hệ thống âm vị tiếng việt

TỪ VỰNG TiẾNG VIỆT ĐẠI CƯƠNG VỀ NGỮ ÂM HỆ THỐNG NGỮ ÂM TIẾNG VIỆT ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT HỆ THỐNG ÂM VỊ TIẾNG VIỆT CHÍNH ÂM CHÍNH TẢ TIẾNG VIỆT ÂM ĐẦU ÂM ĐỆM ÂM CHÍNH ÂM CUỐI THANH ĐIỆU...

TỪ VỰNG TiẾNG

VIỆT

ĐẠI CƯƠNG VỀ NGỮ ÂM

HỆ THỐNG NGỮ

ÂM TIẾNG VIỆT

ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT

HỆ THỐNG

ÂM VỊ TIẾNG VIỆT

CHÍNH ÂM CHÍNH TẢ TIẾNG VIỆT

ÂM ĐẦU

ÂM ĐỆM

ÂM CHÍNH

ÂM CUỐI

THANH ĐIỆU

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BẮC NINHTRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BẮC NINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

TIẾNG VIỆT 1

BÀI DẠY: HỆ THỐNG ÂM VỊ TIẾNG VIỆT

TIẾT 25: HỆ THỐNG THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

GIẢNG VIÊN: NGUYỄN THỊ HUÊ ĐƠN VỊ: KHOA TIỂU HỌC-MẦM NON LỚP DẠY: CAO ĐẲNG TIỂU HỌC 32 B

MỤC TIÊU

1 Về kiến thức

- Khái quát về thanh điệu

- Vị trí của thanh điệu

- Số lượng, kí hiệu âm vị, sự thể hiện trên chữ viết, quy tắc chính tả

- Đặc điểm các âm vị thanh điệu

- Sự phân bố thanh điệu trong âm tiết và trong thơ

2 Về kỹ năng:

- Có kĩ năng miêu tả các âm vị thanh điệu, ghi kí âm các âm vị thanh điệu, phát âm và ghi chính xác quy tắc chính tả âm vị thanh điệu tiếng Việt.

- Vận dụng để dạy tốt những vấn đề về thanh điệu trong chương trình tiếng Việt tiểu học

3 Về thái độ:

- Nhận thức được vai trò của âm vị thanh điệu trong âm tiết tiếng Việt Thấy được sự giàu đẹp của tiếng Việt, có ý thức giữa gìn…

CẤU TRÚC BÀI HỌC

- Khái quát về thanh điệu

- Vị trí của thanh điệu

- Số lượng, kí hiệu âm vị, sự thể hiện trên chữ viết

- Quy tắc chính tả âm vị thanh điệu

- Miêu tả các âm vị thanh điệu

- Phân loại các âm vị thanh điệu

- Sự phân bố thanh điệu

- Dạy thanh điệu trong môn tiếng Việt ở tiểu học

TÀI LIỆU HỌC TẬP THAM KHẢO

- Vương Hữu Lễ, Hoàng Dũng, Ngữ âm tiếng Việt, Nxb

GD, Trường Đại học SP HÀ Nội 1, 1994.

- Bùi Minh Toán (chủ biên), Tiếng Việt tập 1, Nxb GD, 1998.

- Bùi Minh Toán, Đặng Thị Lanh, Tiếng Việt Đại cương –

Ngữ âm, Nxb GD, 2002.

- Lê A (chủ biên), Tiếng Việt, Nxb ĐHSP, Nxb GD

Bộ SGK Tiếng Việt ở tiểu học

- Lê Phương Nga (chủ biên), Tiếng Việt nâng cao 5, Nxb

GD, 2007.

- Nguyễn Tài Cẩn, Giáo trình Lịch sử ngữ âm tiếng

Việt, Nxb DG, 1997.

Phương pháp, biện pháp, đồ dùng, phương tiện

ÂM ĐOẠN

KHÁI QUÁT VỀ THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

- Là một loại âm vị siêu đoạn tính, đó là sự nâng cao

hay hạ thấp giọng nói trong một âm tiết.

