SKKN Phương pháp dạy thơ Đường

A. KHÁI QUÁT CHUNGI. Tác giả và tác phẩm 1. Lí Bạch và “Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng”1.1 Lí BạchLý Bạch (tiếng Trung: 李白; bính âm: Lǐ Bái Lǐ Bó; 701 762) là một trong những nhà thơ danh tiếng nhất thời thịnh Đường nói riêng và Trung Hoa nói chung, được hậu bối tôn làm Thi Tiên. Lý Bạch ở Lũng Tây, Cam Túc suốt thời thơ ấu, được mẹ dạy cho chữ Tây Vực, cha dạy cho Kinh Thi, Kinh Thư, đến 10 tuổi đã thông thạo và thích làm thơ

MỤC LỤC

B ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THƠ ĐƯỜNG TRONG NHÀ

VĂN BẢN THƠ ĐƯỜNG TRONG NHÀ TRƯỜNG

Lý Bạch ở Lũng Tây, Cam Túc suốt thời thơ ấu, được mẹ dạy cho chữ TâyVực, cha dạy cho Kinh Thi, Kinh Thư, đến 10 tuổi đã thông thạo và thích làm thơ.Gia đình giàu có, nên từ nhỏ Lý Bạch đã tha hồ đi đây đi đó cùng cha Ông tỏ ra rấtthích, chí hướng của ông sau này không phải quan trường, mà là thơ túi rượu bầu,thong dong tiêu sái Đến năm 10 tuổi gia đình chuyển về huyện Chương Minh, TứXuyên Tại đây Lý Bạch say mê học kiếm thuật, trong một thời gian ngắn, tài múakiếm và tài thơ của ông được bộc lộ rõ rệt 15 tuổi ông đã có bài phú ngạo Tư MãTương Như, bài thơ gửi Hàn Kinh Châu, khá nổi tiếng Lúc 16 tuổi danh tiếng đãnổi khắp Tứ Xuyên, thì ông lại phát chán, bèn lên núi Đái Thiên Sơn học đạo, bắtđầu cuộc đời ẩn sĩ

Làm ẩn sĩ trên núi được 2 năm, ông lại hạ sơn, bắt đầu làm hiệp sĩ, đi lùng hết các

thắng cảnh ở Hà Bắc, Giang Tây, Tràng An Bạn đồng hành với ông lúc này

là Đông Nham Tử, nhưng chỉ đi chung được 1 năm Đến năm 20 tuổi Lý Bạch đã

đi khắp nước Thục, ông lại về Tứ Xuyên với gia đình, chuẩn bị tiền đi đường vàtiền mua rượu cho cuộc hành trình sắp tới Ông đến làm dưới trướng của thứ sử ÍchChâu Tô Dĩnh, được ông này khen là thiên tài, "có thể sánh với Tư Mã TươngNhư"

Năm 723, Lý Bạch mặc áo trắng, đeo một bầu rượu lớn, chống kiếm lên đườngviễn du Trong khoảng ba năm, ông đã tham quan hầu hết cảnh đẹp Trung Hoa,như là hồ Động Đình, sông Tương, Kim Lăng, Dương Châu, Ngô Việt, GiangHạ Đến năm 726, ông đến Vân Mộng kết duyên cùng cháu gái của Hứa tướngcông Thời gian này tài năng thơ bắt đầu nở rộ Đến 30 tuổi thì tiếng tăm đã vangđến triều đình Được mời đi làm quan, nhưng ông không nhận

Năm Khai Nguyên thứ 23 (735), ông đi chơi ở Thái Nguyên, gặp Quách TửNghi đang ở tù, ông xin giúp, Quách liền được thả Ông lại dẫn vợ rong chơi quanước Tề, Lỗ, rồi định cư ở Nhiệm Thành Đến đây Lý Bạch lại được Khổng SàoPhủ, Hàn Chuẩn, Bùi Chính, Đào Cái, Trương Thúc Minh - những ẩn sĩ đương thời

- rủ lên núi Tồ Lai thưởng ngoạn, rồi say sưa ở Trúc Khê Nhóm này được người tagọi là "Trúc Khê lục dật"

