sinh học 12. bài 10 tương tác gen..

Tương tác gen: - Là sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình Thực chất là sự tương tác của các sản phẩm của gen để tạo nên kiểu hình Đọc mục I trong Sgk

Trang 1

Tiết 10: Tương tác gen và tác động đa hiệu của gen

Kiểm tra bài cũ:

Câu 1: Phát biểu nội dung qui luật phân li độc lập? Nêu điều kiện nghiệm đúng và ý

nghĩa của qui luật phân li độc lập?

Câu 2:

Trả lời: Nội dung qui luật phân li độc lập của Menđen Các cặp nhân tố di truyền “

qui định các tính trạng khác nhau phân li độc lập trong quá trình hình thành giao tử”

- Điều kiện nghiệm đúng: Pt/c, các cặp alen qui định các tính trạng khác nhau phải nằm trên các cặp NST tương đồng khác nhau, số lượng con lai phải lớn, tính trạng trội phải trội hoàn toàn, các cá thể có sức sống như nhau, cơ thể P, F1, F2 khi giảm phân hình thành giao tử với tỉ lệ ngang nhau.

- Khi biết được tính trạng nào đó di truyền theo qui luật Menđen ta có thể dự đoán

được kết quả phân li ở đời sau Tạo ra nguồn biến dị tổ hợp phong phú.

Cho cơ thể có kiểu gen như sau: AaBbCc Vận dung công thức tổng quát cho phép lai có n cặp tính trang Hãy xác định: số lượng các loại giao tử? Số lượng các loại kiểu gen? Tỉ lệ phân li kiểu gen và kiểu hình của cơ thể trên?

Trả lời: Số lượng các loại giao tử là: 23, Số lượng các loại kiểu gen là 33, Tỉ lệ phân

li kiểu gen là: (1+ 2+ 1)3, Tỉ lệ phân li kiểu hình là: (3+ 1)3

Trang 2

I Tương tác gen:

- Là sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình (Thực chất là sự tương tác của các sản phẩm của gen để tạo nên kiểu hình )

Đọc mục I trong

Sgk và cho biết

thế nào là tương

tác gen ?

Dựa vào ví dụ em

hãy cho biết thế

nào là gen alen và

gen không alen?

* KN: Là sự tác động qua lại

giữa các gen trong quá trình

hình thành một kiểu hình

- Gen alen: hai alen của cựng 1 gen (AA, aa, Aa)

- Gen khụng alen: hai alen thuộc 2 lụcut khỏc nhau (AB, Ab, aB)

* Trong Sgk KN tương tác gen đề cập đến sự tương tác giữa các alen thuộc các lôcut gen khác nhau (Còn gọi là sự tương tác giữa các gen không alen )

A B

A

B Gen không alen Gen alen

→ 2 alen thuộc cùng 1gen có thể tương tác với nhau theo kiểu trội – lặn hoàn toàn, trội – lặn không hoàn toàn hoặc đồng trội

Ví dụ:

Hai alen thuộc cùng 1

gen (VD alen A và a) có

thể tương tác với nhau

theo những cách nào?

Trang 3

I Tương tác gen:

Lai các cây thuộc 2 dòng t/c đều có hoa màu trắng với nhau

- F2 có 16 tổ hợp phân li theo tỉ lệ (9 : 7) → F1 dị hợp về 2 cặp gen (AaBb) và nằm trên 2 cặp NST tương đồng khác nhau Như

ng ở F2 16 tổ hợp gen lại không cho 4 loại kiểu hình với tỉ lệ (9 :

3 : 3 : 1) mà chỉ cho 2 loại kiểu hình Như vậy màu sắc hoa do 2 cặp gen qui định, giả thiết rằng:

1 Tương tác bổ sung:

a Thí nghiệm:

Pt/c Hoa trắng x Hoa trắng

F1 100% Hoa đỏ Sau đó cho F1 tự thụ phấn

F2 với tỉ lệ kiểu hình ≈ 9 Hoa đỏ : 7 Hoa trắng

→

Vậy giải thích kết

quả trong phép lai

trên như thế nào? b Giải thích:

* Nếu trong kiểu gen có mặt đồng thời cả 2 gen trội A và B nằm trên 2 NST khác nhau sẽ qui định kiểu hình Hoa đỏ (A-B-)

* Nếu trong kiểu gen chỉ có 1 trong 2 gen trội hoặc không có gen trội nào sẽ qui định kiểu hình Hoa trắng (A-bb; aaB-; aabb)

Sơ đồ lai trong

phép lai trên viết

như thế nào?

