Địa lí Hải Dương( mới 2013)

Theo lõch sûê triïìu Nguýîn, dín söị tónh Haêi Dûúng nùm 1840 bao göìm caê Haêi Phođng, Ăöng Triïìu, Myô Hađo, möơt phíìn cuêa Yïn Myô vađ Ín Thi lađ 970.516 ngûúđi.. Theo söị liïơu cuêa

I Dín söị

1 Dín söị tónh Haêi Dûúng qua caâc

thúđi kyđ

1.1 Dín söị thúđi kyđ trûúâc nùm 1945

Traêi qua sûơ thay ăöíi ắa giúâi hađnh chñnh

cuêa caâc thúđi kyđ lõch sûê, cuđng vúâi sûơ biïịn

ăöíi cuêa thúđi gian, dín söị tónh Haêi

Dûúng ăaô coâ nhiïìu biïịn ăöíi

Theo lõch sûê triïìu Nguýîn, dín söị tónh

Haêi Dûúng nùm 1840 bao göìm caê Haêi

Phođng, Ăöng Triïìu, Myô Hađo, möơt phíìn

cuêa Yïn Myô vađ Ín Thi lađ 970.516 ngûúđi

Theo baâo caâo cuêa Cöng sûâ HaêiDûúng lûu trûô taơi Thû viïơn Khoa hoơctöíng húơp tónh Haêi Dûúng, söị suíịt ăinh(suíịt ăinh ặúơc quy ắnh nam giúâi coâăöơ tuöíi tûđ 18 ăïịn 60 tuöíi) vađ dín söị cuêa

13 huýơn thuöơc tónh Haêi Dûúng (trongăoâ huýơn Vônh Baêo nay thuöơc thađnhphöị Haêi Phođng vađ huýơn Ăöng Triïìunay thuöơc tónh Quaêng Ninh) nùm 1900thïí hiïơn qua Baêng 6.1

Nïịu khöng tñnh dín söị huýơnVônh Baêo vađ huýơn Ăöng Triïìu thòdín söị tónh Haêi Dûúng nùm 1900 lađ618.750 ngûúđi

5 Thanh Lím 4.005 63.480 Nay lađ huýơn Nam Saâch

6 Vônh Laơi 4.415 71.080 Nay lađ huýơn Ninh Giang

12 Vônh Baêo 4.327 66.650 Nay thuöơc thađnh phöị Haêi Phođng

13 Ăöng Triïìu 1.504 20.450 Nay thuöơc tónh Quaêng Ninh

Theo söị liïơu trong saâch Thöịng kï Viïơt

Nam thïị kyê XX cuêa Töíng cuơc Thöịng kï

(Nhađ xuíịt baên Thöịng kï), dín söị tónh

Haêi Dûúng nùm 1921 lađ 592.000 ngûúđi,

göìm coâ nam lađ 283.000 ngûúđi (chiïịm

47,8%), nûô lađ 309.000 ngûúđi (chiïịm

52,2%) Dín söị caê nûúâc Viïơt Nam khi ăoâ

lađ 15.584.000 ngûúđi

Theo söị liïơu cuêa Ngö Vi Liïîn trong

cuöịn Tïn lađng xaô vađ ắa dû caâc tónh Bùưc

Kyđ, nùm 1927, "Dín söị tónh Haêi Dûúng

ûúâc ặúơc 590.500 ngûúđi, 100 ngûúđi Maân

vađ ñt ngûúđi Thöí"1 (bao göìm caê huýơn

Vônh Baêo vađ huýơn Ăöng Triïìu)

Theo baâo caâo cuêa Töíng ăöịc Dûúng

Thiïơu Tûúđng trong cuöịn Haêi Dûúng

tiïíu chñ hiïơn ặúơc lûu trûô taơi Thû viïơn

Khoa hoơc töíng húơp tónh Haêi Dûúng thò

nùm 1932 dín söị tónh Haêi Dûúng lađ

833.290 ngûúđi vađ ặúơc chia theo caâc

huýơn nhû sau:

+ Huýơn Bònh Giang: 44.700 ngûúđi

+ Huýơn Cíím Giađng: 50.600 ngûúđi

+ Huýơn Thanh Miïơn: 48.650 ngûúđi

+ Huýơn Ninh Giang: 82.000 ngûúđi

+ Huýơn Nam Saâch: 66.500 ngûúđi

+ Huýơn Thanh Hađ: 84.700 ngûúđi

+ Huýơn Kinh Mön: 95.250 ngûúđi

+ Huýơn Kim Thađnh: 51.000 ngûúđi

+ Huýơn Gia Löơc: 66.590 ngûúđi

+ Huýơn Tûâ Kyđ: 101.800 ngûúđi

+ Huýơn Chñ Linh: 32.400 ngûúđi

+ Huýơn Vônh Baêo: 80.800 ngûúđi

(nay thuöơc thađnh phöị Haêi Phođng)

+ Huýơn Ăöng Triïìu: 28.300 ngûúđi(nay thuöơc tónh Quaêng Ninh)

Nïịu khöng tñnh dín söị hai huýơnVônh Baêo vađ Ăöng Triïìu thò dín söị tónhHaêi Dûúng nùm 1932 lađ 724.190 ngûúđi,míơt ăöơ dín söị luâc ăoâ chó khoaêng 439ngûúđi/km2

Theo söị liïơu trong saâch Thöịng kï Viïơt Nam thïị kyê XX cuêa Töíng cuơc Thöịng kï

(Nhađ xuíịt baên Thöịng kï), dín söị tónh HaêiDûúng nùm 1943 lađ 843.530 ngûúđi vađ caênûúâc lađ 22.612.000 ngûúđi Trong ăoâ úê HaêiDûúng, dín töơc Kinh lađ 842.000 ngûúđi(chiïịm 99,81%), caâc dín töơc thiïíu söị lađ1.298 ngûúđi (chiïịm 0,15% dín söị toađntónh) vađ ngûúđi nûúâc ngoađi lađ 232 ngûúđi(chiïịm 0,04% dín söị toađn tónh)