Năm 741, Lý Bạch lại một phen từ bỏ gia đình, vợ con, ông đến Hồ Nam rồi Giang

Tô, Sơn Đông đi đến đâu danh tiếng lan ra đến đó

Năm đầu niên hiệu Thiên Bảo (742), ông đến Cối Kê, cùng đạo sĩ Ngô Quân ở ẩntại Thiểm Trung Sau đó cùng bạn về Trường An, ở đây ông gặp thái tử tânkhách Hạ Tri Chương, trở nên đôi bạn rượu-thơ thân thiết Ông được Hạ TriChương tiến cử lên vua Đường Minh Hoàng, vua Đường nghe danh đã lâu nên rấtthích, vời vào điện Kim Loangiao việc thảo thư từ, sau được phong làm Hàn Lâm,chuyên giữ việc mật Được vua Đường và Dương Quý Phi yêu thích Tại đây, cùng

với Hạ Tri Chương, Thôi Tông Chi,Vương Tiến, Tô Tần, Trương Húc, TiêuToại, Lý Thích Chi hợp thành nhóm "Tửu trung bát tiên".

Đến năm 745, do lối sống của ông gàn dở bê bối, say xỉn suốt ngày, lại bị DươngQuốc Trung gièm pha nên Dương Quý Phi cũng phát ghét, chỉ trích luôn luôn làmĐường Minh Hoàng khó xử Lý Bạch nhận thấy sự đó, cộng với lòng đam mê dulãm đang trỗi dậy, ông liền từ biệt vua Đường Vua rất buồn, nhưng cũng chiềutheo, lại tặng thêm rất nhiều vàng nhưng thi nhân không nhận, cuối cùng trao choông quyền uống rượu miễn phí tại bất cứ quán rượu nào đi qua, tiền rượu sẽ dongân khố thanh toán

Trong 10 năm kể từ lúc rời cung, Lý Bạch tha hồ uống rượu và đi chơi, ôngtừng qua Triệu, Nguỵ, Tề, Tần, Lương, Tống, các vùng Bân, Kỳ, Thương, Ư, LạcDương, các sông Hoài, sông Tứ Do đi quá nhiều nên ông cũng quen biết và thânthiết với rất nhiều, trong đó có Đỗ Phủ, Sầm Tham, Mạnh Hạo Nhiên, Cao Thích Năm Thiên Bảo thứ 13 (755), ông quen với Nguỵ Hạo ở Quảng Lăng, hai ngườicùng xoã tóc đi thuyền vào sông Tần Hoài Sau đó đến Tuyên Thành Tháng 11năm này có loạnAn Lộc Sơn, Lý Bạch liền về Lư Sơn, ở ẩn tại Bình phong điệp.Năm (56 tuổi), tiết độ sứ Vĩnh Vương Lân đến tận núi mời ông về phủ Lý Bạchđành phải đi theo Đến khi Lân làm phản bị bắt, Lý Bạch chạy trốn nhưng khôngthoát, lúc sắp bị tử hình có Tuyên Uý đại sứ Thôi Chi Hoán với ngự sử trung thừaTống Nhược Tư đem giấu đi Sang năm 757 bị triều đình bắt lại, lúc này ngườitừng được Lý Bạch cứu khi xưa là Vương Chi Hoán ra sức giải oan, ông đượcgiảm xuống tội đi đày

Năm 758, trên đường đi đày ba vùng Dạ Lang, Động Đình, Tam Giáp, Lý Bạchđược tha, liền đi xuống phía đông đến Hán Dương, tiếp tục cuộc ngao du đây đó,tuy nhiên tuổi già, sức yếu, ông đành đến Đang Đồ, ở nhờ anh họ là Lý DươngBăng Thời kỳ sau của Lý Bạch ít được chú ý, đến khi Đường Đại Tông - một

người yêu thơ Lý Bạch - lên ngôi thì ông đã không còn nữa rồi Có người bảo ôngchết do bệnh, nhưng trong dân gian còn lưu truyền một chuyện đẹp đẽ về cái chếtcủa Lý Bạch:

Tại sông Thái Trạch, huyện Đang Đồ, trong một đêm rằm, Lý Bạch đang say xỉntrên bờ sông, thấy trăng in đáy nước đẹp quá, liền nhảy xuống với bắt mà chếtđuối Nơi đó có một cái đài, người sau đặt tên là Tróc nguyệt đài (Đài bắt trăng).Chuyện này được Đỗ Phủ, Vương Định Bảo, Hồng Dung Trai ghi lại

