn

bè cùng thời và cả sau này rất ngưỡng mộ

Với sự âm thầm và lặng lẽ đó, không phải ai cũng biết đến những đónggóp to lớn của Hồ Dzếnh với sự nghiệp văn học nước nhà đặc biệt là sự nghiệpbáo chí Việc lựa chọn Hồ Dzếnh để làm sáng rõ những đóng góp của ông, cánhân người làm tiểu luận muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào việcđặt đúng Hồ Dzếnh vào vị trí mà ông xứng đáng được hưởng Ông là một nốttrầm trong bản nhạc giao hưởng của báo chí nước nhà, nhưng không có nhữngnốt trầm như ông bản nhạc Êy không bao giờ hoàn chỉnh

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài:

Trong thực tế có rất nhiều tài liệu nói về Hồ Dzếnh nhưng chủ yếu họ đềcập đến những đóng góp thơ văn của ông, còn sự nghiệp báo chí nói rất Ýt thậmchí không đả động đến quá trình làm báo của ông.

Có mét số Ýt tài liệu nói rất ngắn ngọn, qua loa về quá trình làm báo củaông đó là: Hồ Dzếnh tác phẩm chọn lọc (Nhà xuất bản Văn hoá- Hà Nội 1988),

Từ điển Văn học (tập 1, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội 1983)

Những tài liệu trên vẫn chủ yếu đề cập đến sự nghiệp thơ văn của ông, nói

về quá trình làm báo của ông rất vụn vặt và chắp nhặt, không có hệ thống Vì vậy

đề tài nghiên cứu này là một hướng đi hết sức độc lập, là quá trình tìm tòi, hệ thốnglại gần như toàn bộ cuộc đời đến với báo chí, đóng góp cho báo chí của Hồ Dzếnh

3 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu đề tài:

Nhằm làm sáng rõ những đóng góp của Hồ Dzếnh với sự nghiệp báo chínước nhà ở thời đại của ông và cho tận đến ngày nay Từ đó góp phần cho chóng

ta có cái nhìn đầy đủ, khách quan hơn về một con người âm thầm, lặng lẽ mà rấttài năng

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là cuộc đời và những đóng góp của Hồ Dzếnh vớibáo chí Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu chủ yếu là những đóng góp của Hồ Dzếnh với báochí, những đánh giá nhận xét của những nhân vật cùng thời và sau này, nhận xét

và đánh giá của cá nhân về những đóng góp đó của ông

5 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu, chủ yếu

là thu thập tài liệu, gặp gỡ những nhân vật có liên quan đến đối tượng nghiên cứu Ngoài ra còn sử dụng phương pháp thống kê, điều tra để đề tài nghiên cứu

cố gắng được hoàn chỉnh nhất

6 Ý nghĩa:

Ý nghĩa khoa học: góp phần làm đầy đủ hơn những tên tuổi có đóng gópnhất định cho nền báo chí nước nhà, trả lại những vị trí xứng đáng cho nhữngtên tuổi đóng góp cho nền báo chí nói riêng và nền văn hoá dân tộc nói chung.

Ý nghĩa thực tiễn: Giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ và khách quan hơn vềnhững đóng góp của Hồ Dzếnh không chỉ trong sự nghiệp văn học như chúng tathường vẫn hay biết, mà quan trọng hơn là sự nghiệp báo chí; nơi mà chúng tatưởng như Hồ Dzếnh Ýt thể hiện mình nhất thì lại là nơi bộc lộ rõ tài năng củaông nhất

7 Kết cấu tiểu luận:

Kết cấu của tiểu luận nh sau:

PhÇn I: Mở đầu

Phần II: Nội dung chính:

Chương 1: Hồ Dzếnh – cuộc đời 2 dòng máu Hoa Việt

Chương 2: Những đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí

Phần III: Kết luận

Phần IV: Danh mục tài liệu tham khảo

Phần V Phụ lục

PHẦN II NỘI DUNG CHÍNH

Hồ Dzếnh là một người có cuộc đời đặc biệt Ông có bố là người Hoa, mẹ

là người Việt Sự pha trộn hai dòng máu đã làm nên một Hồ Dzếnh rất riêng biệttrong thơ văn và báo chí

Nhà thơ Trịnh Đường đã nói rằng: “Sẽ có nhiều thi nhân trong viện bảotàng văn học của chúng ta, trong đó không thể không có Hồ Dzếnh Anh biệt lậpmột văn tài, một thi tài với tinh thần một người gốc Hoa lại xem Việt Nam làTrung Quốc của chính mình.”(8/9/1991 Trích Tạp chí văn học số 6 – 1991) Kết lại của bài trích trên nhà thơ Trịnh Đường khẳng định vị trí của HồDzếnh trên văn đàn: “ Anh đã ghi lại sự xếp hạng của đời vào một đoạn trongbài “Nhớ tiếc Thanh Tịnh”:

Đời xếp anh, tôi và Thạch Lam

Ngồi chung một chiếu hội văn đàn Chao ôi, chiếu đã hai lần lạnh Còn lại mình tôi với thế gian.”