Dûúâi chïị ăöơ thûơc dín, phong kiïịn,vúâi chñnh saâch thöịng trõ cuêa thûơc dínPhaâp coâ túâi 90% nhín dín trong tónh bõmuđ chûô; caê tónh chó coâ 01 trûúđng cíịp IIgöìm 4 lúâp coâ 118 hoơc sinh vađ 7.840 hoơcsinh cíịp I Vïì y tïị, trong toađn tónh chó coâ 1baâc sô, 2 y sô, 26 y taâ, 150 giûúđng bïơnh

1.2 Dín söị giai ăoaơn tûđ Caâch maơng Thaâng Taâm nùm 1945 ăïịn nùm 2005

1.2.1 Quy mö dín söị

Tûđ sau Caâch maơng Thaâng Taâm nùm

1945, nhíịt lađ sau chiïịn thùưng Ăiïơn BiïnPhuê, nhín dín tónh Haêi Dûúng cuđngvúâi nhín dín miïìn Bùưc bùưt tay vađo cöngcuöơc xíy dûơng chuê nghôa xaô höơi vađ ăíịutranh giaêi phoâng miïìn Nam thöịng nhíịtăíịt nûúâc Ăaêng vađ Nhađ nûúâc ăaô thûơc

1 Ngö Vi Liïîn: Tïn lađng xaô vađ ắa dû caâc tónh Bùưc Kyđ, Nxb Vùn hoaâ thöng tin, Hađ Nöơi, 1999,

tr.586

hiïơn chñnh saâch ngûúđi cađy coâ ruöơng;

ruöơng ăíịt ăaô ặúơc chia cho nöng dín,

caâc chñnh saâch xaô höơi ặúơc thûơc hiïơn,

goâp phíìn caêi thiïơn mûâc söịng cuêa nhín

dín, tyê suíịt chïịt giaêm, dín söị cuêa tónh

ngađy cađng tùng

Nùm 1955, dín söị tónh Haêi Dûúng lađ

701.081 ngûúđi Trong ăoâ, dín söị söịng úê

thađnh thõ lađ 29.635 ngûúđi (chiïịm 4,22%

dín söị toađn tónh) vađ dín söị söịng úê nöng

thön lađ 671.446 ngûúđi (chiïịm 95,78%

dín söị toađn tónh) Dín söị miïìn Bùưc Viïơt

Nam nùm 1955 lađ 13.574.000 ngûúđi, dín

söị söịng úê thađnh thõ lađ 997.000 ngûúđi

(chiïịm 7,3% dín söị toađn tónh) vađ dín söị

söịng úê nöng thön lađ 12.577.000 ngûúđi

(chiïịm 92,7% dín söị toađn tónh)

Cuđng vúâi quaâ trònh phaât triïín kinh tïị

-xaô höơi, dín söị cuêa tónh Haêi Dûúng

khöng ngûđng phaât triïín Theo söị liïơuTöíng ăiïìu tra dín söị ngađy 01-3-1960,dín söị cuêa tónh Haêi Dûúng lađ 841.782ngûúđi (miïìn Bùưc 16.100.000 ngûúđi) Dínsöị tónh Haêi Dûúng nùm 1967 lađ 957.678ngûúđi (miïìn Bùưc 18.974.000 ngûúđi) Nùm 1960 chûa coâ huýơn nađo trongtónh ăaơt 100 nghòn ngûúđi, ăïịn nùm 1965coâ huýơn Tûâ Kyđ ăaơt 104.739 ngûúđi vađăïịn nùm 1967, hai huýơn Tûâ Kyđ vađThanh Hađ coâ söị dín vûúơt 100 nghònngûúđi, thõ xaô Haêi Dûúng chó coâ 43.297ngûúđi, lađ ắa phûúng coâ dín söị ñt nhíịttónh Huýơn Bònh Giang coâ dín söị ặângthûâ 11 trong toađn tónh vúâi söị ngûúđi lađ57.652 ngûúđi nùm 1965 vađ 58.907 ngûúđinùm 1967 Dín söị tónh Haêi Dûúng chiatheo caâc huýơn nùm 1960 vađ nùm 1967ặúơc thïí hiïơn úê Baêng 6.2

Dín söị tónh Haêi Dûúng vađ caâc huýơn nùm 1960 vađ nùm 1967

Tûđ thaâng 01 nùm 1968 ăïịn ngađy 31

thaâng 12 nùm 1996, tónh Haêi Dûúng

húơp nhíịt vúâi tónh Hûng Yïn thađnh tónh

Haêi Hûng vađ ăïịn ngađy 01 thaâng 01

nùm 1997, tónh Haêi Dûúng ặúơc taâi

líơp Tûđ nùm 1968 ăïịn nùm 2005, quy

mö dín söị tónh Haêi Dûúng vađ caâchuýơn cuêa tónh coâ nhiïìu thay ăöíi.Nhûông thay ăöíi nađy ặúơc thïí hiïơn quacaâc söị liïơu sau:

Dín söị tónh Haêi Dûúng vađ caâc huýơn tûđ nùm 1968 ăïịn nùm 1989 BAÊNG 6.3:

Huýơn Ninh Thanh 173.875 198.360 199.927 251.224

Dín söị tónh Haêi Dûúng tûđ nùm 1997 ăïịn nùm 2005 BAÊNG 6.4:

Trong 28 nùm húơp nhíịt hai tónh Haêi

ngûúđi) Tûđ nùm 1997 ăïịn nùm 2005, sau

9 nùm taâi líơp tónh, dín söị tónh Haêi

Dûúng ăaô tùng thïm 79.986 ngûúđi, tùng

4,9% so vúâi nùm 1997

Vađo thúđi ăiïím nùm 1997, khi taâi líơp

tónh coâ 12/12 huýơn, thađnh phöị cuêa tónh

ăïìu coâ dín söị ăaơt trïn 100 nghòn ngûúđi

Ăïịn nùm 2005, huýơn coâ dín söị ăöng

nhíịt lađ huýơn Tûâ Kyđ 168.264 ngûúđi,

huýơn coâ dín söị ñt nhíịt trong tónh lađ

huýơn Bònh Giang 105.715 ngûúđi Thađnh

phöị Haêi Dûúng lađ trung tím chñnh trõ,

kinh tïị, vùn hoaâ cuêa tónh, nùm 2005, coâ

söị dín 141.884 ngûúđi, ặâng thûâ taâm

trong 12 huýơn, thađnh phöị cuêa tónh

1.2.2 Míơt ăöơ dín söị

Nùm 1955, míơt ăöơ dín söị tónh Haêi

Dûúng lađ 418 ngûúđi/km2 Dín cû vađo

thúđi ăiïím nađy cođn ríịt thûa thúât vađ söịng

quíìn tuơ trong nhûông khu lađng ăaô ặúơc

hònh thađnh tûđ trûúâc khi thûơc dín Phaâp

xím lûúơc Sau caêi caâch ruöơng ăíịt vađ

trong thúđi kyđ thûơc hiïơn phong trađo húơp

taâc xaô nöng nghiïơp, nöng dín trong

tónh tûơ nguýơn vađo húơp taâc xaô, ruöơng

ăíịt, tríu bođ vađ caâc tû liïơu saên xuíịt ặúơc

nhíơp vađo caâc töí saên xuíịt cuêa caâc húơp taâc

xaô theo mö hònh thön (lađng) Ăïí thuíơn

tiïơn cho saên xuíịt vađ phín böị dín cû,

phín böị lao ăöơng húơp lyâ hún, Chñnh

phuê chó ăaơo caâc ắa phûúng thûơc hiïơndaôn dín ăïịn líơp lađng múâi trong cuđngmöơt xaô, thûơc hiïơn di dín ăïịn caâc vuđngkinh tïị múâi trong tónh hoùơc caâc tónhkhaâc, nïn phíìn nađo lađm thay ăöíi míơtăöơ dín trong phaơm vi lađng, xaô vađ trongtûđng huýơn Nùm 1960, thõ xaô HaêiDûúng coâ míơt ăöơ dín söị 7.012ngûúđi/km2 (thúđi gian nađy chûa saâpnhíơp möơt söị xaô cuêa möơt söị huýơn nhûCíím Giađng, Nam Saâch vađ Gia Löơc), ăíylađ möơt míơt ăöơ ríịt cao

Míơt ăöơ dín söị cuêa tónh Haêi Dûúngvađ caâc huýơn, thađnh phöị trong tónh giaiăoaơn tûđ nùm 1960 ăïịn nùm 2005 ặúơcthïí hiïơn qua Baêng 6.5

Míơt ăöơ dín söị cuêa caâc huýơn tùngdíìn, ăïịn nùm 2005 chó cođn hai huýơn coâmíơt ăöơ dín söị dûúâi 1.000 ngûúđi/km2lađChñ Linh (528 ngûúđi/km2) vađ Tûâ Kyđ(990 ngûúđi/km2)

Thađnh phöị Haêi Dûúng coâ míơt ăöơdín söị tùng nhanh vađ cao nhíịt tónh.Nùm 1968 míơt ăöơ lađ 1.344 ngûúđi/km2vađ nùm 1997 ăaô lađ 2.342 ngûúđi/km2,trong vođng 29 nùm ăaô tùng 1.048ngûúđi/km2 Sau khi taâi líơp tónh, thõ xaôHaêi Dûúng ặúơc níng cíịp thađnh thađnhphöị loaơi III vađ thađnh phöị Haêi Dûúngcuđng vúâi sûơ phaât triïín chung cuêa kinhtïị - xaô höơi cuêa tónh, míơt ăöơ dín söị nùm

2005 lađ 3.801 ngûúđi/km2 Míơt ăöơ dín söịtùng nhanh cuêa thađnh phöị Haêi Dûúngăaô phaên aânh quaâ trònh ăö thõ hoaâ vađquaâ trònh phaât triïín kinh tïị - xaô höơi cuêa

ăö thõ lađ thuê phuê, trung tím chñnh trõ,kinh tïị, vùn hoaâ cuêa tónh

1.2.3 Tyã suêët sinh, tyã suêët chïët vaâ tyã

suêët tùng dên söë tûå nhiïn

Theo söë liïåu cuãa Niïn giaám Thöëng kï,

tyã suêët sinh, tyã suêët chïët vaâ tùng dên söëtûå nhiïn cuãa tónh Haãi Dûúng tûâ nùm

Ngaây 1-4-1989

Nùm

1997

Ngaây 1-4-1999

Tyã suêët sinh, chïët vaâ tùng dên söë tûâ nùm 1955 àïën nùm 2005 BAÃNG 6.6:

Tyê suíịt sinh tûđ nùm 1955 ăïịn nùm

2005 luön coâ xu thïị giaêm díìn Nùm

1955, tyê suíịt sinh lađ 48,4‰ vađ nùm 2005

Trong giai ăoaơn nađy, tyê suíịt tùng tûơ

nhiïn dín söị tónh Haêi Dûúng coâ thay

ăöíi theo chiïìu hûúâng giaêm díìn Nùm

2.1 Dín söị chia theo nhoâm tuöíi

Theo söị liïơu ăiïìu tra dín söị ngađy

01-3-1960, dín söị cuêa tónh Haêi Dûúng lađ

841.782 ngûúđi vađ cú cíịu dín söị ặúơc

phín theo nhoâm tuöíi nhû sau:

Tûđ 0 tuöíi ăïịn dûúâi 14 tuöíi coâ 393.308

ngûúđi, chiïịm 46,72% dín söị

Tûđ 16 ăïịn 60 tuöíi coâ 408.735 ngûúđi,chiïịm 48,55% dín söị

Tûđ 61 ăïịn 80 tuöíi coâ 38.389 ngûúđi,chiïịm 4,56% dín söị

Tûđ 81 ăïịn 100 tuöíi coâ 1.347 ngûúđi,chiïịm 0,16% dín söị

Trïn 100 tuöíi coâ 3 ngûúđi, chiïịm0,03% dín söị

Cú cíịu dín söị phín theo nhoâm tuöíicuêa nùm 1999 vađ nùm 2005 ặúơc thïíhiïơn úê Baêng 6.7

Cú cíịu dín söị theo nhoâm tuöíi cuêatónh Haêi Dûúng úê ba thúđi ăiïím nùm

1960, nùm 1999 vađ nùm 2005 cho thíịy:Tûđ 0 tuöíi ăïịn dûúâi 14 tuöíi coâ xu hûúânggiaêm díìn tûđ 46,72% nùm 1960, 30,82%nùm 1999 (giaêm 15,9%) vađ 25,5% nùm

2005 (giaêm 21,23%) Tûđ 15 tuöíi ăïịn 59tuöíi thò laơi tùng ríịt nhanh: 48,55% nùm

1960, nùm 1999: 58,58% (tùng 10,03%),ăïịn nùm 2005: 63,5% (tùng 14,45%) Tûđ

60 tuöíi ăïịn 69 tuöíi, nùm 1999 vađ 2005ăïìu ăaơt gíìn dûúâi, trïn 5% Nùm 1960,söị ngûúđi tûđ 61 tuöíi trúê lïn chiïịm 4,72%.Nhûng nùm 1999 söị ngûúđi 70 tuöíi trúêlïn chiïịm 4,75%, tûđ 80 tuöíi ăïịn 100 tuöíilađ 1% vađ coâ 26 cuơ trïn 100 tuöíi (5 nam,

Dín söị chia theo nhoâm tuöíi nùm 1999 vađ nùm 2005

Töíng söị (ngûúđi) %

Töíng söị (ngûúđi) %

Töíng söị (ngûúđi) %

1999 1.650.624 508.675 30,82 967.050 58,58 96.572 5,85 60.065 3,64

2005 1.710.585 436.199 25,50 1.086.221 63,50 84.332 4,93 103.833 6,07

21 nûä); nùm 2005 sưë ngûúâi tûâ 70 tuưíi trúã

lïn chiïëm 6,7%

2.2 Dên sưë chia theo giúái tđnh

Theo sưë liïåu Kïët quẫ tưíng àiïìu tra dên

sưë ngây 01-3-1960, dên sưë tĩnh Hẫi

Dûúng lâ 841.782 ngûúâi, trong àố nam

giúái trong dên sưë luưn cao hún nam

giúái, trong àố cấc nùm tûâ nùm 1960 àïën

nùm 1979, tyã lïå nûä giúái luưn luưn cao

hún tyã lïå nam giúái tûâ 8 - 10% Cố sûåchïnh lïåch tyã lïå nûä lúán hún nam lâ dothúâi kyâ nây àa sưë nam giúái trong àưå tuưíinghơa vuå quên sûå (tûâ 18 tuưíi trúã lïn)tham gia lûåc lûúång vuä trang trong cuưåckhấng chiïën chưëng Myä, cûáu nûúác vâbẫo vïå biïn giúái

Theo sưë liïåu Tưíng àiïìu tra dên sưëngây 01-4-1999, tyã lïå nûä giúái cao húnnam giúái 3,48% vâ sûå chïnh lïåch nây àậgiẫm xuưëng côn 3,22% vâo nùm 2005.Nhịn chung, tyã lïå nûä vâ nam dêìn dêìncên bùçng hún

Thấp tuưíi dên sưë: Thấp tuưíi dên sưëtĩnh Hẫi Dûúng qua Tưíng àiïìu tra dênsưë ngây 01-4-1989, ngây 01-4-1999 vânùm 2004 nhû sau:

Dên sưë chia theo giúái tđnh BẪNG 6.8:

Thúâi àiïím Tưíng dên sưë

Sưë ngûúâi Tyã lïå % Sưë ngûúâi Tyã lïå %

Nùm 1968 960.545 424.368 44,18 536.177 55,82 Ngây 01-10-1979 1.182.199 523.060 44.24 659.139 55,76 Ngây 01-4-1989 1.507.595 710.982 47,16 796.613 52,84 Nùm 1997 1.630.599 786.267 48,22 844.332 51,78 Ngây 01-4-1999 1.650.624 796.582 48,26 854.042 51,74 Nùm 2005 1.710.585 827.707 48,39 882.878 51,61

Thaáp dên söë thúâi àiïím Töíng àiïìu tra

dên söë ngaây 01-4-1989 coá daång hònh

choáp, coá àaáy lúán phaãn aánh cú cêëu dênsöë treã

THAÁP TUÖÍI DÊN SÖË TÓNH HAÃI DÛÚNG Thúâi àiïím ngaây 01-4-1989

Thaáp dên söë taåi thúâi àiïím töíng àiïìu

tra dên söë ngaây 01-4-1999 coá àaáy nhoã,

phaãn aánh tyã suêët sinh giaãm; àöå tuöíi tûâ

20 àïën 44 tuöíi khaá lúán vaâ hònh truå phaãnaánh dên söë trong àöå tuöíi lao àöångchiïëm tyã troång lúán

