Địa lí Hải Dương( mới 2013)-1

Bûâc tranh khaâi quaât vïì nöng nghiïơpvađ saên víơt cuêa vuđng ăíịt Haêi Dûúng cuöịi thïị kyê XIX ặúơc ghi laơi trong cuöịn saâch Ăöìng khaânh sùưc ngûơ lím ắa dû chñ lûúơc nùm 1886 - 1

Chûúng

Nöng nghiïåp

8

● Khaái quaát nöng nghiïåp trûúác Caách maång Thaáng Taám nùm 1945

● Nöng nghiïåp tûâ sau Caách maång Thaáng Taám nùm 1945 àïën nùm 2005

I Khaâi quaât nöng nghiïơp

trûúâc Caâch maơng Thaâng Taâm

nùm 1945

Tû liïơu khaêo cöí cho thíịy caâch ăíy 10

nghòn nùm, cû dín thuöơc nïìn vùn hoaâ

Hoađ Bònh ăaô phaât minh ra nghïì nöng

vúâi viïơc tröìng caâc loaơi cíy nhû bíìu bñ,

khoai nûúâc, cuê tûđ vađ ăùơc biïơt thuíìn

dûúông luâa nûúâc hoang daô thađnh luâa

nûúâc Ăíy lađ möơt bûúâc ngoùơt vô ăaơi, lađm

thay ăöíi toađn diïơn ăúđi söịng víơt chíịt, xaô

höơi vađ tinh thíìn cuêa xaô höơi nguýn thuyê

trïn ăíịt nûúâc ta Sûơ ra ăúđi cuêa nöng

nghiïơp trong nïìn vùn hoaâ Hoađ Bònh

thuöơc loaơi súâm nhíịt trïn thïị giúâi

Nguöìn tû liïơu khaêo cöí ăaô cho biïịt,

caâch ăíy trïn 2.900 nùm, cû dín nûúâc

Vùn Lang söịng trïn nhiïìu miïìn ăíịt

khaâc nhau nïn caâch thûâc canh taâc nöng

nghiïơp khaâ ăa daơng Nhòn chung, coâ hai

hònh thûâc canh taâc chñnh lađ lađm ruöơng

vađ lađm ríîy Ăùơc biïơt, trïn caâc chín

ruöơng phuđ sa ven söng, ngûúđi ta ăaô tiïịn

hađnh caâc kyô thuíơt cađy cíịy, be búđ giûô

nûúâc, lađm thuyê lúơi Cíy tröìng chuê ýịu lađ

luâa nûúâc, bao göìm caê luâa nïịp vađ luâa teê

Cuđng vúâi nghïì tröìng luâa nûúâc, nghïì

tröìng rau cuê, cíy ùn quaê vađ chùn nuöi

cuông phaât triïín Nghïì tröìng díu, nuöi

tùìm, dïơt vaêi ăaô bùưt ăíìu phaât triïín Tuy

víơy, tíơp quaân haâi lûúơm, ăaânh bùưt saên

víơt víîn cođn töìn taơi

Ăïịn nhađ nûúâc Íu Laơc, kyô thuíơt cađy

bûđa do tríu keâo ăaô khaâ phöí biïịn Bïn

caơnh caâc nöng cuơ nhû lûúôi cađy, ròu, liïìm,

haâi bùìng ăöìng ăaô xuíịt hiïơn nhûông

nöng cuơ bùìng sùưt nhû ròu, mai, cuöịc.Luâa, khoai, ăíơu ặúơc saên xuíịt ngađymöơt nhiïìu Caâc loaơi cíy ùn quaê nhûchuöịi, cam, quyât, vaêi, nhaôn, v.v., cuôngăaô ặúơc tröìng Tröìng mña, lađm ặúđng;tröìng díu, nuöi tùìm, dïơt vaêi; ăaânh caângađy möơt phaât triïín

Dûúâi thúđi Bùưc thuöơc (thïị kyê II trûúâcCöng nguýn ăïịn thïị kyê X sau Cöngnguýn) mùơc duđ bõ boâc löơt nùơng nïì, bõcheđn eâp vađ ngùn trúê, nhûng nöngnghiïơp nûúâc ta víîn phaât triïín Cöng cuơbùìng sùưt ặúơc sûê duơng ngađy möơt nhiïìu.Kyô thuíơt duđng tríu, bođ ăïí lađm ruöơngngađy cađng phöí biïịn Caâc cöng trònhthuyê lúơi ặúơc xíy dûơng úê nhiïìu núi ÚÊvuđng cao, viïơc ăöịt ríîy, lađm nûúng, cuöịcăíịt, tróa haơt cuông ặúơc ăííy maơnh Nöngdín ăaô biïịt sûê duơng phín chuöìng, phínxanh, tro bïịp, muöịi vađ hoơc tíơp kinhnghiïơm duđng phín bùưc tûđ ngûúđi TrungQuöịc ăïí boân ruöơng Ăíịt ăai mađu múô,dín cû chùm chó, luâa töịt, thoâc thûđa.Ngoađi luâa, nhín dín ta cođn tröìng khoai,ăíơu, sùưn, cam, quyât, chuöịi, nhaôn, vaêi vađ caâc cíy cöng nghiïơp nhû böng, gai,ăay, díu, v.v Chùn nuöi gia suâc, giacíìm cuông ríịt phaât triïín Möơt söị núinhín dín ăaô biïịt thuíìn dûúông voi, nuöingûơa ăïí víơn chuýín vađ phuơc vuơ muơcăñch quín sûơ

Thúđi kyđ phong kiïịn úê nûúâc ViïơtNam ăöơc líơp keâo dađi gíìn 1.000 nùm,traêi qua caâc triïìu ăaơi Ăinh, tiïìn Lï, Lyâ,Tríìn, Lï vađ Nguýîn Ăùơc ăiïím xuýnsuöịt qua caâc triïìu ăaơi phong kiïịn lađ súêhûôu nhađ nûúâc vïì ruöơng ăíịt Nhađ vua lađ

ăaơi diïơn töịi thûúơng cuêa Nhađ nûúâc Möơt

phíìn ruöơng ăíịt lađ ruöơng quöịc khöị, trûơc

tiïịp lađ súê hûôu cuêa nhađ vua, do cöng nö

saên xuíịt ăïí líịy hoa lúơi phuơc vuơ cho

viïơc xíy dûơng cung ăiïơn, lùng tíím vađ

phuơc vuơ sinh hoaơt hađng ngađy cuêa triïìu

ằnh Möơt phíìn ruöơng ăíịt ặúơc vua

ban cíịp vađ ặúng nhiïn trúê thađnh súê

hûôu riïng cuêa caâc vûúng híìu, khanh

tûúâng, cöng chuâa, quyâ töơc Ăaơi böơ phíơn

ruöơng ăíịt cođn laơi dûúâi danh nghôa lađ

cuêa nhađ vua nhûng do lađng xaô trûơc tiïịp

quaên lyâ, cho nöng dín cíịy thú, nöơp tö

thúị cho triïìu ằnh Trïn ắa bađn tónh

Haêi Dûúng ngađy nay, vađo triïìu ăaơi nhađ

Tríìn coâ nhiïìu ăiïìn trang, thaâi íịp, phuê

ăïơ cuêa tön thíịt, hoađng töơc nhû íịp An

Sinh cuêa An Sinh Vûúng Tríìn Liïîu,

phuê ăïơ cuêa Hûng Ăaơo Vûúng Tríìn

Quöịc Tuíịn, v.v

Caâc triïìu ăaơi phong kiïịn noâi chung

ăïìu coâ nhûông chñnh saâch khuýịn khñch

vûúng híìu, khanh tûúâng, quyâ töơc, chiïu

möơ nöng dín ăïí khai khíín caâc vuđng ăíịt

hoang úê ven söng, ven biïín, caâc vuđng

ăíịt múâi ặúơc múê mang Ruöơng ăíịt

ngađy cađng tíơp trung trong tay nhađ vua,

quan laơi, ắa chuê vađ caâc lađng xaô Ăaơi böơ

phíơn nöng dín khöng coâ ruöơng ăíịt

hoùơc coâ vúâi tyê lïơ ríịt thíịp, phaêi cađy thú

cíịy mûúân, nöơp tö nöơp tûâc nùơng nïì

Viïơc xíy dûơng ăï ăiïìu, khai söng,

ăùưp ăíơp ăïí phuơc vuơ tûúâi tiïu, baêo vïơ

muđa mađng ặúơc caâc triïìu ăaơi phong

kiïịn quan tím Chùn nuöi tríu, bođ phuơc

vuơ sûâc keâo vađ ăiïìu chónh thúị khoaâ

nhûông khi thiïn tai, ắch hoaơ, míịt muđa

ặúơc quaên lyâ chùơt cheô Hađng nùm, caâc võvua cuđng quíìn thíìn cađy ruöơng tõch ăiïìn,cuâng thíìn nöng ăïí lađm gûúng vađ khñchlïơ nhín dín saên xuíịt nöng nghiïơp Ăïịn triïìu ăaơi nhađ Nguýîn quan hïơsúê hûôu ruöơng ăíịt ngađy cađng trúê nïn bûâcxuâc Súê hûôu nhađ nûúâc vïì ruöơng ăíịtngađy möơt giaêm, ruöơng ăíịt cöng cuêa caâclađng xaô rúi díìn vađo tay giai cíịp ắa chuê,cûúđng hađo Nùm 1804, vua Gia Longban hađnh pheâp quín ăiïìn, theo ăoâ tíịt caêmoơi ngûúđi ăïìu ặúơc chia ruöơng Nùm

1831, vua Minh Maơng nhùưc laơi nguýntùưc ăoâ, nhûng chñnh saâch quín ăiïìnkhöng mang laơi nhiïìu kïịt quaê Möîi lađngxaô lađm theo tuơc lïơ riïng Dín ngheđokhöng coâ ruöơng ăíịt Triïìu ằnh nhađNguýîn toê ra bíịt lûơc trûúâc víịn ăïì súêhûôu ruöơng ăíịt

Quan hïơ súê hûôu ruöơng ăíịt phongkiïịn ăaô kòm haôm ríịt nhiïìu sûơ phaât triïíncuêa nöng nghiïơp nûúâc ta Trong suöịtgíìn 1.000 nùm nïìn nöng nghiïơp nûúâc tavíîn laơc híơu, kyô thuíơt saên xuíịt thö sú,nùng suíịt lao ăöơng vađ nùng suíịt cíytröìng, víơt nuöi khöng ặúơc caêi thiïơn.Nöng nghiïơp cuêa tónh Haêi Dûúngthúđi phong kiïịn nùìm trong böịi caênhchung cuêa nöng nghiïơp caê nûúâc Trongcuöịn Lõch triïìu hiïịn chûúng loaơi chñ Phan

Huy Chuâ viïịt vïì Haêi Dûúng nhû sau:

Tuy luâc thõnh luâc suy möîi thúđi möîi khaâc, nùm ặúơc muđa nùm míịt muđa khöng giöịng nhau, nhûng sûâc ngûúđi cöị lađm thò lúơi ăíịt cuông ặúơc thïm ra, nïn víîn lađ möơt núi giađu thõnh vađ xûâng ăaâng lađ möơt xûâ coâ danh tiïịng.

Bûâc tranh khaâi quaât vïì nöng nghiïơp

vađ saên víơt cuêa vuđng ăíịt Haêi Dûúng

cuöịi thïị kyê XIX ặúơc ghi laơi trong cuöịn

saâch Ăöìng khaânh sùưc ngûơ lím ắa dû chñ

lûúơc nùm 1886 - 1888 nhû sau:

Tónh nađy (Haêi Dûúng) phíìn nhiïìu lađ

chín ruöơng thíịp, íím ûúât, nhiïìu luâa thu, ñt

luâa heđ Böng, khoai, ăíơu lađ nhûông thûâ

thûúđng saên, caâc núi trong tónh ăïìu coâ

nhûng khöng ặúơc nhiïìu lùưm Riïng huýơn

Tûâ Kyđ coâ cam, Gia Löơc coâ thuyê tríìm, Tiïn

Minh coâ thuöịc lađo, An Dûúng coâ cau tûúi,

Cíím Giađng coâ míơt mña, Thanh Hađ coâ rûúi

muđi võ thúm ngon

Tre, nûâa, göî, ăíịt seât trùưng, höí, baâo, hûúu,

nai coâ úê Ăöng Triïìu, ăaâ xanh coâ úê huýơn

Giaâp Sún Cíím Giađng coâ nghïì phúi síịy long

nhaôn, nghïì dïơt vaêi nhoê, xaô Triïìu Dûúng

phuê Bònh Giang coâ nghïì dïơt vaêi hoa Dín

chùn võt coâ nghïì íịp võt bùìng tríịu noâng, dín

chađi coâ nghïì nuöi caâ

Nöng nghiïơp dûúâi caâc triïìu ăaơi

phong kiïịn chuê ýịu lađ tröìng luâa Vuơ luâa

thu (vuơ muđa ngađy nay) lađ vuơ chñnh Vuơ

heđ (vuơ chiïm xuín) phuơ thuöơc vađo thúđi

tiïịt, diïơn tñch cíịy luâa cođn haơn chïị Caâc

cíy tröìng khaâc nhû böng, khoai, ăíơu,

thuöịc lađo, v.v tröìng vúâi diïơn tñch khöng

lúân Chùn nuöi gia suâc, gia cíìm chûa

phaât triïín maơnh Möơt söị nghïì thuê cöng

vađ chïị biïịn nöng saên nhû síịy long

nhaôn, eâp mña lađm ặúđng míơt, dïơt vaêi,

íịp trûâng võt, nuöi caâ… ăaô coâ úê möơt söị

ắa phûúng trong tónh

Nöng nghiïơp tónh Haêi Dûúng trong

thúđi Phaâp thuöơc chûa coâ nhiïìu tiïịn böơ

Quan hïơ kinh tïị phong kiïịn víîn giûô võ

trñ chi phöịi toađn böơ caâc hoaơt ăöơng chñnhtrõ, kinh tïị, xaô höơi úê nöng thön Tònhhònh saên xuíịt nöng nghiïơp úê Haêi Dûúngnhûông nùm ăíìu thïị kyê XX nhû sau:

Vïì tröìng troơt

Ruöơng ăíịt ặúơc phín taân trong caâchöơ nöng dín Luâa lađ cíy tröìng chñnh.Diïơn tñch tröìng luâa khoaêng 125.000 ha.Vuơ luâa chiïm tröìng vađo thaâng 12 Ímlõch nùm trûúâc (thaâng 1 Dûúng lõch),thu hoaơch vađo thaâng 5 Ím lõch nùm sau(thaâng 6 Dûúng lõch) vúâi diïơn tñchkhoaêng 70.000 ha luâa, saên lûúơng khoaêng90.000 tíịn Vuơ luâa muđa tröìng vađo thaâng

6 Ím lõch (thaâng 7 Dûúng lõch), thuhoaơch vađo thaâng 10 Ím lõch (thaâng 11Dûúng lõch) vúâi diïơn tñch trïn 110.000

ha, saên lûúơng khoaêng 150.000 tíịn Saênlûúơng luâa caê nùm khoaêng 240.000 tíịn.Lûúng thûơc bònh quín ăíìu ngûúđikhoaêng 267 kg/nùm

Viïơc phín biïơt ruöơng cíịy möơt vuơ hayhai vuơ lađ tûúng ăöịi Thúđi tiïịt thuíơn lúơichín ruöơng möơt vuơ coâ thïí cíịy hai vuơ.Ngûúơc laơi, thúđi tiïịt khöng thuíơn lúơi thòruöơng hai vuơ cuông chó cíịy ặúơc möơt vuơ.Vuơ muđa lađ vuơ luâa quan troơng nhíịt, nùngsuíịt cao, haơt thoâc mííy, gaơo ngon vađ böídûúông Saên xuíịt luâa chiïm thûúđng gùơpthúđi tiïịt thíịt thûúđng, tûđ khi cíịy ăïịn khithu hoaơch khöng gùơp haơn haân, cuông losúơ mûa to, giöng baôo, aênh hûúêng ăïịnnùng suíịt vađ chíịt lûúơng haơt thoâc.Nöng dín Haêi Dûúng am hiïíu vađnùưm vûông kyô thuíơt tröìng luâa Ăíịt ặúơccađy bûđa kyô vađ boân phín tuyđ theo khaênùng cuêa tûđng höơ gia ằnh Ruöơng

thûúđng ặúơc chùm boân bùìng phín suâc

víơt (phín chuöìng) hay phín ngûúđi

(phín bùưc) Phín bùưc thûúđng ặúơc sûê

duơng boân cho cíy thuöịc lađo, cíy böng,

rau Phín chuöìng thûúđng ặúơc boân

ruöơng khi lađm ăíịt chuíín bõ gieo cíịy,

goơi lađ boân loât Nöng dín cođn lađm cho

ruöơng mađu múô thöng qua cađy aêi vađo vuơ

chiïm, cađy vùơn raơ vađo vuơ muđa Ruöơng

cíịy luâa thûúđng ặúơc cađy, bûđa nhiïìu líìn

Líìn ăíìu goơi lađ cađy vúô, sau ăoâ bûđa xaât

möơt hai líìn, röìi cađy laơi möơt hai líìn vađ

bûđa líìn cuöịi, ăïí ăíịt nhuýîn, mùơt ruöơng

bùìng phùỉng, khi cíịy cíy maơ seô ặâng

vûông vađ phaât triïín nhanh

Möîi gia ằnh thûúđng ăïí möơt diïơn

tñch ăíịt nhoê ăïí lađm dûúơc maơ Ăíịt ruöơng

maơ ặúơc lađm ríịt kyô, mùơt ruöơng phùỉng

vađ mõn Haơt giöịng ặúơc ngím naêy míìm,

dađi chûđng 1 cm, tröơn ăïìu vúâi tro bïịp,

duđng tay rùưc ăïìu trïn mùơt ruöơng Khimaơ ăuê ngađy tuöíi ặúơc nhöí ăem cíịy

ÚÊ nhûông chín ruöơng töịt, vuơ muđa thuhoaơch khoaêng 45 thuâng thoâc/ha, vuơ chiïmthu hoaơch khoaêng 40 thuâng thoâc/ha Möîithuâng tûúng ặúng 20-22 kg Nùng suíịtcaê nùm ăaơt khoaêng 90-95 thuâng/ha,tûúng ặúng 1.800 kg/ha Chín ruöơngtrung bònh ăaơt 1.400 kg/ha, theo thúđigiaâ ặúơc 250-300 ăöìng vađ chín ruöơngxíịu chó thu ặúơc 500-600 kg/ha tûúngặúng 50-60 ăöìng

Ngoađi diïơn tñch luâa, diïơn tñch caâc cíytröìng hađng nùm khaâc nhû sau: khoaêng

100 ha sùưn, tröìng úê núi ăíịt cao, vûúđn,ăöìi; khoaêng 400 ha ngö, tröìng úê caâcruöơng gíìn lađng, ăíịt baôi; gíìn 200 ha mñatröìng tíơp trung úê huýơn Cíím Giađng.Khoai lang ặúơc tröìng vađo vuơ cuöịinùm vađ xuín heđ vúâi diïơn tñch khoaêng

Diïơn tñch cíịy luâa phín böị úê caâc huýơn

BAÊNG 8.1:

Nguöìn: Dillemann (Phoâ cöng sûâ Haêi Dûúng): Tónh Haêi Dûúng (La province de Hai Duong), Vuô Nhíơt Cao dõch

tûđ nguýn baên tiïịng Phaâp (Thû viïơn Töíng húơp tónh Haêi Dûúng).

1.900 ha, tíơp trung chuê ýịu úê caâc huýơn

Chñ Linh, Tûâ Kyđ, Thanh Hađ vađ phuê

Kinh Mön

Möơt söị loaơi cíy ùn quaê nhû chuöịi,

quyât, chanh, bûúêi, vaêi, taâo, öíi, ău ăuê,

dûâa, dûa híịu, v.v ặúơc tröìng úê híìu hïịt

caâc phuê, huýơn Nhiïìu loaơi cíy tröìng

khaâc nhû thuöịc lađo, cau, tríìu khöng,

laơc, vûđng, ăíơu, böng, díu, cheđ xanh, v.v

cuông ặúơc tröìng vúâi diïơn tñch nhoê úê

möơt söị ắa phûúng trong tónh

Vïì lím nghiïơp

Diïơn tñch rûđng tíơp trung úê caâc huýơn

Chñ Linh, Kinh Mön vađ Ăöng Triïìu

(nay thuöơc tónh Quaêng Ninh) ăaơt gíìn

60.000 ha Trong ăoâ, khoaêng 35.000 ha

ăöìi cíy, cođn laơi lađ ăöìi troơc vúâi cíy buơi

nhoê Rûđng töịt tíơp trung chuê ýịu úê caâc

ắa phûúng giaâp tónh Bùưc Giang Khi

quín ăöơi Phaâp múê caâc cuöơc hađnh quín

tiïu diïơt quín khúêi nghôa, nhiïìu rûđng

cíy ăaô bõ chùơt phaâ Thöng vađ tre moơc úê

híìu hïịt caâc caânh rûđng tûơ nhiïn Caâc loaơi

cíy göî quyâ nhû taâu, lim, sïịn, traâm,

mñt, giao, trùưc, giöíi, guơ coâ nhiïìu trong

caâc caânh rûđng Möơt söị lím thöí saên nhû

cuê níu, míy, díìu súê, díìu giöíi, díìu

traâm, v.v ặúơc khai thaâc lađm nguýn

liïơu phuơc vuơ saên xuíịt

Vïì chùn nuöi

Chùn nuöi chûa phaât triïín Tríu, bođ

ặúơc nuöi úê caâc höơ gia ằnh chuê ýịu

líịy sûâc keâo ăïí lađm ăíịt gieo tröìng

“Con tríu lađ ăíìu cú nghiïơp”, tríu, bođ

lađ tû liïơu saên xuíịt quan troơng Nhađ

nûúâc quaên lyâ chùơt cheô viïơc chùn nuöi

tríu, bođ, chó khi nađo chuâng khöng thïí

keâo cađy bûđa ặúơc thò chuê höơ múâi ặúơcpheâp giïịt thõt

Lúơn ặúơc nuöi phín taân úê híìu hïịtcaâc gia ằnh ăïí líịy thõt vađ tíơn thu phínboân Möơt söị lađng xaô coâ nghïì níịu rûúơutûđ gaơo, baô rûúơu (böîng rûúơu) ặúơc tíơnduơng lađm thûâc ùn cho lúơn Vïì sau, thúđiPhaâp thuöơc, chñnh quýìn thûơc dín cíịmníịu rûúơu gaơo ăïí ăöơc quýìn baân rûúơu.Viïơc nađy ăaô lađm aênh hûúêng ríịt lúân ăïịnchùn nuöi lúơn úê nhiïìu ắa phûúngtrong tónh Giai ăoaơn nađy chñnh quýìncoi rûúơu do dín tûơ saên xuíịt lađ rûúơu

“líơu”, tûâc lađ rûúơu bíịt húơp phaâp

Möîi höơ gia ằnh nöng dín ñt nhiïìuăïìu nuöi gađ Caâc giöịng gia cíìm khaâcnhû võt, ngan, ngöîng, chim böì cíu ặúơcchùn nuöi ríịt haơn chïị úê möơt söị núitrong tónh

Caâc loaơi caâ međ, tröi, trùưm, cheâpặúơc thaê trong caâc ao, ăíìm Caâc loaơicaâ khaâc nhû caâ rö, caâ diïịc, caâ quaê, caâchađy, caâ mûúng, caâ trï, lûún, töm, cuacaâc loaơi, v.v., söịng tûơ nhiïn trong caâc aoăíìm, mûúng, maâng, söng, ngođi, ruöơng,baôi Khi thu hoaơch, caâ thaê trong caâc aoăíìm chó ặúơc goơi lađ “caâ taơp”

Phaât triïín ăöìn ăiïìn

Thûơc dín Phaâp ăaô duđng nhiïìu thuêăoaơn mua baân, chuýín nhûúơng, kïí caêcûúâp boâc ruöơng ăíịt cuêa nöng dín ăïílíơp ăöìn ăiïìn úê caâc huýơn ĂöngTriïìu, Chñ Linh Nhûông nùm 1930, úêHaêi Dûúng coâ 13 ăöìn ăiïìn vúâi töíngdiïơn tñch 5.768 ha, trong ăoâ 1.600 hatröìng luâa, khoaêng 120 ha tröìng cađ

phï, möơt ñt diïơn tñch tröìng cheđ, cao

su, v.v., cođn laơi lađ rûđng, ăöìi cíy vađ baôi

coê chùn nuöi ăaơi gia suâc Ăíìu nhûông

nùm 1940, diïơn tñch ăöìn ăiïìn cuêa

ngûúđi Phaâp lïn ăïịn 12.600 ha Trong

ăoâ coâ nhûông ăöìn ăiïìn vúâi diïơn tñch

hađng nghòn heâcta nhû Cöí Võt, Bïịn

Tùưm Thúđi tiïịt vađ thöí nhûúông úê Haêi

Dûúng khöng phuđ húơp vúâi cađ phï, cao

su, nïn caâc cíy cöng nghiïơp nađy

nhanh choâng bõ deơp boê

Trong hađng nghòn nùm phong kiïịn

vađ gíìn 100 nùm Phaâp thuöơc, nhòn

chung nöng nghiïơp tónh Haêi Dûúng lađ

nöng nghiïơp tiïíu nöng, phuơ thuöơc chuê

ýịu vađo ăiïìu kiïơn thiïn nhiïn Kyô

thuíơt canh taâc laơc híơu, töìn taơi líu ăúđi,

ặúơc hònh thađnh trïn cú súê kinh

nghiïơm truýìn thöịng Saên xuíịt manh

muân, quaêng canh vađ ăöơc canh luâa nûúâc

lađ chñnh Cöng cuơ lao ăöơng thö sú

Giöịng cíy tröìng, víơt nuöi ñt ặúơc ăöíi

múâi, chuê ýịu lađ nhûông giöịng baên ắa,

ặúơc sûê duơng trong nhiïìu thïị kyê

Nùng suíịt cíy tröìng, víơt nuöi ríịt thíịp

Möơt böơ phíơn nöng dín khöng coâ

ruöơng ăíịt phaêi cađy thú, cíịy reô, mûúân

ruöơng nöơp tö cho boơn ắa chuê cûúđng

hađo nïn ngheđo ăoâi quanh nùm, tûđ ăúđi

nađy sang ăúđi khaâc Boơn quan laơi, ắa

chuê vađ thûơc dín ngûúđi Íu tòm ăuê moơi

thuê ăoaơn chiïịm ăoaơt ruöơng ăíịt cuêa

nöng dín ăïí líơp traơi, dûơng íịp, xíy

dûơng ăöìn ăiïìn, ăííy nöng dín vađo

bûúâc ặúđng cuđng, míịt ruöơng, míịt nhađ,

tha phûúng cíìu thûơc Böơ mùơt nöng

thön tiïu ăiïìu, xú xaâc

II Nöng nghiïơp tûđ sau Caâch maơng Thaâng Taâm nùm 1945 ăïịn nùm 2005

Tûđ sau Caâch maơng Thaâng Taâm nùm

1945 ăïịn nùm 2005, nöng nghiïơp tónhHaêi Dûúng ăaô coâ nhûông biïịn ăöíi síusùưc Quaâ trònh biïịn ăöíi ăoâ gùưn liïìn vúâisûơ thay ăöíi cú baên vïì súê hûôu tû liïơu saênxuíịt noâi chung, súê hûôu ruöơng ăíịt noâiriïng vađ sûơ chuýín ăöíi cú chïị quaên lyânöng nghiïơp Trong tûđng giai ăoaơn khaâcnhau, nöng nghiïơp Haêi Dûúng phaâttriïín chõu aênh hûúêng cuêa tònh hònh kinhtïị - xaô höơi trong tónh vađ cuêa ăíịt nûúâc

1 Giai ăoaơn khaâng chiïịn chöịng thûơc dín Phaâp (1945-1954)

Mùơc duđ thiïn nhiïn ûu ăaôi, ruöơng ăíịtphò nhiïu, mađu múô, phíìn ăöng nhíndín Haêi Dûúng trûúâc ăíy ríịt ngheđo,nhiïìu ngûúđi bõ ăoâi quanh nùm Naơnăoâi nùm 1944-1945 víîn aâm aênh nhiïìuthïị hïơ ngûúđi dín úê nhiïìu ắa phûúngtrong tónh

Ngay tûđ trung tuíìn thaâng 9-1945,sau khi nûúâc nhađ giađnh ặúơc ăöơc líơp,cíịp uyê ăaêng vađ chñnh quýìn caâch maơngăaô nhanh choâng laônh ăaơo nhín dín úêcaâc huýơn, thõ xaô tíơp trung sûêa chûôa ăïăiïìu, cíịy laơi diïơn tñch luâa bõ chïịt, bûúâcăíìu chia laơi ruöơng cöng ăiïìn vađ taơmgiao ruöơng ăíịt ăöìn ăiïìn, íịp traơi vùưngchuê cho caâc gia ằnh ngheđo ăoâi cađy cíịy.Hûúêng ûâng lúđi kïu goơi cuêa Chuê tõchHöì Chñ Minh: "Tùng gia saên xuíịt! tùng gia saên xuíịt ngay! tùng gia saên xuíịt nûôa!