Sở dĩ phải nói qua về vị trí của Hồ Dzếnh trong văn đàn Việt Nam vì ôngvốn là một nhà thơ, nhà văn làm báo, do đó nó ảnh hưởng rất lớn đến phongcách viết của ông trên báo chí Chưa bao giờ nhận mình là nhà thơ, nhà văn, nhàbáo, Hồ Dzếnh đến với báo chí như một lẽ rất tự nhiên Ýt ai biết rằng ông thamgia viết cho rất nhiều tờ báo phần lớn là những tờ báo rất nổi tiếng với rất nhiềubút danh khác nhau Ông viết văn, viết báo như chính suy nghĩ của mình do đócác bài báo của ông đa dạng về thể loại, số lượng rải rác trên các báo, không tậptrung vào báo nào nhưng điểm đặc biệt là ông vẫn giữ cho mình một phong cáchrất riêng Dưới đây là những tổng hợp của tác giả về đề tài nghiên cứu trên

HỒ DZẾNH – CUỘC ĐỜI HAI DÒNG MÁU HOA VIỆT

1.1 Cha Hoa, mẹ Việt – những con người ảnh hưởng lớn đến cuộc đời

và sự nghiệp của Hồ Dzếnh.

Một số sách báo cũ nói Hồ Dzếnh là người Minh Hương Không đúnghẳn Minh Hương (quê hương của người Minh) là danh từ chỉ một vùng đấtthuộc Quảng Nam, nơi có nhiều người Trung Quốc chạy sang ta từ thời nhàMinh Hồ Dzếnh không có liên quan gì đến người Minh Hương này

Cha ông là Hà Kiến Huân di cư từ Quảng Đông Trung Quốc sang ViệtNam vào những năm cuối cùng của thế kỷ XIX, gặp mẹ ông là Đặng Thị Văn,một cô gái chở đò ngang trên sông bằng buôn bán, đổi chác sau định cư ở làngĐông Bích xã Hoà Trường (nay là xã Quảng Trường, huyện Quảng Xương,Thanh Hoá) Hồ Dzếnh ra đời tại đây vào năm 1916, tên hồi nhỏ là Hà TriệuAnh theo giọng Quảng Đông

Người cha của ông khi mới sang, vốn liếng chỉ còn mấy đồng bạc “tayxách gói vải xanh đầu chụp chiếc mũ rơm đã vàng óng”, mặc bộ quần áo bằnglĩnh Quảng Đông màu đen đã ngả màu xám bệnh Ông ta lấy vợ rồi định cư ởvùng Quảng Xương Cũng như nhiều người Trung Hoa vào cảnh Êy, kiên nhẫn

và cần kiệm, có “ tài làm giàu”, chẳng mấy chốc ông ta đã có nhà cửa đànghoàng, kinh doanh bề bộn giữa đồng bào miền thượng du Thanh Hoá, không cóchức tước gì nhưng cũng được vị nể, làm bạn với những người tai to mặt lớn,với các ông tri châu, và có “cái oai thầm của người Trung Hoa khiến kẻ bênhcạnh phải sợ và những kẻ gian phi phải xa lánh” Nguyên nhân chính làm choông ta nổi nhanh như thế là ông ta có biết một Ýt tiếng Pháp, “ nói được tiếngTây giả cầy”, lúc đầu làm thông ngôn cho một viên chức nhà Đoan, rồi xoay ralập đại lý muối, dần dần góp cổ phần buôn gỗ, do đó “ toé ra tiền, nảy ra bạc”

Hồ Dzếnh cho biết thêm gia đình ông ở bên Tàu cũng “ hùng dũng” lắm, có một

dinh cơ rộng lớn với một khu vườn mênh mông, xung quanh là một thành tườngchắc chắn dày gần nửa thước, trong nhà có súng để giữ cửa! Rõ ràng thuộc hàng

“ quan liêu địa chủ” Nhưng rồi “ quân cách mạng” đÕn chiếm mất Có một lần

Hồ Dzếnh hái cha tại làm sao ông ta lại sang đây, “ tại làm sao người Tàu không

ở bên Tàu lại cứ sang bên nước Nam”, thì ông ta trả lời:

- Tại vì người Tàu thích đi ra ngoài Tại vì người Tàu nghèo, dân nhiều, gạo

Ýt Tại vì ở bên Tàu lắm cướp Cướp nó ở rừng, cướp ở đâu cũng có, vì nó ăn cướp! Sang Việt Nam, ông ta giàu nhanh nhưng cũng sa sót nhanh Ông tanghiện thuốc phiện, lại lấy vợ hai, cũng người Việt Nam, bà này bòn rút hết

Mẹ của Hồ Dzếnh là một người phụ nữ bình thường, bà tên là Đặng ThịVăn lái đò trên sông quê ở Quảng Xương, Thanh Hoá Bà kết hôn với một ngườiđàn ông Trung Quốc Sau khi chồng chết, bà dắt díu con cái về quê sinh sống