THAÁP TUÖÍI DÊN SÖË TÓNH HAÃI DÛÚNG Thúâi àiïím ngaây 01-4-1999

Nhoám tuöíi

Ngûúâi

>85 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

100000 80000 60000 40000 20000 0 0 20000 40000 60000 80000 100000

THAÁP TUÖÍI DÊN SÖË TÓNH HAÃI DÛÚNG

Nhoám tuöíi

Thaâp dín söị nùm 2004 coâ ăïị thu

nhoê hún, vúâi xu thïị nađy hònh aênh cuêa

thaâp dín söị trong nhûông thíơp kyê túâi seô

tiïịn túâi thaâp hònh truơ, möơt thaâp ăöì mađ

caâc nûúâc phaât triïín coâ dín söị phaât

triïín öín ắnh

2.3 Dín söị chia theo khu vûơc

thađnh thõ vađ nöng thön

Theo söị liïơu thöịng kï thò dín söị phín

theo thađnh thõ vađ nöng thön tónh Haêi

Dûúng möơt söị nùm nhû sau:

Tyê lïơ dín söị thađnh thõ ăaô tùng díìn, tûđ

nùm 1955 (4,23%) ăïịn nùm 2005

(15,57%), tùng thïm 11,34% Riïng vađo

thúđi ăiïím nùm 1968, do aênh hûúêng cuêa

cuöơc chiïịn tranh phaâ hoaơi bùìng khöng

quín líìn thûâ nhíịt cuêa ăïị quöịc Myô, dín

söị khu vûơc thađnh thõ coâ tyê lïơ thíịp hún caâc

nùm trûúâc vađ sau ăoâ chiïịm 3,89%

Ngûúơc laơi, tyê lïơ dín söị nöng thön giaêm

tûđ 96,11% (nùm 1968) xuöịng 84,43%(nùm 2005) Tûđ nùm 1997 ăïịn nùm 2005,quaâ trònh phaât triïín cöng nghiïơp vađ ăöthõ hoaâ úê tónh Haêi Dûúng vúâi töịc ăöơ ngađycađng cao ăaô keâo theo quaâ trònh dõchchuýín dín söị nöng thön sang thađnh thõ

2.4 Dín söị chia theo dín töơc

Nùm 1927, dín söị möơt söị dín töơc thiïíusöị trong tónh Haêi Dûúng coâ khoaêng 500ngûúđi, trong ăoâ coâ 100 ngûúđi Maân vađmöơt söị ñt ngûúđi Thöí

Theo kïịt quaê Töíng ăiïìu tra dín söịngađy 01-3-1960, úê tónh Haêi Dûúng coâ 05dín töơc chñnh cuđng chung söịng Caâcdín töơc coâ ắa bađn cû truâ khaâc nhau vađcoâ söị lûúơng nhiïìu ñt khaâc nhau, trongăoâ dín töơc Kinh coâ 839.272 ngûúđi(99,7%), dín töơc Hoa coâ 1.644 ngûúđi(0,19%), dín töơc Saân Dòu coâ 436 ngûúđi(0,05%), dín töơc Khúme Nam Böơ coâ 250

Cú cíịu dín söị thađnh thõ vađ nöng thön tûđ nùm 1955 ăïịn nùm 2005 BAÊNG 6.9:

Thúđi ăiïím Töíng söị

Söị ngûúđi

Tyê lïơ % theo söị dín

Söị ngûúđi

Tyê lïơ % theo söị dín

Ngađy 01-3- 1960 841.782 35.852 4,26 805.930 95,74

Ngađy 01-10-1979 1.182.199 69.200 5,85 1.112.999 94,15 Ngađy 01-4-1989 1.507.595 106.787 7,08 1.400.808 92,92 Nùm 1997 1.630.599 183.279 11,24 1.447.320 88,76 Ngađy 01-4-1999 1.650.624 225.516 13,66 1.425.108 86,34 Nùm 2005 1.710.585 266.289 15,57 1.444.296 84,43

ngûúđi (0,02%), dín töơc Tađy coâ 124

ngûúđi (0,01%), caâc dín töơc thiïíu söị

khaâc 56 ngûúđi

Theo söị liïơu Töíng ăiïìu tra dín söị

ngađy 01-4-1999, dín söị tónh Haêi Dûúng

coâ 23 dín töơc Dín töơc Kinh chiïịm tyê lïơ

99,74% dín söị cuêa tónh, dín töơc Saân Dòu

0,09%, dín töơc Hoa 0,06%, dín töơc Tađy

0,01%, v.v

Ngûúđi Kinh

Ngûúđi Kinh úê tónh Haêi Dûúng coâ ăùơc

ăiïím chung cuêa ngûúđi Kinh trïn ăíịt

nûúâc Viïơt Nam Töí chûâc xaô höơi vađ hònh

thaâi cû truâ ríịt chùơt cheô, gùưn liïìn vúâi

nghïì truýìn thöịng luâa nûúâc, ăaânh caâ

hay lađm thuê cöng nghiïơp taơi caâc ắa

phûúng Lađng víy quanh ằnh lađng vúâi

cíy ăa, giïịng nûúâc Ngûúđi Kinh giađu

kinh nghiïơm thím canh luâa nûúâc, tröìng

cíy mađu, tröìng cíy ùn quaê, cíy cöng

nghiïơp ngùưn ngađy kïịt húơp vúâi nghïì thuê

cöng truýìn thöịng Dín töơc Kinh úê tónh

Haêi Dûúng, ặúơc giúâi thiïơu khaâ ăíìy ăuê

trong caâc chûúng vïì phong tuơc, tíơp

quaân vađ lïî höơi

Theo kïịt quaê ăïì tađi: "Phong tuơc, tíơp

quaân vađ lïî höơi tiïu biïíu úê tónh Haêi

Dûúng" do Súê Vùn hoaâ - Thöng tin Haêi

Dûúng thûơc hiïơn nùm 2000-2001, úê tónh

Haêi Dûúng, caâc dín töơc chung söịng coâ

phong tuơc tíơp quaân riïng Ăoâ lađ caâc dín

töơc Kinh, Hoa, Tađy, Cao Lan vađ Saân

Dòu Phong tuơc, tíơp quaân möơt söị dín

töơc thiïíu söị cû truâ taơi huýơn Chñ Linh

nhû sau:

Ngûúđi Hoa:

Ngûúđi Hoa thuöơc nhoâm ngûúđi Haân, tuơ

cû vïì Chñ Linh khaâ súâm qua nhiïìu ăúơt.Ăúơt thûâ nhíịt do nhoâm ngûúđi Hoa göịcMinh Hûúng laânh naơn nhađ Maôn Thanh

di cû sang Ăúơt thûâ hai do möơt nhoâmngûúđi thuöơc hai tónh Quaêng Ăöng vađQuaêng Tíy chaơy loaơn quín Tûúêng khiquín ăöơi Nhíơt ăaânh chiïịm Trung Quöịcnùm 1942 Khi múâi vađo Viïơt Nam, ngûúđiHoa úê caâc tónh Quaêng Ninh, Laơng Sún

di cû díìn vïì xaô Hoađng Hoa Thaâm, Bùưc

An huýơn Chñ Linh Taơi ăíy do ăíịt ăaiphò nhiïu vađ nguöìn nûúâc döìi dađo, phuđhúơp vúâi tröìng luâa nûúâc vađ saên xuíịtnöng nghiïơp öín ắnh, ngûúđi Hoa ăaô tuơ

cû líu dađi

Ngûúđi Hoa úê ăíy coâ 04 hoơ: Laô,Hoađng, Tûđ vađ Lím; ăaơi ăa söị theo Phíơtgiaâo, Laôo giaâo, Nho giaâo vađ coâ aênhhûúêng trong cuöơc söịng hađng ngađy nhûcaâc phong tuơc: choơn ăíịt, lađm nhađ, cûúâixin, xem tuöíi Trong quaâ trònh sinhsöịng, ngûúđi Hoa ăaô giao lûu kinh tïị,vùn hoaâ, xaô höơi vúâi ngûúđi Kinh vađ caâcdín töơc khaâc ăïí cuđng phaât triïín Ăïịnnay, ngûúđi Hoa coâ möơt söị phong tuơc tíơpquaân chuê ýịu nhû: tíơp quaân tröìng luâanûúâc, chùn nuöi gia suâc, gia cíìm nhûngûúđi Kinh, chõu thûúng, chõu khoâ.Trong gia ằnh, phín cöng lao ăöơngkhaâ chùơt cheô: ngûúđi chöìng töí chûâc saênxuíịt, cađy bûđa vađ chùn nuöi; ngûúđi vúơăaêm nhiïơm viïơc cíịy haâi, kiïịm cuêi, giùơtgiuô, bïịp nuâc

Cú cíịu gia ằnh ngûúđi Hoa thûúđngcoâ ba thïị hïơ: öng bađ, böị meơ vađ con chaâu,

caâ biïơt coâ gia ằnh coâ böịn thïị hïơ chung

söịng Ngûúđi Hoa tön troơng tön ti, tríơt

tûơ, ăaơo hiïịu nghôa cuêa con, chaâu vúâi

öng bađ, böị meơ Ngöi nhađ lađ núi sinh ra,

lúân lïn cuêa möîi ngûúđi vađ ặúơc coi lađ núi

"Chön rau cùưt röịn" ríịt thiïng liïng Moơi

thađnh viïn trong gia ằnh ăïìu coâ yâ thûâc

trín troơng vađ baêo vïơ

Ngûúđi Tađy:

Ngûúđi Tađy úê huýơn Chñ Linh thuöơc

nhoâm ngön ngûô Tađy - Thaâi, phíìn lúân

ăïìu di cû ăïịn tûđ Sún Ăöơng (Bùưc Giang),

Bònh Liïu (Quaêng Ninh) vađo khoaêng

thúđi gian tûđ nùm 1955-1957 Ngûúđi Tađy

úê ăíy coâ 3 hoơ: Laô, Lyâ vađ Hoađng Hiïơn

nay, hoơ khöng noâi vađ khöng nghe ặúơc

tiïịng cuêa dín töơc mònh

Ngûúđi Tađy vöịn trûúâc ăíy úê vuđng cao,

thûúđng söịng quíìn tuơ thađnh tûđng baên

khoaêng vađi chuơc gia ằnh ven chín nuâi,

gíìn nguöìn nûúâc; úê nhađ sađn 4 maâi nhû

ngûúđi Thaâi, ngûúđi Cao Lan Tûđ khi di cû

vïì Chñ Linh, ngûúđi Tađy ăaô boê khöng lađm

nhađ sađn, chuýín sang lađm nhađ trònh

tûúđng vađ gíìn ăíy lađm nhađ gaơch lúơp ngoâi

Gia ằnh ngûúđi Tađy thûúđng söịng chung

ba thïị hïơ Ngûúđi Tađy taơi Chñ Linh hiïơn

khöng cođn mùơc trang phuơc truýìn thöịng

cuêa mònh mađ mùơc nhû ngûúđi Kinh

Ăúđi söịng cuêa ngûúđi Tađy dûơa vađo

nghïì tröìng luâa nûúâc Cöng cuơ saên xuíịt

vïì cú baên kïị thûđa ngûúđi Kinh vađ ngûúđi

Hoa Möîi nùm thûúđng saên xuíịt hai vuơ:

vuơ chiïm tûđ thaâng Giïng ăïịn thaâng 5;

vuơ muđa tûđ thaâng 6 ăïịn thaâng 10 Ngoađi

ra, ngûúđi Tađy cođn chùn nuöi gia suâc,

gia cíìm

Ngûúđi Cao Lan:

Ngûúđi Cao Lan (cođn coâ tïn goơi lađ SaânChay hoùơc Saân Chó) cû truâ tíơp trungăöng nhíịt úê Tuýn Quang vađ ThaâiNguýn Do coâ biïịn ăöơng lõch sûê khaâcnhau ăaô di cû sinh söịng taơi möơt söị xaôthuöơc huýơn Chñ Linh vađo khoaêng nùm

