SKKN lich su lop 5

Lí do chọn đề tài: Lịch sử đã qua đi nhưng không hoàn toàn biến mất mà để lại dấu vết qua kí ức của nhân loại, qua những thành tựu văn hóa vật chất, qua các hiện tượng lịch sử, qua ghi c

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề:

1 Lí do chọn đề tài:

Lịch sử đã qua đi nhưng không hoàn toàn biến mất mà để lại dấu vết qua kí

ức của nhân loại, qua những thành tựu văn hóa vật chất, qua các hiện tượng lịch

sử, qua ghi chép của người xưa, qua tranh ảnh, báo chí và thái độ của người đươngthời…Để cho lịch sử luôn được tái hiện lại và lưu truyền mãi trong lòng mỗi conngười Việt Nam về truyền thống đấu tranh bất khuất giành độc lập của dân tộc ta.Như Bác Hồ của chúng ta đã từng dạy:

“Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.

Lời dạy của Bác tuy chỉ một câu thơ ngắn gọn nhưng thật sâu sắc Và tronggiai đoạn như hiện nay, lời dạy đó càng có ý nghĩa quan trọng và thiết thực hơn,bởi khi mà dư luận của xã hội đang phản ánh rất nhiều về chuyện “hổng”, “maimột” đi kiến thức lịch sử của học sinh ở các cấp học Đó cũng chính là nỗi lo củatoàn xã hội nói chung và cá nhân của những người làm giáo viên nói riêng Lờidạy của Bác như một lời nhắn nhủ, gửi gắm, nhắc nhở cho tất cả dân tộc Việt Namcần phải gìn giữ, phải có hiểu biết về truyền thồng lịch sử nước nhà Vậy bản thânchúng ta là những người thầy giáo, cô giáo phải làm gì đây để trong công tácgiảng dạy của mình có những phương pháp tối ưu nhất nhằm giáo dục và giúp chohọc sinh hiểu biết về truyền thống lịch sử dân tộc thông qua nhiều cách mà trong

đó chủ yếu là qua môn dạy lịch sử

Vì trong giai đoạn hiện nay, việc phát huy tính tích cực trong học tập là giúphọc sinh có kiến thức toàn diện về con người, tự nhiên xã hội Vì mỗi môn học bắtbuộc trong nhà trường đều góp phần thực hiện mục tiêu chung Qua thực tế những

Học sinh chưa thực sự chủ động tính tích cực trong giờ học Lịch sử (chủyếu là nghe, ghi, đọc sách giáo khoa) Một số giáo viên có tư tưởng sai về phânmôn lịch sử và cho rằng đó là môn phụ không cần thiết, không quan trọng, chỉ dạyqua loa là đủ nên học sinh nắm kiến thức một cách mù mờ Nếu lo dạy và học kĩphân môn lịch sử thì sẽ ảnh hưởng đến môn Toán và môn Tiếng Việt Nhưng tôicho rằng đây là suy nghĩ sai Vì thực tế hiện nay, nền kinh tế, văn hóa và yêu cầuphát triển khoa học kĩ thuật ngày càng nhanh, diễn ra từng ngày, từng giờ đòi hỏicon người phải chủ động, tích cực, sáng tạo để thích ứng với sự phát triển của xãhội Vì vậy, đất nước đã đặt ra mục tiêu cho ngành giáo dục là “Đào tạo ra nhữngcon người có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tựchủ, sáng tạo, có kỉ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sốnglành mạnh, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước” theo hướng CNH-HĐH

Cũng trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh có điều kiện đượctiếp xúc với nhiều lượng thông tin Và trong lớp xuất hiện nhiều em có tiềm năngtích cực, chủ động, cần khơi dậy giúp các em phát triển để đáp ứng mục tiêu vàyêu cầu của đất nước

Mặt khác, chương trình lịch sử lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một sốkiến thức ban đầu và thiết thực về xã hội Đó là các sự kiện và nhân vật tiêu biểutronh lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Từ đó hình thành và phát triển ởhọc sinh các kĩ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệgiữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào thực tiễncuộc sống Qua đó khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, yêu conngười, yêu cuộc sống nhằm hình thành thái độ đúng đắn với bản thân, gia đình,cộng đồng Để từ đó các em tự hào và phát huy mọi khả năng để xây dựng mộttương lai xứng đáng với lịch sử của dân tộc

Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọimôn học khác, học sinh phải tự mình khám phá ra kiến thức(dưới sự hướng dẫncủa giáo viên), tức là học sinh phải được tiếp xúc với các tư liệu như: tranh ảnh,bản đồ, lược đồ lịch sử, các di vật, câu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văndưới sự định hướng và kết luận của giáo viên để học sinh tự hình thành các biểutượng lịch sử.