Bà là một người đàn bà nghèo, số phận hẩm hiu, giàu lòng hi sinh vì chồng vìcon nhưng gặp tình cảnh Ðo le, phải chịu nhiều thiệt thòi, đau khổ Trong mộtđoạn văn trữ tình, nhà văn đã nói lên điều đó:

“Hỡi nước Việt Nam, tôi nghiêng lòng xuống Người, trên những luốngcày mà hương thơm còn phảng phất, vì tôi đã từng uống nước và nói tiếng nóicủa Người, vì tôi đã thề yêu Người trên bậc tuyệt vời của tôn giáo Trên giải đấtsúc tích những tinh hoa của văn chương, những công trạng lịch sử, tôi còn ghi cảbóng dáng người xưa tôi thương yêu ” (Chị Yên)

Sở dĩ phải nói qua về hai vị thân sinh của Hồ Dzếnh vì họ là những người

có ảnh hưởng rất đặc biệt đến phong cách văn phong của ông trong văn họccũng nh trong báo chí Không phải ngẫu nhiên mà ông có lòng gắn bó sâu sắcvới quê hương Việt Nam, không phải ngẫu nhiên mà ông rất Ýt nhắc đến quênội của mình Chính bởi sự pha trộn hai dòng máu Hoa Việt đó mà đã làm nênmột Hồ Dzếnh đặc biệt, không giống ai

1.2 Cuộc đời bình lặng mà sóng gió, tài hoa bừng nở trong yên lặng:

Hồ Dzếnh tên thật là Hà Triệu Anh sinh năm 1916, cho đến nay chưa cómột tài liệu nào nói rõ được ngày tháng sinh của ông Có một số tài liệu còn nói

ông sinh năm 1919 nhưng con số đó không chính xác Ông mất ngày 13/8/1991thọ 75 tuổi, mất vì bệnh hen suyễn.

Thời thơ Êu, Hồ Dzếnh có mấy năm lên vùng rừng núi huyện Như Xuânsống với bố lúc bấy giờ làm quản lý cho một cơ sở xẻ gỗ chở về xuôi cho cácnhà buôn gỗ người Hoa Dấu vết những năm tháng ở vùng rừng núi đã in dấutrong một số truyện ngắn đầu tay đăng báo của ông

Ông bố lấy vợ hai Bà mẹ đem con về sống ở làng Đông Bích rồi chuyển

ra thị xã Thanh Hoá, Hồ Dzếnh đã lớn lên ở bên cạnh mẹ Tình cảm sâu đậmbuổi đầu đời của ông là tình mẹ con, chính từ đây nó chi phối văn phong trongsáng tác các tác phẩm báo chí của ông

Ở thị xã Thanh Hoá, Hồ Dzếnh theo học trường nhà Chung Vì nhàtrường hồi đó mới chỉ dạy chương trình bổ túc năm thứ nhất trung học, nên HồDzếnh ra Hà Nội học tiếp trung học và bắt đầu kiếm sống bằng nghề kèm họctrong các tư gia và làm công cho các hiệu buôn người Hoa

Năm 1937 Hồ Dzếnh bắt đầu viết một số bài thơ và truyện ngắn đăng rải

rác trên một số tờ báo nổi tiếng Sau đó tập truyện đầu tay Chân trời cũ và tập thơ đầu tay Quê ngoại được một người bạn thân đứng chủ nhà in á Châu nhận in

giúp mà không lấy tiền công in và tiền giấy Có sách của mình gửi bán ở đại lýcác tỉnh, Hồ Dzếnh có dịp và có điều kiện đi nhiều nơi trên bán đảo ĐôngDương, thực hiện cái mộng hồi Êy gọi là “ giang hồ”

Buổi đầu sáng tác, Hồ Dzếnh không có ý định trở thành nhà văn, nhà báo.Ông không thuộc một văn đoàn nào, một tổ chức văn nghệ nào, một cơ quan báochí nào trước Cách mạng Sau ngày tiếp quản thủ đô 1954, trong Đại hội văn nghệtoàn quốc, ông được bầu vào Ban chấp hành Hội liên hiệp văn hoá nghệ thuật mộtkhoá, rồi đi thâm nhập thực tế, làm thơ, làm báo sống với anh em công nhân

Thời Kháng chiến chống Pháp, Hồ Dzếnh về sống ở Thanh Hoá Năm

1948, ông lập gia đình với một nữ sinh giác ngộ Cách mạng, thoát ly gia đình từnăm 1942 làm công tác tuyên truyền cho Mặt trận Việt Minh, tên là Nguyễn ThịHuyền Nhân Năm 1950 bà Huyền Nhân mất để lại cho ông một đứa con trai

mới 4 tháng tuổi 1953, Hồ Dzếnh được chính quyền Cách mạng cấp giấy phép

về Hà Nội chữa bệnh cho con và tìm kiếm gia đình, tức người anh ruột thứ 2,nhưng lúc đó ông này đã vào Sài Gòn làm ăn