- Là âm vị bắt buộc trong tất cả các âm tiết tiếng

Việt.

VỊ TRÍ CỦA THANH ĐIỆU TRONG ÂM TIẾT

Thanh điệu bao trùm lên toàn bộ âm tiết

SỐ LƯỢNG, KÍ HIỆU PHIÊN ÂM QUỐC TẾ

Số

1 Thanh ngang Không dấu (ta) /ta¹/

2 Thanh huyền Dầu huyền (tà) /ta²/

6 Thanh nặng Dấu nặng (tạ) /ta6/

Nhận xét nào dưới đây anh (chị) cho là đúng?

A Thanh điệu chỉ gắn với âm chính.

B Thanh điệu chỉ gắn với âm cuối.

D Thanh điệu chỉ gắn với phần vần.

C Thanh điệu gắn với toàn bộ âm tiết.

C

LUYỆN TẬP

không, nặng ngã, sắc

huyền, hỏi không, sắc

hỏi, nặng ngã, huyền

LUYỆN TẬP

Tập phiên âm quốc tế khổ thơ sau:

Mới vừa nắng quái

ş ˇnɤ 1 hai3 , kʐ ɯ 6 vaŋ2boŋ3 cieu2 ş ˇmɤ 3 lai6

mɤ2 mit6 şɯɤŋ1 zăŋ1/

QUY TẮC GHI CHÍNH TẢ ÂM VỊ THANH ĐIỆU

Dấu ghi thanh điệu được đặt ở chữ ghi âm vị nào của âm tiết tiếng Việt?

Dấu ghi thanh điệu được đặt ở chữ ghi âm chính của âm tiết (dấu nặng đặt ở dưới, các dấu khác đặt ở trên).

- thìa, tỉa, mía, nghĩa, bịa…

- chúa, đùa, tủa, đũa, lụa…

- dừa, dứa, dựa, rửa, rữa…

- thuyền, tuyết, tiệc, tuyển, miễn…

- cuồn, chuốc, tuột, cuỗm, thuổng…

- chườm, thưởng, lưỡng, lược, mướt…

Dấu ghi thanh được đặt ở chữ

thứ hai của chữ ghi âm chính

Dấu ghi thanh điệu được đặt ở chữ thứ nhất của chữ ghi âm chính

Âm chính là nguyên âm đôi trong âm tiết không có âm cuối vần.

Âm chính là nguyên âm đôi

trong âm tiết có âm cuối vần.

MIÊU TẢ THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

N.D.Andeev và M.V.Gordina xây dựng biểu đồ này từ sự phân tích các đường ghi của máy kymographe

MIÊU TẢ THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

6

1

PHÂN LOẠI THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

Âm điệu

Bằng

Ngã (3) Hỏi (4)

Sắc (5) Nặng (6)

SỰ PHÂN BỐ THANH ĐIỆU TRONG ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT

Thanh

điệu

Loại âm tiết

Ngang Huyền Ngã Hỏi Sắc Nặng

+ + + + + +

SỰ PHÂN BỐ THANH ĐIỆU TRONG

CÁCH HIỆP VẦN THƠ

Gió hun hút lạnh lùngTrong đêm khuya phố vắng

trong hai âm tiết

hiệp vần với nhau

DẠY THANH ĐIỆU TRONG MÔN TIẾNG VIỆT Ở TIỂU HỌC

- Dạy thanh điệu trong phân môn Tập đọc

- Dạy thanh điệu trong phân môn Học vần

và Tập viết

- Dạy thanh điệu trong phân môn Chính tả

B i 60 à : oc ac

Tiết 1

ac ac

b

DẠY THANH ĐIỆU TRONG MÔN TIẾNG VIỆT Ở TIỂU HỌC

Dạy thanh điệu trong phân môn chính tả:

- Từ lớp 2 - lớp 5: Chính tả đoạn bài.