2 Đặc điểm tình hình:

a/ Thuận lợi: Phòng GD – ĐT luôn quan tâm và chỉ đạo sâu sát về việc tổchức chuyên đề, thao giảng cụm giúp cho GV trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫnnhau

Trường thường xuyên tổ chức thao giảng, dự giờ thăm lớp nhằm giúp đỡ,bồi dưỡng chuyên môn cho GV

Trường có đèn chiếu phục vụ việc dạy học trên Powerpoint

Thư viện trường có nhiều loại sách tham khảo về lịch sử, truyện kể phục vụcho môn học

Bản thân luôn cố gắng và có ý thức trong việc học tập trao dồi kiến thức, kĩnăng nghiệp vụ cũng như việc học hỏi đồng nghiệp về kinh nghiệm; thích đọc vàtìm hiểu về lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử địa phương nhằm tích góp kinhnghiệm giúp việc dạy và học ngày một tiến bộ hơn

Hàng năm Trường kết hợp với Đội tổ chức cuộc thi “Dân ta phải biết sử

ta” Thông qua hội thi giúp học sinh có thể nhớ và nắm vững một số kiến thức ban

đầu về lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử địa phương Nhằm tiếp sức cho các em

có được những kiến thức cơ bản về lịch sử để làm nền tảng cho các bậc học tiếptheo

b/ Khó khăn.

Mặt bằng kiến thức của học sinh trong lớp chưa được đồng đều, điều kiện

về thông tin còn hạn chế, một số học sinh chưa chú ý trong giờ học

Đồ dùng dạy học còn thiếu (tranh, ảnh có liên quan đến sự kiện, nhân vậttiêu biểu…)

Một vấn đề nữa là sách giáo khoa lịch sử nước ta rất nặng nề biên soạn, sựkiện kể lể dài dòng gây mất hứng thú cho người đọc

II Phạm vị nghiên cứu:

Các bài lịch sử từ giai đoạn (1858 – 1954) Chống thực dân Pháp xâm lược

và bảo vệ độc lập dân tộc (từ bài 1 – bài 17).

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA KINH NGHIỆM

Kiến thức lịch sử ở tiểu học không được trình bày theo một hệ thống chặtchẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho mộtgiai đoạn lịch sử nhất định đưa vào chương trình phân môn lịch sử

Tuy vậy, những kiến thức trong phân môn lịch sử vẫn đảm bảo tính hệthống và tính logic của lịch sử ở mức độ nhất định

Với nội dung kiến thức như vậy là vừa tầm với học sinh ở lứa tuổi lớp 5.Tuy nhiên, thực tế cho thấy học sinh học môn lịch sử thường tiếp thu một cách thụđộng do giáo viên chỉ dùng phương pháp truyền thống như thuyết trình cốt sao chohọc sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ Chính vì vậy học sinhkhông hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt không hình dung được sinh động

về các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đó dễ tạo cho các em cóthói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy Tất nhiên vẫn còn nhiềutồn tại ở giáo viên Vậy khi hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức môn lịch sử nhưthế nào để phát huy được tích cực của học sinh là một điều mà tôi và các đồngnghiệp rất quan tâm

CHƯƠNG II: HỆ THỐNG GIẢI PHÁP

I Phương pháp thực hiện:

Để giúp học sinh phát huy tính tích cực nhằm học tốt phân môn lịch sử thìviệc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quantrọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, vớitừng đối tượng học sinh để cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức(dưới sựhướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự vậnđộng, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển Từ đó GV hình thành

và rèn luyện cho HS các kĩ năng:

+ Quan sát các sự vật, hiện tượng, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ cácnguồn khác nhau

+ Nêu những thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin

để giải đáp

+ Trình bày kết quả bằng lời nói

+ Vận dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống

- Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quennhư:

+ Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về môi trường xung quanh các em

+ Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước

+ Tôn trọng, bảo vệ các di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên và văn hóagần gũi với các em

- Năm học 2010-2011 là năm học tiếp tục thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học ở tiểu học theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông – cấp tiểu học Vì vậy, khi dạy học theo Chuẩn thì người GV cần nghiên cứu kĩ hơn về những yêu cầu cần đạt hoặc những

thực tế của lớp mình, tùy từng đối tượng cá nhân học sinh, giáo viên cần linh độngtrong việc tổ chức các hoạt động nhằm phát huy tối đa tính tích cực, tự giác và khảnăng làm việc của từng cá nhân học sinh Từ đó rèn luyện kĩ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, niềm say mê hứng thútìm hiểu về lịch sử

Trước kia, chúng ta thường quan niệm học lịch sử là phải học thuộc, nạpvào bộ nhớ của học sinh theo lối thầy đọc, trò chép, học thuộc lòng theo thầy, theosách giáo khoa là đạt yêu cầu Nhưng học tập lịch sử theo quan niệm hiện đạikhông phải là theo cách học trên mà học sinh tự xây dựng, tự tái tạo lại hình ảnhcác sự kiện hoặc hình dung về quá khứ lịch sử đã diễn ra

Trên cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xãhội(học theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thầy trò, đóng vai,…) mà học sinh xâydựng sự nhận thức đúng đắn về môn lịch sử Muốn làm được điều đó, giáo viêncần phải tiến hành qua các bước sau:

Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải định hướng mục đích, nêu nhiệm vụ

+ Đề nghị mở rộng quan hệ ngoại giao với nhiều nước

+ Thông thương với thế giới, thuê người nước ngoài đến giúp nhân dân takhai thác các nguồn lợi về biển, rừng, đất đai, khoáng sản

+ Mở các trường dạy đóng tàu, đúc súng, sử dụng máy móc

Tuy nhiên đối với HS K-G giáo viên cần khai thác để các em biết và nắmđược những lí do khiến cho những đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ khôngđược vua quan nhà Nguyễn nghe theo và thực hiện: Vua quan nhà Nguyễn không

hiểu biết tình hình các nước trên thế giới và cũng không muốn có những thay đổitrong nước.

Khi nghiên cứu mục tiêu của bài, tôi đưa ra mốt số câu hỏi nhằm phát triển

cho HS khá, giỏi như sau:

- Nhà vua và triều đình nhà Nguyễn có thái độ như thế nào với những đề

nghị của Nguyễn Trường Tộ? Vì sao? (Triều đình không cần thực hiện các đề

nghị của Nguyễn Trường Tộ Vua Tự Đức bảo thủ cho rằng phương pháp cũ đã

đủ để điều khiển quốc gia rồi).

- Việc vua quan nhà Nguyễn phản đối đề nghị canh tân của Nguyễn Trường

Tộ cho thấy họ là người như thế nào? Nêu ví dụ chúng minh cho sự lạc hậu củavua quan nhà Nguyễn

+ Họ là người bảo thủ.

+ Họ là người lạc hậu, không hiểu gì về thế giới bên ngoài quốc gia…

(Ví dụ như: Vua quan nhà Nguyễn không tin rằng đèn treo ngược, không

có dầu(đèn điện) mà vẫn sáng, chuyện xe đạp 2 bánh chuyển động rất nhanh mà không bị đổ là chuyện bịa.)

GV có thể đưa tình huống để HS tranh luận: Giả dụ em là vua Tự Đức thì

em sẽ làm gì với đề nghị của Nguyễn Trường Tộ? ( Nếu em là vua Tự Đức thì emcoi việc đổi mới luôn là yêu cầu cấp bách của đất nước, vì có đổi mới thì mới phát

triển để “dân giàu nước mạnh”

Qua thực tế đã dạy tôi nhận thấy với phần câu hỏi hướng dẫn như trên ngoàiđối tượng khá, giỏi thì các em học sinh trung bình vẫn có thể trả lời được Vì vậy,

khi dạy giáo viên cần nghiên cứu kĩ để tránh hiểu nhầm dạy theo Chuẩn là chỉ

cần dạy đủ theo yêu cầu cần đạt còn những câu hỏi dành cho học sinh khá - giỏi,học sinh yêu thích tìm hiểu lịch sử là không cần thiết