Có nhiều bằng chứng lịch sử nêu rằng Lý Bạch đã tự tử (bài thơ tuyệt mệnh củaông)

1.2 Bài thơ “Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng”

Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng

Cố nhân tây từ Hoàng hạc lâu Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu

Cô phàm viễn ảnh bích không tận Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu.

em trai và một em gái khác mẹ: thường được nhắc đến trong thơ (dù thơ ông không

hề đề cập tới mẹ kế)

Vì là con trai của một học giả-quan lại bậc thấp, thời trẻ ông được tiếp thunền giáo dục của Trung Quốc truyền thống để lúc trưởng thành có thể ra làm quan:học thuộc lòng các tác phẩm triết học kinh điển Khổng giáo, lịch sử và thi ca Saunày ông cho rằng mình đã sáng tác một số bài thơ hay ngay từ khi tuổi còn trẻ,nhưng không lưu giữ lại

Đầu những năm 730 ông đi tới vùng Giang Tô/Triết Giang; những bài thơđầu tiên của ông, miêu tả một cuộc thi thơ, được cho là đã sáng tác ở cuối thời kỳnày, khoảng năm 735

Cùng năm ấy ông đi tới Trường An để dự thi nhưng bất ngờ bị đánh hỏng,

việc này đã gây ra chỉ trích trong nhiều thế kỷ tiếp sau Có lẽ ông đã trượt bởi vìcách hành văn thời ấy quá rắc rối và tối nghĩa, nhưng có ý kiến khác lại cho rằngông trượt vì đã không tìm kiếm được các mối quan hệ ở kinh đô Sau kì thi này ôngtiếp tục đi du lịch quanh vùng Sơn Đông và Hà Bắc.

Cha ông mất khoảng năm 740 Theo cấp bậc của cha, Đỗ Phủ có thể đượcphép nhận một chức quan dân sự, nhưng ông đã dành ưu đãi này cho một người emkhác mẹ Bốn năm sau đó ông sống ở vùng Lạc Dương, thực hiện các bổn phận giađình

Mùa thu năm 744 ông gặp Lý Bạch lần đầu tiên, và giữa hai nhà thơ đã nảysinh một tình bạn vong niên: Đỗ Phủ còn trẻ tuổi, trong khi Lý Bạch đã nổi tiếngtrên văn đàn Hai ông đã viết nhiều bài thơ về nhau Họ chỉ gặp lại nhau một lầnnữa năm 745

Năm 746 Đỗ Phủ tới kinh đô để tìm kiếm một chức quan Ông tham gia vàocuộc thi năm sau đó, nhưng tất cả thí sinh đều bị vị tể tướng đánh trượt (để chứng

tỏ mình đã sáng suốt sử dụng hết người tài và ngăn chặn sự trỗi dậy của bất kỳ đốithủ tiềm tàng nào) Từ đó ông không bao giờ đi thi nữa, chỉ thỉnh cầu trực tiếphoàng đế năm 751, 754 và có lẽ cả năm 755

Cuối cùng, vào năm 755 ông được chỉ định làm quan coi kho vũ khí Dù đâychỉ là một chức nhỏ, ít nhất trong thời bình nó cũng là một buớc khởi đầu cho hoạn

lộ của ông Tuy nhiên, trước khi ông có thể nhậm chức, một loạt các sự kiện xảy ra

đã khiến nó không bao giờ còn được thực hiện

Quân đội triều đình tái chiếm Lạc Dương, nơi sinh Đỗ Phủ, vào mùa đôngnăm 762, và vào mùa xuân năm 765 Đỗ Phủ cùng gia đình đi thuyền xuôisông Dương Tử, với ý định quay về Lạc Dương Chuyến đi rất chậm, vì tình trạngsức khỏe kém của ông (lúc ấy ông mắc thêm bệnh mắt, điếc và nói chung đã ở tuổi

già lại thêm những lo lắng phiền não) Họ dừng lại ở Quỳ Châu (hiện nay là Bạch

Đế, Trùng Khánh) trong hai năm cho tới tận cuối mùa đông năm 766 Đây là giaiđoạn phát triển rực rỡ cuối cùng của thơ Đỗ Phủ, và cũng chính ở đây ông đã sángtác 437 bài thơ đa phần là thơ luật Mùa thu năm 766 Bo Maolin trở thành tổngtrấn trong vùng: ông giúp đỡ tài chính và trao cho Đỗ Phủ một chức quan thư kýkhông chính thức

