BÀI 12; TIẾT 48 THÀNH NGỮ

cho cây, lá thêm tươi tốt.

CHÀO QUÍ THẦY CÔ

ĐẾN DỰ GIỜ LỚP 7 /1 TRƯỜNG THCS AN HIỆP

- CHÂU THÀNH –

SÓC TRĂNG

GV : La Bích Loan

KIỂM TRA BÀI CŨ

Câu 1 : Thế nào là từ đồng âm ?

Câu 2: Sử dụng từ đồng âm chú ý điều gì ?

Câu3 :Xác định từ đồng âm trong câu sau:

a Cái áo treo trên giá, giá quá cao

b Một nghề cho chín còn hơn chín nghề

Câu 4 : Chọn một từ đồng âm thích hợp điền vào câu : “Những con … bắt … cho cây, lá thêm tươi tốt

a/ sông b/ sâu c/ cá d/ đê

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ :

? Em hãy đọc ví dụ

SGK bài tập 1a,b

trang 143?

1/Xét cấu tạo cụm từ “ lên thác xuống ghềnh” :

? Em có nhận xét gì về nghĩa của cụm từ “ lên

thác xuống ghềnh” trong câu ca dao trên?

Có thể thay một vài từ trong cụm từ này bằng

những từ khác như “ vượt thác, qua ghềnh; hoặc

xuống ghềnh, lên thác” có được không ?

Vì sao ?

( Học hợp tác 2 phút)

Cụm từ “ lên thác xuống ghềnh” không thể thay đổi một vài từ bằng từ khác, cũng không thể

thêm bớt cũng thể đổi vị trí của các từ trong

cụm từ này, vì đây là cụm từ có tính cố

định, có tính hình tượng là tổ hợp từ “đặc biệt”

mang nội dung, khái niệm, chức năng biểu

thị cụ thể.

thể thêm bớt được

? Từ ví dụ trên em có kết luận gì

về đặc điểm cấu tạo của cụm từ

“lên thác xuống ghềnh”

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ :

1/ Xét cấu tạo cụm từ “ lên thác xuống ghềnh”

? Em hãy đọc yêu cầu bài

2a,2b / 14 3 ?

2/ Cấu tạo nghĩa :

? Cụm từ “lên thác xuống ghềnh”

có nghĩa là gì? Tại sao nói như vậy ?

? “nhanh như chớp” có nghĩa là gì ?

Tại sao nói như vậy ? Tìm thêm một

số thành ngữ mà em biết ?

( Học hợp tác 3 p)

? Cho biết nghĩa đen và

nghĩa bóng cụm từ “ lên thác xuống ghềnh” ?

Cụm thành ngữ trên hiểu theo 2 nghĩa:

+ Nghĩa đen: Nói về sự vất vả khi điều

khiển thuyền bè ở nơi nước chảy xiết có

đá lởm chởm rất nguy hiểm, rất khó khăn

+ Nghĩa bóng : ( Nghĩa hàm ẩn ) Nói về sự

gian nan, vất vả, cực nhọc nhiều bề.

? Theo em nghĩa thành ngữ trên bắt nguồn từ

đâu ?

Bắt nguồn dựa trên cơ sở biểu trưng

của những hình ảnh, hình tượng cụ thể như

“lên thác…”-> h/ảnh con người, con thuyền

vất vả, lao đao khi trèo đèo, lênh đênh ghềnh thác hiểm trở …Nghĩa đen là do tổ hợp từ ngữ của từ mang laị, có tính cụ thể, gợi hình

ảnh, còn nghĩa bóng có tính trừu tượng

hơn, khái quát hơn

“ Lên thác xuống ghềnh” : Trải qua nhiều nguy hiểm, gian nan, vất vả

? “ Nhanh như chớp ” có

nghĩa là gì ? Thành ngữ này bắt nguồn từ đâu ?

TN “Nhanh như chớp” bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa của các yếu tố tham gia cấu tạo nên nó ( chỉ hành động diễn ra với tốc độ mau lẹ, chính xác) cách nói so sánh qua từ như “ ĐT chớp ” chỉ tốc độ từ trên cao xuống của ánh sáng với 300.000 km/s

“ Nhanh như chớp” : Chỉ hành động

diễn ra mau lẹ, nhanh chóng ( Nghĩa

so sánh )

? Vậy nghĩa của thành ngữ có đặc điểm gì

? Nêu vài ví dụ về thành ngữ mà em biết ?

( Động não 1 phút )

Nghĩa của thành ngữ được hiểu theo hai nhóm :

+ Nhóm thanh ngữ bắt nguồn trực tiếp được suy ra từ nghĩa

đen như : “ Tham sống sợ chết -> sự hèn nhát …; Năm châu

bốn bể -> sự rống lớn …; Bùn lầy nước đọng -> nơi lầy lội, dơ

bẩn, ẩm thấp….

