Thực hành hệ điều hành 6 chương + SOURCE

C ng Th c Hành Môn H i u Hành

-

M c Tiêu: Cài đ t H H Linux và s d ng shell script đ tìm hi u các thành

ph n trong H H Linux nh : h th ng file, quá trình, b nh và xu t nh p

N i dung:

Bu i 1: Các l nh c b n c a Shell

Bu i 2: C b n v l p trình Shell

Bu i 3: L p trình c u trúc và vòng l p trong Shell

Bu i 4: Qu n lý ti n trình

Bu i 5: Qu n lý vào ra và t p tin

Bu i 6: Ôn t p

Ph l c: Cài đ t Ubuntu

CÁC L NH SHELL C B N

N i dung th c hành

̇ Tìm hi u v shell

̇ Các l nh liên quan đ n vi c kh o sát th m c và file

̇ Các l nh thao tác file

̇ Quy n truy xu t file (file permission)

1 Shell – B thông d ch l nh

1.1 Shell là gì?

Chúng ta bi t r ng máy tính ch có th th c hi n các l nh d ng nh phân (bit 0, 1),

đi u hành mà nó s d ng h đi u hành đ th c thi l nh, thao tác file…

Shell thông d ng:

BASH (

Bourne-Again SHell )

Brian Fox and Chet Ramey Free Software Foundation

Là Shell thông

d ng nh t trong

H H Linux CSH (C SHell) Bill Joy

University of California (For BSD)

Là Shell có cú pháp

r t gi ng ngôn ng

C KSH (Korn SHell) David Korn

AT & T Bell Labs

M t vài l nh liên quan đ n shell

Li t kê t t c các lo i shell có th có trong h th ng hi n t i dùng l nh:

$cat /etc/shells

$echo $SHELL

1.2 Kh i đ ng Shell

đ h a (graphic) thì Shell s đ c kh i đ ng khi ta kh i đ ng c a s terminal

đ ng ng i dùng s đ c đón chào và b t đ u nh p l nh t d u nh c (prompt) nh sau

$

(current working directory)

1.3 Shell script là gì?

file text và yêu c u shell th c hi n file này i u này đ c g i là shell script

2 Các l nh c b n c a Linux

2.1 L nh chuy n th m c cd và đ ng d n trong linux

th m c

Cú pháp t ng quát:

$cd path

Ví d :

2.2 ng d n (Path) trong h đi u hành Linux

hành) trong cây th m c s d ng l nh: $pwd

Ví d :

Có 2 lo i đ ng d n th ng đ c s d ng là: ng d n tuy t đ i và đ ng d n t ng

đ i

2.3 ng d n tuy t đ i

v

Ví d :

/dev

/usr/bin

/usr/local/bin

chuy n vào th m c /user/local/bin dùng l nh nh sau:

$cd /user/local/bin

2.4 ng d n t ng đ i

m c /usr/local/bin chúng ta s d ng l nh:

$cd local/bin

2.5 Th m c cha “ ”

hi n hành:

Ví d : Gi s chúng ta đang th m c hi n hành là /usr/local/bin và th c hi n

l nh

$cd

Khi đó chúng ta s đ c di chuy n v th m c /usr/local (th ki m tra l i b ng

l nh $pwd)

$cd /share

/usr/local) và chuy n ti p đ n th m c share

2.6 Th m c hi n hành “.”

đ yêu c u shell th c hi n m t ch ng trình hay shell script nào đó trong th m c

hi n hành

Ví d : $./myprog

myprog là m t shell script trong th m c hi n hành

2.7 Th m c cá nhân “~”

m c

th m c cá nhân b ng l nh sau:

$ /myprog ~/myfile.txt

2.8 Bi n môi tr ng PATH

đang l u nh ng đ ng d n nào ta dùng l nh:

$echo $PATH

Chú ý: PATH ph i là ký t hoa

thêm đ ng d n m i vào danh sách c a bi n PATH ta có th g n đ ng d n

c n thêm vào sau biên PATH nh sau:

PATH=$PATH:<path>

Ví d : (chú ý PATH=$PATH ph i vi t li n nhau)

3 Các l nh liên quan đ n vi c kh o sát th m c và file: ls, less và file

3.1 L nh ls (list files và th m c)

$ls: li t kê file trong th m c hi n hành

Ví d :