Trang 4

I Tương tác gen:

- F2 có 16 tổ hợp → F1 dị

hợp về 2 cặp gen (AaBb) và

nằm trên 2 cặp NST tương

đồng khác nhau Nhưng ở F2

16 tổ hợp gen lại không cho

4 loại kiểu hình với tỉ lệ (9 :

3 : 3 : 1) mà chỉ cho 2 loại

kiểu hình Vậy màu sắc hoa

do 2 cặp gen qui định

a Thí nghiệm:

Pt/c Hoa trắng x Hoa trắng

F1 100% Hoa đỏ

Cho F1 tự thụ phấn

F2 KH: ≈ 9 H.đỏ : 7 H.trắng

b Giải thích:

c Sơ đồ lai

Pt/c Hoa Trắng AAbb

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

Hoa Trắng aaBB

x

AB

F2

AB Ab aB ab

AaBb

Aabb

aabb aaBb

AABb AABB

AAbb AABb

Aabb AaBb

AaBb

AABb AABB

AABb

NX: Tỉ lệ KG & KH

Nhận xét về tỉ lệ kiểu gen và kiểu hình ở F2?

9(A-B-)

3(A-bb) 3(aaB-) 1aabb

2Aabb 1aaBB 2aaBb

2AaBB 2AABb 1AABB

1AAbb

4AaBb

Trắng Trắng Trắng

Đỏ

Trang 5

I Tương tác gen:

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

(Từ P → F1 và F2)

1(aabb)

NX: Tỉ lệ KG & KH ở F2

3(A-bb)

3(aaB-) 1aabb

2Aabb

1aaBB

2aaBb

2AaBB

1AAbb

Hoa Trắng

Hoa Trắng Hoa Trắng

c Sơ đồ lai

9(A-B-) 2AABb

1AABB

4AaBb

Hoa Đỏ

Ngoài tỉ lệ (9 : 7) trong thực tế chúng ta còn gặp các tỉ lệ khác như tỉ lệ (9 : 6 : 1) hoặc (9 : 3 : 4) ví dụ:

Khi lai 2 thứ bí quả tròn t/c với nhau F1 thu được 100% quả dẹt Cho F1 giao phấn với nhau ở F2 thu được 3 loại kiểu hình phân li theo tỉ lệ: 9/16 quả Dẹt : 6/16 quả Tròn : 1/16 quả Dài

Hãy giải thích và viết sơ đồ lai từ P → F2?

Lưu ý: Không chỉ có các gen nằm trên các NST khác nhau mới

tương tác với nhau mà kể cả các gen nằm trên cùng 1 NST cũng tương tác với nhau nhưng rất khó phát hiện

→ Như vậy tỉ lệ (9: 7), (9: 6: 1)

hay (9: 3: 4) đều là biến dạng

của tỉ lệ (9: 3: 3: 1) QLPLĐL

Vậy thế nào

là tương tác

bổ sung?

Trang 6

I Tương tác gen:

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

c Sơ đồ lai

Vậy thế nào

là tương tác

bổ sung?

d Khái niệm:

Là kiểu tác động của 2 hay nhiều gen không alen khi đứng trong cùng1 kiểu gen dẫn đến làm xuất hiện 1 kiểu hình mới

Là kiểu tác động của 2 hay

nhiều gen không alen khi đứng

trong cùng1 kiểu gen dẫn đến làm

xuất hiện 1 kiểu hình mới

Trang 7

2 Tương tác cộng gộp:

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

và cho biết thế nào tư

ơng tác cộng gộp?