Thời gian trở về Hà Nội, ông gặp lại bà Nguyễn Thị Hồng Nhật, vợ goácủa cố thi sĩ Trần Trung Phương là một thanh niên hoạt động Cách mạng từ năm

1930, viết nhiều thơ trào phúng đả kích quan trường, gây phong trào yêu nước

trong giới học sinh trên báo Tin Mới Ông Trần Trung Phương bị Pháp bắt, tra

tấn và chết 1945, để lại cho vợ một đứa con trai 5 tháng tuổi

Gia đình bà Hồng Nhật là cơ sở Cách mạng, đón tiếp, che giấu một sốđồng chí hiện nay trong TW Đảng, từ thời tiền khởi nghĩa cho đến Cách mạngTháng Tám Thời kỳ chống Pháp, gia đình bà vẫn là một cộng sản Cách mạng

Hồ Dzếnh và bà Hồng Nhật gặp nhau trong cùng cảnh ngộ và trở thànhđôi bạn đời Trong buổi họp mặt cùng thân thích, bạn bè, có người ra câu đối : “

Vợ goá nhà văn lấy nhà văn goá vợ.”Trong số khách dự, đã có người đối lại: “Con nuôi nước Việt, nhờ nước Việt nuôi con.”

Tác phẩm văn học của Hồ Dzếnh trên báo chí đăng rất rải rác, không tậptrung ở một tờ báo hay đặc san nào Với bản chất trầm lặng, ông luôn luônkhiêm tốn nhận tự cho mình như là người mới bước đầu bước vào nghề viết.Tuy nhiên trong thực tế ông là một cây bút viết văn và viết báo rất khoẻ, ôngtham gia viết rất nhiều vào những tờ báo nổi tiếng Không chỉ dừng lại ở việcviết thơ văn đăng báo, ông còn viết nhiều thể loại tác phẩm báo chí khác nhauvới số lượng tác phẩm rất đáng kể Trong quá trình hoạt động báo chí ông sửdụng rất nhiều bút danh nên nhiều người không biết đó là Hồ Dzếnh và tácphẩm báo chí của Hồ Dzếnh

Với những gì ông làm được trong sự nghiệp văn học và báo chí ôngkhông chỉ xứng đáng là một nhà văn có chân tài mà còn là một nhà báo tài năngthực sự Những đóng góp với báo chí của ông được thể hiện dưới đây sẽ chứngminh cho điều đó

Chương 2

NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA HỒ DZẾNH VỚI BÁO CHÍ

2.1 Nói qua những đóng góp về văn chương của Hồ Dzếnh

Hồ Dzếnh viết văn, làm thơ mà không có ý định trở thành nhà văn, nhàthơ Ông sáng tác Ýt Trong 30 năm kể từ ngày hoà bình lần trước, ông không

có tác phẩm nào; nhưng ông là người nước ngoài viết văn Việt Nam, lại cónhững trang hồi ký hay về xã hội cũ Việt Nam nên rất đáng trân trọng Cái thời

Hồ Dzếnh bước vào văn học, văn xuôi Việt Nam đang còn thịnh hành lối chauchuốt nhịp điệu và cách gợi cảm bằng từ Hán Việt Câu văn đẹp cho dù có vơi đi

sự hồn nhiên Văn Hồ Dzếnh cũng nằm trong tình trạng đó Hồ Dzếnh viết nhưgiãi bày, như tự thú, như xám hối về những câu chuyện của gia đình, “ viết chovợi” như lời ông nói

Truyện ngắn Hồ Dzếnh là truyện ngắn trữ tình Nhân vật chính xuyên quatất cả mọi truyện chính là tác giả Những lúc diễn biến cốt truyện bị ngưng lạinhường cho người viết bộc lộ Đó là những đoạn ông ca ngợi người mẹ, ngườichị hoặc ca ngợi mảnh đất Việt Nam, quê mẹ của mình Lòng yêu đất nướcViệt Nam của Hồ Dzếnh gắn bó khăng khít với lòng yêu mẹ, yêu những ngườithân yêu Ông yêu Tổ quốc từ những người dân lao khổ, thiệt thòi; tình yêu chânthực xót đau Êy đã tạo nên âm hưởng ngân nga của văn ông mà ai đọc qua mộtlần đều nhận thấy

Thơ Hồ Dzếnh không hay bằng văn xuôi Những bài làm vào những năm

70 cũng có bóng dáng anh bộ đội giải phóng, chiếc cầu phao nhưng không chứanỗi vui nỗi buồn thật sự của người Việt Nam khoảng thời gian Êy Nhà văn có

cái nhìn và những cảm xúc của người đứng ngoài Những bài rút trong tập Quê

ngoại xuất bản 1943, là những bông hoa cuối mùa đã héo hon, vàng úa Quả

vậy, thơ khoảng Êy không hấp dẫn nữa “Thơ Mới” đã qua nhiều khúc quành,

đã đổi đề tài, đổi phong cách Về thơ, Hồ Dzếnh là người đi chậm

Sở dĩ nói qua những đóng góp của Hồ Dzếnh về văn chương vì nh trên đãnói ông là nhà thơ, nhà văn làm báo; do đó nó ảnh hưởng rất nhiều đến phongcách viết báo của ông Từ đó giúp ta có nhận xét đúng đắn và sát thực về nhữngđóng góp của ông với báo chí Đây chính là đòn bẩy, là bước đệm để là sáng tỏvấn đề chính của đề tài: Đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí

2.2 Những đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí:

Thời thơ Êu, Hồ Dzếnh sống với bố Nhưng đến năm 10 tuổi bố mất, HồDzếnh sống bên cạnh mẹ mình và ông cảm nhận rất sâu sắc tình mẫu tử Cuộcsống tuổi thơ bình lặng nhưng cũng không Ýt biến động đã làm nên một HồDzếnh đa sầu đa cảm và sớm tìm đến cây bút Ông đến với văn chương không

có gì là bất ngờ, đồng thời đến với văn chương là Hồ Dzếnh đồng thời đến vớibáo chí Ông làm văn, viết báo nh một lẽ dĩ nhiên

Theo đa số tài liệu thì Hồ Dzếnh chính thức đến với báo chí từ năm 1937với những tác phẩm thơ và truyện ngắn đăng trên các báo lớn thời bấy giờ là “Trung bắc chủ nhật”, “ Tiểu thuyết thứ bảy”, Tập san “ Mùa gặt mới”

Nhưng mét số tài liệu lại khẳng định ông đến với báo chí từ rất sớm, từnăm 1931, khi Êy ông mới 15 tuổi Nhưng có lẽ lúc bấy giờ ông làm thơ, viếtbáo cho những tờ báo còn Ýt người biết đến hoặc giả chăng bản tính vốn trầmlặng khiêm tốn nên một cậu thanh niên trẻ tuổi chưa thể gây được sự chú ý.Nhưng giả thiết sau đây có lẽ là thích hợp và chính xác hơn cả: một tài liệu cũnói rằng từ năm 1931 trên một số tờ hồi đó có sự xuất hiện nhiều của bút danhLưu Thị Hạnh, có lẽ do bót danh là tên con gái nên nhiều người không biết đó là

Hồ Dzếnh (tại sao ông lại lấy bút danh đó, xin phép được lý giải ở phần sau củatiểu luận), và mãi sau này người ta mới biết đó chính là Hồ Dzếnh

Điều đó có thể khẳng định Hồ Dzếnh đã đến với báo chí rất sớm và nhanhchóng được nhiều người biết đến Cho đến khi tên tuổi của ông được xuất hiệntrên một số báo lớn nh đã kể trên thì thời bấy giờ với những tác phẩm thơ văn

đó ông đã trở thành một cây bút tiền chiến nổi tiếng ở cái tuổi ngoài đôi mươi,trở thành một cây bút tiền chiến nổi tiếng, quả thực không Ýt người có được Nói đến sự nghiệp làm báo của Hồ Dzếnh mọi người thường nghĩ rằng HồDzếnh là một nhà thơ, nhà văn chuyên sáng tác thơ văn đăng báo; nhưng qua tìmhiểu thực tế cho thấy Hồ Dzếnh không chỉ sáng tác thơ văn đăng báo mà ông còn làcây bút thực thụ được trải nghiệm trên rất nhiều thể loại tác phẩm báo chí khác nhau Thơ văn, truyện ngắn đăng báo của ông chủ yếu nói về cảm xúc của HồDzếnh trước con người, thiên nhiên đặc biệt là về tình yêu, lòng cảm thương sâu sắcvới những thân phận con người nhỏ bé trong cuộc sống đặc biệt là người phụ nữ Còn về các thể loại khác, ông viết rất khoẻ, rất mạnh bạo với nhiều phát hiệnmới lạ Những đóng góp của Hồ Dzếnh với báo chí được thể hiện cụ thể nh sau:

2.2.1 Là một trong những người manh nha cho thể loại ký:

Gia đình và tuổi thơ có ảnh hưởng rất lớn đến văn phong của Hồ Dzếnh;

từ đó nó ảnh hưởng đến việc lựa chọn thể loại để thể hiện tác phẩm báo chí của

Hồ Dzếnh Điều đáng chú ý ở Hồ Dzếnh với một cội nguồn và hoàn cảnh nhưvậy mà Hồ Dzếnh trở thành một người viết báo Việt Nam, sử dụng tiếng Việt rấtnhuần nhuyễn Người Trung Hoa sinh sống ở Việt Nam thời bấy giờ do bác sĩ,

kỹ sư cũng nhiều nhưng chưa người nào nghĩ chuyện viết văn, viết báo bằng chữquốc ngữ, một thứ chữ cách đây nửa thế kỷ, chưa được nhiều người coi trọng, kể

cả một số người Việt Nam vào hàng trí thức Nhưng Hồ Dzếnh viết truyện, làmthơ bằng tiếng Việt đăng báo Chỉ có thể giải thích tình cảm của ông đối vớitiếng nói Việt Nam, bằng chính tình cảm của Hồ Dzếnh đối với người mẹ ViệtNam của mình