Tóm lại: Muốn đạt được mục tiêu bài dạy, người giáo viên luôn nhớ rằng dù

tổ chức theo hình thức hay phương pháp nào thì đích cuối cùng đều phải giúp họcsinh đạt được mục tiêu đó

Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh, nghiên

cứu đọc thêm tài liệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân Học sinh làm phiếu họctập – đại diện nhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến

Ngoài những kiến thức liên quan đến việc tìm hiểu nội dung bài học thì giớithiệu bài cũng không kém phần quan trọng Vì nhiều giáo viên còn xem nhẹ Tôithường giới thiệu bài bằng nhiều cách khác nhau như: Đặt vấn đề để gây sự chú ý

và khám phá của học sinh hoặc dẫn dắt từ những kiến thức lịch sử mà các em đãhọc, cũng có thể sử dụng tranh, ảnh,…

Ví dụ: Khi dạy Bài “ Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” SGK trang 14-15, tôi

giới thiệu như sau:

Trong bài thơ “ Người đi tìm hình của nước”, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:

“ Đất nước đẹp vô cùng, nhưng Bác phải ra đi”

Hỏi: Đất nước Việt Nam đẹp như vậy, vì sao Bác phải ra đi? ( Bác ra đi đểtìm con đường cứu nước)

Câu thơ đượm nỗi buồn chia li của một chàng thanh niên phải rời xa Tổ quốc thân yêu để tìm đường cứu nước Vì vậy, vào đầu thế kỉ XX, nước ta chưa có con đường đúng đắn để cứu nước Lúc đó Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng

ta mới là một thanh niên 21 tuổi quyết chí ra đi tìm đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam Vậy mục đích đi ra nước ngoài của Bác là gì? Ý chí quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước của Bác ra sao ? Bài học hôm nay chúng ta ngược dòng lịch sử trở về với buổi ra đi ngày ấy của Bác Hồ kính yêu để thấy được ý chí quyết tâm

của Người qua bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”.

- Khi tìm hiểu một vài nét về thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành Học sinhđọc sách giáo khoa kết hợp với những mẩu chuyện “Bác Hồ kính yêu của chúngem” do TS Trần Viết Lưu biên soạn hoặc truyện Búp sen xanh của nhà văn SơnTùng để nói lên được thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành (làm cá nhân).

- Khi tìm hiểu về sự kiện Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứunước Học sinh đóng vai: người

dẫn chuyện, Nguyễn Tất Thành

và anh Lê theo đoạn 3 của bài

Từ đó học sinh sẽ trả lời được

một số câu hỏi theo định hướng

của giáo viên

Ví dụ: Nguyễn Tất Thành

dự định đi đâu? Người sang đó

để làm gì? Người ra đi gặp hoàn

cảnh như thế nào?

Thông qua hai bức ảnh

“Bến nhà rồng” và “Tàu La – tu

–sơ Tờ - rê – vin” học sinh dễ

dàng hình dung được sự kiện lịch

sử quan trọng này Từ đó các em

sẽ thảo luận rồi cử đại diện nhóm lên trình bày để rút ra bài học

Tới phần củng cố bài, tôi có thể cho làm phiếu bài tập để HS dễ dàng nắmbài ngay tại lớp

VD Mục đích ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành là gì? Hãy ghi chữ Đvào ô trước ý đúng

Hình 1: Bến cảng Nhà Rồng đầu thế kỉ XX

Hình 2: Tàu Đô đốc La-tu-sơ Tờ-rê-vin Văn Ba đã làm phụ bếp trên tàu này

a Học tập đỗ đạt để lập nghiệp.

