Đề cương môn học Thư mục học đại cương

Thư mục học là môn khoa học xã hội nghiên cứu những quy luật phát triển về lịch sử, lí luận và phương pháp thư mục. Phần lý luận, thư mục học nghiên cứu quy trình hình thành phát triển tổng kết lịch sử, nghiên cứu các vấn đề về phương pháp, từ đó rút ra những nguyên tắc vận dụng vào thực tiễn, những tồn tại cần chấn chỉnh và vạch hướng phát triển trong tương lai. Thực tiễn thư mục học là những hoạt động thư mục cụ thể, thể hiện qua biên soạn và các hình thức tổ chức phục vụ như tra cứu thư mục, thông tin thư mục…nhằm giúp người đọc chọn tìm tài liệu thích hợp (khả năng, trình độ, ngành nghề…) Hình thức của thư mục khá thông dụng: thư mục in thành sách, thư mục tạp chí; thư mục tờ rơi; thư mục phiếu. thư mục đọc máy.. Thư mục được phân chia thành nhiều loại theo mục đích biên soạn và ý nghĩa sử dụng: Thư mục quốc gia, Thư mục thông báo, Thư mục giới thiệu, Thư mục phê bình, Nhóm thư mục đặc biệt. Thư mục học có 4 phương pháp chính: tìm tài liệu, lựa chọn tài liệu, phân tích tài liệu và sắp xếp tài liệu. Thư mục học Việt Nam phát triển khá sớm. Trong lịch sử, 2 bộ thư mục “Nghệ văn chí” (1749) và “Văn tịch chí” (1820) đã vận dụng những kinh nghiệm, phương pháp biên soạn ở trình độ cao. Để tổ chức công tác thư mục, cần xây dựng bộ máy tra cứu thư much gồm 4 bộ phận: kho tra cứu, hệ thống thư mục sách, hệ thống mục lục bài trích và hồ sơ trả lời câu hỏi. Trong xã hội thông tin, thư mục học càng phát huy vai trò quan trọng của mình song phương pháp có nhiều thay đổi do có thể ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của tin học và truyền thông

Trang 1

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Thư mục học đại cương

Đại học Quốc gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thư viện - Thư mục

1.Thông tin về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:

Họ và tên: Nguyễn Huy Chương

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính

Địa điểm làm việc: Phòng 204, Nhà C1, Trung tâm Thông tin Thư viện

Địa chỉ liên hệ: Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà

Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội Điện thoại: 04.7546558,

Email : chuongnh@vnu.edu.vn

Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học, tự động hóa, tổ chức quản lý, Tra cứu tin trong hoạt động thông tin - thư viện

Họ và tên: Mai Mỹ Hạnh

Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên

Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục, Khoa Thông tin Thư viện,

Trường ĐHKHXH&NV

Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện, Trường

ĐHKHXH&NV, tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 04.8583903

Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học đại cương, Định chủ đề và tổ chức mục lục chữ cái, Marketing trong hoạt động Thông tin - Thư viện, quan

hệ công chúng trong hoạt động Thông tin - Thư viện, người dùng tin

Họ và tên: Bùi Thanh Thuỷ

Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ

Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục Khoa Thông tin-Thư viện

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện

Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 04-8583903

Trang 2

Các hướng nghiên cứu chính: Xử lý thông tin, Thư mục khoa học kỹ thuật, Định chủ đề và tổ chức mục lục chữ cái

2 Thông tin chung về môn học

Tên môn học: Thư mục học đại cương

Mã môn học:

Số tín chỉ: 2

Môn học: Bắt buộc

Các môn học tiên quyết: Định chủ đề và tổ chức mục lục chủ đề

Các môn học kế tiếp: Thư mục Khoa học kĩ thuật

Các yêu cầu đối với môn học

Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng lý thuyết: 17

- Làm bài trên lớp: 3

- Hoạt động theo nhóm: 4

Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:

Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội Điện thoại: 04-8583903

3 Mục tiêu của môn học

Môn học “Thư mục học đại cương” nhằm trang bị cho sinh viên ngành

Thông tin - Thư viện:

Về kiến thức:

● Nắm vững kiến thức về cơ sở lý luận thư mục học (tiền đề thực tiễn xã hội, phương pháp luận xây dựng lý thuyết khoa học nền tảng; các khuynh hướng học thuật, mô hình, cơ cấu tổ chức…)

● Nắm vững những kiến thức quan trọng về lý thuyết (khái niệm, nhiệm vụ, vai trò, đối tượng, nguyên tắc, lịch sử hình thành và phát triển của thư mục học và những kiến thức khoa học cơ bản (hình thức thư mục, các loại thư mục, phương pháp thư mục học, tổ chức công tác thư mục)

● Nhận thức được mối quan hệ giữa thư mục học với các ngành khoa học khác (trước hết là thư viện học, thông tin khoa học, lưu trữ và tin học);

● Biết được tình hình và đặc điểm các ngành in ấn, xuất bản, phát hành; vai trò, nhiệm vụ của các nhà xuất bản, các cơ quan thông tấn báo chí;

● Hiểu rõ đặc điểm, tính chất của các loại hình xuất bản phẩm (sách, báo, tạp chí, bản thảo…) và các loại tài liệu tra cứu chính (từ điển, bách khoa thư, sách dẫn, niêm giám…)

Trang 3

● Nắm bắt được những thông tin cập nhật về xu hướng phát triển của ngành trong

xã hội thông tin với sự ứng dụng ngày càng mạnh mẽ và hiệu quả của tin học Khả năng phát triển và hội nhập của ngành thông tin, thư viện, thư mục Việt Nam với cộng đồng quốc tế

Về kỹ năng:

● Trước tiên và quan trọng nhất, sinh viên có kĩ năng tổ chức, biên soạn các loại hình thư mục khác nhau theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đáp ứng nhu cầu tin và phù hợp trình độ bạn đọc

● Có kĩ năng nhận biết, đánh giá, phân tích các bản thư mục có trong thư viện để gợi ý, tuyên truyền cho bạn đọc sử dụng

● Có kĩ năng sửa chữa, hiệu chỉnh, tổ chức lại các bản thư mục đã có hoặc tập hợp các thư mục thành thư mục bậc 2 nhằm đáp ứng nhiệm vụ chính trị cụ thể cũng như kĩ năng hướng dẫn bạn đọc tự tổ chức biên soạn thư mục chuyên đề theo thư mục riêng của cá nhân hay nhóm bạn đọc

● Có kĩ năng đánh giá chất lượng bài giảng của thầy (thông qua trả lời phiếu hỏi

do thầy hoặc khoa cung cấp); kĩ năng tranh luận, phản biện; bảo vệ các quan điểm của mình trong các buổi thảo luận nhóm hay thảo luận toàn lớp

Về thái độ, chuyên cần

● Yêu thích và say mê tìm hiểu về nội dung môn học, mong muốn có đóng góp vào sự phát triển chuyên ngành thư mục học

● Hứng thú tổ chức biên soạn bản thư mục hoặc trực tiếp làm việc tại bộ phận tra cứu, trả lời thư mục trong các trung tâm thông tin thư viện

● Có ước mơ tìm tòi, nghiên cứu, phát hiện những phương thức, nguyên lý, quy trình mới hiện đại, tiên tiến trong biên soạn và tổ chức công tác thư mục trong điều kiện, hoàn cảnh mới

Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học:

Mục tiêu

Chương mở đầu:

Cơ sở lý luận

Thư mục học

- Hiểu được tiền

đề thực tiễn xã hội của thư mục học

- Nhận thức được phương pháp luận xây dựng lý thuyết khoa học nền tảng

- - Phân tích, lý giải

được các khuynh hướng học thuật trong thư mục học

- So sánh được nguyên lý hình thành, phát triển thư mục học với các thư viện học

và thông tin học

Chương 1: Tổng

quan về thư mục

- Nắm được khái niệm, nhiệm vụ,

- - So sánh được sự

giống và khác

Đánh giá được ý nghĩa, đặc điểm,

Trang 4

vai trò và đối tượng của TMH

- Hiểu được mối quan hệ giữa thư mục học với thư viện học và thông tin khoa học

- Nắm được nguyên tắc tính Đảng

- Phân biệt được các hình thức của thư mục

nhau giữa các loại hình thư mục

- Phân tích được các phương pháp thư mục học

-

tính chất, nội dung các loại thư mục

Chương 2:

Lịch sử thư mục

- Nắm được nguồn gốc hình thành và

sự phát triển của thư mục học trên thế giới

- Nắm được tiến trình phát triển thư mục tại Việt Nam

- Trình bày được Những công trình thư mục tiêu biểu của Việt Nam thế

kỷ 18-19

- - Phân tích được

những điều kiện nảy sinh và cơ sở kinh tế, xã hội để thư mục phát triển

- Đánh giá được trình độ phát triển của thư mục học Việt Nam và phân tích được xu hướng phát triển của ngành thư mục

Chương 3:

Tổ chức công tác

thư mục

- Hiểu được nguyên tắc tổ chức

bộ máy tra cứu thư mục

- Trình bày được cấu trúc, nội dung của Bộ máy tra cứu thư mục truyền thống và

Bộ máy tra cứu thư mục hiện đại

- Nắm được khái

- Phân tích được nội dung, điều kiện của công tác tra cứu

- Phân tích được nội dung, ý nghĩa của công tác thông tin thư mục

-

- Tổ chức biên soạn được bản thư mục

Trang 5

niệm công tác tra cứu và thông tin thư mục

- Giới thiệu được các loại câu hỏi tra cứu

- Giới thiệu được các biện pháp thông tin thư mục

- Hiểu được quy trình biên soạn bản thư mục

4 Tóm tắt nội dung môn học

Thư mục học là môn khoa học xã hội nghiên cứu những quy luật phát triển

về lịch sử, lí luận và phương pháp thư mục Phần lý luận, thư mục học nghiên cứu quy trình hình thành phát triển tổng kết lịch sử, nghiên cứu các vấn đề về phương pháp, từ đó rút ra những nguyên tắc vận dụng vào thực tiễn, những tồn tại cần chấn chỉnh và vạch hướng phát triển trong tương lai Thực tiễn thư mục học là những hoạt động thư mục cụ thể, thể hiện qua biên soạn và các hình thức tổ chức phục vụ như tra cứu thư mục, thông tin thư mục…nhằm giúp người đọc chọn tìm tài liệu thích hợp (khả năng, trình độ, ngành nghề…)

Hình thức của thư mục khá thông dụng: thư mục in thành sách, thư mục tạp chí; thư mục tờ rơi; thư mục phiếu thư mục đọc máy Thư mục được phân chia thành nhiều loại theo mục đích biên soạn và ý nghĩa sử dụng: Thư mục quốc gia, Thư mục thông báo, Thư mục giới thiệu, Thư mục phê bình, Nhóm thư mục đặc biệt

Thư mục học có 4 phương pháp chính: tìm tài liệu, lựa chọn tài liệu, phân tích tài liệu và sắp xếp tài liệu

Thư mục học Việt Nam phát triển khá sớm Trong lịch sử, 2 bộ thư mục

“Nghệ văn chí” (1749) và “Văn tịch chí” (1820) đã vận dụng những kinh nghiệm, phương pháp biên soạn ở trình độ cao

Để tổ chức công tác thư mục, cần xây dựng bộ máy tra cứu thư much gồm 4

bộ phận: kho tra cứu, hệ thống thư mục sách, hệ thống mục lục bài trích và hồ sơ trả lời câu hỏi

Trong xã hội thông tin, thư mục học càng phát huy vai trò quan trọng của mình song phương pháp có nhiều thay đổi do có thể ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của tin học và truyền thông