Ăoâ lađ khííu hiïơu cuêa ta ngađy nay Ăoâ lađ caâch

thiïịt thûơc cuêa chuâng ta ăïí giûô vûông quýìn

tûơ do, ăöơc líơp"1

Thaâng 11-1945, Tónh uyêHaêi Dûúng töí chûâc Höơi nghõ ăïí tòm

biïơn phaâp víơn ăöơng tùng gia saên xuíịt,

cuđng vúâi nhûông khííu hiïơu phöí biïịn

thúđi ăoâ lađ "Khöng ăïí möơt tíịc ăíịt boê

hoang", "tíịc ăíịt, tíịc vađng" Phong trađo

saên xuíịt phaât triïín maơnh meô, khöng chó

ăöịi vúâi nöng dín, mađ caê ăöịi vúâi hoơc

sinh, cöng chûâc, viïn chûâc

Cuöịi nùm 1946 cuđng vúâi caê nûúâc,

Haêi Dûúng bûúâc vađo cuöơc khaâng chiïịn

trûúđng kyđ chöịng thûơc dín Phaâp xím

lûúơc Chiïịn tranh ngađy möơt aâc liïơt, saên

xuíịt gùơp ríịt nhiïìu khoâ khùn, Tónh uyê

vađ Uyê ban Hađnh chñnh khaâng chiïịn

thûúđng xuýn quan tím ăïịn nöng

nghiïơp, nöng dín, nöng thön, kõp thúđi

ặa ra nhiïìu biïơn phaâp nhùìm thûơc hiïơn

caâc chuê trûúng, chñnh saâch cuêa Trung

ûúng Ăaêng vađ Chñnh phuê vïì giaêm tö,

giaêm tûâc, ăöíi múâi chñnh saâch thúị nöng

nghiïơp vađ khuýịn khñch nhín dín tùng

gia saên xuíịt vađ baêo vïơ muđa mađng

Ăíìu thaâng 4-1947, Ăaơi höơi líìn thûâ II

Ăaêng böơ tónh chó roô: Tñch cûơc phaâ hoaơi

vađ bao víy kinh tïị cuêa ắch, ăííy maơnh

saên xuíịt kinh tïị cuêa ta ăïí tûơ tuâc vïì moơi

mùơt, ăùơc biïơt lađ saên xuíịt nöng nghiïơp

ăïí ăaêm baêo khaâng chiïịn líu dađi

Thaâng 7-1949, thûơc hiïơn Sùưc lïơnh söị

78/SL ngađy 14-7-1949 cuêa Chñnh phuê

tónh Haêi Dûúng tiïịn hađnh giaêm 25%

mûâc ắa tö so vúâi trûúâc Caâch maơngThaâng Taâm nùm 1945, xoaâ boê caâc loaơi töphuơ, thuê tiïu chïị ăöơ quaâ ăiïìn Nùm

1949, ăaô coâ 6.000 míîu ruöơng trong töíngsöị 8.770 míîu ruöơng cíịy reô cuêa ăiïìn chuêặúơc giaêm tö

Nùm 1951, nhiïìu biïơn phaâp ăííymaơnh saên xuíịt nöng nghiïơp ặúơc thûơchiïơn Dín quín, du kñch tñch cûơc ăaânhắch baêo vïơ muđa mađng, tham gia tùnggia saên xuíịt, tiïịp tuơc taơm giao, taơm cíịpruöơng ăíịt vađ víơn ăöơng giaêm tö chonöng dín Nùm 1952, trïn ắa bađn tónhăaô coâ 28.500 míîu ruöơng ăíịt vùưng chuê,ruöơng hiïịn tùơng, ruöơng baân cöng, ruöơngcuêa nhûông ngûúđi theo ắch (Viïơt gian)ặúơc giao cho 78.000 höơ nöng dín.Chñnh saâch thúị nöng nghiïơp múâi bùưtăíìu thûơc hiïơn nhùìm giaêm nheơ mûâcăoâng goâp cho caâc höơ ngheđo vađ ăaânhnùơng vađo caâc höơ ắa chuê, phuâ nöng Ăíìu nùm 1953, naơn ăoâi xaêy ra úê möơtsöị vuđng du kñch, aênh hûúêng ăïịn ăúđisöịng cuêa ăöng ăaêo nhín dín vađ möơt böơphíơn lûơc lûúơng dín quín du kñch Nhíndín tñch cûơc tröìng mađu, tûúng trúơ líînnhau, caâc cú quan, ăoađn thïí nhõn ùn,giaêm bûôa, trñch thoâc thúị cho vay,chöịng ím mûu thu thoâc cuêa ắch.Thaâng 3-1953, gíìn 881 tíịn thoâc, 12 tíịngaơo, 13 nghòn ăöìng tiïìn Ăöng Dûúng,

300 ăöìng tiïìn Ngín hađng Viïơt Namặúơc huy ăöơng ăïí uêng höơ vađ cho caâc höơngheđo vay cûâu ăoâi

1 Höì Chñ Minh: Toađn tíơp, Nxb Chñnh trõ quöịc gia, Hađ Nöơi, 2002, t.4, tr.115.

Trong caâc vuđng ắch taơm chiïịm,

ruöơng ăíịt chuê ýịu víîn nùìm trong tay

ắa chuê, phuâ nöng Thađnh phíìn bíìn, cöị

nöng víîn phaêi cađy thú, cuöịc mûúân

Trong caâc nùm 1950-1952, thûơc dín

Phaâp vađ chñnh quýìn tay sai thađnh líơp

möơt söị quyô tađi chñnh nhû "Quyô cho vay

danh dûơ", "Quyô luín chuýín" cho höơ

nöng dín vay múê röơng tröìng troơt vađ

chùn nuöi lúơn, líịy lûúng thûơc, thûơc

phíím cung cíịp cho böơ maây chñnh

quýìn vađ quín ăöơi cuêa ắch

2 Giai ăoaơn 1955-2005

2.1 Xíy dûơng quan hïơ saên xuíịt

múâi úê nöng thön

2.1.1 Caêi caâch ruöơng ăíịt, sûêa chûôa sai

líìm trong caêi caâch ruöơng ăíịt (1956-1957)

vađ phaât triïín saên xuíịt Nùm 1954, chiïịn

tranh kïịt thuâc, hoađ bònh líơp laơi trïn

miïìn Bùưc, nöng nghiïơp tónh Haêi Dûúng

bûúâc vađo thúđi kyđ khöi phuơc trong ăiïìu

kiïơn phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûông híơu quaê

nùơng nïì do chiïịn tranh vađ thiïn tai ăïí

laơi Trong nhûông nùm khaâng chiïịn,

nhiïìu vuđng taơm bõ chiïịm vađ khu du

kñch bõ ắch tađn phaâ, cađn queât, cûúâp boâc

ăïịn kiïơt qúơ Nöng cuơ saên xuíịt bõ phaâ

huyê, tríu bođ bõ ắch giïịt, bõ chïịt vò bïơnh

dõch ÚÊ möơt söị ắa phûúng, ngûúđi phaêi

keâo cađy thay tríu ÚÊ huýơn Thanh Hađ,

Ninh Giang, Bònh Giang möơt con tríu

phaêi cađy, bûđa túâi 20-30 míîu ruöơng

Ruöơng ăíịt bõ boê hoang hoaâ nhiïìu

Bûúâc vađo nùm 1955, thúđi tiïịt khö

haơn, nûúâc tûúâi khöng ăuê Möơt böơ phíơn

nöng dín boê ruöơng ăi lađm viïơc khaâc.Cíịp uyê vađ chñnh quýìn caâc ắa phûúngphaêi tíơp trung cûâu tïị, cho caâc höơ ăoâivay lûúng thûơc, cho caâc höơ bíìn, cöị nöngvađ trung nöng lúâp dûúâi vay vöịn ngínhađng ăïí mua tríu bođ, nöng cuơ, thoâcgiöịng, v.v Cöng taâc thuyê lúơi ặúơc tiïịnhađnh ăïí coâ nûúâc tûúâi phuơc vuơ saên xuíịt Tûđ thaâng 2-1956, caêi caâch ruöơng ăíịtbùưt ăíìu ặúơc thûơc hiïơn trïn ắa bađntónh Haêi Dûúng vúâi khííu hiïơu "Xoaâ boê chïị ăöơ súê hûôu ruöơng ăíịt cuêa giai cíịp ắa chuê, chia ruöơng ăíịt cho nöng dín" Ăïịn

thaâng 6-1956, caêi caâch ruöơng ăíịt ăaô cúbaên hoađn thađnh trïn ắa bađn HaêiDûúng Tûđ ăíy, quan hïơ boâc löơt phongkiïịn vađ giai cíịp ắa chuê úê nöng thön bõxoaâ boê, hađng vaơn höơ nöng dín ặúơcchia ruöơng ăíịt Nöng dín tûđ ắa võngûúđi lađm thú trúê thađnh ngûúđi chuêthûơc sûơ vïì chñnh trõ vađ kinh tïị úê nöngthön Caêi caâch ruöơng ăíịt ăaô múê ra chíntrúđi múâi ăíìy triïín voơng cho nöngnghiïơp, nöng dín, nöng thön tónh HaêiDûúng

Vïì tònh hònh sûê duơng ruöơng ăíịttrûúâc vađ sau caêi caâch ruöơng ăíịt trïnắa bađn tónh Haêi Dûúng, coâ thïí xemBaêng 7.6 trong Chûúng 7 - Nöng thönvađ thađnh thõ

Trong quaâ trònh tiïịn hađnh caêi caâchruöơng ăíịt, ăaô coâ möơt söị sai líìm thiïịusoât trong töí chûâc vađ chó ăaơo ÚÊ tónh HaêiDûúng, cuông nhû nhiïìu tónh úê Bùưc Böơ,Uyê ban Caêi caâch ruöơng ăíịt ặúơc traoquýìn haơn quaâ lúân, trong khi ăoâ trònhăöơ caân böơ úê caâc ăöơi caêi caâch ýịu keâm,

thûơc hiïơn ăíịu töị trađn lan, thiïịu phín

biïơt ăöịi xûê Nhiïìu caân böơ, ăaêng viïn vađ

nhûông ngûúđi coâ cöng vúâi caâch maơng bõ

oan sai, gíy nïn míu thuíîn trong nöng

thön Tònh hònh úê caâc vuđng nöng thön

ríịt cùng thùỉng

Nhûông sai líìm trong caêi caâch ruöơng

ăíịt ăaô ặúơc Chuê tõch Höì Chñ Minh vađ

Trung ûúng Ăaêng kõp thúđi chó ăaơo uöịn

nùưn Tónh uyê ăaô nghiïm tuâc kiïím ăiïím,

nhíơn sai líìm, thiïịu soât Thaâng 8-1957,

cöng taâc sûêa sai caêi caâch ruöơng ăíịt ặúơc

tiïịn hađnh Xaô Ăoađn Thûúơng huýơn Gia

Löơc vađ xaô Thanh Bònh huýơn Cíím

Giađng (nay lađ phûúđng Thanh Bònh,

thađnh phöị Haêi Dûúng) ặúơc lađm thñ

ăiïím ăïí ruât kinh nghiïơm, trûúâc khi

nhín röơng ra toađn tónh Cuöịi thaâng

8-1957, viïơc sûêa sai cú baên hoađn thađnh

Nhiïìu caân böơ, ăaêng viïn vađ thađnh viïn

caâc gia ằnh coâ cöng vúâi caâch maơng bõ

oan sai ăaô ặúơc phuơc höìi chûâc vuơ, ăaêng

tõch, thađnh phíìn, trao traê ruöơng ăíịt vađ

tađi saên

Sau sûêa sai caêi caâch ruöơng ăíịt, bíìu

khöng khñ úê nöng thön trúê laơi öín ắnh

Nhín dín hùng say lao ăöơng saên xuíịt

Trong nùm 1957, vúâi khííu hiïơu "vùưt ăíịt

ra nûúâc, thay trúđi lađm mûa", toađn tónh ăaô

huy ăöơng 547.059 ngađy cöng chöịng haơn,

naơo veât mûúng maâng, ăùưp ăíơp, xíy

cöịng, v.v ăaêm baêo nûúâc tûúâi cho 127.644

míîu ruöơng Nhín dín taât nûúâc chöịng

haơn cho 70.324 míîu ruöơng Huy ăöơng

167.337 ngađy cöng, ăùưp 71.942 m3 ăï vađ

25.581 cöng víơn chuýín 1.657 m3 ăaâ,

8.600 m3ăíịt xíy dûơng keđ chöịng luô luơt

Nöng dín tñch cûơc chùm boân luâamađu Nhiïìu nguöìn phín boân ăaô ặúơcsûê duơng, bònh quín möîi sađo Bùưc Böơặúơc boân 5-10 gaânh phín chuöìng.Phong trađo nuöi beđo díu lađm phín boânruöơng bùưt ăíìu phaât triïín, nùm 1957toađn tónh ăaô thaê ặúơc 29.167 míîu beđodíu Phín hoaâ hoơc, thuöịc trûđ síu víînchûa ặúơc sûê duơng phöí biïịn, ăïí diïơt trûđsíu haơi hađng vaơn lûúơt thanh, thiïịu niïn,hoơc sinh vađ nhín dín ặúơc huy ăöơngbùưt síu, diïơt chuöơt Hađng chuơc tíịn síuặúơc diïơt bùìng phûúng phaâp thuê cöng Nùm 1957, bïơnh nhiïơt thaân tríu bođ,bïơnh cuâm gađ, bïơnh dõch lúơn phaât triïín,lađm chïịt 5.000 con lúơn, hađng vaơn con gađvađ möơt söị tríu, bođ, viïơc chùn nuöi giasuâc, gia cíìm gùơp khoâ khùn Hoaơt ăöơngthaê caâ bûúâc ăíìu ặúơc phuơc höìi, vúâi 1.600míîu ao, höì trïn toađn tónh Haêi Dûúng.Nhòn chung, trong 3 nùm khöi phuơckinh tïị (1955-1957), saên lûúơng luâa tùngkhaâ, tyê troơng saên lûúơng luâa trong saênlûúơng lûúng thûơc möîi nùm möơt lúân, nhúđvíơy Haêi Dûúng ăaô bûúâc ăíìu xoaâ ặúơcnaơn ăoâi giaâp haơt vađ tùng lûúơng dûơ trûôlûúng thûơc trong dín

Nhû víơy, nhúđ coâ chñnh saâch ăuângăùưn cuêa Ăaêng, Chñnh phuê vađ Chuê tõchHöì Chñ Minh, nhíịt lađ chñnh saâch caêicaâch ruöơng ăíịt vađ sûêa chûôa sai líìm saucaêi caâch ruöơng ăíịt, sau ba nùm (1955-1957), nöng nghiïơp tónh Haêi Dûúng ăaôcoâ mûâc tùng trûúêng nhaêy voơt Nùm

1957 so vúâi nùm 1955 diïơn tñch luâa tùng6,12%, nùng suíịt tùng 32,5%, saên lûúơngthoâc tùng 36,55%; ăađn tríu tùng 50,32%,

ăađn bođ tùng 91,92%, ăađn lúơn tùng 6,69%.

