Lời bình- những tác phẩm nổi tiếng ( sưu tầm )

Muđa xuín, ai cuông biïịt, cuông ặúơc thûúêng thûâc vađ chûâng kiïịn, song chó coâ Nguýîn Bñnh bùìng caâi nhòn tinh tïị, say ăùưm, öng ăaô nhíơn ra caâi höìn qú íín chûâa trong thiïn th

Muơc luơc

Möơt bađi thú xuín cuêa Nguýîn Du 3

Nguýîn Bñnh - Nhađ thú mang höìn qú ăíịt Viïơt 6

Ăúơi chúđ 9

Nhùưn nhuê cuêa Vuô Ăònh Minh 13

”Thïì non nûúâc” cuêa Taên Ăađ 16

Töịng biïơt hađnh cuêa Thím Tím 25

Soâng 34

Lođng anh lađm bïịn thu 36

Ngú ngíín trûúâc “Buöíi ăíìu ngú ngíín” cuêa Nguýîn Nhín Phong 39

Möơt líìn ăoơc thú cuêa ngûúđi baơn vađ caêm xuâc 43

Cö Tíịm ăaô vađo cung vua cuêa Nguýîn Hûôu Quyâ 45

Ăöi caêm nhíơn vïì bađi thú “Nùưng múâi” cuêa Lûu Troơng Lû 50

Vïì ăùơc ăiïím nghïơ thuíơt ăùng ăöịi trong thú Kiïìu 54

Chíịt Húị trong “Mađu thúđi gian” 56

“Töi nhúâ” cuêa X.Ïxïnhin 58

Em vêîn nhû ngaây xûa 63

“Cûá phaãi laâ em” cuãa Xuên Diïåu 66

“Êm thêìm” cuãa Nguyïîn Quang Haâ 70

Söë thûåc vaâ söë aão trong thú 74

Em vïì laâm dêu cuãa Khaánh Nguyïn 76

Baâi thú Qua nhaâ cuãa Nguyïîn Bñnh 79

”Bïình böìng cho túái mai sau” - Baâi thú tònh rêët laå cuãa Hoaâng Phuã Ngoåc Tûúâng .83

Viïët cho con gaái cuãa Nguyïîn Thõ Höìng Ngaát 88

Ngûúâi Phaáp àoåc thú Höì Xuên Hûúng 92

Têm sûå naâng Thuáy Vên 95

Àïm Haâ Nöåi, nhúá 100

Thú xuên Nguyïîn Bñnh 105

Xa vùæng quaá 110

Baâi thú tùång vúå cuãa Höì Dzïënh 112

Tiïëng cuöëc 115

Vïì baâi thú "Khöng àïì" cuãa Önga Becgön 120

Mưåt bâi thú xuên cuãa Nguyïỵn Du

Nguyïỵn Du lâ ngûúâi đt lâm thú xuên Trong sưë 250 bâi thú chûä Hấn cuãa ưng thị chĩ cố ba, bưën bâi viïët vïì muâa xuên, chđnh xấc hún lâ nối nưỵi lông cuãa ưng khi muâa xuên àïën Hêìu hïët nhûäng bâi nây àïìu viïët trong "mûúâi nùm giố buåi" ưng sưëng úã qụ vúå Thấi Bịnh tûâ nùm 1786 àïën nùm 1796, tûác lâ tûâ khi ưng

21 tuưíi àïën nùm 31 tuưíi Nguyïỵn Du đt cố thú vui, thú viïët khi xuên vïì cuäng thêëm àêỵm nưỵi buưìn Ta hậy àổc mưåt trong nhûäng bâi thú xuên àố:

Xuên dẩ

Hùỉc dẩ thiïìu quang hâ xûá têìm?

Tiïíu song khai xûá liïỵu êm êm

Giang hưì bïånh àấo kinh thúâi cûäu

Phong vuä xuên tuây nhêët dẩ thêm

Kyå lûä àa niïn àùng hẩ lïå

Gia hûúng thiïn lyá nguyïåt trung têm

Nam Àâi thưn ngoẩi Long Giang thuãy

Nhêët phiïën hân thanh tưëng cưí cêm (kim)

Dõch nghơa:

Àïm xuên

Trúâi tưëi àen, tịm àêu thêëy cẫnh xuên tûúi sấng Qua khuưn cûãa sưí nhỗ, chĩ thêëy bống liïỵu êm u Trong bûúác giang hưì, lẩi phẫi nùçm bïånh lêu ngây, cuưåc

ăúđi coâ khaâc gò vïì xuín theo mûa gioâ chòm trong boâng ăïm ÚÊ ăíịt khaâch líu nùm, ngöìi dûúâi boâng ăeđn mađ rúi lïơ Qú hûúng xa nghòn dùơm boâng trùng víîn úê trong lođng ÚÊ qú, phña ngoađi thön Nam Ăađi, tiïịng soâng dođng söng Long Giang

víîn laơnh lûuđng tiïîn ặa kim cöí (Theo baên phiïn ím vađ dõch nghôa cuêa Nguýîn Thaơch Giang vađ Trûúng Chñnh)

Dõch thú:

Ăïm xuín

Ăïm ăen nađo thíịy aânh xuín

Trûúâc song, boâng liïîu ím ím möơt vuđng

Giang höì, bïơnh tíơt haôi huđng

Xuín mang mûa gioâ vïì cuđng ăïm síu

Dûúâi ăeđn lûô khaâch rúi chíu

Trùng qú ngađn dùơm nhoâi ăau lođng nađy

Long Giang bïn xoâm Nam Ăađi

Tiïịng con soâng laơnh tiïîn hoađi cöí kim

Ăoơc bađi thú nađy ta liïn tûúêng ăïịn nöîi buöìn trong "Xuín tha hûúng" cuêa Nguýîn Bñnh Khaâc lađ Nguýîn Bñnh trang traêi nöîi buöìn nhúâ lïn 100 cíu thú, cođn Nguýîn Du cö ăuâc laơi trong taâm cíu, mađ ngûúđi ăoơc hiïíu khaâ tûúđng tíơn nöîi lođng taâc giaê Muđa xuín ăöịi vúâi moơi ngûúđi lađ ăeơp vađ vui, thò vúâi Nguýîn Du nhûông nùm söịng nhúđ úê qú vúơ, ăïm xuín mađ chùỉng thíịy xuín ăíu, chó thíịy tùm töịi, tûđ boâng ăïm ăen ăïịn boâng liïîu ím u, chó thíịy mûa gioâ íơp túâi khi öng bïơnh tíơt vađ nhúâ nhađ Bađi thú taâm cíu ặúơc chia ra hai phíìn ăïìu ăùơn: böịn cíu ăíìu noâi chuýơn ăïm xuín buöìn trïn qú ngûúđi Böịn cíu tiïịp theo noâi caênh nhúâ qú Baơn ăoơc coâ thïí hoêi rùìng: Taơi sao úê qú vúơ mađ ăaơi thi hađo cuêa chuâng ta buöìn ăïịn víơy? Thûâ nhíịt, vò caâi taơng vöịn dïî buöìn, lođng thûúđng "ngöín ngang trùm möịi" cuêa öng Thûâ hai, öng vïì úê mûúđi nùm qú vúơ trong möơt hoađn caênh ăùơc biïơt: Nùm 1786, hai ngûúđi anh cuêa Nguýîn Du lađ Nguýîn Khaên vađ Nguýîn Ăiïìu líìn lûúơt qua ăúđi, Nguýîn Húơ tiïịn vađo Thùng Long (líìn thûâ nhíịt), Nguýîn Du vïì qú vúơ úê Thaâi Bònh lađ ăïí laânh naơn

Ta biïịt rùìng, Nguýîn Du sinh ra vađ lúân lïn úê Thùng Long, qú Tiïn Ăiïìn, Nghi Xuín Öng chó söịng úê ăíy tûđ nùm 1780 ăïịn 1783; vađ tûđ nùm 1796 ăïịn 1802 Nhû víơy, trûúâc mûúđi nùm söịng úê Thaâi Bònh, öng chó múâi söịng úê Tiïn Ăiïìn ba nùm mađ thöi Thïị nhûng khi buöìn nhúâ, öng khöng nhúâ vïì Thùng Long vúâi söng Nhõ Hađ mađ nhúâ Tiïn Ăiïìn vúâi dođng Long Giang, hoùơc Long Vô Qúị Giang lađ tïn söng Lam chaêy qua qú öng thúđi íịy Ăïm xuín ngöìi úê Thaâi Bònh mađ mùưt nhû thíịy ặúơc víìng trùng qú nhađ, tai nhû nghe ặúơc tiïịng soâng laơnh cuêa söng Long Giang tiïîn ặa kim cöí Mađ qú nhađ öng nhûông nùm ăoâ, anh em

ly taân möîi ngûúđi möơt phûúng nhû öng ăaô viïịt: "Höìng Lônh vö gia huynh ăïơ taân", öng coâ muöịn trúê vïì cuông chùỉng biïịt nûúng tûơa vađo ăíu!

Nguýîn Du thín giađ trûúâc tuöíi, maâi ăíìu baơc súâm, nöîi buöìn thûúđng trûơc trong lođng Muđa xuín lađm cho öng buöìn hún, nhúâ nhađ nhiïìu hún nïn thú öng cuông buöìn hún Ăoâ cuông lađ ăiïìu khaâc nhau giûôa thú xuín cuêa Ăaơi thi hađo ngađy íịy vúâi thú xuín trïn caâc trang baâo cuêa chuâng ta bíy giúđ!

Vûúng Troơng

Nguýîn Bñnh - Nhađ t hú mang höìn qú ăíịt

Viïơt

Trïn thi ăađn Viïơt Nam, Nguýîn Bñnh nhû möơt vò sao saâng trong thúđi kyđ thú múâi 1932-1945 Öng lađm thú tûđ nùm 13 tuöíi Bađi thú cuêa öng ặúơc ăùng baâo ăíìu tiïn lađ bađi Cö haâi mú:

"Cö haâi mú úi, cö gaâi úi

Chùỉng traê lúđi nhau líịy möơt lúđi

Cûâ lùơng röìi ăi, röìi khuíịt boâng

Rûđng mú hiu hùưt laâ mú rúi"