Ông lập gia đình từ khoảng năm 752, và tới năm 757 họ đã có năm con (batrai hai gái) nhưng một cậu con trai ông đã chết khi còn thơ ấu năm 755

Từ năm 754 ông bắt đầu bị bệnh phổi (có lẽ là hen suyễn) Tháng 3 năm 768ông lại bắt đầu chuyến hành trình tới tỉnh Hồ Nam Ông mất tại Đàm Châu 潭州(nay là Trường Sa) vào tháng 11 hay tháng 12 năm 770, ở tuổi 59, trên một chiếcthuyền rách nát… Vợ và hai con trai ông vẫn ở tại đó thêm ít nhất hai năm nữa.Cuối cùng dòng dõi còn được biết của ông là một cháu trai, người đã đềnghị Nguyên Chẩn viết bài minh trên mộ ông vào năm 813

* Ảnh hưởng: Sinh thời và ngay sau khi mất, Đỗ Phủ đã không được đánh

giá cao, phần vì những đổi mới trong phong cách và hình thức thơ ông Một số bịcoi là quá táo bạo và kỳ cục đối với giới phê bình văn học Trung Quốc Chỉ một số

ít tác giả đương thời có nhắc tới ông và miêu tả ông với tính chất tình cảm cá nhân,chứ không phải như một nhà thơ xuất chúng hay lý tưởng đạo đức Thơ Đỗ Phủcũng ít xuất hiện trong những hợp tuyển văn học thời kỳ đó

Tuy nhiên, ảnh hưởng của ông đối với thi ca Trung Quốc ngày càng mạnh mẽ, vàtới thế kỷ thứ 9 ông đã trở nên rất nổi tiếng Những lời ngợi ca đầu tiên dành cho

Đỗ Phủ là củaBạch Cư Dị, người đã ca ngợi những tình cảm đạo đức trong một sốtác phẩm của Đỗ Phủ Hàn Vũ đã viết bài bênh vực mỹ học trong thơ Đỗ Phủ

và Lý Bạch trước những lời chỉ trích nhằm vào họ Tới đầu thế kỷ thứ 10, WeiZhuang đã cho dựng lại bản sao đầu tiên ngôi nhà tranh của ông ở Tứ Xuyên

Tới thế kỷ 11, trong giai đoạn Bắc Tống, danh tiếng Đỗ Phủ lên tới cực điểm.Trong thời gian này các nhà thơ trước đó đã được đánh giá lại một cách toàn diện,theo đó Vương Duy, Lý Bạch và Đỗ Phủ lần lượt được coi là đại diện cho xuhướng Phật giáo, Đạo giáo và Khổng giáo trong văn hóa Trung Quốc Cùng lúc ấy,

sự phát triển của Tân Khổng giáo đã đặt Đỗ Phủ lên vị trí cao nhất, vì trong cảcuộc đời, ông đã không vì đói nghèo cùng khổ mà quên đi quân vương của mình.Ảnh hưởng của ông càng tăng do khả năng hòa hợp những mặt đối lập: phe bảo thủchính trị bị thu hút bởi sự trung thành của ông với hệ thống tôn ti trật tự sẵn có, cònphe cải cách nắm lấy mối quan tâm của ông đối với đời sống dân nghèo Từ khinước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được thành lập, sự trung thành với quốc gia

và những quan tâm của ông tới người nghèo đã được giải thích sự phôi thai củachủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa xã hội, và ông được tán dương vì ông đã sử dụngngôn ngữ giản dị "của nhân dân"

Sự nổi tiếng của Đỗ Phủ lớn tới mức có thể đo được, như trường hợpcủa Shakespeare ở Anh Mỗi nhà thơ Trung Quốc đều khó có thể không bị ảnhhưởng từ ông Không bao giờ có một Đỗ Phủ thứ hai, các nhà thơ sau này tiếp nốitruyền thống trong từng khía cạnh cụ thể của thơ ông Mối quan tâm của Bạch Cư