Lûúng thûơc bònh quín ăíìu ngûúđi hađng

nùm ăaô tùng nhanh, nùm 1956 ăaơt cao

nhíịt (440,68 kg), cao hún 45,43% so

vúâi mûâc bònh quín chung cuêa caâc tónh

miïìn Bùưc

Kïịt quaê cuêa chñnh saâch "ngûúđi cađy coâ

ruöơng" ăaô taơo tiïìn ăïì cho nöng nghiïơp

coâ bûúâc khúêi sùưc, böơ mùơt nöng thön

ặúơc ăöíi múâi Ăúđi söịng víơt chíịt vađ tinh

thíìn cuêa ăaơi böơ phíơn nöng dín ặúơc caêi

thiïơn Nöng dín phíịn khúêi vûông bûúâc

ăi lïn dûúâi laâ cúđ veê vang cuêa Ăaêng Laoăöơng Viïơt Nam, cuđng giai cíịp cöngnhín vađ nhín dín lao ăöơng xíy dûơngchuê nghôa xaô höơi úê miïìn Bùưc vađ ăíịutranh thöịng nhíịt nûúâc nhađ

2.1.2 Xíy dûơng töí ăöíi cöng (1956-1959)

Cao trađo xíy dûơng töí ăöíi cöng úê HaêiDûúng diïîn ra vađo nhûông nùm 1956-

1958 Tûđng nhoâm 5-10 höơ gia ằnh,

Möơt söị chó tiïu chuê ýịu saên xuíịt nöng nghiïơp giai ăoaơn 1955-1957

Trong ăoâ: saên lûúơng luâa 1.000 tíịn 222,7 303,62 304,09

Tyê troơng luâa trong saên lûúơng lûúng thûơc % 94,44 94,74 95,82

Tyê trong caâc ngađnh: - Tröìng troơt % 80,00 81,00 86,00

- Chùn nuöi % 12,00 11,00 9,00

- Nghïì phuơ % 8,00 9,00 3,00

Lûúng thûơc bònh quín ăíìu ngûúđi kg/nùm 336,34 440,68 401,76

Nguöìn: Niïn giaâm Thöịng kï tónh Haêi Dûúng giai ăoaơn 1955-1960.

thöng thûúđng lađ nhûông höơ cuđng xoâm,

cuđng nhau thađnh líơp töí ăöíi cöng, trong

ăoâ, cûê möơt chuê höơ lađm töí trûúêng ăïí ăiïìu

hađnh cöng viïơc chung Töí ăöíi cöng ặúơc

hònh thađnh dûúâi daơng ăöíi cöng thûúđng

xuýn vađ ăöíi cöng khöng thûúđng xuýn

Nùm 1958, söị höơ nöng dín tham gia töí

ăöíi cöng ăöng nhíịt, túâi trïn 70% söị höơ

nöng dín toađn tónh vúâi 11.077 töí ăöíi

cöng ặúơc thađnh líơp Trong söị ăoâ coâ

2.195 töí ăöíi cöng thûúđng xuýn, thu huât

14,30% töíng söị höơ nöng dín vađ 20,09%

söị höơ tham gia töí ăöíi cöng

Hònh thûâc húơp taâc saên xuíịt sú khai

nađy phaât huy ặúơc tinh thíìn tûúng thín,

tûúng aâi giûôa caâc höơ nöng dín trong saên

xuíịt, nhíịt lađ coâ taâc ăöơng tñch cûơc vúâi

nhûông höơ ñt lao ăöơng chñnh, nhûông höơ coâ

nhiïìu ngûúđi giađ, phuơ nûô, nhûông höơ

khöng coâ tríu cađy, thiïịu nöng cuơ

Töí ăöíi cöng chûa phaêi lađ möơt töí chûâc

kinh tïị chùơt cheô, cođn nhiïìu mùơt haơn chïị

ÚÊ möơt söị núi trong tónh, sau möơt thúđigian hoaơt ăöơng giûôa caâc thađnh viïn töíăöíi cöng ăaô xuíịt hiïơn hiïơn tûúơng suy bòhún thiïơt Möơt söị höơ trung nöng coâ tiïìmlûơc kinh tïị co cuơm vúâi nhau, ăííy nhûônghöơ bíìn cöị nöng coâ khoâ khùn vïì kinh tïị,thiïịu tríu bođ, khöng coâ nöng cuơ vađnhûông höơ neo ăún ra khoêi töí ăöíi cöng,lađm míịt yâ nghôa ban ăíìu cuêa hònh thûâchúơp taâc saên xuíịt nađy Ăïịn hïịt nùm 1959,híìu hïịt töí ăöíi cöng tan raô, giaêi thïí

2.1.3 Xíy dûơng húơp taâc xaô nöng nghiïơp giai ăoaơn 1957-1963

Ngađy 27-10-1957, húơp taâc xaô nöngnghiïơp ăíìu tiïn cuêa tónh Haêi Dûúngặúơc thađnh líơp taơi thön An Bađi, xaô AnLaơc, huýơn Chñ Linh Tûđ nùm 1958 trúê

ăi, phong trađo húơp taâc hoaâ nöngnghiïơp ặúơc thûơc hiïơn ăöìng loaơt úê caâc

Söị lûúơng töí ăöíi cöng giai ăoaơn 1955-1959

3 Söị töí ăöíi cöng thûúđng xuýn

Tyê lïơ so vúâi söị töí ăöíi cöng (%)

ắa phûúng trong tónh Do noâng vöơi,

thiïịu caâc biïơn phaâp tuýn truýìn,

thuýịt phuơc, khöng ñt ắa phûúng ăaô

laơm duơng caâc biïơn phaâp mïơnh lïơnh

hađnh chñnh hoùơc cûúông bûâc kinh tïị

buöơc caâc höơ caâ thïí vađo húơp taâc xaô nöng

nghiïơp Möơt söị núi cođn ăöịi xûê khöng

bònh ăùỉng vúâi caâc höơ nöng dín lađm ùn

caâ thïí, nhíịt lađ úê khíu thu mua lûúng

thûơc, khoanh vuđng ăöíi ruöơng, cíịp

thoaât nûúâc, v.v., taơo ra quan hïơ cùng

thùỉng giûôa caâc höơ caâ thïí vađ húơp taâc xaô

nöng nghiïơp

Vöịn bònh quín cuêa möơt húơp taâc xaô

nöng nghiïơp lađ 12.284 ăöìng, bònh quín

vöịn trïn möơt míîu ruöơng lađ 85 ăöìng

Trong ăoâ, tađi saên cöị ắnh chiïịm túâi

63,9% töíng söị vöịn cuêa húơp taâc xaô nöng

nghiïơp Thu nhíơp bònh quín möơt ngađy

cöng lao ăöơng lađ 0,71 ăöìng Thu nhíơp

bònh quín möơt höơ xaô viïn lađ 185

ăöìng/nùm Húơp taâc xaô Truơ Thûúơng, xaôĂöìng Laơc, huýơn Chñ Linh coâ thu nhíơpngađy cöng cao nhíịt tónh Haêi Dûúngăaơt 1,26 ăöìng/cöng; Húơp taâc xaô LïTuín, Liïm Maơc, huýơn Thanh Hađ;Húơp taâc xaô Ăoơ, xaô Ăñnh, huýơn KimThađnh thu nhíơp bònh quín chó ăaơt 0,28ăöìng/ngađy cöng - mûâc thu nhíơp thíịpnhíịt trong tónh

Nguöìn thu cuêa caâc höơ xaô viïn lađ cönglao ăöơng, hoa lúơi ruöơng ăíịt, tiïìn baân

phín boân, tiïìn cho thú tríu bođ, nöngcuơ Bònh quín töíng thu nhíơp cuêa möơthúơp taâc xaô nöng nghiïơp lađ 33.234ăöìng/nùm, trong ăoâ 83,7% tûđ cíy hađngnùm, 1,7% tûđ chùn nuöi, 0,3% tûđ cíy ùnquaê, 13,6% tûđ caâc ngađnh nghïì khaâc

2.1.4 Ăöíi múâi quaên lyâ húơp taâc xaô nöng nghiïơp giai ăoaơn 1963-2005

Phong trađo húơp taâc xaô sau nhiïìu nùm

Söị lûúơng húơp taâc xaô giai ăoaơn 1957-1960

BAÊNG 8.4:

1 Töíng söị höơ nöng dín 161.167 162.113 165.952 169.346

2 Söị höơ nöng dín vađo húơp taâc xaô 36 10.586 94.970 154.931

Tyê lïơ söị nöng höơ vađo húơp taâc xaô (%) 0,0031 6,53 57,23 91,49

3 Trong ăoâ:

- Söị höơ vađo húơp taâc xaô bíơc thíịp 36 10.586 93.537 128.175

- Söị höơ vađo húơp taâc xaô bíơc cao - - 1.433 26.656

4 Söị húơp taâc xaô nöng nghiïơp 1 334 1.524 1.710 Trong ăoâ: - Húơp taâc xaô bíơc thíịp 1 334 1.499 1.455

- Húơp taâc xaô bíơc cao - - 25 255

5 Ruöơng ăíịt ặa vađo húơp taâc xaô (ha) 28 7.106 54.699 85.204

Nguöìn: Niïn giaâm Thöịng kï tónh Haêi Dûúng giai ăoaơn 1955-1960.

phaât triïín öì aơt, bùưt ăíìu böơc löơ nhûông

mùơt ýịu keâm Söị lûúơng húơp taâc xaô hoaơt

ăöơng keâm hiïơu quaê tùng qua caâc nùm

Coâ núi xaô viïn hoang mang xin ra húơp

taâc xaô Nùng suíịt lao ăöơng, thu nhíơp

cuêa caâc húơp taâc xaô khöng ăöìng ăïìu,

chûa ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu ngađy cađng

cao ăöịi vúâi phûúng thûâc saên xuíịt múâi

Nùng suíịt cíy tröìng, víơt nuöi coâ xu

hûúâng chûông laơi, thíơm chñ coâ nhiïìu núi

cođn suât keâm Saên lûúơng lûúng thûơc,

thûơc phíím khöng ăaêm baêo nhu cíìu cho

xaô höơi ÚÊ möơt söị ắa phûúng, húơp taâc xaô

nöng nghiïơp coâ nguy cú tan raô

Nguýn nhín cuêa tònh hònh trïn lađ

do trònh ăöơ quaên lyâ cuêa ban quaên trõhúơp taâc xaô nöng nghiïơp coâ nhiïìu ýịukeâm, bùưt ăíìu coâ biïíu hiïơn tham ö; trònhăöơ kyô thuíơt vađ cú súê víơt chíịt cuêa húơptaâc xaô laơc híơu, khöng ặúơc tùng cûúđng;mùơt khaâc, sûơ chó ăaơo cuêa caâc cíịp uyêăaêng vađ chñnh quýìn ắa phûúng ăöịivúâi phong trađo húơp taâc xaô cođn haơn chïị Ngađy 01-6-1963, Höơi ăöìng Chñnhphuê vađ Thuê tûúâng Chñnh phuê ra Nghõquýịt söị 79-CP vïì cuöơc víơn ăöơng caêi

Thu nhíơp bònh quín hađng nùm cuêa húơp taâc xaô nöng nghiïơp

Nguöìn: Baâo caâo phín tñch tònh hònh húơp taâc xaô nöng nghiïơp nùm 1960 cuêa Ban Cöng taâc Nöng thön ngađy

18-3-1960 − Lûu trûô Uyê ban nhín dín tónh Haêi Dûúng.