Nùm 1937, Nguýîn Bñnh gûêi tíơp thú Tím höìn töi dûơ thi vađ ăaô ặúơc giaêi thûúêng cuêa Tûơ lûơc vùn ăoađn Tûđ ăoâ öng liïn tiïịp coâ thú in trïn nhiïìu baâo chñ Coâ thïí noâi, öng lađ möơt trong nhûông cíy buât viïịt sung sûâc nhíịt thúđi bíịy giúđ Chó

trong 3 nùm öng ăaô cho ra ăúđi 7 tíơp thú: Tím höìn töi (1940), Hûúng cöị nhín (1941), Ngûúđi con gaâi úê líìu hoa (1942), Mûúđi hai bïịn nûúâc (1942), Míy tíìn (1942), vađ taâc phíím ặúơc chuâ yâ nhíịt lađ Lúô bûúâc sang ngang Trúê laơi thúđi kyđ ăíìu tiïn cuêa thú múâi, nhiïìu nhađ thú Viïơt Nam khaâc ăang maêi mï tòm tođi ăïí vúâi túâi

caâi höìn cuêa thú hiïơn ăaơi vađ phong thaâi cuêa thú phûúng Tíy thò Nguýîn Bñnh víîn mú möơng say mï vúâi höìn qú, caênh qú möơc maơc úê Viïơt Nam Chñnh vò thïị mađ ngûúđi ta thûúđng goơi Nguýîn Bñnh lađ nhađ thú cuêa tònh qú, chín qú vađ höìn qú Nhađ phï bònh vùn hoơc Phaơm Xuín Nguýn nhíơn xeât: Khi noâi vïì Nguýîn Bñnh, ăíìu tiïn phaêi khùỉng ắnh öng lađ möơt nhađ thú múâi Nhûng khi noâi lúđi thín

thiïịt vïì öng, ngûúđi ta thûúđng thïm möơt ắnh ngûô nûôa vađo ăoâ lađ nhađ thú chín qú Ăõnh ngûô ăoâ lađ möơt ăùơc sùưc, neât riïng cuêa nhađ thú Öng lađ möơt ngûúđi ăaô ra söịng úê thađnh thõ mađ cođn ngoaâi laơi vïì thön qú, tiïịc nuöịi thön qú nhû möơt sûơ gùưn kïịt giûôa hiïơn ăaơi vađ quaâ khûâ Caâi höìn qú íịy nñu giûô trong öng nhû möơt kyâ ûâc, ăiïìu ăoâ lađm cho thú Nguýîn Bñnh ăaơt ăïịn mûâc phöí cíơp Nïịu noâi vïì sûơ phöí cíơp thò thú Nguýîn Bñnh ăaơt túâi sûơ phöí cíơp nhíịt trong söị nhûông thi nhín Viïơt Nam

Nhađ vùn Tö Hoađi, baơn cuđng thúđi Nguýîn Bñnh kïí rùìng: Nguýîn Bñnh lađ con ngûúđi cuêa caâc xûâ ăöìng, cuêa caâi diïìu giíịy, cuêa dađn hoa lyâ, cuêa mûa thûa, mûa buơi giûôa moơi cöng viïơc lađm ùn víịt vaê sûúng nùưng Búêi ăoâ lađ cöịt loôi cuöơc ăúđi vađ tím höìn thú Nguýîn Bñnh Qú hûúng lađ tíịt caê vađ cuông lađ núi in ăíơm díịu VÏỊT ĂÚĐI MÒNH ÚÊ Nguýîn Bñnh, qú hûúng lađ hònh boâng ăíịt nûúâc, nhûông núi anh ăaô ăùơt chín vúâi vö vađn kyê niïơm Sûâc maơnh saâng taơo cuêa Nguýîn Bñnh cuông tûđ núi ăöìng chiïm truông trùưng trúđi, trùưng nûúâc nađy Öng Tö Hoađi cođn kïí: Nguýîn Bñnh biïịt lađm thú tûđ thuúê beâ Vûđa thuöơc mùơt chûô ăaô ăoơc ra thú Nhûông bađi thú hay nhíịt cuông lađ nhûông bađi thú ăíìu tiïn íịy Thíơt roô úê Nguýîn Bñnh, khi nùng khiïịu trong thú ặúơc khúi tûđ cuöơc söịng chín thûơc, lyâ trñ vađ baên nùng nhađ thú hoađ möơt tíịm lođng Híìu nhû nhûông ai lađ ngûúđi Viïơt Nam ăïìu thuöơc nùìm lođng ăöi ba cíu thú cuêa Nguýîn Bñnh trong caâc bađi haât ru nhû Lúô bûúâc sang ngang, Ngûúđi hađng xoâm, Cö haâi mú, Chín qú Riïng vïì muđa xuín, nhađ

thú ăaô dađnh ríịt nhiïìu tûâ thú cho ăïì tađi nađy nhû Muđa xuín xanh, Nhaơc xuín,

Rûúơu xuín, Thú xuín, Mûa xuín, Xuín tha hûúng, Xuín vïì Muđa xuín, ai cuông biïịt, cuông ặúơc thûúêng thûâc vađ chûâng kiïịn, song chó coâ Nguýîn Bñnh

bùìng caâi nhòn tinh tïị, say ăùưm, öng ăaô nhíơn ra caâi höìn qú íín chûâa trong thiïn thiïn, öng ăaô viïịt vïì muđa xuín möơt caâch tûơ nhiïn nhû thïí ăoâ lađ ăiïìu tíịt ýịu:

"Muđa xuín lađ caê möơt muđa xanh

Giúđi úê trïn cao, laâ úê cađnh

Lûuâa úê ăöìng töi vađ lûuâa úê

Ăöìng nađng vađ lûuâa úê ăöìng anh"

hay:

"Bûôa íịy mûa xuín phúi phúâi bay

Hoa xoan lúâp lúâp ruơng vúi ăíìy"