Văn xuôi in trong “Tác phẩm chọn lọc” của Hồ Dzếnh lấy trong tập

“Chân trời cũ” (Á Châu 1942) có 12 truyện Hồ Dzếnh kể chuyện mình, chuyệngia đình mình thời thơ Êu Mỗi chuyện là chân dung một người thân: cha mẹ,

anh chị em, mấy người hàng xóm Những năm Êy, ở ta chưa ai viết hồi ký, trừNguyên Hồng với “ Những ngày thơ Êu”(1940) Không rõ cuốn hồi ký này cógợi ý cho Hồ Dzếnh viết “ Chân trời cũ” không, nhưng quả có nét giống Nhất làđức tính trung thực hết sức cần cho thể loại này Hồ Dzếnh không giấu cáikhông hay của những người mà ông thương mến Kể về người em gái 13, 14tuổi đã theo trai và trở thành hư đốn, ông viết rất tỉ mỉ, bằng một giọng đau xótthật tình Ông thương em, không tán thành việc em làm nhưng không khinh bỉ,không nặng lời Mở đầu truyện, ông viết:

“Trong số những người đọc tôi hôm nay, Ýt nhất cũng có đến một trăm

người quen em gái tôi Tôi muốn nói đến một trăm vì muốn để cho em tôi đỡ tủi, khi mưa xuân lướt về trên những mái nhà đầm Êm và nắng xuân chợt bung qua

kẽ lá như ánh sáng chiếu lại từ những tấm lòng của những thiếu nữ đương tơ” (Em Lìn) Còng nh khi kể về người anh cả bỏ nhà đi lên miền ngược vì vừa đói

cơm trắng lại vừa đói cơm đen, cuối cùng chết dọc đường, vùi xác trong một gócrừng, ông cũng viết những câu không dối lòng mình:

“Tôi thương anh tôi khi anh tôi còn sống hơn là khi đã chết Chết nh thế là thoát Tôi thương những giọt nước mắt của mẹ tôi chắt ra từ đáy lòng để khóc lần cuối cùng đứa con dại dột” (Người anh xấu số) Nêm nhớ là có lần, người anh

này, trong một cuộc xô xát với bà mẹ, đã cầm thanh mác lao về phía trước đâmmột nhát Mũi mác cắm phập vào tủ đứng, và người mẹ la lên: “ Nó giết, nó giếttôi, các ông các bà ơi!” Còn Hồ Dzếnh thì vớ được hòn gạch ném về phía anh! Cái gia đình Êy phức tạp thật! Nào là chuyện xung đột giữa bà mẹ và bà

dì Hai; chuyện chú nhì từ Trung Quốc mò sang bòn của, chuyện ông cậu hiếp côcon gái nuôi Những truyện nh thế, nhà văn kể hết, bằng giọng thật thà, hồnnhiên, giống nh Nguyên Hồng kể về ông bố và bà mẹ mình!

Nếu nh đúng những gì người khác nhận xét về Hồ Dzếnh ông viết văn,viết báo nh thở thì rõ ràng khi viết những tác phẩm đó ông cũng không ý niệmmình viết theo thể loại nào Thậm chí thời ký đó chưa ai viết ký, ký văn học và

ký báo chí rất gần nhau, sự xuất hiện của ký văn học mới dẫn đến sự xuất hiện

của ký báo chí, cũng giống như những thế kỷ trước văn sử bất phân Hồ Dzếnh

vô hình chung đã manh nha cho một thể loại ký Ông không phải là người trựctiếp sáng tạo nhưng ông đã góp phần bắc một cái cầu cho ký báo chí sau nàyđược phát triển

Bằng chứng trong cuộc đời sáng tác và đến với báo chí, ông rất hay viết

về thể loại phóng sự (cụ thể nh thế nào phần sau sẽ rõ); viết cả hồi ức đăng trênmấy tạp chí Không rõ đó là những tạp chí nào, nhưng đó là một điều chắc chắn

Trong cuốn “Hồ Dzếnh tác phẩm chọn lọc” (NXB Văn hoá Hà Nội 1988), Vũ

Quần Phương đã nói về cảm xúc của mình khi được gặp Hồ Dzếnh có đoạn như

sau: “Ông có viết mấy truyện ngắn, một Ýt bài thơ và khá nhiều bài báo (với nhiều bút danh khác nhau) Bây giờ tuổi đã cao vận hội đổi mới của đất nước

có làm nao nức lên cái khoảng đã tĩnh lặng trong tâm hồn ông Nhưng vốn điềmtĩnh và hiền, đúng nh ở các hồi ký của nhiều người đã viết về ông, ông chỉ bình

tĩnh nhìn lại mình, cả nghiệp văn lẫn nghiệp đời một số mẩu hồi ức của ông đã đăng trên mấy tạp chí.” Thực tế trong đời sống báo chí hiện tại, thể ký báo chí

trên báo in rất phát triển, trên truyền hình phóng sự, chân dung về người thật,việc thật (bằng cách để nhân vật trong phóng sự tự kể) đã gây xúc động baonhiêu công chúng, vậy nguồn gốc sâu xa của nó có phải từ thể loại ký?