$ls -l: li t kê files trong th m c hi n hành v i thông tin đ y đ (long format)

Ví d :

K t qu c a l nh ls v i tham s -l đ c chia thành 7 c t:

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)

C t (1): xác đ nh quy t truy xu t c a file ho c th m c Ký hi u “-” th hi n đó là

đ c chia làm 3 nhóm, m i nhóm 3 ký t Các ký t này có th là r (read), w

nhóm 3 ký t k th hi n quy n cho nhóm (group) và nhóm 3 ký t cu i th hi n

C t (2): th hi n s l ng n i k t kay liên k t (link) đ n t p tin ho c th m c (khái

C t (7): tên file ho c th m c

3.2 L nh less

L nh less cho phép xem n i dung c a file text

Cú pháp: $ less tên_file

Ví d :

K t qu th c hi n l nh trên nh sau:

N i dung c a file đ c li t kê theo t ng trang màn hình duy t qua n i dung

c a file ta dùng các phím ch c n ng nh sau:

Page Up ho c b: cu n lên 1 trang

Page Down ho c space: cu n xu ng 1 trang

G: di chuy n đ n dòng cu i c a file

3.3 L nh file

L nh file đ c dùng đ xác đ nh file thu c lo i file gì, ch ng h n nh file: ASCII text, Bourne-Again shell script text, JPEG image data, RPM…

Cú pháp: $file tên_file

4 Các l nh thao tác file

4.1 Ký t đ i di n (wildcard)

Ký t đ i di n Ý ngh a

* Trùng kh p v i b t k m t hay nhi u ký t nào

? Trùng kh p v i b t k ký t đ n nào [t p_h p_các_ký_t ] Trùng kh p v i b t k ký t nào n m trong

t p_h p_các_ký_t T p_h p_các_ký_t có th đ c

th hi n d i d ng 1 kho n Ví d [A-Z] th hi n t p

h p các ký t hoa

[! t p_h p_các_ký_t ] Trùng kh p v i b t k ký t nào KHÔNG n m trong

t p_h p_các_ký_t

* T t c tên file

g* T t c các file có tên b t đ u b ng ch g

b*.txt T t c các file có tên b t đ u b ng ch b và k t thúc v i txt Data??? T t c các file có tên b t đ u v i Data và ti p theo là chính

xác 3 ký t [abc]* T t c các file có tên b t đ u b ng a ho c b ho c c theo sau

là b t k ký t gì [A-Z]* T t c các file có tên b t đ u b ng ký t hoa theo sau là b t

k ký t gì

BACKUP.[0-9][0-9][0-9]

T t c các file có tên b t đ u v i BACKUP k đ n là d u

ch m và ti p theo là 3 ký s [!a-z]* T t c các file có tên b t đ u KHÔNG ph i là ký t th ng

theo sau là b t k ký t gì

4.2 L nh cp (copy)

cp

cp file1 file2 Copy n i dung c a file1 vào file2 N u file2 ch a t n t i thì

s đ c t o ra, ng c l i n i dung c a file2 s b chép

ch ng

cp -i file1 file2 Gi ng nh trên, nh ng trong tr ng h p file2 đã t n t i thì

ng i dùng s đ c nh c nh tr c khi file2 b chép ch ng

cp file1 dir1 Copy file1 vào trong th m c dir1

cp –R dir1 dir2 N u dir2 ch a t n t i thì dir2 đ c t o ra và n i dung th

m c 1 đ c chép vào Tr ng h p dir2 đã t n t i thi th

m c dir1 đ c t o ra trong dir2 và n i dung c a th m c dir1 đ c chép vào dir1 trong dir2

4.3 L nh mv (move)

đ i tên thành dir2 Tr ng h p dir2 đã t n t i thì dir1 s đ c di chuy n vào dir2

4.4 L nh rm (remove)

Rm file1 file2 Xóa file1 và file2

Rv –r dir1 dir2 Xóa th m c dir1 và dir2 cùng v i toàn b n i dung c a nó

4.5 L nh mkdir (make directory):

c dùng đ t o th m c

Cú pháp: $mkdir tên_th _m c

4.6 L nh "which"

$ which sense

which: no sense in (/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/sbin:/sbin:/usr/X11R6/bin)