Trang 6

5 Nội dung chi tiết môn học

CHƯƠNG MỞ ĐẦU: CƠ SỞ LÝ LUẬN THƯ MỤC HỌC

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THƯ MỤC

1.1 Đặc điểm chung

1.1.1 Khái niệm

1.1.2 Nhiệm vụ và vai trò

1.1.3 Đối tượng

1.1.4 Mối quan hệ giữa thư mục học với thư viện học và thông tin khoa học 1.1.5 Nguyên tắc tính Đảng

1.2 Hình thức của thư mục

1.2.1 Thư mục in thành sách

1.2.2 Thư mục tạp chí

1.2.3 Thư mục tờ rơi, tờ gấp

1.2.4 Thư mục in kèm trang sách, báo, tạp chí

1.2.5 Thư mục phiếu

1.2.6 Thư mục đọc máy

1.3 Các loại thư mục

1.3.1 Thư mục quốc gia

1.3.2 Thư mục thông báo

1.3.3 Thư mục giới thiệu

1.3.4 Thư mục phê bình

1.3.5 Nhóm thư mục đặc biệt

1.4 Phương pháp thư mục học

1.4.1 Tìm tài liệu

1.4.2 Lựa chọn tài liệu

1.4.3 Phân tích tài liệu

1.4.4 Sắp xếp tài liệu

CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ THƯ MỤC

2.1 Nguồn gốc hình thành và sự phát triển của thư mục học

2.1.1 Thời kỳ cổ đại

2.1.2 Thời kỳ phong kiến

2.1.3 Sự phát triển của thư mục

2.2 Lịch sử thư mục Việt Nam

2.2.1 Lịch sử thư mục Việt Nam thời kỳ Phong kiến

2.2.2 Tình hình Thư mục Việt Nam giai đoạn Pháp thuộc (1858-1945)

2.2.3 Sự nghiệp thư mục Việt Nam từ sau Cách Mạng tháng 8 đến nay

Trang 7

CHƯƠNG 3: TỔ CHỨC CÔNG TÁC THƯ MỤC

3.1 Tổ chức bộ máy tra cứu thư mục

3.1.1 Bộ máy tra cứu thư mục truyền thống

3.1.2 Bộ máy tra cứu thư mục hiện đại

3.2 Công tác tra cứu và thông tin thư mục

3.2.1 Công tác tra cứu và trả lời theo yêu cầu

3.2.2 Công tác thông tin thư mục

3.3 Phương pháp biên soạn bản thư mục

3.3.1 Lập đề cương

3.3.2 Sưu tầm tài liệu

3.3.3 Mô tả và viết tóm tắt, dẫn giải

3.3.4 Sắp xếp tài liệu

3.3.5 Lập bảng tra cứu

3.3.6 Viết lời đề tựa

3.3.7 Biên tập

6 Học liệu

6.1 Tài liệu đọc bắt buộc

1 Nguyễn Huy Chương: Tập bài giảng thư mục học đại cương, 54tr

2 Phan Văn, Nguyễn Huy Chương: Nhập môn khoa học thư viện và thông tin H.: ĐHQGHN, 1997

3 Trịnh Kim Chi, Dương Bích Hồng: Thư mục học đại cương H.:Đại học Văn hóa Hà Nội, 1993

6.2 Tài liệu đọc thêm

4 Cao Bạch Mai: Giáo trình cơ sở thư mục học đại cương H.: ĐHTHHN, 1997

5 Bibliography: HOW DO I create a list of references or a bibliography? http://www.terrace.qld.edu.au/academic/socenv/junhistory/biblio.htm