Trong thực tế việc phân chia các loại hình báo chí cũng chỉ mang tínhchất tương đối, miễn sao người sáng tạo tác phẩm báo chí truyền tải hết thôngđiệp của mình đến công chóng một cách hiệu quả nhất Hồ Dzếnh viết những gìmình nghĩ rất thật và tự nhiên Sự giản dị và chân thành trong lối viết của HồDzếnh đã góp phần manh nha lên thể thể loại ký Không bao giờ tự định hìnhcho mình một phong cách riêng nhưng chính cái lối “ viết như nghĩ” của ông đãtạo nên một Hồ Dzếnh riêng, đó chính là đóng góp của ông với báo chí mà có lẽchính ông nghĩ rằng mình chưa hề làm được

2.2.2 Tham gia vào rất nhiều tờ báo trong đó chủ yếu là những tờ báo rất có tên tuổi

Theo một số tài liệu từ năm 1937, Hồ Dzếnh đã có nhiều truyện ngắn và

thơ đăng trên một số báo nổi tiếng lúc bấy giờ Đó là tờ Thanh Nghệ Tĩnh tân

văn, Trung bắc chủ nhật, Tiểu thuyết thứ bảy, Tập san mùa gặt mới Có một số

tài liệu cho rằng ông còn viết bài cho báo Phụ nữ tân văn, mà tờ phụ nữ tân văn

bị đình bản năm 1934, chứng tỏ trước năm 1937 ông đã có bài đăng báo, điều đócàng chứng tỏ việc ông đến với báo chí từ 1931 là có căn cứ

Phụ nữ tân văn là báo “ Tin tức mới của phụ nữ”.Tuần san này số 1 xuấtbản ngày thứ năm 2.5.1929 Toà soạn đặt tại số 42 đường Catinat (nay là đườngĐồng Khởi) Chủ nhiệm là bà Nguyễn Đức Nhuận, tức Cao Thị Khanh(1900 –1960) Chủ bút là ông Đào Trinh Nhất

Ban biên tập Phụ nữ tân văn gồm những cây bút nữ nổi tiếng, Chủ nhiệmCao Thị Khanh, và các nữ kí giả Hướng Nhựt, Trần Thanh Nhàn, Phạm VânAnh, Thu Tâm nữ giáo, Cao Thị Ngọc Môn, Nguyễn Thị Kiêm và các cây bútnam giới như Phan Khôi, Trịnh Đình Rư, Hồ Biểu Chánh, Trần Văn Đôn, TrịnhĐình Thảo Ngoài ra, tờ báo cũng có các cây bút gần xa cộng tác như Phạm ThịBạch Vân, Vân Đài, Thiếu Sơn, Quách Tấn, Thượng Tân Thị, Tản Đà, á NamTrần Tuấn Khải, Trần Thanh Mại, Lưu Trọng Lư

Hầu nh bìa tất cả các số của báo Phụ nữ tân văn đều có hình ba cô gáitượng trưng phụ nữ ba miền Bắc Trung Nam Dưới có câu thơ: “ Phấn son tôđiểm sơn hà, Làm cho rõ mặt đàn bà nước Nam.”

Phụ nữ tân văn tuyên bố không làm chính trị, chỉ bênh vực quyền lợi phụ

nữ, nhưng thỉnh thoảng lại đăng bài chống chính quyền Năm 1934, phụ nữ tânvăn phát giác và đưa tin tên tư bản thực dân Homberg đút lót Bùi Quang Chiêu

Do đó, chính quyền thực dân ghép phụ nữ tân văn vào tội “mạ ly” và buộc đìnhbản ở số 271, ra ngày 20/12/1934

Tê Trung bắc chủ nhật nguyên là Trung bắc tân văn chủ nhật, đổi thànhtrung bắc chủ nhật , từ số 93 bis ngày 31/1/1943 Còn trung bắc tân văn chủ nhậtnăm thứ nhất số 1 ngày 3/3/1940; số cuối cùng 257 ngày 12/08/1945 Quản lý tờ

này là Dương Phượng Dực sau là Nguyễn Doãn Vượng rồi Nguyễn Văn Luận;toà soạn 36, phố Hăng ri Đooc lê ăng, in ở nhà in riêng.