Nhûông caênh lađng qú trong thú Nguýîn Bñnh khöng dûđng laơi úê mûâc ăöơ miïu taê mađ bao giúđ cuông coâ höìn, lađm rung ăöơng ngûúđi ăoơc Nhûông thön Ăoađi, thön Ăöng, con ăođ bïịn nûúâc, giađn tríìu hađng cau, giíơu muđng tûúi, khung cûêi ăïìu nhû noâi lïn tiïịng noâi cuêa trai gaâi ýu nhau Caâi tònh úê ăíy ăïìu nhúđ caênh noâi höơ nhû caâch trao duýn cuêa ca dao truýìn thöịng Viïơt Nam:

"Thön Ăoađi ngöìi nhúâ thön Ăöng

Möơt ngûúđi chñn nhúâ mûúđi mong möơt ngûúđi"

hay:

"Nhađ nađng úê caơnh nhađ töi

Caâch nhau caâi giíơu muđng tûúi xanh rúđn"

Phín tñch vïì nghïơ thuíơt ăöơc ăaâo trong thú Nguýîn Bñnh, nhađ phï bònh vùn hoơc Phaơm Xuín Nguýn nhíơn xeât, thú Nguýîn Bñnh viïịt phíìn lúân lađ nhûông bađi lûuơc baât Gioơng ăiïơu ăoâ khiïịn cho ngûúđi ta dïî thuöơc, dïî caêm Múê miïơng ra lađ coâ thïí ăoơc ngay ặúơc möơt cíu thú cuêa Nguýîn Bñnh Ăoâ chñnh lađ caâch ăïí thú Nguýîn Bñnh ăi vađo lođng ngûúđi Nïịu nhû coâ möơt cuöơc bònh choơn thú Viïơt Nam ăïí laơi cho thïị hïơ mai sau thò nhiïìu ngûúđi cho rùìng caê hai nhađ thú Viïơt Nam lađ Hađn Mùơc Tûê vađ Nguýîn Bñnh ăïìu cuđng nhau chuýín giao thïị hïơ ặúơc Nïịu Hađn Mùơc Tûê ăaơt ăïịn caâi cao siïu, caâi kyđ diïơu cuêa thú thò Nguýîn Bñnh ăaơt ặúơc sûơ rung ăöơng phöí cíơp, sûơ lay ăöơng lođng ngûúđi Caâi giaên dõ bònh thûúđng, song khöng keâm phíìn síu xa, dûúâi goâc ăöơ nghiïn cûâu vùn hoơc

Nguýîn Bñnh lađ nhađ thú chín qú - coâ thïí moơi ắnh ngûô khöng thïí ca ngúơi hïịt vïì öng nhûng öng lađ möơt trong nhûông nhađ thú coâ sûâc söịng líu bïìn trong tím trñ ngûúđi Viïơt Nam Coâ thïí noâi khöng quaâ lïn rùìng cođn ngûúđi Viïơt, cođn dín Viïơt, thú Nguýîn Bñnh seô cođn sûâc söịng Búêi vò noâ lađ möơt maêng höìn qú cuêa dín Viïơt Trong bađi Chín qú, Nguýîn Bñnh ăaô viïịt:

"Hoa chanh núê giûôa vûúđn chanh

Thíìy u mònh vúâi chuâng mònh chín qú" /

Ăúơi chúđ

Chùưc gò anh ăïịn höm nay

Mađ em cûâ ăúơi, tađn ngađy, trùưng ăïm

Hïịt ăi ra cûêa ngoâng nhòn

Vađo nhađ ngöìi xuöịng ặâng lïn thíîn thúđ

Chùưc gò anh ăïịn bíy giúđ

Trađ pha ăïí nguöơi, nhaơt múđ võ hûúng

Chùưc gò?

Mađ daơ cûâ thûúng

Cûâ day dûât nöîi víịn vûúng trong lođng

Ăaô ýu, ýu ăïịn vö cuđng

Ăaô thûúng, thûúng ăïịn naât lođng vò nhau

Tûđ xûa ăïịn nay, vùn hoơc Cöí, Kim, Ăöng, Tíy noâi ăïịn sûơ khùưc khoaêi ăúơi chúđ khaâ nhiïìu Tònh ýu chaây boêng thûúđng ăi liïìn vúâi mong ngoâng, ăúơi chúđ lađ leô tíịt nhiïn Bađi thú Ăúơi chúđ cuêa Vuô Thõ Khûúng in trong tíơp "100 bađi thú tònh choơn loơc" do Nhađ xuíịt baên Giaâo duơc íịn hađnh nùm 1997 lađ möơt trong nhûông bađi nhû víơy Bađi thú thïí hiïơn sûơ ăúơi chúđ ăïịn mođn moêi theo thúđi gian, nùm thaâng cuêa traâi tim ngûúđi phuơ nûô ăang ýu "naât lođng vò nhau" Ăíy lađ möơt trong nhûông bađi thú tònh ăùơc sùưc cuêa thú ca Viïơt Nam

Chùưc gò anh ăïịn höm nay

Mađ em cûâ ăúơi tađn ngađy trùưng ăïm

Hïịt ăi ra cûêa ngoâng nhòn

Vađo nhađ ngöìi xuöịng ặâng lïn thíîn thúđ

Bađi thú múê ra vúâi tím traơng bùn khoùn dùìn vùơt ăïịn chaây lođng, chaây daơ -