Dị tới dân nghèo, lòng yêu nước củaLục Du, các phản ánh cuộc sống hàng ngàycủa Mai Nghiêu Thần là một vài ví dụ

Cùng với Lý Bạch, ông được coi là một trong hai nhà thơ vĩ đại nhất TrungQuốc Tham vọng lớn nhất của ông là có được một chức quan để giúp đất nước,nhưng ông đã không thể thực hiện được điều này Cuộc đời ông, giống như cả đấtnước, bị điêu đứng vì Loạn An Lộc Sơn năm 755, và 15 năm cuối đời ông làkhoảng thời gian hầu như không ngừng biến động

Mặc dù không nổi tiếng từ đầu, những tác phẩm của ông gây ảnh hưởngnhiều đến cả văn hóa Trung Quốc và Nhật Bản Ông từng được các nhà phê bình

Trung Quốc gọi là Thi sử và Thi thánh Đối với độc giả phương Tây, tần vóc cáctác phẩm của ông sánh ngang hàng với Virgil, Horace, Ovid, Shakespeare, Milton,Burns, Wordsworth, Hugo hay Baudelaire.

2.2 Bài thơ “Thu hứng”

Vu Sơn Vu Giáp khí tiêu sâm Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng Tái thượng phong vân tiếp địa âm Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ

Cô chu nhất hệ cố viên tâm Hàn y xứ xứ thôi đao xích Bạch Ðế thành cao cấp mộ châm.

3 Thôi Hiệu và “Hoàng Hạc Lâu”

3.1 Thôi Hiệu

Thôi Hiệu (704 – 754) quê ở Biện Châu (nay là thành phố Khai Phong, tỉnh

Hà Nam, Trung Quốc)

Đương thời, Thôi Hiệu rất nổi tiếng Nay thơ của ông chỉ còn lại hơn 40 bài.Trong đó, Lầu Hoàng Hạc được xem là một trong những bài thơ hay nhất thờiĐường

3.2 Bài thơ “Hoàng Hạc Lâu”

Bài Hoàng Hạc lâu đã được nhiều người dịch sang Việt ngữ, có người tổng hợpđược hàng trăm bản dịch Tuy nhiên qua thời gian dài, mọi người đều công nhậnrằng chỉ có bản dịch của Tản Đà theo thể lục bát là thành công hơn hết, nhất là ởhai câu cuối Bài thơ của Thôi Hiệu được tuyển chọn vào sách Ngữ văn lớp 10 của

Việt Nam (Nxb Giáo dục, 2008 ), hiện còn đang dạy cho học sinh

Chữ Hán:

黃鶴樓昔人已乘黃鶴去，

Tình xuyên lịch lịch Hán Dương thụ, Phương thảo thê thê Anh Vũ châu.

Nhật mộ hương quan hà xứ thị, Yên ba giang thượng sử nhân sầu.

B ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THƠ ĐƯỜNG TRONG NHÀ TRƯỜNG PTTH

Những bài thơ Đường luật tuy chiếm một thời lượng không lớn trongchương trình ngữ văn trung học cơ sở nhưng do đặc điểm riêng biệt của thể loại,thơ Đường luật thực sự là đối tượng thách thức khả năng chiếm lĩnh của người dạy

văn và người học văn Trong quá trình giảng dạy bộ môn Ngữ Văn, có nhiều ý kiến cho rằng dạy và học thơ Đường luật là rất khó Khi dạy thơ Đường luật, giáo viêncần cho học sinh thấy được rằng thơ văn cổ là một bộ phận rất quan trọng, chiếmmột vị trí đặc biệt trong nền thơ ca Việt Nam – mặc dù là thể thơ bắt nguồn từ thơ

Từ đó, chúng tôi xin đề xuất các phương pháp dạy học thơ Đường như sau:

1 Phương pháp đọc diễn cảm

Đọc văn là một hoạt động có tính chất đặc thù của quá trình thâm nhập vàtiếp nhận một tác phẩm văn học Với các tác phẩm thơ Đường luật, việc đọc cànggiữ một vai trò hết sức quan trọng Trong quá trình đọc thơ Đường luật, người đọcphải tìm cho được mạch cảm xúc chủ đạo, ngôn ngữ, giọng điệu, nhạc điệu… để

có cách đọc cho phù hợp Giọng đọc và cách đọc phù hợp với văn bản sẽ tạo nênkhông khí cho giờ học, gợi cảm hứng cho học HS Mặt khác, đọc thơ Đường luậttrong nhà trường là một công việc tương đối khó khăn đòi hỏi sự khổ luyện của

GV và HS Vì muốn đọc cho “vang nhạc, sáng hình” đòi hỏi phải có những kỹnăng cơ bản

Đầu tiên, GV hướng dẫn cho HS có kỹ năng đọc chính xác, tiếp theo GVhướng dẫn HS cách đọc diễn cảm Qua việc đọc diễn cảm, HS sẽ nắm bắt được

cảm xúc chủ đạo của tác phẩm va có những cảm nhận đầu tien về nhân vật trữ tìnhtrong bài Việc đọc này diễn ra trong suốt giờ học, đọc nhiều lần, đọc đi đọc lại,bám sát tưng từ từng chữ, đọc đón đầu và dự đoán để tái hiện phạm vi đời sốngkhung cảnh, con người, sự kiện nối tiếp với thế giới nghệ thuật của tác phẩm.

2 Phương pháp so sánh, đối chiếu

Khi phân tích tác phẩm thơ Đường luật, được làm bằng chữ Hán thì một

công việc hết sức quan trọng không thể bỏ qua đó là giáo viên giúp học sinh so sánh đối chiếu nguyên tác với bản dịch nghĩa, bản dịch thơ để có điều kiện hiểu rõ,

hiểu chính xác nội dung, dụng ý của tác giả Thực tế trong quá trình giảng dạy córất nhiều giáo viên không chú ý đến khâu này, ở trên lớp chỉ bám vào phần dịchthơ để hướng dẫn học sinh khai thác mà quên đi bản nguyên âm Cho nên việc khaithác nội dung nghệ thuật của văn bản rất hời hợt Qua thực tế giảng dạy một sốnăm trước tôi thấy không phải bài thơ Đường luật nào bằng chữ Hán cũng có phầndịch thơ sát nghĩa với phần phiên âm, lột tả hết được ý nghĩa của phần phiên âm

Do đó, việc phân tích thơ Đường luật quả là phức tạp, cần có sự đối chiếu nguyênbản chữ Hán, với bản dịch nghĩa, dịch thơ, để hiểu một cách tường tận ý nghĩa bàithơ và đánh giá tác phẩm một cách đúng đắn

Thao tác so sánh không phải nhằm chê người dịch thơ mà là bước đầu tậpdượt một thao tác khoa học nhỏ để rèn kỹ năng khi phân tích một bài thơ Đườngluật và đồng thời để học sinh thấy được bất cứ một cảm nhận văn học nào cũngphải dựa trên câu chữ có cơ sở để khẳng định Thao tác này theo cá nhân tôi thiếtnghĩ đó là thao tác vô cùng quan trọng trong một tiết dạy thơ Đường luật Nếu giáoviên chưa làm được điều này thì nó ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của tiết dạy

3 Phương pháp dạy học trực quan

Phương pháp dạy học trực quan là một trong những phương pháp được ứng

dụng nhiều trong giảng dạy ở phổ thông Phương pháp dạy học trực quan làphương pháp dạy học có khả năng nâng cao chất lượng dạy học của phân môngiảng dạy thơ Đường, giúp cho HS có cơ sở để phát triển tư duy logic, tư duy trừutượng và năng lực sáng tạo trong văn học.

Phương tiện trực quan ở đây là các phương tiện dạy học (vật thật, vật tượngtrưng, mô hình, sơ đồ, tranh vẽ…) diễn tả một đối tượng nào đó Trong quá trìnhđưa phương tiện trực quan vào giảng dạy, GV cần lưu ý lựa chọn những phươngtiện phù hợp với bài dạy để đem lại chất lượng dạy học cao hơn

Phương pháp dạy học trực quan bao gồm: hoạt động quan sát của HS vàhoạt động trình bày của GV Hai hoạt động này luôn tương tác và hỗ trợ cho nhau,thúc đẩy quá trình nhận thức đạt hiệu quả cao