1955 vađ coâ caâc hoơ: Hoađng, Lyâ, La, Ninh.Ngûúđi Cao Lan noâi ngön ngûô Tađy, Thaâivađ tröìng luâa nûúâc, lađm ruöơng nhû ngûúđiKinh, Hoa, Tađy Ngûúđi Cao Lan xûathûúđng cû truâ úê chín nuâi, ven suöịi vađ úêcaâch xa nhau ăïí thuíơn tiïơn cho viïơc lađmnûúng, lađm ruöơng vađ khöng xaêy ratranh chíịp Hiïơn nay, ngûúđi Cao Lanthûúđng úê nhađ ăíịt vađ coâ trang phuơc nhûngûúđi Kinh, song viïơc thúđ töí tiïn víîntheo phong tuơc cöí truýìn

Trong gia ằnh ngûúđi Cao Lanthûúđng coâ ba thïị hïơ: öng bađ, böị meơ vađcon chaâu Trong gia töơc ai sinh ra thíịymùơt trúđi trûúâc lađ anh (chõ), ai sinh rathíịy mùơt trúđi sau lađ em Cùn cûâ vađo tïntuơc mađ ngûúđi Cao Lan nhíơn ra anh em.Ngûúđi Cao Lan ríịt hiïịu khaâch, thûúđngmúđi khaâch uöịng rûúơu ăïí bađy toê tònhcaêm cuêa mònh trong cuöơc söịng giaotiïịp Ăa söị ngûúđi Cao Lan theo ăaơoPhíơt Trong gia ằnh ăùơc biïơt chuâtroơng viïơc thúđ cuâng töí tiïn vađo caâc dõplïî, tïịt cöí truýìn nhû: Tïịt Nguýn ăaân,Tïịt Hađn thûơc, Tïịt Ăoan ngoơ vađ rùìmthaâng Baêy

Ngûúđi Saân Dòu:

Saân Dòu lađ dín töơc cû truâ chñnh taơi caâcvuđng ăöìi trung du Ăöng Bùưc Viïơt Nam

nhû Vônh Phuâc, Phuâ Thoơ, Laơng Sún,

Quaêng Ninh… Ngûúđi Saân Dòu di cû vïì

Chñ Linh khoaêng ăíìu thïị kyê XX vađ söịng

tíơp trung úê xaô Bùưc An vađ Hoađng Hoa

Thaâm, coâ caâc hoơ: Dûúng, Hoađng, Diïơp,

Lûu, Lyâ, Tríìn, Lï Möîi dođng hoơ coâ tïn

ăïơm riïng ăïí dûơa vađo ăoâ mađ nhíơn hoơ

vađ phín biïơt ngöi thûâ khi hoơ gùơp nhau

Hiïơn nay, ngûúđi Saân Dòu coâ trang phuơc

nhû ngûúđi Kinh

Ngûúđi Saân Dòu lađ cû dín saên xuíịt

nöng nghiïơp tröìng luâa nûúâc líu ăúđi,

coâ tíơp quaân duđng phín boân khaâ súâm,

kyô thuíơt lađm vûúđn khaâ cao nïn rau

xanh caâc loaơi vađ cíy ùn traâi nhađ nađo

cuông coâ, khöng chó ăuê duđng mađ cođn coâ

ăïí baân, trao ăöíi Xe qúơt lađ loaơi xe thö

sú tûđ líu ặúơc ngûúđi Saân Dòu sûê duơng

nhû möơt loaơi cöng cuơ víơn taêi vaơn

nùng Ngûúđi Saân Dòu söịng tíơp trung

thađnh tûđng lađng, tûđng xoâm nhoê dûúâi

chín ăöìi hay trïn gođ ăíịt hûúâng ra caâc

caânh ăöìng

Gia ằnh ngûúđi Saân Dòu lađ gia ằnh

phuơ quýìn, tñnh chíịt phong kiïịn ríịt roô

rïơt Ngûúđi cha hay con trai caê lađ chuê gia

ằnh Moơi viïơc trong nhađ ăïìu do ngûúđi

nađy quýịt ắnh Ngön ngûô ngûúđi Saân

Dòu thuöơc thöí ngûô Quaêng Ăöng (Trung

Quöịc) Ăïịn nay, tuýơt ăaơi ăa söị ngûúđi

Saân Dòu úê Chñ Linh biïịt chûô quöịc ngûô

vađ noâi tiïịng phöí thöng

2.5 Dín söị chia theo trònh ăöơ hoơc

víịn

Theo söị liïơu Töíng ăiïìu tra dín söị ngađy

01-3-1960, dín söị tónh Haêi Dûúng tûđ 6

tuöíi trúê lïn chia theo trònh ăöơ hoơc víịnặúơc thïí hiïơn úê Baêng 6.10

Taơi thúđi ăiïím Töíng ăiïìu tra dín söịngađy 01-3-1960, söị ngûúđi tûđ 6 tuöíi trúêlïn biïịt chûô chó chiïịm 69,46% söị ngûúđitrong ăöơ tuöíi vađ söị chûa biïịt chûô chiïịm30,54% söị ngûúđi trong ăöơ tuöíi, trong ăoâcoâ ăïịn 42,08% nûô giúâi trong ăöơ tuöíikhöng biïịt chûô

So saânh vúâi thúđi kyđ thûơc dín Phaâp ăöhöơ thò trònh ăöơ hoơc víịn cuêa nhín dín HaêiDûúng coâ nhiïìu thay ăöíi lúân Trûúâc ăíy,coâ túâi trïn 90% ngûúđi dín muđ chûô Saukhi hođa bònh líơp laơi nùm 1954, dûúâi sûơlaônh ăaơo cuêa Ăaêng, Chñnh phuê, chñnhquýìn caâc cíịp vúâi chñnh saâch khuýịnkhñch ngûúđi dín tham gia hoơc tíơp nïn ăaôcoâ túâi 69,46% ngûúđi dín biïịt chûô (tñnhăïịn thúđi ăiïím nùm 1960) Ăoâ lađ kïịt quaêbûúâc ăíìu trong viïơc níng cao dín trñ vađchíịt lûúơng cuöơc söịng nhín dín Tuynhiïn, söị ngûúđi coâ trònh ăöơ ăaơi hoơc cođnquaâ ñt vađ söị ngûúđi coâ trònh ăöơ tûđ lúâp 8 ăïịnlúâp 10 múâi coâ 1.162 ngûúđi, ăíy lađ haơn chïịlúân trong quaâ trònh aâp duơng khoa hoơc -kyô thuíơt vađo saên xuíịt vađ ăúđi söịng, ăaô aênhhûúêng lúân ăïịn viïơc thuâc ăííy phaât triïínkinh tïị - xaô höơi cuêa tónh noâi chung, cuêacaâc huýơn vađ cú súê noâi riïng