Nguöìn: Baâo caâo phín tñch tònh hònh húơp taâc xaô nöng nghiïơp cuêa Ban Cöng taâc Nöng thön, ngađy 18-3-1964 − Lûu trûô Uyê ban nhín dín tónh Haêi Dûúng.

tiïịn húơp taâc xaô, caêi tiïịn kyô thuíơt nhùìm

phaât triïín saên xuíịt nöng nghiïơp toađn

diïơn, maơnh meô vađ vûông chùưc Tûđ nùm

1963 ăïịn nùm 1966, tónh Haêi Dûúng

tiïịn hađnh nhiïìu ăúơt caêi tiïịn quaên lyâ

húơp taâc xaô, caêi tiïịn kyô thuíơt trong caâc

húơp taâc xaô Ăïịn nùm 1966, sau khi kïịt

thuâc ăúơt 3 cuöơc víơn ăöơng caêi tiïịn quaên

lyâ, caêi tiïịn kyô thuíơt líìn thûâ hai, phíìn

lúân caâc húơp taâc xaô nöng nghiïơp ăaô coâ

tiïịn böơ roô rïơt Cöng taâc quaên lyâ húơp taâc

xaô tûđng bûúâc ăi vađo nïìn nïịp, tû tûúêng

xaô viïn öín ắnh, tònh hònh saên xuíịt coâ

chuýín biïịn tñch cûơc, cú súê víơt chíịt kyô

thuíơt cuêa húơp taâc xaô ặúơc tùng cûúđng

Caâc ngađnh, caâc cíịp ăaô ăi síu, ăi saât chó

ăaơo, höî trúơ vađ taơo ăiïìu kiïơn ăïí caâc húơp

taâc xaô nöng nghiïơp phaât triïín saên xuíịt,níng cao nùng suíịt lao ăöơng, nùng suíịtcíy tröìng, víơt nuöi Saên lûúơng lûúngthûơc, thûơc phíím coâ mûâc tùng trûúêngkhaâ, goâp phíìn tñch cûơc vađo viïơc xíydûơng, baêo vïơ miïìn Bùưc xaô höơi chuênghôa vađ chi viïơn cho sûơ nghiïơp giaêiphoâng miïìn Nam

Nùm 1967, Tónh uyê Haêi Dûúng coâNghõ quýịt 04-NQ/TU vïì húơp nhíịt caâchúơp taâc xaô theo quy mö thön, liïn thön.Nùm 1968, sau khi húơp nhíịt tónh HaêiHûng coâ 825 húơp taâc xaô Trong ăoâ, coâ 35húơp taâc xaô quy mö toađn xaô Quy mö húơptaâc xaô phaât triïín nhûng trònh ăöơ caân böơquaên lyâ chûa coâ tiïịn böơ, hoaơt ăöơng cuêanhiïìu húơp taâc xaô nöng nghiïơp laơi rúi

Quy mö húơp taâc xaô nöng nghiïơp nùm 1965

BAÊNG 8.7:

1 Quy mö húơp taâc xaô theo söị höơ xaô viïn

Nguöìn: Baâo caâo vïì phong trađo húơp taâc xaô nöng nghiïơp nùm 1965 cuêa Ban Nöng nghiïơp Tónh uêy - Lûu trûô Uyê

ban nhín dín tónh Haêi Dûúng.

vađo tònh traơng khoâ khùn ÚÊ möơt söị núi

trong tónh xuíịt hiïơn hiïơn tûúơng "khoaân

chui" Ruöơng ăíịt, tađi saên húơp taâc xaô

ặúơc khoaân cho caâc höơ tûúng tûơ nhû

"phaât canh thu tö" Ban Thûúđng vuơ Tónh

uyê Haêi Hûng kõp thúđi chó ăaơo múê röơng

viïơc sûêa chûôa "khoaân höơ" trong caâc húơp

taâc xaô nöng nghiïơp Viïơc "khoaân höơ" luâc

ăoâ bõ coi lađ buöng loêng quaên lyâ tû liïơu

saên xuíịt tíơp thïí, khöng chíịp hađnh

ặúđng löịi, chñnh saâch cuêa Ăaêng vïì húơp

taâc hoaâ nöng nghiïơp theo phûúng thûâc

saên xuíịt nöng nghiïơp xaô höơi chuê nghôa

Ngađy 25-4-1969, Uyê ban Thûúđng vuơ

Quöịc höơi thöng qua Ăiïìu lïơ húơp taâc xaô

saên xuíịt nöng nghiïơp bíơc cao Trong lúđi

giúâi thiïơu Ăiïìu lïơ, Chuê tõch Höì Chñ Minh

nhíịn maơnh: "Ăiïìu lïơ nađy cuêa húơp taâc xaô

saên xuíịt nöng nghiïơp ríịt quan troơng

Noâ nhùìm baêo ăaêm thíơt sûơ quýìn lađm

chuê tíơp thïí cuêa caâc xaô viïn

Phaêi thûơc hiïơn töịt Ăiïìu lïơ ăïí húơp taâc xaôcađng thïm vûông maơnh, nöng thön ngađycađng ăoađn kïịt, saên xuíịt cađng phaât triïín vađnöng dín ta cađng thïm no íịm vađ tiïịn böơ"1.Cuöịi thaâng 6-1969, tónh Haêi Hûng choơnHúơp taâc xaô Phan Chu Trinh huýơn Ín Thivađ húơp taâc xaô Quýịt Tiïịn huýơn Gia Löơcaâp duơng thñ ăiïím Ăiïìu lïơ húơp taâc xaô saênxuíịt nöng nghiïơp ăïí ruât kinh nghiïơmtrûúâc khi aâp duơng trïn diïơn röơng

Sau Chó thõ 208-CT/TW ngađy

16-9-1974 cuêa Ban Bñ thû Trung ûúng Ăaêng vïìviïơc töí chûâc laơi saên xuíịt nöng nghiïơp vađcaêi tiïịn möơt bûúâc quaên lyâ nöng nghiïơp tûđ

cú súê theo hûúâng tiïịn lïn saên xuíịt lúân xaôhöơi chuê nghôa, quy mö húơp taâc xaô tiïịp tuơcặúơc ăiïìu chónh theo hûúâng ặa toađn böơcaâc húơp taâc xaô tiïịn lïn quy mö lúân, vûôngmaơnh vïì moơi mùơt Tûđ nùm 1976, caâc húơptaâc xaô nöng nghiïơp trïn ắa bađn tónhăöìng loaơt húơp nhíịt theo quy mö toađn xaô

1 Höì Chñ Minh: Toađn tíơp, Nxb Chñnh trõ quöịc gia, Hađ Nöơi, 2002, t.12, tr.454

Söị lûúơng húơp taâc xaô nöng nghiïơp giai ăoaơn 1975-1980

BAÊNG 8.8:

1 Söị húơp taâc xaô HTX 707 443 421 413 409 409

2 Söị höơ xaô viïn 1.000 höơ 361 366 383 399 411 420

Tyê lïơ so vúâi höơ nöng dín % 98,7 99,1 99,3 99,6 99,7 99,7

3 Diïơn tñch ăíịt canh taâc 1.000 ha 147 144 143 148 148 148

Tyê lïơ so vúâi töíng diïơn

Nguöìn: Niïn giaâm Thöịng kï tónh Haêi Hûng tûđ nùm 1976 ăïịn nùm 1980.

Nhû víơy, trong hai mûúi ba nùm

(1957-1980) caâc cíịp uyê ăaêng vađ chñnh

quýìn tûđ Trung ûúng ăïịn ắa phûúng

thûúđng xuýn quan tím chó ăaơo, tiïịn

hađnh nhiïìu ăúơt víơn ăöơng caêi tiïịn, ăöíi

múâi húơp taâc xaô vađ töí chûâc laơi saên xuíịt

nöng nghiïơp vúâi muơc ăñch ặa nhanh

nïìn nöng nghiïơp nûúâc ta tiïịn lïn con

ặúđng xaô höơi chuê nghôa Nöơi dung tíơp

trung vađo caâc biïơn phaâp ặa nhanh caâc

húơp taâc xaô nöng nghiïơp lïn bíơc cao,

nhíịt loaơt tíơp thïí hoaâ tû liïơu saên xuíịt,

bao göìm ruöơng ăíịt, tríu bođ, nöng cuơ;

xíy dûơng húơp taâc xaô vúâi quy mö thön,

liïn thön vađ toađn xaô Töí chûâc lao ăöơng

trong caâc húơp taâc xaô nöng nghiïơp tûđng

bûúâc thûơc hiïơn theo mö hònh caâc ăöơi

chuýn (chuýn lađm ăíịt, chuýn lađm

giöịng, chuýn thuyê lúơi, chuýn chùn

nuöi, chuýn víơn taêi, v.v ) Trong caâc

ăöơi chuýn aâp duơng hònh thûâc khoaân

viïơc, ngûúđi xaô viïn chó biïịt ăïịn cöng

viïơc vađ nhíơn ăiïím khoaân, khöng quan

tím ăïịn kïịt quaê cuöịi cuđng lađ nùng

suíịt, saên lûúơng vađ hiïơu quaê saên xuíịt

tíơp thïí Phûúng thûâc chuýn mön hoaâ

khöng mang laơi hiïơu quaê Nhûông nöî

lûơc cuêng cöị, caêi tiïịn vađ ăöíi múâi quaên lyâ

trong caâc húơp taâc xaô khöng ăaơt kïịt quaê

Hiïơu quaê saên xuíịt, kinh doanh cuêa caâc

húơp taâc xaô nöng nghiïơp suât keâm qua

caâc nùm, nhiïìu húơp taâc xaô thua löî keâo

dađi; viïơc phín phöịi saên phíím mang

nùơng tñnh bònh quín, bao cíịp, thu nhíơp

vađ ăúđi söịng cuêa xaô viïn húơp taâc xaô giaêm

suât nghiïm troơng Hiïơn tûúơng "khoaân

chui" ngađy möơt phaât triïín Thûơc chíịt

ăíy lađ hònh thûâc chia ruöơng cho caâc höơnöng dín tûơ lo saên xuíịt vađ nöơp möơtphíìn saên phíím cho húơp taâc xaô nhû möơtloaơi "tö" kiïíu múâi Saên xuíịt nöngnghiïơp ngađy cađng ăođi hoêi sûơ ăöíi múâisíu sùưc vađ triïơt ăïí

Trûúâc nhu cíìu bûâc xuâc cuêa thûơc tiïîn,ngađy 13-01-1981, Ban Bñ thû Trungûúng Ăaêng ra Chó thõ 100-CT/TW vïìcaêi tiïịn cöng taâc khoaân, múê röơng

“khoaân saên phíím ăïịn nhoâm lao ăöơngvađ ngûúđi lao ăöơng” trong húơp taâc xaônöng nghiïơp nhùìm phaât triïín saên xuíịtvađ níng cao hiïơu quaê kinh tïị trïn cú súêkhuýịn khñch ngûúđi lao ăöơng hùng saysaên xuíịt Hònh thûâc khoaân nađy thûúđngặúơc goơi lađ "khoaân 100"

Taâm thaâng sau khi Chó thõ ặúơc banhađnh ăaô coâ 97% söị húơp taâc xaô nöngnghiïơp trïn toađn quöịc khoaân saên phíímtrûơc tiïịp ăïịn ngûúđi lao ăöơng, chó cođn 3%khoaân ăïịn nhoâm ngûúđi lao ăöơng TaơiHöơi nghõ sú kïịt thûơc hiïơn khoaân saênphíím trong nöng nghiïơp töí chûâc vađoăíìu thaâng 8-1981 úê Nam Ăõnh, ăöìng chñVoô Chñ Cöng, Phoâ Chuê tõch Höơi ăöìngBöơ trûúêng, ăaô khùỉng ắnh: Khoaân saênphíím ăaô trúê thađnh phong trađo caâchmaơng söi nöíi, díịy lïn khñ thïị saên xuíịtchûa tûđng coâ cuêa quíìn chuâng úê nöngthön, ăem laơi kïịt quaê thiïịt thûơc vađ ăangmúê ra nhiïìu triïín voơng töịt ăeơp cho saênxuíịt nöng nghiïơp Chó thõ 100-CT/TW

lađ bûúâc múê ăíìu quan troơng cho viïơc ăöíimúâi toađn diïơn chñnh saâch cuêa Ăaêng vađNhađ nûúâc vïì nöng nghiïơp, nöng thön.Thûơc hiïơn Chó thõ 100, Tónh uyê Haêi

Hûng ra Nghõ quýịt 22-NQ/TU ngađy

6-3-1981 vađ Chó thõ söị 16-CT/TU ngađy

1-9-1981 vïì tùng cûúđng laônh ăaơo, chó

ăaơo thûơc hiïơn töịt hún nûôa viïơc khoaân

saên phíím ăïịn nhoâm vađ ngûúđi lao ăöơng

trong húơp taâc xaô nöng nghiïơp Trong ăoâ

nhíịn maơnh caâc húơp taâc xaô phaêi hoađn

chónh chïị ăöơ "ba khoaân", chíịn chónh

viïơc khoaân trùưng ruöơng ăíịt, cuêng cöị

viïơc ăiïìu hađnh caâc khíu quan troơng

nhû lađm ăíịt, giöịng, phín boân, nûúâc vađ

phođng trûđ síu bïơnh

Ngađy 12-9-1985, Ban Thûúđng vuơ Tónh

uyê Haêi Hûng tiïịp tuơc ra Nghõ quýịt

41/NQ-TU vïì caêi tiïịn quaên lyâ kinh tïị,

xoaâ boê quan liïu, bao cíịp, thûơc hiïơn cú

chïị phín phöịi theo lao ăöơng trong húơp

taâc xaô nöng nghiïơp Nghõ quýịt ăaô múê

ặúđng cho nöng dín Haêi Hûng chuýín

ăöíi saên xuíịt theo hûúâng haơch toaân kinh

tïị xaô höơi chuê nghôa, thuâc ăííy saên xuíịt

nöng nghiïơp phaât triïín, baêo vïơ quýìn

lúơi vađ hiïơu quaê cho ngûúđi lao ăöơng Tûđ

nùm 1987, Haêi Hûng bùưt ăíìu xíy dûơng

thñ ăiïím mö hònh húơp taâc xaô nöng

nghiïơp kinh doanh töíng húơp

Sau 5-6 nùm thûơc hiïơn hònh thûâc

"khoaân 100", nhûông mùơt khöng bïìn

vûông ăaô böơc löơ, bùưt ăíìu xuíịt hiïơn díịu

hiïơu kòm haôm sûơ tùng trûúêng trong

nöng nghiïơp Vúâi "khoaân 100", höơ xaô

viïn víîn phuơ thuöơc vađo húơp taâc xaô vïì

nùm khíu (ăíịt, giöịng, phín boân, nûúâc

vađ phođng trûđ síu bïơnh), nhiïìu húơp taâc

xaô khöng giûô öín ắnh mûâc khoaân, tuyđ

tiïơn ăiïìu chónh tûđng nùm, tûđng vuơ, lađm

triïơt tiïu ăöơng lûơc vûúơt khoaân Böơ maây

quaên lyâ cuêa húơp taâc xaô víîn cöìng kïình,naơn rong cöng, phoâng ăiïím víîn trađnlan; tònh traơng möơt söị höơ xaô viïn khöngchõu nöơp khoaân, hoùơc lađm ùn keâmkhöng ăuê saên phíím ăïí nöơp, khï ăoơngsaên lûúơng trong húơp taâc xaô ríịt phöí biïịn.Nhiïìu núi chñnh quýìn duđng biïơn phaâpmang tñnh eâp buöơc ăïí thu saên phíímkhï ăoơng, thu ruöơng khoaân, gíy bíịtbònh trong nöng dín Möơt böơ phíơn xaôviïn chaân naên, xin traê laơi ruöơng cho húơptaâc xaô nöng nghiïơp