Ngoài các lưu ý trên thì trong quá trình phân tích một bài thơ Đường luật đểmang lại hiệu quả và làm cho giờ học trở nên sinh động giáo viên có thể vận dụngphương tiện hiện đại như ứng dụng công nghệ thông tin Trong một giờ giảng vănnói chung và một giờ giảng văn về thơ Đường luật nói riêng ta cần sử dụng côngnghệ thông tin như thế nào để đạt hiệu quả thì đó cũng là một vấn đề hết sức mới

mẻ và khó

Một thực tế đã diễn ra trong một tiết giảng văn có sử dụng công nghệ thông tin đó

là giáo viên không biết nên chọn lọc đưa nội dung gì nên màn chiếu mà đưa mộtcách tràn lan không có sự chắt lọc, sử dụng các hiệu ứng rất rối học sinh khó quansát, đưa tranh ảnh một cách tùy tiện không phù hợp với nội dung bài học và cũngkhông biết khai thác nội dung bức tranh như thế nào cho hiệu quả Như vậy rõ ràngviệc ứng dụng công nghệ thông tin lẽ ra phải đem lại một hiệu quả rất rõ rệt, kíchthích tư duy, giờ học sinh động nhưng giáo viên lại chưa làm được điều đó Xuấtphát từ những thực tế giảng dạy đó tôi cũng xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến cụ

thể về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy đặc biệt là dạy thơĐường luật ở bộ môn Ngữ văn như sau:

- Giáo viên khi soạn bài cần phải xác định nội dung nào cần trình chiếu và quantrọng là phải trình chiếu vào lúc nào cho phù hợp.Trình chiếu thì nó mang lại hiệuquả như thế nào trong giờ học?

4 Phương pháp phân tích

Khi phân tích thơ Đường, cần lưu ý các nội dung:

- Phân tích thể thơ, niêm luật

- Chỉ ra được phép đối ngẫu và niêm luật của nó

- Phân tích theo bố cục luật thơ

Để giảng dạy tốt phân môn văn học nước ngoài trong nhà trường PTTH, GVcần cho HS tìm hiểu tác giả, hoàn cảnh ra đời của văn bản Vì muốn hiểu rõ giá trịnội dung, nghệ thuật của văn bản cần hiểu rõ tác phẩm đó do ai sáng tác, ra đờitrong thơi kỳ lịch sử, xã hội và văn hóa như thế nào Hoàn cảnh ra đời của tácphẩm quyết định không nhỏ đến cảm xúc trữ tình và giá trị nội dung tư tưởng củatác phẩm văn học Từ đó GV cho HS thảo luận để tìm hiểu về thể loại của tácphẩm về số tiếng, số câu, vần, nhịp thơ… Cho HS đọc, rút ra cách đọc

Trong phần tìm hiểu giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm thì phải tùythuộc vào dung lượng thời gian để hướng dẫn HS nắm bắt tác phẩm

Thông thường là trong tiết giảng thơ Đường luật trên lớp GV hay phân tích

cắt ngang theo bố cục (đối với bài thơ tứ tuyệt gồm có bốn phần: khai- thừa –

chuyển – hợp; đối với bài thơ bát cú cũng có bố cục bốn phần 2/2/2/2 gồm: đề thực – luận – kết) Nếu giáo viên trong quá trình giảng dạy bài thơ Đường Luật nàocũng phân tích theo bố cục trên thì có lúc sẽ rơi vào chỗ gượng ép khiên cưỡng

-Thực tế sáng tác, không phải bài thơ nào cũng có kết cấu bốn phần một cách cứngnhắc như vậy Do đó khi phân tích kết cấu của một bài thơ Đường luật phải bámsát vào thực tế của văn bản, không nên áp đặt cái khuôn bốn phần đó vào bất cứ bàinào Như vậy có nghĩa là không phải bài thơ thất ngôn bát cú nào cũng phân tíchtheo bố cục đề - thực - luận - kết hoặc bài thơ tứ tuyệt nào cũng phải phân tích theo

bố cục khai – thừa – chuyển – hợp mà giáo viên cần phải linh hoạt để làm nổi bậtnội dung của bài thơ