"chùưc gò anh ăïịn" Mùơc duđ coâ heơn trûúâc hay khöng heơn trûúâc, duđ anh coâ ăïịn hay khöng ăïịn, tònh caêm cuêa em víîn lûuön hûúâng túâi anh, ăúơi anh ăïịn "tađn ngađy trùưng ăïm"

Ngay tûđ ăíìu bađi thú, thúđi ăiïím em ăúơi chúđ ăaô ặúơc xaâc ắnh "höm nay" Noâi lađ höm nay nhûng cuông coâ thïí hiïíu höm nađo cuông víơy Höm nay lađ thúđi ăiïím múâi nhíịt vađ cuông lađ sûơ múê ăíìu Tím traơng, cûê chó ăúơi chúđ ặúơc taâc giaê diïîn taê ríịt chñnh xaâc: ngoâng nhòn, ngöìi xuöịng ặâng lïn, thíîn thúđ Caâch diïîn taê nađy phaêng phíịt mađu sùưc caâch diïîn taê cuêa vùn hoơc dín gian: "Ra ngoô mađ tröng, baơn thúđi khöng thíịy baơn" vûđa giaên dõ, chín thûơc laơi vûđa vö cuđng síu sùưc

Chùưc gò anh ăïịn bíy giúđ

Trađ pha ăïí nguöơi, nhaơt múđ võ hûúng

Chùưc gò?

Mađ daơ cûâ thûúng

Cûâ day dûât nöîi víịn vûúng trong lođng

Thúđi gian ăaô thu heơp tûđ "höm nay" úê ăíìu bađi thú nay lađ "bíy giúđ" Sûơ ăúơi chúđ cuêa em ăöịi vúâi anh traêi dađi theo thúđi gian nùm thaâng Thúđi gian ặúơc thu heơp vađ cuông lađ thu heơp khoaêng caâch giûôa anh vúâi em

Em vöịn lađ ngûúđi cíín thíơn, chu ăaâo, nhiïơt tònh, ýu thûúng anh nhiïìu, em laơi cađng cíín thíơn, chu ăaâo nhiïơt tònh hún Caâi gaơt tađn trïn bađn khöng möơt ăöịm thuöịc chaây ăoê Em chuíín bõ pha trađ sùĩn ăïí ăúơi anh hûúng ăaô laơnh, nûúâc ăaô nguöơi tûđ bao giúđ, chó coâ tònh em vúâi sûơ ăúơi chúđ anh lađ khöng bao giúđ nguöơi laơnh

Ăúơi chúđ cuêa Vuô Thõ Khûúng ặúơc saâng taâc bùìng thïí thú lûuơc baât Ăiïìu

ăaâng chuâ yâ lađ nhađ thú coâ duơng yâ nghïơ thuíơt khi taâch cíu 6 tiïịng thađnh 2 dođng

thú

Chùưc gò?

Mađ daơ cûâ thûúng

Cûâ day dûât nöîi víịn vûúng trong lođng

Cíu hoêi "Chùưc gò?" xoaây síu vađo lođng ngûúđi ăoơc Cíu hoêi nađy nhû coâ ăiïìu gò vûđa hy voơng laơi vûđa thíịt voơng, vûđa ýu thûúng laơi pha chuât giíơn húđn dõu dađng

Nhiïìu ngûúđi cho rùìng phuơ nûô lađ phaâi ýịu, phaâi ăeơp Ăiïìu ăoâ hiïín nhiïn röìi! Nhûng phuơ nûô quýịt khöng phaêi lađ phaâi ýịu Noâi caâch khaâc phuơ nûô lađ phaâi maơnh trong caâi veê bïì ngoađi höìn nhiïn dõu dađng mađ moơi ngûúđi tûúêng lađ ýịu ăuöịi Ăïí diïîn ăaơt sûơ síu sùưc, maơnh meô tònh caêm cuêa ngûúđi phuơ nûô coâ leô khoâ coâ caâch diïîn ăaơt nađo hún:

Ăaô ýu, ýu ăïịn vö cuđng

Ăaô thûúng thûúng ăïịn naât lođng vò nhau

Tònh ýu thûúng cuêa con ngûúđi thuöơc phaơm truđ trûđu tûúơng Taâc giaê ăaô thađnh cöng trong viïơc diïîn taê phaơm truđ trûđu tûúơng trúê nïn cuơ thïí nhíịt ăïí ngûúđi ăoơc dïî hònh dung, dïî caêm nhíơn

Cùơp lûuơc baât kïịt thuâc bađi thú:

Chùưc gò?

Ăaô chùưc gò ăíu!