Theo một số tài liệu thì Hồ Dzếnh viết rất nhiều thơ văn cho tờ báo nàynhưng các tác phẩm bị thất lạc cũng nhiều; tiêu biểu còn lại có thể kể ra như sau:Đường kế mãnh (truyện ngắn, Trung bắc chủ nhật, số 187, 12- 12- 1943), Nhànhiều con (truyện ngắn, Trung bắc chủ nhật, số 206, 11/6/1944)

Tờ tiểu thuyết thứ bảy năm thứ nhất, số 1, ngày 2- 6- 1934; số cuối cùngnăm 1945 Chủ nhiệm tờ báo là Nguyễn Thị Hợi sau là Vũ Đình Long; toà soạn

ở 93, phố Hàng Bông Hà Nội Tờ Tiểu thuyết thứ bảy được in ở nhà in Tân Dân Trong tiểu thuyết thứ bảy chủ yếu đăng tải những truyện ngắn của ôngtrong tập “ Chân trời cũ”, một số bài thơ trong tập thơ “ Quê ngoại”

Tê Thanh Nghệ Tĩnh tân văn- Vinh, lúc đầu xuất bản mỗi ngày một kỳ; khiđổi là Thanh Nghệ Tĩnh, mỗi tuần một kỳ, năm thứ nhất, số 1 ngày 1- 7- 1930.Giám đốc tờ Thanh Nghệ Tĩnh tân văn là ông Nguyễn Văn Luận (từ sè 1 đến 210),ngày 27/7/1934 Lê Hữu Nhơn thay Nguyễn Văn Luận làm giám đốc, đánh số lại,ngày 3/8/1934 đổi tên Thanh Nghệ Tĩnh, số cuối cùng: số 54, tháng 3/ 1936

Tê Thanh Nghệ Tĩnh tân văn cũng chủ yếu đăng những bài thơ của HồDzếnh

Năm 1950 Hồ Dzếnh bắt đầu viết bài cho báo Thần Chung Cơ duyên cụ

thể của việc ông đến với báo Thần Chung nh sau:

Năm 1950 khi vợ của ông bà HuyÒn Nhân mất vì dịch tả, để lại cho ôngmột đứa con trai mới 4 tháng tuổi Còn thiếu sữa, ông phải bế con đi khắp nơixin bú chực Thông cảm hoàn cảnh khó khăn của ông, chính quyền Cách mạngcấp giấy phép để ông về Hà Nội chữa bệnh cho con và tìm kiếm gia đình, tứcngười anh ruột thứ hai, ông Bích nhưng lúc đó ông này đã vào Sài Gòn, nên HồDzếnh vào Sài Gòn tìm anh ở đây ông viết bài cho báo Thần Chung

Tờ Thần Chung này do ông Nguyễn Văn Kỳ làm tổng lý, sè ra mắt, ngày19.12.1948 Toà soạn và quản lý: 4- 6- 8 đường d’ Ormay, Sài Gòn ThầnChung là nhật báo in khổ lớn 40 * 60 cm, có 4 trang

Đến năm 1949, ông Nguyễn Văn Hiếu và Bùi Đức Tịnh cùng các kí giả

Lê Thọ Xuân, Phi Vân, Thê Húc lãnh toàn bộ công tác biên tập của nhật báoThần chung Lê Thọ Xuân làm chủ bút, Phi Vân làm thư ký toà soạn Lê ThọXuân và Bùi Đức Tịnh (thay phiên nhau viết xã luận cho báo ký tên chung làThần chung) Thê Húc phụ trách dịch các bản tin của AFP và các báo nướcngoài Nguyễn Văn Hiếu viết chuyện châm biếm hàng ngày với bút hiệu Phong

Tử và vẽ biếm hoạ ký hoạ sĩ Nho Ngoài ra, nhà báo Thiếu Sơn, ở chiến khu vềcũng tham gia viết cho Thần chung Đến cuối 1949, công việc biên tập báo giaolại cho ông Nam Đình

Báo Thần chung ngay sè ra mắt đã công bố mục tiêu của báo là tranh đấu

để phụng sự Tổ quốc:

“Tổ quốc phải được độc lập hoàn toàn

Tổ quốc phải được thống nhất hoàn toàn.”

Vào năm 1969, Thần chung là tờ báo có số lượng phát hành ở Sài Gònnhiều nhất

Trong hồi ức của Thanh Nam (tên thật là Trần Đại Việt chồng nhà vănTuý Hồng, tác giả những tác phẩm Hồng Ngọc, Người Nữ danh ca, Giấc ngủ côđơn, Buồn ga nhỏ ) có kể về cuộc gặp gỡ với Hồ Dzếnh tại Sài Gòn vào năm

1953 Ông nói: “ Đó là vào đầu năm 1953, tôi mới từ Hà Nội vào Sài Gòn Anh

Hồ Dzếnh lúc đó đang viết cho báo Thần chung của ông Nam Đình, vừa dịch

tin vừa viết feuilleton” Tác giả còn kể: “Anh Hồ Dzếnh giới thiệu tôi với ông

Nam Đình lúc đó đang bận rộn với mấy hàng tít lớn trên báo chí, khẽ gật đầucái chào lại tôi rồi lại cắm cúi xuống trang bài vở còn ướt mực trên bàn.”

Thanh Nam còn kể Hồ Dzếnh đưa ông đi ăn tại một quán cóc ở đườngNguyễn Văn Thịnh, Sài Gòn, tác giả còn kể tỉ mỉ bữa ăn là hai vắt mì tôm khô

và một chai lavi Sau đó Hồ Dzếnh còn kể cho ông nghe về cách viết feuilleton

ở miền Nam sao cho ăn khách qua kinh nghiệm làm báo của ông cho Thầnchung