Thành Ngữ

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nayLên thác xuống ghềnh Lên núi xuống sông..  Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.. Đứng núi này tr

Kiểm tra bài cũ:

nhắm – mở

 Mắt nhắm mắt mở.

BÀI 11, 12:

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Lên thác xuống ghềnh

Lên núi xuống sông.

Lên núi xuống rừng

Lên trên thác xuống dưới ghềnh.

Lên thác xuống ghềnh và sông

Lên ghềnh xuống thác.

Lên xuống ghềnh

thác

Không thể thay thế bằng từ khác.

Không thể thêm bớt từ ngữ.

Không thể hoán đổi vị trí các từ.

“lên thác xuống ghềnh”

Cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh 

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

Thế nào là thành ngữ?

* Thành ngữ là cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

Sắp xếp các từ sau đây thành những thành ngữ đúng:

a/ Máu, mềm, chảy, ruột.

b/ Kính, nhường, dưới, trên.

 Máu chảy ruột mềm

Trên kính dưới nhường

Kính trên nhường dưới

Đứng núi này trông núi nọ

Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :

 Đứng núi này trông núi khác

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng vẫn có thể có

những biến đổi nhất định.

 Lưu ý:

 Đứng núi này trông núi kia

Nước đổ lá khoai  Nước đổ lá môn

 Nước đổ đầu vịt

Lòng lang dạ thú  Lòng lang dạ sói

Châu Á

Châu Đại Dương

Châu Phi

Châu Mĩ

Dương Đại Tây Dương

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

 Khắp thế giới có năm châu lục và bốn đại dương (biển).

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ)

 ẩn dụ

Nghĩa

của

thành ngữ

Nghĩa của thành ngữ trên

là gì?

So sánh

Được hiểu thông qua phép

chuyển nghĩa

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen

của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh …

1.Bùn lầy nước đọng

2.Ếch ngồi đáy giếng

3.Lòng lang dạ thú

4.Lên thác xuống ghềnh 5.Mưa to gió lớn

Hiểu theo nghĩa đen Hiểu theo nghĩa chuyển

6. Mẹ goá con côi

-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa trọn vẹn.

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các

từ tạo nên nó nhưng thường thông

qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn

dụ, so sánh…

2 Ghi nhớ 1: SGK/ 144.

II Sử dụng thành ngữ:

1 Bài tập :

b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.

Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:

Vị ngữ Chủ ngữ

Phụ ngữ

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

(Hồ Xuân Hương)

c Anh đã nghĩ thương em như thế này thì hay là

anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng

khi tắt lửa tối đèn có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…

d Cô ấy làm chậm như rùa thì biết đến khi nào

mới xong nhiêm vụ.Phụ ngữ

 Thành ngữ có thể làm chủ ngữ ,

vị ngữ trong câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,

…

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Anh đã nghĩ thương em như thế

này thì hay là anh đào giúp em

một cái ngách sang nhà anh,

phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa

nào bắt nạt thì em chạy sang…

Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai trường hợp trên?

=>Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng,

tính biểu cảm cao.

Anh đã nghĩ thương em như thế này thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi khó khăn , hoạn nạn,

cã chuyÖn kh«ng hay

có đứa nào bắt nạt thì em chạy sang…

2 Ghi nhớ 2: SGK/ 144.

III/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 1

 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.

 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.

( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )

a Sơn hào hải vị:

Nem công chả phượng:

b Khoẻ như voi:

Tứ cố vô thân:

 Rất khoẻ.

 Mồ côi, không anh em họ hàng, nghèo khổ.

c Da mồi tóc sương:  Chỉ người già, tóc đã b ạc, da đã nổi đồi mồi.

Kể vắn tắt các truyền thuyết

và ngụ ngôn tương ứng để

thấy rõ lai lịch của các thành

ngữ: Con Rồng cháu Tiên , Ếch

ngồi đấy giếng , Thầy bói xem

voi

Bài tập 2

- Trong vòng 15 giây, từng thành viên trong đội chạy

tiếp sức để ghi đáp án ở phần bảng của đội mình,

Chú ý: Mỗi lần chỉ được ghi 1 đáp án.

Đội ghi được nhiều đáp án hơn, trong thời gian sớm hơn sẽ chiến thắng.

15

14

13

12

11

10

09

08

07

06

05

04

03

02

01

HÕt giê

Nhận xét hai thành ngữ

cuối có gì khác với các thành ngữ

trên về mặt từ ngữ?

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

Bài tập 3

Bài tập 4:

Tìm một số thành ngữ chưa giới thiệu trong sách giáo khoa và giải thích nghĩa của những thành ngữ đó.

Nước mắt cá sấu

 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.

Nhìn hình, đoán thành ngữ

Ăn cháo đá bát.

 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.

 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn , thuận lợi,

mẹ con đều khoẻ mạnh.

Lªn voi xuèng chã

 Cuộc đời nhiều thăng trầm, thay đổi.

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương…

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương…

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn…

2. Bách niên giai lão từng mong

Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn…

- Học thuộc phần ghi nhớ, xem kĩ bài giảng.

- Sưu tầm tiếp các thành ngữ theo yêu cầu bài tập 4- SGK/ 145

- Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn biểu cảm về

tác phẩm văn học” SGK/ 146.

+ Đọc trước phần tìm hiểu

+ Trả lời các câu hỏi của phần tìm hiểu

+ Học thuộc lại các bài thơ: Tĩnh dạ tứ, Hồi

hương ngẫu thư, Cảnh khuya, Rằm tháng giêng

 nắm nội dung và nghệ thuật.

Tiết học đến đây là kết

thúc.

Kính chúc quý thầy cô và các em học sinh dồi dào sức

khoẻ!