Höm nay vađ caê ngađy sau

Em chúđ

Möơt líìn nûôa cíu hoêi chùưc gò ặúơc líơp laơi Viïịt vađ ăoơc nhû nhau, nhûng líìn nađy cíu hoêi ăaô mang nöơi dung yâ nghôa khaâc Theo töi cíu hoêi líìn nađy nghiïng vïì hûúâng khùỉng ắnh, giaêi thñch, phín bua Vađ cuông chñnh vò thïị mađ traâi tim ngûúđi phuơ nûô trúê nïn nhín vùn vađ võ tha hún Phaêi chùng em muöịn phín bua ăiïìu nađy: Anh khöng ăïịn ặúơc vúâi em "höm nay" hay "bíy giúđ" chùưc anh bíơn cöng viïơc chung nhiïìu lùưm Em khöng thïí tin vađ khöng bao giúđ tin anh ăaô thay lođng ăöíi daơ, phai nhaơt ăöịi vúâi em Anh khöng ăïịn vúâi em "höm nay" hoùơc ngay "bíy giúđ" nhûng thúđi gian cođn dađi, anh seô ăïịn vúâi em bùìng caê cuöơc ăúđi Möơt líìn nûôa cíu 6 tiïịng vađ líìn nađy thïm cíu 8 tiïịng ặúơc taâch thađnh hai dođng thú, sûơ saâng taơo nađy ăaô ăaơt ặúơc hiïơu quaê nghïơ thuíơt cao Lúđi nhû ngheơn ngađo, quùơn thùưt, húđn döîi laơi vûđa khùỉng ắnh maơnh meô nhû dao cheâm ăaâ: "Em chúđ "

Nhan ăïì bađi thú lađ "Ăúơi chúđ " cíu kïịt lađ "Em chúđ " Bađi thú ặúơc kïịt cíịu theo löịi vođng trođn kheâp kñn ăïí nhùìm tíơp trung thïí hiïơn tònh ýu son sùưc thuyê chung trûúâc sau nhû möơt cuêa ngûúđi phuơ nûô Vuô Thõ Khûúng ăaô víơn duơng linh hoaơt thïí thú luơc baât, chûâng toê taâc giaê ăaô coâ nhiïìu suy nghô, duơng cöng ăïí ăaơt hiïơu quaê nghïơ thuíơt cao nhíịt Tònh caêm cuêa ngûúđi phuơ nûô ăang ýu trong thú Vuô Thõ Khûúng vûđa kñn ăaâo, tïị nhõ, dõu dađng, laơi vûđa söi nöíi maơnh meô vađ

vö cuđng síu sùưc

Nguýîn Ăûâc Tím

”Nhùưn nhu”ê cuêa Vuô Ăònh Minh

Anh ặđng noâi gò thïm nheâ

ăïí em tûơ biïịt thò hún

Em súơ nhûông lúđi hoa myô

mađ ăúđi thò laơi giaên ăún

Muđa xuín coâ noâi gò ăíu

mađ laâ, mađ chöìi cûâ biïịc

Mađ hoa cûâ tûúi thùưm thiïịt

mađ trúđi cûâ thùm thùỉm xanh

Ăûđng noâi gò thïm nheâ anh

chuâng mònh bïn nhau tin cíơy

Tònh ýu nhû muđa xuín íịy

lùơng thíìm tûúi töịt cho nhau

(Vuô Ăònh Minh)

Coâ thïí noâi, sûơ gùưn kïịt trong tònh ýu cuêa möîi ngûúđi vúâi nhau, giûôa hai tím höìn vúâi nhau chñnh lađ sûơ giao caêm, sûơ ăöìng ăiïơu hay sûơ hoađ húơp tûđ síu kñn bïn trong Ngûúđi nađy ýu ngûúđi kia búêi vò hoơ tòm thíịy möơt nûêa kia nhûông gò hoơ

ăang thiïịu, ăang khao khaât, lađ nhûông caâi mađ hoơ caêm thíịy quyâ vađ trín troơng Cho nïn sûơ biïíu löơ cuêa tònh ýu khöng ăún giaên chó dûđng laơi úê giaâ trõ cuêa lúđi noâi mađ síu sùưc hún lađ úê chñnh hađnh vi Coâ leô ăíịy cuông lađ nhûông gò nhađ thú Vuô Ăònh Minh muöịn gûêi gùưm trong bađi thú "Nhùưn nhuê"- qua lúđi thò thíìm cuêa traâi tim möơt ngûúđi phuơ nûô ăa caêm, tinh tïị:

Anh ặđng noâi gò thïm nheâ

ăïí em tûơ biïịt thò hún

Em súơ nhûông lúđi hoa myô

mađ ăúđi thò laơi giaên ăún

Ăaô ýu nhau thò duđ ñt duđ nhiïìu cuông ăaô hiïíu nhau, biïịt ặúơc ăöi chuât vïì nhau Nhûông ýịu töị ăïí lađm nïn sûơ hiïíu nhau íịy khöng phaêi thïí hiïơn bùìng lúđi, bùìng ngön ngûô, tûâc lađ caâi hiïín ngön böơc löơ ra bïn ngoađi mađ cöịt ýịu phaêi thöng qua sûơ caêm nhíơn vïì nhau bùìng giaâc quan bïn trong (lađ sûơ nhíơn thûâc tûơ giaâc):

"Ăïí em tûơ biïịt thò hún" Nhûông lúđi hoa myô, nhûông lúđi coâ caânh chó ru nguê ặúơc con ngûúđi trong giíy laât trong khi phíìn lúân cuöơc ăúđi con ngûúđi lađ thûâc, lađ víơn ăöơng Caâi hònh thûâc hoa myô bïn ngoađi chó nhû böng hoa khoaâc tíịm aâo mađu rûơc rúô mađ laơi vö hûúng, duơ ong bûúâm ăïịn nhûng chùỉng thïí giûô ặúơc ong bûúâm Caâi ong bûúâm cíìn khöng phaêi úê mađu sùưc mađ úê phíìn nhuyơ ngoơt ngađo Caâi lađm nïn tònh ýu khöng phaêi úê sûơ hoa ngön mađ nhúđ úê veê ăeơp bïn trong cuêa tím höìn- lađ caâi cöịt tuyê lađm nïn sûơ hoađ húơp ăöìng ăiïơu Cuông nhû:

Muđa xuín coâ noâi gò ăíu

mađ laâ, mađ chöìi cûâ biïịc

Mađ hoa cûâ tûúi thùưm thiïịt

mađ trúđi cûâ thùm thùỉm xanh

Böịn cíu thú lađ möơt khoaêng lùơng cuêa tím höìn, lađ phuât giíy tônh laơi tûđ trong síu thùỉm ăïí nhíơn thûâc chín lyâ cuöơc söịng Muđa xuín lađ biïíu hiïơn cuêa thúđi gian Sûơ thïí hiïơn mang tñnh chíịt ắnh hònh nïn muđa xuín úê ăíy khöng phaêi lađ nhûông thuöơc tñnh cuêa thúđi gian mađ laơi úê khöng gian Khöng gian lađm nïn muđa xuín qua sùưc xanh biïng biïịc cuêa laâ, cuêa chöìi, qua veê tûúi thùưm nhuíìn nhuyơ cuêa hoa, qua mađu xanh thùm thùỉm cuêa bíìu trúđi Líịy khöng gian ăïí ắnh hònh nïn

thúđi gian, lađm nïn möơt muđa trong nùm Víơy líịy gò ăïí ắnh hònh nïn tònh ýu? Böịn cíu thú cuöịi ăaô lađm roô ăiïìu nađy:

Ăûđng noâi gò thïm nheâ anh

chuâng mònh bïn nhau tin cíơy

Tònh ýu nhû muđa xuín íịy

lùơng thíìm tûúi töịt cho nhau

Coâ thïí thíịy ngûúđi con gaâi úê ăíy mang möơt tím höìn nhaơy caêm vađ ríịt síu sùưc, ăùìm thùưm tònh caêm vađ lyâ trñ phín minh Traâi tim cö thò thíìm nhùưn nhuê vúâi ngûúđi ýu bùìng sûơ rung caêm nheơ nhađng, tha thiïịt Tònh ýu cuêa chuâng ta khöng cíìn phaêi diïîn giaêi nhiïìu lúđi, chó cíìn chuâng ta úê bïn nhau bùìng sûơ tin cíơy, bùìng lođng chung thuyê, lùơng thíìm chùm soâc vun veân cho tònh ýu cuêa nhau trúê nïn tûúi töịt Tònh ýu trúê nïn ngûúđi baơn ặúđng vônh viïîn cuêa cuöơc ăúđi hai chuâng ta, níng ăúô cho chuâng ta trong nhûông lûuâc khoâ khùn vađ íu lo cuêa cuöơc söịng Ăíịy múâi lađ ăiïìu lađm nïn yâ nghôa, lađm nïn giaâ trõ cuêa tònh ýu

Nheơ nhađng mađ da diïịt, ăùìm thùưm vađ lùưng síu, bađi thú "Nhùưn nhuê" ăaô caêm hoaâ cho tím höìn möîi ngûúđi trúê vïì vúâi ăuâng nghôa cuêa hai chûô tònh ýu cuông nhû nhûông gò Hilari tûđ thúđi La Maô ăaô nhíơn xeât: "Tònh ýu lađ moân quađ quyâ nhíịt mađ con ngûúđi nhíơn ặúơc cuêa nhau"

”Thïì non nûúâc” cuêa Taên Ăađ

Tiïíu díîn

1 Taên Ăađ tïn khai sinh lađ Nguýîn Khùưc Hiïịu (1889 – 1939) Öng sinh úê lađng Khï Thûúơng, bïn nuâi Taên söng Ăađ, huýơn Bíịt Baơt, tónh Sún Tíy (nay lađ xaô Sún Ăađ, huýơn Ba Vò, tónh Hađ Tíy); nhûng göịc lađ dođng hoơ Nguýîn danh tiïịng triïìu Híơu Lï, úê lađng Kim Luô (lađng Luê), huýơn Thanh Trò, ngoaơi thađnh Hađ Nöơi Taên Ăađ theo nghiïơp khoa cûê, nhûng thi khöng ăöî Kõp vúâi ăííy ặa cuêa thúđi thïị, öng quay sang lađm thú viïịt vùn ăùng baâo "Nöm na phaâ nghiïơp kiïịm ùn xoađng" Taên Ăađ lađ "ngûúđi thûâ nhíịt coâ can ăaêm lađm thi sô"(1) (Xuín Diïơu, 1939), vađ cuông lađ thi sô ăíìu tiïn daâm líịy thi ca lađm nghïì nghiïơp, vađ cam söịng chïịt vúâi nghïì Mađ coâ leô, nhû víơy múâi ăuâng vúâi cöịt caâch Taên Ăađ, vò chó caâi cöịt caâch íịy thöi ăaô "chñnh lađ caâi taâc phíím tuýơt xaêo, möơt bađi thú hay nhíịt" (Lûu Troơng Lû, 1939) Song, ăúđi öng vui ñt buöìn nhiïìu, cađng vïì cuöịi cađng chíơt víơt Coâ ăiïìu, ăaâng quyâ lađ, trûúâc sau Taên Ăađ víîn giûô ặúơc mònh trong saơch