5 Phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là một phương pháp quan trọng trong việc nâng cao các kỹnăng làm việc theo nhóm của HS Đồng thời cũng rèn luyện năng lực tư duy, phánđoán, kỹ năng phân tích, giải quyết một vấn đề cho HS khi dạy học Ngữ văn

- Bước 1: GV đưa ra hệ thống câu hỏi cho các nhóm thảo luận trong mộtthời gian cụ thể

- Bước 2: Các nhóm thảo luận và trình bày vấn đề đã thảo luận

- Bước 3: GV tổng kết và nêu nhận xét

6 Phương pháp tích hợp

Khi phân tích thơ Đường luật, giáo viên vận dụng tính tích hợp

- Như chúng ta đã biết đa số các bài thơ Đường luật là làm bằng chữ Hánchính vì vậy mà khi tiếp cận văn bản học sinh rất là bỡ ngỡ và dường như khônghiểu nên không có hứng thú khi học thơ Đường luật mà ngược lại rất sợ học nhữngbài thơ này đặc biệt là đối với học sinh dân tộc Một lý do rất dễ hiểu đó là vốn từvựng Hán Việt của học sinh rất nghèo nàn Bên cạnh đó một thực tế đã từng xảy ra

có một số giáo viên khi dạy những bài thơ Đường luật chỉ lo chăm chú khai thácnội dung phần dịch thơ mà không cho học sinh giải nghĩa các yếu tố Hán Việt (cónghĩa là giáo viên đã bỏ qua khâu tìm hiểu chú thích giải nghĩa các yếu tố Hán Việt

đã có trong SGK) vì nghĩ rằng phần chú thích không quan trọng miễn làm sao cho

học sinh hiểu được phần dịch thơ Đây là một sai lầm lớn khi dạy các bài thơĐường luật bằng chữ Hán Vì nếu học sinh không giải nghĩa được các yếu tố HánViệt có trong các câu thơ của bài thì việc nắm bắt nội dung của bài thơ chỉ là họcvẹt theo sự áp đặt của giáo viên mà thôi Mà như thế thì học sinh sẽ rất nhanh quên

và không có kỹ năng nào để phân tích một bài thơ Đường luật Cho nên theo suynghĩ của bản thân tôi nhận thấy khi ta dạy một bài thơ Đường luật viết bằng chữHán thì việc cho học sinh tìm hiểu chú thích phần giải nghĩa của các yếu tố HánViệt là điều cần thiết nên làm vừa có tác dụng giúp học sinh chủ động tìm hiểukiến thức, nắm chắc và có chiều sâu kiến thức nhưng đồng thời bồi dưỡng vốn từHán Việt cho học sinh làm phong phú thêm vốn từ cho các em và từ việc hiểunghĩa của từ, các em bước đầu vận dụng từ Hán Việt trong thực hành giao tiếp vàtrong việc tạo lập văn bản Như vậy đó chính là sự tích hợp giữa phân môn vănvới tiếng Việt Cách để ta có thể lồng ghép tìm hiểu phần chú thích giải nghĩa cácyếu tố Hán Việt trong văn bản như sau:

+ Cách 1: Ta có thể yêu cầu học sinh trả lời giải thích nghĩa của các yếu tốHán Việt ngay sau khâu đọc văn bản (GV có thể kiểm tra sự chuẩn bị của học sinhbằng việc tổ chức hoạt động thi giải nghĩa từ trong học sinh)

+ Cách 2: Ta có thể lồng phần giải nghĩa của các yếu tố Hán Việt trong khiphân tích văn bản Phân tích đến đâu giáo viên có thể lồng ghép cho học sinh đọcphần giải thích các yếu tố Hán Việt có liên quan

- Tích hợp văn: liên hệ bài thơ đang dạy với các bài thơ cùng thể loại

Tóm lại dạy văn rất cần thiết tích hợp giữa văn bản với tiếng Việt đặc biệtdạy thơ Đường luật thì điều đó lại càng cần thiết vì muốn học sinh hiểu được ýnghĩa của văn bản thì học sinh phải nắm vững được nghĩa của từ Mà khi nắmđược nghĩa của từ thì học sinh sẽ hoàn toàn chủ động khai thác kiến thức

C ỨNG DỤNG VÀO GIẢNG DẠY THƠ ĐƯỜNG TRONG NHÀ TRƯỜNG PTTH