Trûúâc tònh hònh trïn, ngađy 5-4-1988,Böơ Chñnh trõ ra Nghõ quýịt söị 10-NQ/TW vïì ăöíi múâi quaên lyâ kinh tïịnöng nghiïơp Nhùìm cuơ thïí hoaâ Nghõquýịt 10-NQ/TW, ngađy 22-5-1988 BanThûúđng vuơ Tónh uyê Haêi Hûng ra Nghõquýịt 28-NQ/TU vïì möơt söị víịn ăïì ăöíimúâi quaên lyâ kinh tïị húơp taâc xaô nöngnghiïơp Möơt söị chuê trûúng chuê ýịu cuêanghõ quýịt nhû sau:

- Caâc húơp taâc xaô cíìn xíy dûơng kïịhoaơch saên xuíịt trïn cú súê quy hoaơch ăaôặúơc phï duýơt vađ chûúng trònh lûúngthûơc thûơc phíím cuêa tónh, trûúâc hïịt cíìnăííy maơnh saên xuíịt lûúng thûơc, ăùơc biïơtlađ saên xuíịt thoâc gaơo

- Caâc húơp taâc xaô ăaô ặúơc cuêng cöị, coâbûúâc phaât triïín khaâ, tiïịp tuơc giûô öínắnh Caâc húơp taâc xaô khaâc coâ thïí xemxeât ăïí chia taâch, nhûng phaêi coâ bûúâc ăiphuđ húơp, khöng lađm öì aơt

- Húơp taâc xaô ặúơc pheâp chuýínnhûúơng tađi saên khöng cíìn duđng, kïí caêmaây moâc, nhađ xûúêng, tríu, bođ, chuöìngtraơi, v.v

- ÖÍn ắnh diïơn tñch khoaân tûđ 10-15

nùm, mûâc khoaân ăïịn 5 nùm, nïịu khöng

coâ thay ăöíi vïì ăiïìu kiïơn víơt chíịt - kyô

thuíơt thò khöng ặúơc thay ăöíi mûâc

khoaân Töí chûâc ăíịu thíìu cho caâc höơ xaô

viïn coâ tiïìm lûơc kinh tïị vađ nùng lûơc

quaên lyâ saên xuíịt, kinh doanh caâc ruöơng

ăíịt, ao höì hoang hoaâ

- Húơp taâc xaô ăaêm baêo thûơc hiïơn

phín phöịi theo lao ăöơng, haơch toaân vađ

phín phöịi theo kïịt quaê saên xuíịt kinh

doanh cuêa tûđng cíy tröìng, víơt nuöi,

ngađnh nghïì Ngûúđi nhíơn khoaân phaêi

nöơp ăuê thúị nöng nghiïơp, húơp ăöìng

hai chiïìu, húơp ăöìng dõch vuơ vađ quyô

tíơp thïí Ăöịi vúâi cíy tröìng, xaô viïn húơp

taâc xaô phaêi ặúơc hûúêng khöng dûúâi

40% saên lûúơng khoaân

Caâc nùm tiïịp theo, Tónh uyê, Höơi

ăöìng nhín dín vađ Uyê ban nhín dín

tónh ăaô coâ nhiïìu biïơn phaâp chó ăaơo, laônh

ăaơo ăïí Nghõ quýịt 10 ăi vađo cuöơc söịng,

ăííy maơnh phaât triïín nöng nghiïơp, níng

cao ăúđi söịng víơt chíịt vađ tinh thíìn cuêa

nöng dín

Kïịt quaê ăiïìu tra xaô höơi hoơc trong hai

nùm (1989-1990) thûơc hiïơn "khoaân 10" taơi

tónh Haêi Hûng cho thíịy, Nghõ quýịt 10

cuêa Böơ Chñnh trõ ăaô coâ taâc duơng tñch cûơc

thuâc ăííy saên xuíịt nöng nghiïơp phaât

triïín, khuýịn khñch nöng dín gùưn boâ

vúâi ăöìng ruöơng Song "khoaân 10" cíìn

tiïịp tuơc ặúơc nghiïn cûâu, böí sung vađ

hoađn chónh Trûúâc hïịt phaêi giaêi quýịt

víịn ăïì thúđi gian giao ăíịt, quan hïơ giûôa

chïị ăöơ súê hûôu vađ quýìn sûê duơng ăíịt,

thûđa kïị, chuýín nhûúơng, v.v., cuđng vúâi

viïơc líịy höơ nöng dín lađm ăún võ tûơ chuêsaên xuíịt, kinh doanh thò mö hònh húơptaâc xaô nöng nghiïơp cuông phaêi ặúơc ăöíimúâi cho phuđ húơp Nhûông dõch vuơ vïìphín boân, thuöịc trûđ síu, tûúâi nûúâc cíìnặúơc hûúâng díîn thûơc hiïơn töịt hún Víịnăïì tñn duơng ngín hađng cho ngûúđi ngheđocíìn ặúơc quan tím ăuâng mûâc

Nùưm bùưt ặúơc nguýơn voơng cuêaăaơi böơ phíơn nöng dín trong tónh,ngađy 28-4-1992 Ban Thûúđng vuơ Tónhuyê Haêi Hûng ra Nghõ quýịt söị 03-NQ/TU vïì tiïịp tuơc ăöíi múâi töí chûâc vađquaên lyâ húơp taâc xaô nöng nghiïơp Nöơidung cú baên ăöíi múâi töí chûâc vađ quaên lyâhúơp taâc xaô nöng nghiïơp ăúơt nađy lađ:

- Giao quýìn sûê duơng ăíịt öín ắnh,líu dađi cho caâc höơ nöng dín vađ thûơchiïơn chuýín quýìn sûê duơng ăíịt theoLuíơt ăíịt ăai Trong ăoâ, khoaêng 95%quyô ăíịt canh taâc cuêa ắa phûúng ặúơcgiao möơt líìn, öín ắnh, líu dađi theo laoăöơng vađ nhín khííu ùn theo cuêa caâc höơnöng dín ăïí chuê ăöơng töí chûâc saên xuíịt.Khoaêng 5% quyô ăíịt canh taâc cođn laơi ặúơcăïí cho Uyê ban nhín dín xaô lađm ăíịt cöngăiïìn, ăíịu thíìu, thu hoa lúơi böí sungnguöìn thu ngín saâch cuêa ắa phûúng

- Ăöíi múâi vađ ăa daơng hoaâ loaơi hònhhúơp taâc xaô trong nöng nghiïơp, nöng thön

- Tùng cûúđng quaên lyâ nhađ nûúâc ăöịivúâi húơp taâc xaô

Viïơc quýịt ắnh giao ăíịt líu dađi, öínắnh cho caâc höơ nöng dín ăaô giaêi quýịt

cú baên víịn ăïì ruöơng ăíịt vöịn ríịt nhaơycaêm úê nöng thön vađ cho pheâp ngûúđinöng dín thûơc sûơ chuê ăöơng "suy nghôtrïn thûêa ruöơng cuêa mònh"

Ngađy 25-2-1993, Uyê ban nhín dín

tónh coâ Quýịt ắnh söị 235-QĂ/UB

nhùìm thïí chïị hoaâ vïì mùơt nhađ nûúâc

Nghõ quýịt söị 03-NQ/TU cuêa Ban

Thûúđng vuơ Tónh uyê

Ăïịn thaâng 6-1994, trïn ắa bađn tónh

Haêi Hûng coâ 345 húơp taâc xaô nöng

nghiïơp, trong ăoâ, 52% söị húơp taâc xaô

khöng cođn vöịn ăïí hoaơt ăöơng, 28% húơp

taâc xaô ýịu keâm, bònh quín söị núơ cuêa

möîi húơp taâc xaô túâi 128 triïơu ăöìng,

khöng coâ khaê nùng thanh toaân Nhòn

chung, vai trođ cuêa húơp taâc xaô ngađy cađng

múđ nhaơt, xaô viïn khöng gùưn boâ vúâi húơp

taâc xaô Nhiïìu núi coâ xu hûúâng giaêi taân

húơp taâc xaô, giao cho Uyê ban nhín dín

xaô hoùơc trûúêng thön ăiïìu hađnh caâc khíu

dõch vuơ, lađm líîn löơn chûâc nùng quaên lyâ

nhađ nûúâc cuêa chñnh quýìn vúâi chûâc

nùng saên xuíịt kinh doanh cuêa húơp taâc

xaô Cuông nhû caê nûúâc, kinh tïị höơ ăaô

thay thïị kinh tïị húơp taâc xaô vađ trúê thađnh

chuê ăaơo úê nöng thön Haêi Hûng Ngađy

4-8-1994, Tónh uyê Haêi Hûng ra Nghõ

quýịt söị 21-NQ/TU vïì tiïịp tuơc ăöíi múâi

töí chûâc vađ quaên lyâ húơp taâc xaô trïn ắa

bađn tónh Sau Nghõ quýịt nađy ăaô coâ 316

húơp taâc xaô dõch vuơ nöng nghiïơp ặúơc

thađnh líơp Trong ăoâ, 183 húơp taâc xaô quy

mö toađn xaô, 133 húơp taâc xaô quy mö thön

vađ liïn thön Vïì loaơi hònh kinh doanh coâ

295 húơp taâc xaô dõch vuơ töíng húơp vađ 21

húơp taâc xaô dõch vuơ chuýn khíu

Vađo thúđi ăiïím sau khi taâi líơp tónh

nùm 1997, cuông lađ luâc Luíơt húơp taâc xaô coâ

hiïơu lûơc, tónh Haêi Dûúng tiïịn hađnh

chuýín ăöíi húơp taâc xaô theo Luíơt vađ

thađnh líơp múâi nhiïìu húơp taâc xaô dõch vuơtrong nöng nghiïơp theo mö hònh múâi.Ăïịn nùm 2004, trïn ắa bađn tónh coâ 370húơp taâc xaô dõch vuơ nöng nghiïơp, trongăoâ, coâ 198 húơp taâc xaô quy mö toađn xaô,

104 húơp taâc xaô quy mö thön vađ 68 húơptaâc xaô quy mö liïn thön Vïì loaơi hònhdõch vuơ coâ 111 húơp taâc xaô thûơc hiïơn tûđ5-7 loaơi hònh dõch vuơ nöng nghiïơp, 150húơp taâc xaô thûơc hiïơn tûđ 3-5 loaơi dõch vuơ,

92 húơp taâc xaô thûơc hiïơn tûđ 2-3 loaơi dõchvuơ vađ 18 húơp taâc xaô chó thûơc hiïơn möơtloaơi hònh dõch vuơ

Nhû víơy, sau hún 40 nùm xíy dûơngvađ phaât triïín, phong trađo húơp taâc xaônöng nghiïơp ăaô traêi qua nhiïìu bûúâcthùng tríìm, húơp nhíịt, chia taâch; saunhiïìu líìn caêi tiïịn, ăöíi múâi, níng cíịpăïịn nay ăaô hoađn thađnh sûâ mïơnh lõch sûêcuêa mònh Kinh tïị höơ ặúơc phuơc höìi,tûđng bûúâc khùỉng ắnh võ thïị trong nöngnghiïơp, nöng thön Húơp taâc xaô úê nöngthön ăaô ặúơc hònh thađnh vađ hoaơt ăöơngdûúâi möơt hònh thûâc múâi, ăaâp ûâng tònhhònh phaât triïín theo nïìn kinh tïị thõtrûúđng ắnh hûúâng xaô höơi chuê nghôa.Trong suöịt 40 nùm xíy dûơng vađ phaâttriïín, húơp taâc xaô nöng nghiïơp ăaô gùưn boâmíơt thiïịt vúâi nhûông ăöíi múâi to lúântrong nöng nghiïơp, nöng thön vađphong trađo nöng dín Chñnh phongtrađo tíơp thïí hoaâ nöng nghiïơp ăaô taơo rasûâc maơnh ăïí nöng dín trong tónh thamgia tñch cûơc vađo chiïịn thùưng thiïn tai vađkhùưc phuơc híơu quaê do chiïịn tranh ăïílaơi Phong trađo húơp taâc xaô nöng nghiïơptaơo tiïìn ăïì quan troơng trong viïơc xíy

dûơng cú súê víơt chíịt - kyô thuíơt cho

ngađnh nöng nghiïơp, tiïịn hađnh thuyê lúơi

hoaâ, cú giúâi hoaâ, aâp duơng caâc thađnh tûơu

khoa hoơc vađ cöng nghïơ ăïí ặa nöng

nghiïơp, nöng thön tónh Haêi Dûúng phaât

triïín, hoađn thađnh traâch nhiïơm ăöịi vúâi

Töí quöịc "thoâc khöng thiïịu möơt cín,

quín khöng thiïịu möơt ngûúđi", ăoâng

goâp tñch cûơc vađo viïơc xíy dûơng vađ baêo

vïơ miïìn Bùưc xaô höơi chuê nghôa vađ ăíịu

tranh thöịng nhíịt ăíịt nûúâc

2.2 Sûơ thay ăöíi ăiïìu kiïơn saên xuíịt

nöng nghiïơp trong giai ăoaơn

1955-2005

Ăõa hònh tónh Haêi Dûúng phíìn lúân bùìng

phùỉng, trûđ hai huýơn Chñ Linh vađ Kinh

Mön coâ ăöìi nuâi thíịp Ăíịt ăai cuêa tónh lađ

ăíịt phuđ sa, pha caât vađ möơt phíìn ăíịt

thõt, coâ nhiïìu khaê nùng thím canh vađ

tùng vuơ

Söng ngođi úê tónh Haêi Dûúng khaâ

nhiïìu Söng Thaâi Bònh chaơy suöịt tûđ phña

bùưc xuöịng phña nam tónh röìi ăöí ra biïín

Söng Luöơc nöịi liïìn söng Höìng vúâi söng

Thaâi Bònh Ngoađi ra, trïn ắa bađn tónh

cođn nhiïìu söng lúân khaâc nhû söng Kinh

Mön, Kinh Thíìy, Lai Vu, Keê Sùơt vađ

nhiïìu söng nhoê chaêy khùưp caâc ắa

phûúng trong tónh, taơo ăiïìu kiïơn xíy

dûơng hïơ thöịng thuyê lúơi hoađn haêo, ăaêm

baêo nguöìn nûúâc cho cíy tröìng vađ phaât

triïín giao thöng víơn taêi ặúđng thuyê

Haêi Dûúng cođn coâ nhiïìu höì lúân nhû

höì Bïịn Tùưm, Nhín Húơ, Cön Sún, v.v

thuöơc huýơn Chñ Linh, höì Triïìu Dûúng

thuöơc huýơn Thanh Miïơn, v.v., coâ taâc

duơng cung cíịp nûúâc cho tröìng troơt,nuöi tröìng thuyê saên vađ phuơc vuơ du lõchsinh thaâi