Theo söị liïơu Töíng ăiïìu tra dín söịtónh Haêi Dûúng ngađy 01-4-1999, söịngûúđi tûđ 5 tuöíi trúê lïn chia theo trònh ăöơhoơc víịn ặúơc thïí hiïơn qua Baêng 6.11:

So saânh söị liïơu giûôa hai thúđi ăiïímnùm 1960 vađ nùm 1999: Tyê lïơ ngûúđi chûa

ăi hoơc nùm 1999 giaêm 16,9% so vúâi nùm

1960 Tyê lïơ ngûúđi ăaô vađ ăang ăi hoơc tûđ

trung hoơc cú súê trúê lïn tùng vúâi töịc ăöơ

khaâ nhanh Theo söị liïơu ăiïìu tra thöịng

kï vïì dín söị nùm 2004, trònh ăöơ trònh ăöơ

hoơc víịn úê tónh Haêi Dûúng (ăöịi vúâi

nhûông ngûúđi 6 tuöíi trúê lïn) so vúâi caâc

nùm trûúâc ặúơc níng lïn ăaâng kïí Tyê lïơ

töịt nghiïơp trung hoơc cú súê nùm 1989 lađ

38,2%, nùm 2004 lađ 47,2%; tyê lïơ nhûông

ngûúđi töịt nghiïơp trung hoơc phöí thöng

trúê lïn nùm 1989 lađ 9,2%, nùm 2004 lađ

16,4% Nhû víơy, tyê lïơ söị ngûúđi ăaô töịt

nghiïơp trung hoơc cú súê vađ trung hoơc phöí

thöng ăïìu coâ xu hûúâng tùng díìn lïn

Ăiïìu nađy phaên aânh xu thïị phaât triïín cuêaxaô höơi vađ lađ thađnh quaê ăaâng phíịn khúêicuêa cöng taâc phaât triïín giaâo duơc 15 nùmqua cuêa tónh Haêi Dûúng

2.6 Dín söị chia theo tön giaâo

Theo kïịt quaê Töíng ăiïìu tra dín söịngađy 01-4-1999, dín söị tónh Haêi Dûúngtheo möơt söị tön giaâo ặúơc thïí hiïơn quaBaêng 6.12:

Nhû víơy, taơi thúđi ăiïím Töíng ăiïìu tradín söị ngađy 01-4-1999, trong toađn tónhsöị ngûúđi coâ tön giaâo chiïịm 5,06% dín

Dín söị tûđ 6 tuöíi trúê lïn chia theo trònh ăöơ hoơc víịn nùm 1960 BAÊNG 6.10:

- Biïịt ăoơc biïịt viïịt 89.164 14,23

Dín söị tûđ 5 tuöíi trúê lïn chia theo trònh ăöơ hoơc víịn nùm 1999

BAÊNG 6.11:

Ăún võ: ngûúđi

Tònh traơng ăi hoơc

Ăaô tûđng ăi hoơc Trònh ăöơ phöí thöng

Khu vûơc vađ

ăún võ hađnh

Chûa ăi hoơc Tiïíu hoơc

Trung hoơc cú súê

Trung hoơc phöí thöng

Khöng xaâc ắnh lúâp PT

Cao ăùỉng

Ăaơi hoơc

Trïn ăaơi hoơc

söë, trong àoá hai tön giaáo coá nhiïìu tñn àöì

laâ Phêåt giaáo, chiïëm 3,23% dên söë, Cöng

giaáo, chiïëm 1,82% dên söë, möåt söë tön

giaáo coá ñt tñn àöì laâ Tin laânh vaâ caác tön

giaáo khaác Ba huyïån coá tyã lïå ngûúâi coá

tön giaáo nhiïìu hún caác huyïån khaác laâ

huyïån Bònh Giang coá 7,91% dên söë,

huyïån Chñ Linh 7,35% dên söë, huyïån

Cêím Giaâng 6,85% dên söë Huyïån coá tyãlïå ngûúâi coá tön giaáo thêëp nhêët tónh laâhuyïån Thanh Haâ, coá 2,93% dên söë.Thaânh phöë Haãi Dûúng vaâ 7 huyïån coânlaåi coá tyã lïå ngûúâi coá tön giaáo so vúái dênsöë tûâ 3,2% àïën 5,68%

Trong nhûäng nùm qua, Tónh uyã, Höåiàöìng nhên dên, Uyã ban nhên dên vaâ

Dên söë tónh Haãi Dûúng chia theo tön giaáo nùm 1999 BAÃNG 6.12

Àún võ: ngûúâi

Coá tön giaáo Àún võ haânh

chñnh

Töíng söë dên

Khöng tön giaáo

Töíng söë coá tön giaáo

Tyã lïå % theo söë dên

Phêåt giaáo

Cöng giaáo

Tin laânh

Tön giaáo khaác Toaân tónh 1.650.624 1.566.958 83.666 5,06 53.407 30.123 92 44

Thaânh phöë Haãi

Dûúng

127.247 120.013 7.234 5,68 4.827 2.388 18 1

Huyïån Chñ Linh 142.742 132.250 10.492 7,35 9.752 706 30 4 Huyïån Nam