6 Lê Quí Đôn Lê Quý Đôn toàn tập: Tập 3 Đại Việt Thông Sử.-H.: KHXH,

1990

7 Phan Huy Chú: Lịch Triều Hiến chương loại chí:T.4.-H.: KHXH, 1978

8 Trần Văn Giáp Tìm hiểu kho sách Hán Nôm: T.1-2.H.: Văn hóa, 1984

9 Grogan, Denis Bibliographies of books Chicago: ALA, 1988

10 Harmon, Robert Elements of Bibliography NY: Scarecrow Press, 1981

11 How to Prepare an Annotated Bibliography:

http://www.library.cornell.edu/olinuris/ref/research/skill28.htm

12 Katz, William A Introduction to reference work: Vol 1-2 NY: Mc Graw Hill, 1992

Trang 8

13 Philip Chaskele A new introduction to Bibliography Oxford Univ.Press,1972

14 Malcles L.N Manuel de Bibliographies Paries Press Universitaires de France, 1969

15 Sabor, Josefa E Méthods d’éneignement de la Bibliothe’conomie Paris; UNESCO, 1969

16 Suggested bibliograpgy guide to preparing bibliography/works cited:

http://www.fcps.edu/KeyMS/library/bibliography.html

17 Tra cứu

http://www.lic.vnu.edu.vn

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung

Nội dung/Tuần

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

Thực hành

Tự học

Tổng

Nội dung 1, tuần 1: Cơ sở lý

luận thư mục học

Nội dung 1+2, tuần 2: Cơ sở

lý luận thư mục học (tiếp theo),

Đặc điểm chung

Nội dung 3, tuần 3: Hình thức

của thư mục

Nội dung 4, tuần 4: Các loại

thư mục

Nội dung 4, tuần 5: Các loại

thư mục

Nội dung 5, tuần 6: Phương

pháp thư mục học

pháp thư mục học + Kiểm tra

Trang 9

Nội dung 6, tuần 8: Lịch sử

Thư mục

Nội dung 6, tuần 9: Lịch sử

Thư mục + Kiểm tra

Nội dung 7, tuần 10: Tổ chức

bộ máy tra cứu

Nội dung 7, tuần 11: Tổ chức

bộ máy tra cứu + Kiểm tra

Nội dung 8, tuần 12: Công tác

tra cứu và thông tin thư mục

pháp biên soạn bản thư mục

pháp biên soạn bản thư mục

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

Nội dung 1, tuần 1: Cơ sở lý luận thƣ mục học

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị Ghi chú

Lí thuyết 2 giờ - Điểm xuất phát của lí luận

TMH

- Mối quan hệ tài liệu – người dùng tin

- Quá trình tổ chức sự vận động và hình thức tồn tại của TM

Đọc tr.1-7 (tài liệu số 1)

Trang 10

- Tính chất, đặc trưng cơ bản của TM

Nội dung 1+2, tuần 2: Cơ sở lý luận thƣ mục học (tiếp theo), Đặc điểm chung

Lí thuyết

1 giờ

- Khái niệm

- Vai trò, nhiệm vụ

- Đối tượng

- Mối quan hệ giữa TMH với TVH & TTKH

- Tính Đảng

- Đọc tr.7-14 (tài liệu số 1)

Đọc tr 52-60, tr.121-127 (tài liệu số 2)

Nội dung 3, tuần 3: Hình thức của thƣ mục

chuẩn bị

Ghi

chú

Lí thuyết 2 giờ - TM in thành sách

- TM tạp chí

- TM tờ rơi, tờ phích

- TM in kèm trong sách báo

- TM phiếu

- TM đọc máy

- Đọc tr 52-55 (tài liệu số 3)

- Xem trang web của Trung tâm TT-TV,

ĐHQGHN mục Tra cứu (tài liệu

số 17)

Nội dung 4, tuần 4: Các loại thƣ mục

Lí thuyết 2 giờ - TM quốc gia

- TM thông báo

- Đọc tr.15-24 (tài liệu số 1)- Đọc

Trang 11

- TM giới thiệu

- TM phê bình

- Nhóm TM đặc biệt

tr.31-52 (tài liệu

số 3)

Nội dung 4, tuần 5: Các loại thư mục

Thảo luận 1 giờ So sánh, đánh giá, phân

biệt các loại hình TM khác nhau

Nội dung 5, tuần 6: Phương pháp thư mục học

chuẩn bị

Ghi chú

Lí thuyết 2 giờ - Tìm tài liệu

- Lựa chọn tài liệu

- Phân tích tài liệu

- Sắp xếp tài liệu

Đọc tr.24-30 (tài liệu số 1)

Nội dung 5, tuần 7: Phương pháp thư mục học

chuẩn bị

Ghi chú

KT-ĐG 1 giờ Đặc trưng các loại TM,

Các phương pháp TMH

Nội dung 6, tuần 8: Lịch sử Thư mục

chuẩn bị

Ghi chú

Lí thuyết 2 giờ - Lịch sử TM

- Quá trình hình thành, phát triển và những thư mục tiêu biểu ở Việt Nam

- Đọc tr.31-41 (tài liệu số 1) - Đọc tr

70 – 133 (tài liệu

số 3)

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	223,29 KB