Khñ híơu cuêa Haêi Dûúng mang ăíìyăuê tñnh chíịt khñ híơu vuđng nhiïơt ăúâi gioâmuđa, coâ hai muđa noâng vađ laơnh Nhiïơt ăöơtrung bònh 230C, lûúơng mûa trung bònhtûđ 1.500-1.600 mm Vúâi khñ híơu nhûtrïn, tónh Haêi Dûúng coâ ăiïìu kiïơn thuíơnlúơi phaât triïín nöng nghiïơp toađn diïơn,maơnh meô vađ vûông chùưc

Nöng nghiïơp lađ nghïì truýìn thöịnglíu ăúđi nhíịt trïn ắa bađn tónh Do víơy,nûúâc lađ ýịu töị ăíìu tiïn ăaêm baêo cho cíytröìng phaât triïín, nïn ngay tûđ hađngnghòn nùm trûúâc nöng dín tónh HaêiDûúng ăaô biïịt ăùưp búđ giûô nûúâc, ăađomûúng, khúi ngođi chöịng haơn Viïơcchöịng luơt cuông ặúơc súâm quan tím Hïơthöịng ăï söng Thaâi Bònh vađ caâc söngkhaâc ăaô ặúơc hònh thađnh qua nhiïìu thïịkyê, hađng nùm ặúơc tu böí, tön taơo Ngađynay, trïn ắa bađn tónh ăaô coâ hïơ thöịng ăïkheâp kñn dađi 368 km Ăï cao, to, vûôngchùưc, ăuê sûâc ăöịi phoâ vúâi mûâc nûúâc luôcao nhíịt trong lõch sûê

Trong nhiïìu thíơp kyê qua, cöng taâcthuyê lúơi tíơp trung vađo taơo nguöìn nûúâctûúâi Cöng trònh lúân nhíịt giûô võ trñ troơngtím trong cöng taâc thuyê lúơi cuêa tónh lađhïơ thöịng ăaơi thuyê nöng Bùưc Hûng Haêi.Ngađy 01-10-1958, cöng trònh xíy dûơngcöịng Xuín Quan, huýơn Vùn Giang,tónh Hûng Yïn ăaô ặúơc khúêi cöng Ăïịncuöịi nùm 1964, hïơ thöịng ăaơi thuyê nöngBùưc Hûng Haêi cú baên hoađn thađnh, göìmhïơ thöịng caâc söng, ăíơp, cöịng Kïnh Cíìu,

Baâ Thuyê, Neo, An Thöí, Cíìu Xe Muđa

nûúâc caơn, nûúâc chaêy qua cöịng Xuín

Quan vađo hïơ thöịng trung, tiïíu thuyê

nöng, díîn nûúâc vađo ruöơng, ăaêm baêo

tûúâi cho 135.000 ha ruöơng cuêa toađn tónh

Hûng Yïn, möơt söị huýơn cuêa tónh Haêi

Dûúng, Bùưc Ninh, ngoaơi thađnh Hađ Nöơi

Muđa mûa caâc cöịng Cíìu Xe, An Thöí

(huýơn Tûâ Kyđ) úê phña haơ lûu, tiïu uâng

cho 161.000 ha Cuđng vúâi cöng trònh Bùưc

Hûng Haêi, nhiïìu cöng trònh thuöơc khu

vûơc thuyê triïìu ặúơc xíy dûơng Hïơ

thöịng thuyê nöng An Kim Haêi, hïơ thöịng

thuyê nöng Nam Saâch, hïơ thöịng thuyê

nöng Phao Tín - An Bađi vađ caâc höì ăíơp

giûô nûúâc úê huýơn Chñ Linh ặúơc phuơc

höìi Trong nhiïìu thíơp kyê qua, quaâ trònh

phaât triïín nöng nghiïơp gùưn chùơt húơp taâc

hoaâ vúâi thuyê lúơi hoaâ Nhiïìu ăiïín hònh

tiïu biïíu díîn ăíìu phong trađo lađm thuyê

lúơi ăíìu nhûông nùm 1960 nhû húơp taâc xaô

Höìng Thaâi, Ăaơi Xuín, Hiïơp Lûơc huýơn

Ninh Giang, v.v

Hađng nghòn nùm trûúâc ăíy, ngûúđi

nöng dín trong tónh chó coâ caâi gíìu

chöịng choơi vúâi haơn, uâng Ăïịn ăíìu

nhûông nùm 1960 caâc húơp taâc xaô cuông

mua ặúơc nhûông guöìng ăaơp nûúâc bùìng

göî Tiïịn böơ hún, möơt söị húơp taâc xaô nöng

nghiïơp mua sùưm ặúơc maây búm chaơy

díìu Nùm 1963, traơm búm ăiïơn ăíìu tiïn

ặúơc xíy dûơng taơi xaô Phûúng Hûng,

huýơn Gia Löơc Tûđ ăoâ ăïịn nay trïn ắa

bađn tónh ăaô coâ 1.038 traơm búm, ăiïím

búm vúâi cöng suíịt tiïu: 2.719.300 m3/h

Lúân nhíịt lađ caâc traơm búm Ngoơc Trò

huýơn Nam Saâch, 22 maây cöng suíịt

4.000 m3/h; traơm búm Ăođ Leo huýơn TûâKyđ, 9 maây cöng suíịt 8.000 m3/h

ÚÊ Haêi Dûúng cuông nhû nhûông vuđngnöng thön khaâc, hònh aênh “con tríu ăitrûúâc, caâi cađy ăi sau” gùưn chùơt vúâi khíulađm ăíịt tröìng troơt tûđ bao ăúđi nay Nùm

1959, chiïịc maây cađy baânh xñch ăíìu tiïnăaô ặúơc sûê duơng trïn ăöìng ruöơng thönVuô La, xaô Nam Ăöìng, huýơn Nam Saâch,ăaânh díịu bùưt ăíìu thúđi kyđ cú giúâi hoaâ lađmăíịt Ăïịn cuöịi nhûông nùm 1980, söị lûúơngmaây keâo ăaô phaât triïín lïn gíìn 700 chiïịcvađ chiïịm 55% khíu lađm ăíịt Sau khi ăöíimúâi cú chïị quaên lyâ trong nöng nghiïơp,söị lûúơng maây keâo lúân do doanh nghiïơpnhađ nûúâc quaên lyâ giaêm nhanh choâng, söịlûúơng maây keâo nhoê do caâc höơ nöng dínsúê hûôu tùng nhanh Ăïịn nùm 2005, úênhiïìu núi söị lûúơng tríu giaêm nhanhchoâng, bođ chó cođn nuöi lađm thûơc phíím,phíìn lúân caâc khíu lađm ăíịt úê nöng thönặúơc cú giúâi hoaâ

Khoa hoơc vađ cöng nghïơ phaât triïínmaơnh, taơo tiïìn ăïì quan troơng trong viïơclûơa choơn, thuíìn hoaâ, lai taơo nhiïìu giöịngcíy tröìng, víơt nuöi coâ nùng suíịt cao,chíịt lûúơng töịt; ăöíi múâi cöng nghïơ canhtaâc, cöng nghïơ chùn nuöi Nhûông giöịngluâa truýìn thöịng nhû díu, gieâ, nghïơ,

di, v.v ăaô ặúơc canh taâc hađng trùm nùm,thúđi gian chiïịm ăíịt túâi gíìn hai trùmngađy, nùng suíịt thíịp tûđng bûúâcnhûúđng chöî cho caâc giöịng luâa múâi,thúđi gian phaât triïín vađ sinh trûúêngngùưn, nùng suíịt cao nhû Teâp xuín,Trín chíu luđn, Luơc tađi hiïơu Nöngnghiïơp 8, Cíìn Thú 2, Möơc tuýìn, Möơc

khím, Bao thai luđn, v.v Nhûông giöịng

luâa ngùưn ngađy, thíịp cíy, thùỉng laâ ặúơc

ặa vađo cú cíịu muđa vuơ, thay ăöíi tíơp

quaân canh taâc hai vuơ chiïm - muđa hònh

thađnh tûđ líu ăúđi, nay chuýín thađnh hai

vuơ xuín - muđa, taơo ăiïìu kiïơn giaêi phoâng

ăíịt nhanh, tùng vuơ, níng cao hiïơu quaê

saên xuíịt Tûđ nhûông nùm 1980 trúê laơi

ăíy nhiïìu giöịng luâa thuíìn, luâa lai

thûúđng xuýn ặúơc ăöíi múâi, níng cao

nùng suíịt vađ chíịt lûúơng saên phíím

Giöịng múâi ngùưn ngađy, tûúâi tiïu chuê

ăöơng, khíu lađm ăíịt ặúơc cú giúâi hoaâ,

nöng dín ýu lao ăöơng lađ tiïìn ăïì quan

troơng múê ra vuơ ăöng, vuơ saên xuíịt thûâ

ba trong nùm, phaâ vúô thïị ăöơc canh

Tónh Haêi Hûng trûúâc ăíy ăaô ăi ăíìu

trong saên xuíịt vuơ ăöng Nhiïìu giöịng

cíy tröìng ăaô ặúơc saên xuíịt trong vuơ

ăöng nhû cađ chua, dûa híịu, khoai tíy,

khoai lang, ngö, hađnh, toêi, úât, ăíơu

tûúng, rau caâc loaơi Nhiïìu loaơi cíy tröìng

vuơ ăöng böí sung dinh dûúông cho xaô

höơi, tùng nguöìn hađng xuíịt khííu Caâc

huýơn Gia Löơc, Tûâ Kyđ chuýn saên xuíịt

rau, dûa híịu, hađnh tíy Caâc huýơn Kinh

Mön, Nam Saâch, Thanh Hađ, Kim Thađnh

tíơp trung vađo saên xuíịt hađnh, toêi Cíím

Giađng saên xuíịt nhiïìu cađ röịt Caâc cíy nhû

khoai tíy, ngö ăöng, ăíơu tûúng, v.v.,

huýơn nađo cuông tröìng Phong trađo líịy

ăíịt buđn khö, ăíịt vûúđn loât luöịng tröìng

khoai tíy trïn nïìn ăíịt ûúât bùưt ăíìu tûđ

caâc húơp taâc xaô Ninh Thađnh, Hiïơp Lûơc

thuöơc huýơn Ninh Giang, lađm bíìu ûúm

cíy giöịng tûđ xaô Thùng Long, huýơn

Kinh Mön ăaô phaât triïín röơng ra toađn

tónh Vuơ ăöng ăaô thûơc sûơ trúê thađnh vuơsaên xuíịt chñnh trong nùm cuêa tónh.Trûúâc nhûông nùm 1960, nuöi lúơn úêcaâc höơ nöng dín chuê ýịu tíơn duơng phuơphíím nöng nghiïơp Giöịng lúơn lađ caâcgiöịng lúơn ó truýìn thöịng, nùng suíịtthíịp Nhûông nùm 1960-1961, tónh HaêiDûúng thađnh líơp traơi giöịng lúơn LaiCaâch, nhíơp nhiïìu giöịng lúơn ngoaơi coâtíìm voâc lúân nhû Tín Cûúng, Yorkshire,Ăaơi Baơch, Landrace kïịt húơp vúâi caâc tiïịnböơ kyô thuíơt vïì thuơ tinh nhín taơo vađ viïơcxíy dûơng coâ kïịt quaê caâc traơm, traơi, lúơngiöịng, maơng lûúâi truýìn tinh viïn trongtoađn tónh lađm thay ăöíi tíơp quaân chùnnuöi lúơn trïn ắa bađn tónh Ăïịn nhûôngnùm 1980, trïn 60% ăađn lúơn thõt lađ lúơn laikinh tïị Nhiïìu húơp taâc xaô nhû Ö Mïî(Hûng Ăaơo, Tûâ Kyđ), Nghôa Phuâ (CíímVuô, Cíím Giađng), Ăaơi Xuín (NinhGiang), Phûúng Hûng (Gia Löơc), QuöịcTuíịn (Nam Saâch), Thùng Long (KinhMön), v.v phaât triïín chùn nuöi lúơn tíơpthïí coâ ăađn lúơn hađng trùm con, trong ăoâ90% lađ lúơn lai kinh tïị Tûđ nhûông nùm

1990 trúê laơi ăíy, chùn nuöi tíơp thïí cuêacaâc húơp taâc xaô ăaô chíịm dûât, cuđng vúâichùn nuöi höơ gia ằnh truýìn thöịng lađ

mö hònh chùn nuöi gia ằnh vúâi söị lûúơnglúân vađ trang traơi phaât triïín ríịt maơnh.Chùn nuöi bođ vađ gia cíìm phaât triïínmaơnh trïn cú súê sûê duơng ûu thïị lai giûôagiöịng ắa phûúng vađ giöịng nhíơp ngoaơi.Chíịt lûúơng vađ nùng suíịt chùn nuöi bođ,võt, ngan, gađ ặúơc caêi thiïơn ăaâng kïí.Viïơc cung ûâng con giöịng töịt, thûâc ùngiađu dinh dûúông vađ caâc tiïịn böơ vïì thuâ y

lađ tiïìn ăïì quan troơng phaât triïín ngađnh

chùn nuöi cuêa tónh

Trong ngađnh thuyê saên, viïơc aâp duơng

caâc kyô thuíơt tiïịn böơ cho caâ ăeê nhín taơo,

chùm soâc caâ giöịng ăaơt tyê lïơ thu höìi cao

múê ra ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho phaât triïín

nuöi caâ trïn ắa bađn tónh Nùm 1958, úê

Haêi Dûúng traơi caâ giöịng Phuâ Taêo ặúơc

xíy dûơng, nùm 1984 toađn tónh Haêi

Hûng coâ 11 traơi caâ giöịng quöịc doanh vađ

15 húơp taâc xaô cho caâc giöịng caâ nhíơp

ngoaơi nhû međ hoa, trùưm coê vađ caâc giöịng

caâ baên ắa ăeê nhín taơo, cung cíịp ăuê caâ

giöịng xuíịt baân cho caâc ắa phûúng

trong vađ ngoađi tónh Caâc húơp taâc xaô, höơ

nöng dín ăaô chuýín tûđ thaê caâ sang nuöi

caâ Tûđ nhûông nùm cuöịi thïị kyê XX, caâc

giöịng caâ múâi nhû tröi ÍỊn Ăöơ, rö phi

ăún tñnh, cheâp lai, chim trùưng nûúâc

ngoơt, töm cađng xanh, v.v coâ nùng suíịt

cao, chíịt lûúơng töịt ăaô ặúơc nuöi trïn

diïơn tñch ngađy cađng lúân goâp phíìn ăííy

maơnh phaât triïín thuyê saên cuêa tónh

Caâc ýịu töị vïì thuyê lúơi, tiïịn böơ kyô

thuíơt vïì giöịng cíy tröìng, víơt nuöi, kyô

thuíơt canh taâc, mûâc ăöơ ăiïơn khñ hoaâ, cú

giúâi hoaâ kïịt húơp vúâi nhûông ăöíi múâi síu

sùưc vïì quaên lyâ nöng nghiïơp lađ ăiïìu kiïơn

hïịt sûâc quan troơng trong phaât triïín nöng

nghiïơp trïn ắa bađn tónh Haêi Dûúng

trong suöịt 50 nùm qua (1955-2005)