Là kiểu tương tác khi các alen trội thuộc 2 hoặc nhiều lôcut gen tương tác với nhau theo kiểu mỗi alen trội(bất kể thuộc lôcut nào) đều làm tăng

sự biểu hiện của kiểu hình lên 1 chút ít

a Khái niệm:

Là kiểu tương tác khi các alen

trội thuộc 2 hoặc nhiều lôcut gen

tương tác với nhau theo kiểu mỗi

alen trội(bất kể thuộc lôcut nào)

đều làm tăng sự biểu hiện của

kiểu hình lên 1 chút ít

b Ví dụ:

hợp sắc tố mêlanin Nếu trong kiểu gen càng có nhiều gen trội thì khả năng tổng hợp sắc tố mêlanin càng cao, da càng đen Nếu kiểu gen không

có gen trội nào thì da sẽ trắng nhất

Vậy màu sắc da ở đây phụ thuộc vào yếu tố nào?

→ Màu sắc da phụ thuộc vào số lượng gen trội có mặt trong kiểu genNếu số lượng gen qui định 1 tính trạng

tăng lên thì hình dạng đồ thị sẽ như thế nào ?

khác giữa các KH là rất nhỏ nên đồ thị sẽ dần chuyển sang đường cong chuẩn Tính trạng càng do nhiều gen cộng gộp qui định thì sự sai khác về

KG và KH càng nhỏ do vậy càng khó nhận biết được KH đặc thù cho từng KG

Theo em tính trạng về số lượng hay chất lượng do nhiều gen qui định?

ảnh hưởng nhiều của môi trường: tính trạng về năng suất (VD: sản lượng sữa, khối lượng cơ thể, sản lượng trứng ) những tính trạng về chất lượng …

ít chịu ảnh hưởng của môi trường (VD: tỉ lệ bơ trong sữa ) …

Trong sản xuất chăn nuôi và trồng trọt cần lưu ý những gì ?

Trang 8

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

a Khái niệm:

b Ví dụ:

hoa màu Đỏ Cho F1 x F1 thu được F2 phân li theo tỉ lệ 15 hoa Đỏ : 1 hoa Trắng(ở đây các cây hoa màu Đỏ với mức độ Đỏ đậm, Đỏ nhạt khác nghĩa màu sắc hoa phụ thuộc vào số gen trội có mặt trong kiểu gen)

Pt/c

F1

Hoa Đỏ Cho F1 x F1

Ngoài tỉ lệ (15: 1) chúng ta còn gặp tỉ lệ phân li KH ở F2 (1: 4: 6: 4: 1)

→ Trong thực tế còn nhiều kiểu tư

ơng tác khác và tuỳ từng kiểu tư

ơng tác mà tỉ lệ phân li KH ở F2 là

biến dạng của tỉ lệ (9: 3: 3: 1)

→ Ngoài hiện tượng nhiều gen

tác động lên sự hình thành 1 tính

trạng còn hiện tượng 1 gen tác

động đồng thời lên sự hình thành

của nhiều tính trạng

Trang 9

II Tác động đa hiệu của gen:

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

* Khái niệm:

a Khái niệm:

b Ví dụ:

Đọc mục II trong Sgk và cho biết thế nào là tác động đa hiệu của gen?

Là hiện tượng 1 gen tác động đến sự biểu hiện của nhiều tính trạng khác nhau(hiện tượng này rất phổ biến vì trong tế bào có rất nhiều gen)

VD1: alen A qui định cây Cao, quả Tròn, vị ngọt alen a qui định cây Thấp, quả Dài, vị chua

VD2: Hình 10 2 Sgk T44

Đọc mục II và quan

sát H 10 2 trong

Sgk Cho biết hậu

quả của hiện tượng

này?