+ Nhóm thành ngữ mang nghĩa hàm ẩn thông qua phép chuyển nghĩa hoán dụ, ẩn dụ, so sánh như:

“ Đen như mực, sáng như đèn” ( Nghĩa SS)

“ Lá lành đùm lá rách”:Giúp đỡ nhau khi hoạn nạn(Nghĩa ẩn dụ) “ Lòng lang dạ thú” :Sự độc ác, tàn bạo ( Nghĩa hoán dụ)

“ Đi guốc trong bụng”: Hiểu rõ tấm lòng người khác ( Nói quá)

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ :

2/ Cấu tạo nghĩa :

1/ Xét cấu tạo cụm từ “ lên thác xuống ghềnh”

? Em hãy đọc ghi nhớ

1SGK/ 144

* Ghi nhớ 1 ( Bên cạnh thành ngữ có cấu tạo cố định, có ? Em hãy đọc phần chú ý ? SGK/ 144)

một số thành ngữ thay đổi chút ít về kết

cấu, biết thể như thành ngữ :“ Châu chấu đá xe = Châu chấu đấu ông voi = Chấu

chấu đấu voi ; Hoặc “ Sống để bụng chết

mang theo = sống để dạ chết chôn

theo = sống để dạ chết mang theo” …

II/ Sử dụng thành ngữ :

? Em hãy đọc bài tập 1, 2 / 144

( Học hợp tác 2 phút )

TIẾT 48 :

1/ Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ trong các câu sau:

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non ( Hồ Xuân Hương) Anh đã nghĩ thương em như thế hay là anh đào giúp

tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thi em chạy sang …

( Tô Hoài )

2/ Hãy phân tích cái hay trong việc dùng thành ngữ

trong hai câu trên

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ

1/ Xét cấu tạo cụm từ “ lên thác xuống ghềnh”

2/ Cấu tạo nghĩa :

II/ Sử dụng thành ngữ :

a Thân em vừa trắng lại vừa tròn

CN

Bảy nổi ba chìm với nước non

VN

? Thành ngữ “Bảy nổi ba chìm” nghĩa là gì

-Nghĩa đen : Khi để bánh vào nước đang xôi thì chìm, khi

chín thì nổi lên…

- Nghĩa bóng ( Hàm ẩn ) Số phận chìm nổi, long đong, phiêu dạt ….

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ

II/ Sử dụng thành ngữ :

b ……phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa

DT Phụ ngữ

nào đến bắt nạt thi em chạy sang …

? Thành ngữ “ tắt lửa tối đèn”

nghĩa là gì ?

“ Tắt lửa tối đèn” -> khó khăn, hoạn nạn

hay gặp điều bất trắc …

? Qua tìm hiểu cho biết sử dụng

thành ngữ có tác dụng gì ?

Sử dụng thành ngữ làm câu văn sinh động, gây ấn tượng, hàm súc, tạo hình tượng Đặc biệt là trong thơ văn

HCM thành ngữ được sử dụng rất đắc kể cả TN Hán

Việt , lúc sinh thời bác viết : Trong hạnh phúc hay bất

hạnh, con người phải biết đồng cam cộng khổ hòa vào ….

? Em hãy đọc ghi nhớ SGK/ 144

* Ghi nhớ 2 ( SGK/144 )

TIẾT 48 :

A / Tìm hiểu chung :

I / Thế nào là thành ngữ:

II/ Sử dụng thành ngữ :

B/ LUYỆN TẬP

? Em hãy đọc yêu cầu bài tập 1 trang 145

( Học hợp tác 2 p )

1/ Tìm thành ngữ và giải thích nghĩa :

TIẾT 48 :

THÀNH NGỮ

Câu Nhóm T ngữ Nghĩa thành ngữ

a

b

c

Mang nghĩa trực tiếp

Sơn hào hải vị

Nem công chả

phượng

Tứ cố vô thân

Mang nghĩa hàm ẩn

Da mồi tóc sương

-> Sơn (núi) Hải (biển) nghĩa là thức

ăn ngon, quý hiếm trên núi dưới biển -> Món ăn sang trọng, ngon hiếm

-> Tứ (bốn) nghĩa là nhìn lại bốn phía không ai thân thuộc, chỉ đơn độc một mình

- Nghĩa đen: Da bị sẫm, bị đốm, mái tóc thì bạc trắng

- Nghĩa bóng : Chỉ người có tuổi tác, đã lão hóa, đã già

TIẾT 48 :

B/ LUYỆN TẬP

2/ Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng thành ngữ sau :

? Em hãy đọc yêu cầu bài tập

2

Con Rồng cháu Tiên : Chỉ dòng dõi cáo qúi

TIẾT 48 :

B/ LUYỆN TẬP

3/ Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn :

? Em hãy đọc bài tập 3/ 145 ?

( Động não 1 phút )

a Lời tiếng nói

b Một nắng hai

c Ngày lành tháng _

d No cơm ấm _

đ Bách _ bách thắng

e Sinh _ lập nghiệp

ăn

sương tốt

áo chiến

cơ

TIẾT 48 :

B/ LUYỆN TẬP

4/ Sưu tầm thành ngữ và giải thích nghĩa :

Đồng tâm hiệp lực : Cùng chung một lòng , cùng chung sức lực Được voi đòi tiên : Có rồi muốn nữa , tham lam quá mức

Ăn không ngồi rồi : Ăn xong nhàn rỗi, không có việc gì để làm

C/ HƯỚNG DẪN TỰ HỌC :

- Thuộc bài , làm tiếp bài tập 4

- Soạn bài “ Điệp ngữ”

CỦNG CỐ

Câu 1 : Thế nào là thành ngữ ?

Câu 2 : Trong các câu sau câu nào

không phải là thành ngữ :

a Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

b Bèo dạt mây trôi

c Vơ đũa cả nắm

d Con hơn cha là nhà có phúc

CỦNG CỐ

Câu 3 : Điền thêm yếu tố để tạo thành ngữ hoàn chỉnh :

a Ăn cháo _ bát

b Xanh _ đỏ _

c Ruột để ngoài _

đá

da

CHÚC CÁC EM HỌC TỐT – CHÚC THẦY CÔ DẠY TỐT