b Tìm việc làm, thử vận may ở nước ngoài

c Ngao du, mở mang tầm hiểu biết

d Xem người nước ngoài làm thế nào để về giúp đồng bào mình

đ Tìm ra con đường cứu nước, cứu dân phù hợp với hoàn cảnh nước ta

Ví dụ: Khi dạy tiết ôn tập giai đoạn (1885-1945) Hơn 80 mươi năm chống

thực dân Pháp xâm lược và đô hộ Để thực hiện nhiệm vụ chống lại ách đô hộ củathực dân Pháp, giành độc lập dân tộc, nhân dân ta đã trải qua những cuộc đấutranh nào? Thời gian diễn ra các sự kiện? các nhân vật tiêu biêu đó là ai? Vì đây

là bài ôn tập và cũng là một trong những bài học giúp HS hệ thống lại một số kiếnthức cơ bản Chính vì vậy mà sau khi cho HS lập bảng thống kê các sự kiện lịch sửtiêu biểu từ năm 1885 đến năm 1945 và ý nghĩa lịch sử của các sự kiện đó, để tạo

hứng thú cho HS học tập và tránh sự nhàm chán Tôi củng cố bằng trò chơi “Ô

chữ kì diệu” Ô chữ gồm 15 hàng ngang và 1 hàng dọc Cách chơi như sau: Chia

lớp thành 3 đội, mỗi đội chọn 4 bạn tham gia chơi Các đội lần lượt chọn hàng ngang, sau đó GV đọc gợi ý của từ hàng ngang, 3 đội cùng suy nghĩ, đội phất cờ nhanh nhất giành được quyền trả lời Đúng được 10 điểm, sai không được điểm, đội khác được quyền trả lời Cứ tiếp tục chơi như thế Trò chơi kết thúc khi tìm được từ hàng dọc Đội tìm được từ hàng dọc được 30 điểm Đội nào giành được nhiều điểm nhất là đội đó thắng.

Nội dung ô chữ và gợi ý:

1/ Tên của Bình Tây đại nguyên soái (10 chữ cái).

2/ Phong trào yêu nước đấu thế kỉ XX do Phan Bội Châu tổ chức (6 chữ cái).

3/ Một trong các tên gọi của Bác Hồ (12 chữ cái).

4/ Một trong hai tỉnh nổ ra phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh (6 chữ cái)

5/ Phong trào yêu nước diễn ra sau cuộc phản công ở kinh thành Huế (8 chữ cái).

6/ Cuộc cách mạng mùa thu của dân tộc ta diễn ra vào thời gian này (8 chữ cái).

7/ Theo lệnh của triều đình thì Trương Định phải về đây nhận chức lãnh binh (7 chữ cái).

8/ Nơi là cách mạng thành công ngày 19/8/1945 (5 chữ cái).

9/ Nhân dân huyện này đã tham gia cuộc biểu tình ngày 12/9/1930 (6 chữ cái).

10/ Tên Quảng trường là nơi Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập ( 6 chữ cái).

11/ Giai cấp xuất hiện ở nước ta khi thực dân Pháp đặt ách đô hộ (8 chữ cái).

12/ Nơi diễn ra Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (8 chữ cái) 13/ Cách mạng tháng Tám đã giải phóng cho nhân dân ta thoát khỏi kiếp người này (4 chữ cái).

14/ Người chủ chiến trong triều đình nhà Nguyễn (13 chữ cái).

15/ Người lập ra Hội Duy tân (11 chữ cái)

Tổng kết trò chơi, khen nhóm thắng cuộc Khi tổ chức ôn củng cố theo hìnhthức này, tôi thấy các em hào hứng, sôi nổi Chắc chắn qua trò chơi, các em sẽkhắc sâu những kiến thức một cách dễ dàng

Ngoài việc giới thiệu bài hay củng cố, trong khi tổ chức các hoạt động, tôiluôn tạo không khí học tập bằng cách phát huy tính tích cực tối đa của học sinh,không làm thay mà chỉ tổ chức, hướng dẫn và giúp đỡ khi cần thiết Sau thời gianlàm việc nhóm, tôi tổ chức báo cáo kết quả làm việc theo hình thức thi đua

Ví dụ: Bài “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

SGK LS và ĐL trang 27, khi hướng dẫn trình bày tóm tắt cuộc chiến đấu của nhândân Hà Nội, Huế, Đà Nẵng thì với sĩ số 22 học sinh, tôi chia lớp thành 5 nhóm vàyêu cầu các nhóm đọc SGK, quan sát hình minh họa để thuật lại cuộc chiến đấu.Trong khi học sinh làm việc theo nhóm, tôi sẽ đi đến các nhóm để giúp đỡ thêm