$ which ls

/usr/bin/ls

4.7 S d ng "which -a"

$ which -a ls

/usr/bin/ls

/bin/ls

4.8 L nh whereis

$ whereis ls

ls: /bin/ls /usr/bin/ls /usr/share/man/man1/ls.1.gz

Ta th y r ng that ls có m t trong hai n i là /bin và /usr/bin H n th chúng ta còn

đ c thông báo r ng có tài li u h ng d n s d ng n m trong th m c

/usr/share/man

4.9 L nh find

L nh find là m t ti n ích khác cho phép b n tìm ki m các t p tin V i find b n

hi n l nh sau:

$ find /usr/share/doc -name README

/usr/share/doc/ion-20010523/README

/usr/share/doc/bind-9.1.3-r6/dhcp-dynamic-dns-examples/README

/usr/share/doc/sane-1.0.5/README

4.9.1 S d ng các ký t đ i di n v i l nh find

mu n tìm t p tin README v i các ph n m r ng khác nhau nh sau:

$ find /usr/share/doc -name README\*

/usr/share/doc/iproute2-2.4.7/README.gz

/usr/share/doc/iproute2-2.4.7/README.iproute2+tc.gz

/usr/share/doc/iproute2-2.4.7/README.decnet.gz

/usr/share/doc/iproute2-2.4.7/examples/diffserv/README.gz

/usr/share/doc/pilot-link-0.9.6-r2/README.gz

/usr/share/doc/gnome-pilot-conduits-0.8/README.gz

/usr/share/doc/gimp-1.2.2/README.i18n.gz

/usr/share/doc/gimp-1.2.2/README.win32.gz

/usr/share/doc/gimp-1.2.2/README.gz

/usr/share/doc/gimp-1.2.2/README.perl.gz

[578 additional lines snipped]

4.9.2 Tìm không phân bi t ch hoa và ch th ng v i find

Ta có th dùng l nh sau:

$ find /usr/share/doc -name '[Rr][Ee][Aa][Dd][Mm][Ee]*'

Hay dùng tham s -iname:

$ find /usr/share/doc -iname readme\*

4.9.3 Tùy ch n type c a find

nh ng ki u khác nhau Các tham s có th c a tùy ch n -type là b (cho thi t b

d ng kh i), c (thi t b d ng ký t ), d (th m c), p ( ng d n có tên), f (t p tin

th ng), l (liên k t m m), và s (socket) Ví d , đ tìm ki m các liên k t m m trong th m c /usr/bin mà nó có ch a chu i vim ta th c hi n l nh sau:

$ find /usr/bin -name '*vim*' -type l

/usr/bin/rvim

/usr/bin/vimdiff

/usr/bin/gvimdiff

4.9.4 find và tùy ch n mtimes

-rw - 1 root root 0 Jan 4 18:00 d

$ date

Mon Jan 7 18:14:52 EST 2002

sau:

$ find -name \? -mtime -1

./a

gi :

$ find -name \? -mtime +0

./b

./c

./d

4.9.5 Tùy ch n -size

đ nh, đ i s c a -size là các kh i 512-byte, tuy nhiên vi c thêm vào các h u t làm

r ng l n h n ho c d u tr đ nói là nh h n

$ find /usr/bin -type f -size -50c

/usr/bin/krdb

/usr/bin/run-nautilus

/usr/bin/sgmlwhich

/usr/bin/muttbug

5 Quy n truy xu t file (file permission)

l nh sau:

chmod

su

chown

chgrp

ây là các l nh c b n nh t liên quan đ n vi c thi t l p các quy n truy xu t đ n file Tuy nhiên tr c khi đ c p k đ n các l nh trên Chúng ta s tìm hi u m t chút v các quy n truy xu t trên file

đ i t ng: ng i s h u file (owner), nhóm ng i dùng (group) và nh ng

ng i dùng khác (everybody else) Các quy n có th đ c gán cho 3 đ i t ng này là: quy n đ c (read), quy n vi t (write) và quy n th c thi (execute)

kh o sát quy n truy c p c a m t file ta dung l nh ls v i tham s -l nh sau:

V i l nh ls –l install.log li t kê các thông tin c a file install.log:

- Ch s h u (owner) c a file là root

là s đ gi i thích thông tin c a c t đ u tiên này

5.1 L nh chmod

d ng l nh chmod ph i cung c p quy n c n thi t l p cho file hay th m c Quy n

rwx rwx rwx = 111 111 111

rw- rw- rw- = 110 110 110

Quy n đ c, vi t và th c thi cho các ng i dùng khác Quy n đ c, vi t và th c thi cho nhóm ng i s h u file Quy n đ c, vi t và th c thi cho nhóm ng i s h u file

“-” là file th ng

“d” là th m c

r = 100 = 4 (read)

hi u rõ h n v vi c thi t l p quy n truy xu t chúng ta hãy xem ví d sau Gi

truy xu t đ n file này

d ng nh sau:

d ng

777 (rwx rwx rwx) M i ng i đ u có toàn quy n, thi t l p này th ng r t ít

đ c s d ng

755 (rwx r-x r-x) Ch s h u có toàn quy n, nh ng ng i còn l i ch có

quy n đ c và th c thi Thi t l p này th ng đ c dùng cho

ch ng trình mà m i ng i có th dùng

700 (rwx - -) Ch s h u có th đ c, vi t và th c thi Nh ng ng i khác

không có quy n gì c H u d ng cho nh ng ch ng trình

ch đ c s d ng và gi riêng cho ch s h u

666 (rw- rw- rw-) T t c ng i dùng có quy n đ c và vi t

644 (rw- r r ) Ch s h u có quy n đ c vi t, nh ng ng i khác ch có

quy n đ c H u d ng cho file d li u, ch có ch s h u có

th thay đ i, nh ng ng i khác chi đ c

600 (rw- - -) Ch s h u có quy n đ c vi t, nh ng ng i khác không có

quy n gì c H u d ng cho file d li u quan tr ng mà ch

s h u mu n gi riêng cho mình

Quy n trên th m c

Giá tr thi t l p Mô t

777 (rwx rwx rwx) M i ng i đ u có toàn quy n (li t kê, t o và xóa)

755 (rwx r-x r-x) Ch s h u có toàn quy n, nh ng ng i còn l i ch có th

li t kê n i dung th m c, không có quy n t o và xóa file trong th m c

700 (rwx - -) T t c m i ng i đ u không th truy xu t th m c này,

ngo i tr ng i s h u có toàn quy n

5.2 L nh su (superuser)

h p này

tr l i ng i dùng c ta dùng l nh exit

5.3 L nh chown

pháp nh sau:

có th th c hi n l nh chown ph i có quy n root (dùng l nh su)

Ví d :

root

- Chuy n v th m c g c /

- Chuy n ra th m c trên m t m c (local)

Bài 3: Th c hi n t o m t script có tên hello đ n gi n trong th m c /usr nh sau:

$cat >hello

$echo “Xin chao!!!”

$^D (b m ctrl+D)

$chmod 755 hello

- Th c hi n chuy n th m c v th m c cá nhân và th c hi n shell trên v i

cú pháp: sh hello

Bài 4: S d ng đ ng d n tuy t đ i đ th c hi n shell hello

Bài 5: Xem n i dung c a bi n PATH hi n t i c a h th ng Thêm đ ng d n vào

dù đang đ ng b t k v trí nào?

Bài 6: Th c hi n l nh ls –l trong th m c /bin Xác đ nh các quy n c a ng i s

Bài 7: Th c hành l nh file b ng cách tìm các file d ng ASCII và dùng l nh less

xem n i dung c a các file đó

Bài 8: T o cây th m c nh sau trong th m c cá nhân c a mình

Myweb

|-images

| | icon

| | background

| | animation

|-databases

|-scripts

|-java

Bài 9: Tìm m t s file có ph n m r ng html và class trong h th ng file và th c

hi n copy vài file html vào th m c Myweb và vài file class vào th m c

Myweb/scripts

Bài 10: Th c hi n l nh mv đ di chuy n các file class trong th m c

Myweb/scripts vào th m c Myweb/java

Bài 11: Th c hi n xóa các th m c: Myweb/scripts, Myweb/images/animation Bài 12: Thi t l p quy n truy xu t cho th m c Myweb/databases sao cho ch có

trên nó

Bài 13: Thi t l p quy n trên th m c Myweb/java sao cho ng i dùng có toàn

Bài 14: Ý ngh a c a l nh chmod trong bài 3 là gì?