2.3 Caâc lônh vûơc saên xuíịt nöng nghiïơp

2.3.1 Lônh vûơc tröìng troơt

a) Saên xuíịt luâa

(i) Thúđi vuơ

Luâa lađ cíy lûúng thûơc tröìng chuê ýịu

úê tónh Haêi Dûúng Trûúâc nùm 1975,diïơn tñch luön dao ăöơng trong khoaêng150.000-155.000 ha/nùm, ặúơc gieo cíịytheo hai vuơ chñnh: vuơ chiïm vađ vuơ muđa

z Vuơ chiïm

Maơ chiïm ặúơc gieo vađo giûôa thaâng

10 ăïịn giûôa thaâng 11, cíịy luâa tûđ giûôathaâng 12 ăïịn hïịt thaâng 1 vađ gùơt vađothaâng 5, thaâng 6 (Dûúng lõch)

Caâc giöịng luâa chiïm truýìn thöịnggöìm luâa teê: teâp, gieâ, bíìu (luâa hom), cuât,sađi ặúđng, hiïn ăen; nïịp chiïm, nghïơ.Nhûông nùm 1960 böí sung caâc giöịng luâachiïm múâi nhû 314, 184, xuín söị 2, v.v.,phíìn lúân caâc giöịng luâa nađy hiïơn nay ăaôthíịt truýìn

Diïơn tñch luâa chiïm trong caâc nùm1958-1970 ăaơt khoaêng tûđ 55.000 ăïịn 70.000

ha Nùm 1967, diïơn tñch thíịp nhíịt lađ 54.185

ha vađ nùm 1965 cao nhíịt lađ 69.465 ha.Trong caâc nùm 1962-1965 Haêi Dûúng bùưtăíìu cíịy luâa xuín thñ ăiïím Mûúđi nùm sau,nùm 1975, luâa xuín chiïịm 82,42% diïơntñch luâa ăöng - xuín, luâa chiïm chó cođn17,58% Ăíìu nhûông nùm 1980 vuơ xuínhoađn toađn thay thïị vuơ chiïm

Nùng suíịt luâa chiïm khöng cao, chódûúâi 20 taơ/ha/vuơ, nùm 1970 nùng suíịtcao nhíịt lađ 21,53 taơ/ha vađ nùm 1960 thíịpnhíịt lađ 14,23 taơ/ha Saên lûúơng luâa chiïmăaơt cao nhíịt lađ 138.019 tíịn vađo nùm 1965,thíịp nhíịt lađ 93.808 vađo nùm 1958.Saên xuíịt luâa chiïm ríịt víịt vaê Khicíịy vađo muđa ăöng reât nhiïìu, nûúâcthiïịu, laơi gíìn Tïịt Nguýn ăaân, thúđi vuơríịt khíín trûúng Tûđ khi coâ húơp taâc xaônöng nghiïơp thûúđng coâ khííu hiïơu ăöơng

viïn xaô viïn: "Chûa cíịy xong chûa ýn

lođng ùn Tïịt", "Nhín dín tónh ta quýịt

tím cíịy xong trûúâc Tïịt" Thu hoaơch luâa

chiïm vađo muđa mûa, coâ nhûông nùm

nhiïìu ắa phûúng phaêi mođ luâa dûúâi

ruöơng ngíơp nûúâc Gaơo chiïm thûúđng

cûâng, gíîy naât, võ nhaơt vađ khoâ tiïu

z Vuơ muđa

Maơ muđa ặúơc gieo vađo thaâng 5,

thaâng 6, cíịy vađo thaâng 6, thaâng 7 vađ thu

hoaơch vađo thaâng 10, thaâng 11 hađng nùm

(Dûúng lõch)

Caâc giöịng luâa muđa truýìn thöịng: Ba

giùng, taâm xoan, dûơ luđn, dûơ thúm, di,

díu, hiïn, hin, chùm (gaơo ăoê), nïịp caâi

hoa vađng, nïịp thíìu díìu, v.v Tûđ ăíìu

nhûông nùm 1960 trúê laơi ăíy, Haêi Dûúng

tûđng bûúâc hònh thađnh caâc trađ luâa muđa

göìm caâc giöịng luâa nhû sau:

- Trađ luâa muđa súâm:

Diïơn tñch trađ súâm thûúđng chiïịm

35-40% diïơn tñch luâa muđa Thúđi gian sinh

trûúêng 95-110 ngađy Maơ ặúơc gieo tûđ ngađy

möìng 1 ăïịn ngađy möìng 10 thaâng 6, cíịy tûđ

ngađy 20 ăïịn ngađy 30 thaâng 6 trïn ăíịt vađn

cao ăïí thu hoaơch vađo cuöịi thaâng 9, ăíìu

thaâng 10 tröìng tiïịp caâc cíy vuơ ăöng súâm

Caâc giöịng muđa súâm göìm: NN75-6, X1,

CR-203, IR-1561, CN2, Q5, Khím Duơc,

Lûúông Quaêng 16-4, Khang Dín, Chín

Qúị, K-018, Xi-23, Xi-21, C-70, VN-10,

Phong Thanh Haêi, Taâc Xïịch, KC-90

- Trađ luâa muđa trung:

Diïơn tñch trađ trung thûúđng chiïịm

35-40% Thúđi gian sinh trûúêng 95-110 ngađy

Maơ cuêa caâc giöịng luâa muđa trađ trung ngùưn

ngađy gieo tûđ ngađy 15 ăïịn ngađy 25-6, cíịy

tûđ ngađy möìng 5 ăïịn ngađy 15-7 Maơgiöịng luâa muđa trađ trung bònh thûúđnggieo tûđ ngađy möìng 1 ăïịn ngađy möìng10-6, cíịy tûđ ngađy 20-6 ăïịn ngađy 5-7 Luâamuđa trađ trung ặúơc cíịy trïn chín ruöơngvađn vađ vađn truông

Caâc giöịng luâa muđa thuíìn trađ trungthûúđng: NN-22, C-70, C-71, Q-5, KhímDuơc, Khang Dín, Xi-21, Xi-23, 13/2,NX-30, P-4, Chín Qúị, vađ caâc giöịng luâalai ba dođng Bùưc Ûu 903, Bùưc Ûu 253 vađluâa lai hai dođng Böìi taơp sún thanh Caâcgiöịng luâa muđa thuíìn trađ trung thúm: Söị

7, Viïơt hûúng chiïm, Thiïn hûúng söị 1,Thiïn hûúng vađ caâc giöịng nïịp 415, 352,

97, nïịp lai

- Trađ luâa muđa muöơn:

Diïơn tñch trađ luâa muđa muöơn thûúđngchiïịm 20-30% diïơn tñch luâa muđa Trađluâa nađy göìm caâc giöịng coâ thúđi giansinh trûúêng tûđ 145-155 ngađy, ặúơc cíịytrïn caâc chín ruöơng truông, ruöơng uângngíơp Maơ ặúơc gieo tûđ ngađy 5 ăïịnngađy 25-6, cíịy tûđ 20-6 ăïịn 15-7 Caâcgiöịng luâa trađ muđa muöơn göìm nïịp hoavađng, taâm xoan, Möơc Tuýìn, MöơcKhím, Bao thai luđn, U17, U20, U21,DT10, DT13, C15, HC1, AIT 77, MT163,Masuri, Möơc Hûúng

Diïơn tñch luâa muđa thûúđng chiïịm xíịp

xó 50% diïơn tñch caê nùm, thûúđng xuýn

úê mûâc 70.000-75.000 ha Diïơn tñch luâamuđa trong nùm 1958-1960 ăaơt cao nhíịt,thûúđng giûô úê mûâc 90.000 ha Giai ăoaơn1958-1970, saên lûúơng luâa muđa chiïịmkhoaêng 55-70% saên lûúơng luâa caê nùm.Khi luâa xuín bùưt ăíìu phaât triïín trïn

diïơn röơng, tyê troơng saên lûúơng luâa muđa

giaêm maơnh, giai ăoaơn 1980-1990 chó cođn

xíịp xó 40% Tûđ nùm 1995 trúê laơi ăíy tyê

troơng nađy ăaô tùng lïn xíịp xó 50% Trong

giai ăoaơn 1958-2005, saên lûúơng luâa muđa

ăaơt thíịp nhíịt (141.256 tíịn) vađo nùm

1980, cao nhíịt lađ 385.151 tíịn vađo nùm

2000 Nùm 2005 ăaơt 344.861 tíịn

z Vuơ thu

Vuơ thu khöng phöí biïịn úê Haêi

Dûúng Trong giai ăoaơn 1960-1975, úê

híìu hïịt caâc huýơn, thõ xaô bađ con nöng

dín ăïìu cíịy luâa vuơ thu Caâc huýơn cíịy

vuơ thu nhiïìu nhíịt lađ Ninh Giang,

Thanh Miïơn, Cíím Giađng Vuơ thu phaât

triïín khaâ nhíịt vađo caâc nùm tûđ

1965-1968, coâ nùm diïơn tñch ăaô ăaơt gíìn 6.000

ha Sau nùm 1975 khöng cođn ắa

phûúng nađo cíịy luâa vuơ thu Giöịng luâa

vuơ thu chuê ýịu lađ Ba Giùng, nùng suíịt

khöng cao, khoaêng 16-20 taơ/ha/vuơ

z Vuơ xuín

Vuơ luâa xuín ặúơc saên xuíịt thûê úê tónh

Haêi Dûúng tûđ nùm 1962

Caâc giöịng luâa xuín ặúơc cíịy thûê

nhiïìu hún tûđ vuơ ăöng - xuín 1965-1966

úê Húơp taâc xaô nöng nghiïơp An Khoaâi, xaô

Tûâ Cûúđng, huýơn Thanh Miïơn vađ Hiïơp

An, huýơn Kinh Mön Vuơ ăöng - xuín

nùm 1966 diïơn tñch luâa xuín lađ 4.335 ha,

ăïịn vuơ ăöng - xuín nùm 1967 ăöơt ngöơt

giaêm xuöịng cođn 2.371 ha Caâc nùm tiïịp

theo diïơn tñch luâa xuín tùng díìn, ăïịn

nùm 1970 ăaơt 9.081 ha Tûđ nùm 1971,

diïơn tñch luâa xuín tùng ăöơt biïịn Nùm

1972 ăaơt 42.153 ha bùìng 63,86% diïơn

tñch luâa caê vuơ, nùm 1975 ăaơt 61.808 ha

bùìng 83,33% caê vuơ Tûđ nùm 1977, trûđmöơt söị chín ruöơng truông, híìu hïịt diïơntñch vuơ ăöng - xuín lađ luâa xuín Tûđ nùm

1980 ăïịn nay, diïơn tñch vuơ xuín thûúđngxuýn öín ắnh úê mûâc 70.000 - 75.000 ha.Caâc giöịng luâa xuín ăíìu tiïn ặúơcgieo tröìng göìm Nam Ninh, Trađ trungtûê, Trín chíu luđn, TH2 (cođn goơi lađThûúơng Haêi - 2, Trung Quöịc - 2) lađ caâcgiöịng nhíơp tûđ Trung Quöịc Tûđ ăíìunhûông nùm 1960, Böơ Nöng nghiïơpnhíơp tûđ Viïơn Luâa quöịc tïị (IRRI) úêPhilippin hai giöịng IR-5 (sau nađy goơi lađnöng nghiïơp 5) vađ IR - 8 (sau nađy goơi lađnöng nghiïơp 8), giao cho caâc viïơnnghiïn cûâu saên xuíịt thûê Viïơn luâa úê GiaLöơc (lađ tiïìn thín cuêa Viïơn Cíy lûúng thûơcvađ Cíy thûơc phíím) lađm thûê giöịng nöngnghiïơp-8 (NN-8) ăaơt kïịt quaê töịt vađ nhínnhanh ra caâc tónh miïìn Bùưc Tûđ ăíìunhûông nùm 1970 trúê ăi, giöịng NN-8 giûômöơt võ trñ quan troơng trong cú cíịugiöịng luâa cuêa vuơ xuín trïn ăöìng ăíịtHaêi Hûng vađ caâc tónh khaâc Gíìn ăíycaâc giöịng luâa xuín ặúơc phaât triïínngađy cađng nhiïìu, tûđng bûúâc hònhthađnh ba trađ luâa xuín roô rïơt:

- Trađ xuín súâm: chiïịm 20-45% diïơn

tñch toađn vuơ, thúđi gian sinh trûúêng trongkhoaêng 180-210 ngađy, chõu reât töịt, chõuặúơc ăöơ chua cao Maơ ặúơc gieo quaăöng, cíịy vađo thaâng 1, nùng suíịt trungbònh ăaơt 50-60 taơ/ha

Caâc giöịng luâa xuín trađ súâm göìm:DT-10, DT-11, DT-13, X-20, Xi-21, Xi-23,CR-01, MT-163, VN-10, 184, Xuín-2, E-

32, 424, NX-30, 13/2, BM-9830