- Lớp 5: Từ tuần 3 đến tuần 8: Quy tắc đánh dấu thanh.

+ Tuần 3: Dấu ghi thanh đặt ở chữ ghi âm chính

+ Tuần 4: Ghi dấu thanh ở các tiếng có ia và iê

+ Tuần 5: Ghi dấu thanh ở các tiếng có uô và ua

+ Tuần 6: Ghi dấu thanh ở các tiếng có ươ và ưa

+ Tuần 7: Ghi dấu thanh ở các tiếng có ia và iê

+ Tuần 8: Ghi dấu thanh ở các tiếng có ya và yê

LUYỆN TẬP

Con chuôn chuôn bay mãi

Dươi vòm trời lá xanh

Góc vươn mua hoa khế

Chờ đại bàng về ăn…

Cây giưa bạn bè cây

Buôn vui như ngươi đấy

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

- Tôi viêt bài thơ mừng thọ Bác

Năm nay vừa tuôi tám mươi tròn

Chắc như thương lệ ngươi đi vắng

Để mọi lời ca tặng nươc non

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

Nhiêu con giống nặn

từ bột nếp còn đươc gắn thêm chiêc kèn

ống sậy Trẻ em ngắm

nghia chán thì đặt nó lên miêng thổi Tiêng

phát ra mảnh và đứt quãng Có lẽ tên gọi

“con tò he” là do gọi chệch cái âm thanh tò… te… tò… te thật

đặc biêt này

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

LUYỆN TẬP

Con chuồn chuồn bay mãi

Dưới vòm trời lá xanh

Góc vườn mùa hoa khế

Chờ đại bàng về ăn…

Cây giữa bạn bè cây

Buồn vui như người đấy

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

- Tôi viết bài thơ mừng thọ Bác

Năm nay vừa tuổi tám mươi tròn

Chắc như thường lệ người đi vắng

Để mọi lời ca tặng nước non

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

Nhiều con giống nặn

từ bột nếp còn được gắn thêm chiếc kèn

ống sậy Trẻ em ngắm

nghía chán thì đặt nó lên miệng thổi Tiếng

phát ra mảnh và đứt quãng Có lẽ tên gọi

“con tò he” là do gọi chệch cái âm thanh tò… te… tò… te thật

đặc biệt này

(Tiếng Việt nâng cao 5, NXB GD)

- Miêu tả sự đối lập của thanh 1 và thanh 2

- Miêu tả sự đối lập của thanh 3 và thanh 4

- Miêu tả sự đối lập của thanh 5 và thanh 6

LUYỆN TẬP

Khái quát hoá sự biến đổi âm cuối và thanh điệu trong các từ láy toàn bộ sau:

Giải thích cách ghi các dấu thanh trong các âm tiết sau:

- củi/quỷ, thuỷ/thủi, khúc/khuỷu

- thuở, thuổng, thùa

LUYỆN TẬP

- Bài tập trong giáo trình Tiếng Việt, tập 1, NXBGD, 1998; tr.151-153

- Bài tập trong giáo trình Tiếng Việt, NXB ĐHSp, NXB

GD tr.96-101

- Các bài tập trong SGK tuần 3-8 Tiếng Việt 5, tập 1

- Nghiên cứu giáo trình bài: Chính âm chính tả

BÀI TẬP

PHÂN LOẠI THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

Ngã (3) Hỏi (4)

Sắc (5) Nặng (6)

MIÊU TẢ THANH ĐIỆU TIẾNG VIỆT

6

1

mã má ma

mả

mà

mạ

SỰ PHÂN BỐ THANH ĐIỆU TRONG TỪ LÁY TIẾNG VIỆT

Anh không sắc thuốc hỏi đâu mà lành

SỰ PHÂN BỐ THANH ĐIỆU TRONG ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT

Thanh

điệu

Loại âm tiết

Ngang Huyền Ngã Hỏi Sắc Nặng