Cơ thể đồng hợp tử về HbS Tất cả Hemôglôbin đều bất thường

hồng cầu bị biến dạng thành hình lưỡi liềm

TB hồng cầu hình lưỡi liềm

TB hồng cầu bình thường

Hồng cầu bị vỡ Các TB bị vón lại gây tắc các

mạch máu nhỏ Tích tụ các TB hình lưỡi liềm ở lách

Thể lực suy giảm

Tiêu huyết

Suy tim

Đau và sốt

Tổn thư

ơng não

Gây hư hỏng cơ quan khác

Lách bị tổn thương

Rối loạn tâm thần Liệt Viêm phổi Thấp khớp Suy thận

Trang 10

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

* Khái niệm:

a Khái niệm:

b Ví dụ:

Là hiện tượng 1 gen tác động

đến sự biểu hiện của nhiều tính

trạng khác nhau

Đọc mục II và quan

sát H 10 2 trong

Sgk Cho biết hậu

quả của hiện tượng

này?

Cơ thể đồng hợp tử về HbS Tất cả Hemôglôbin đều bất thường

hồng cầu bị biến dạng thành hình lưỡi liềm

TB hồng cầu hình lưỡi liềm

TB hồng cầu bình thường

các mạch máu nhỏ

Tích tụ các TB hình lưỡi

liềm ở lách

Thể lực suy giảm

Tiêu huyết

Suy tim Đau và sốt ơng nãoTổn thư

Gây hư hỏng cơ quan khác

Lách bị tổn thương

Rối loạn tâm thần Liệt Viêm phổi Thấp khớp Suy thận

→ làm biến đổi hồng cầu từ dạng hình đĩa lõm 2 mặt thành dang hình lưỡi liềm

* Hậu quả:

Trang 11

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

* Khái niệm:

a Khái niệm:

b Ví dụ:

Giải thích vì sao chỉ

thay đổi 1nu trong gen

qui định chuỗi β-

hemôglôbin lại gây ra

nhiều rổi loạn sinh lí

như vậy?

hồng cầu từ dạng hình đĩa

lõm 2 mặt thành dang hình lư

ỡi liềm xuất hiện nhiều rối

loạn bệnh lí trong cơ thể

* Ví dụ

….G A G….

….X T X….

Gen HbA

mARN Protein a Glutamic

….G T G….

….X A X….

…G U G…

Gen HbS

mARN

Protein a Valin

Bệnh thiếu mỏu do hồng cầu hỡnh liềm ( Người có kiờ̉u gen SS bị thiờ́u máu nặng, thường chờ́t sớm.)

Trang 12

I Tương tác gen:

c Sơ đồ lai

a Thí nghiệm:

b Giải thích:

d Khái niệm:

* Khái niệm:

a Khái niệm:

b Ví dụ:

* Ví dụ

Giải thích: Người đồng hợp tử có 2 alen đột biến HbS đều tổng

hợp ra các chuỗi hemôglôbin đột biến với cấu hình không gian bị thay đổi nên các chuỗi này dễ bị kết dính lại với nhau khi hàm lư ợng 02 trong máu thấp dẫn tới hình dạng hồng cầu bị biến dạng từ hình đĩa sang hình liềm làm tế bào hồng cầu bị vỡ khiến cơ thể bị thiếu máu, thể lực suy giảm, suy tim, mặt khác còn gây tắc nghẽn mạch máu dẫn đến tổn thương các cơ quan khác đặc biệt nguy hiểm là não khi không được cung cấp đủ máu

→ Như vậy trong thực tế hiện

tượng 1 gen qui định nhiều

tính trạng là phổ biến hơn 1

gen qui định 1 tính trạng

Vậy tương tác gen và tác động đa hiệu của gen có phủ nhận các qui luật của Menđen không ?

→ Tương tác gen và tác động đa hiệu của gen không phủ nhận các qui luật của Menđen mà bổ sung và mở rộng thêm các qui luật của Menđen

Trang 13

Củng cố:

Câu 1: Tỉ lệ phân li nào dưới đây là của tương tác bổ sung?

Câu 2: Tỉ lệ phân li nào dưới đây là của tương tác cộng gộp?

Câu 3: Hai alen của cùng 1 gen có thể tương tác với nhau theo những kiểu nào ?

a Trội lặn hoàn –

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	2,24 MB