Öng viïịt vađ thađnh cöng úê nhiïìu thïí loaơi; nhûng lađm nïn möơt Taên Ăađ danh tiïịng, trûúâc hïịt lađ thú Nhûông taâc phíím chñnh lađ: Khöịi tònh con (thú, ba tíơp: 1916, 1918, 1932), Cođn chúi (tíơp thú, 1921), Thú Taên Ăađ (tíơp thú, 1925),

Nhađn tûúêng (kiïíu thú vùn xuöi, 1928), Giíịc möơng con (truýơn giaê tûúêng, hai tíơp: 1917, 1927 – 1928), Giíịc möơng lúân (tûơ truýơn kiïíu höìi kñ, 1929), Thïì non nûúâc (tíơp truýơn, 1932), Taên Ăađ vùn tíơp (tíơp húơp thú líîn vùn xuöi, 1932)

"Sinh vađo lûuâc ( ) thú cöí tađn vađ thú kim ăang phöi thai" (Xuín Diïơu, 1939), nhađ thú Taên Ăađ, möơt mùơt lađ ăaơi biïíu xuíịt sùưc cuêa thú ca theo löịi truýìn thöịng höìi ăíìu thïị kó XX; nhûng mùơt khaâc, cuông úê Taên Ăađ ăaô xuíịt hiïơn nhiïìu díịu hiïơu

múâi laơ cuêa thú – nhíịt lađ vïì möơt caâi Töi laông maơn ăang íịp uê, baâo hiïíu chó nay mai noâ seô lađm ặât tung caâi chíơt chöơi lïì lûuíơt cuêa thú löịi cuô Taên Ăađ chñnh lađ cíìu nöịi giûô hai thúđi ăaơi vùn hoơc dín töơc: tûđ trung ăaơi sang hiïơn ăaơi; hoùơc noâi nhû Hoađi Thanh (1941), Taên Ăađ lađ "ngûúđi cuêa hai thïị kó" Trïn vùn ăađn cöng khai bõ thûơc dín Phaâp kiïím duýơt, thú vùn Taên Ăađ víîn íín hiïơn möơt tíịm lođng thùưm thiïịt vúâi ăíịt nûúâc, nhín dín – ăoâ laơi lađ bònh diïơn ăaâng quyâ khaâc mađ höìn thú, ăúđi thú cuêa nhađ thú nuâi Taên söng Ăađ gûêi laơi

2 Bađi thú Thïì non nûúâc ban ăíìu coâ 12 cíu (dođng) luơc baât, ặúơc lađm vađo ăíìu nùm 1920, kïịt quaê chuýịn ăi ăíìu tiïn cuêa nhađ thú theo chiïìu dađi ăíịt nûúâc(2) Ăïịn 1922 öng sûêa laơi vađ viïịt thïm 10 cíu ăïí ặa vađo truýơn ngùưn cuđng tïn(3), lađm möơt tònh tiïịt truýơn Vïì sau, khi cöng böị bađi thú nhû möơt taâc phíím ăöơc líơp (1925, 1938), Taên Ăađ líịy laơi híìu nhû nguýn veơn bađi thú trong truýơn

Nûúâc – non lađ hònh tûúơng thú nhiïìu tíìng nghôa, vađ Thïì non nûúâc lađ bađi thú nhiïìu tíìng yâ nghôa Coâ non nûúâc – thiïn nhiïn vúâi chuýơn võnh caênh (caênh mađ

nhađ thú gùơp trong chuýịn ăi dađi; vađ caênh trong bûâc tranh cuêa truýơn); coâ non nûúâc – tònh ýu ăaô thađnh gioơng ăiïơu riïng khoâ líîn cuêa thú Taên Ăađ (giûôa Taên Ăaê vúâi "nûô sô" nađo ăoâ, nhû nhađ thú thöí löơ trong thû cho baơn; vađ giûôa Vín Anh vúâi öng khaâch, hai nhín víơt truýơn); vađ síu kñn bïn trong chñnh lađ nûúâc non – Töí quöịc vúâi tònh caêm ýu nûúâc cuêa nhađ thú, díîu boâng gioâ nhûng khöng keâm thùưm thiïịt chín thađnh

***

Nûúâc non nùơng möơt lúđi thïì(4),

Nûúâc ăi, ăi maôi khöng vïì cuđng non

Nhúâ lúđi nguýơn nûúâc thïì non,

Nûúâc ăi chûa laơi, non cođn ặâng khöng

Non cao nhûông ngoâng cuđng tröng(5),

Suöịi khö dođng lïơ chúđ mong thaâng ngađy(6)

Xûúng mai möơt nùưm hao gíìy(7),

Toâc míy möơt maâi ăaô ăíìy tuýịt sûúng(8)

Trúđi tíy ngaê boâng tađ dûúng(9),

Cađng phúi veê ngoơc neât vađng phöi pha

Non cao tuöíi víîn chûa giađ,

Non thúđi nhúâ nûúâc, nûúâc mađ qún non!

Duđ cho söng caơn ăaâ mođn(10),

Cođn non cođn nûúâc víîn cođn thïì xûa

Non cao ăaô biïịt hay chûa,

Nûúâc ăi ra bïí laơi mûa vïì nguöìn

Nûúâc non höơi ngöơ cođn lûuön(11),

Baêo cho non chúâ coâ buöìn lađm chi

Nûúâc kia duđ haôy cođn ăi,

Ngađn díu xanh töịt non thò cûâ vui

(2): Trong höìi kñ tûơ truýơn Giíịc möơng lúân, Taên Ăađ viïịt vïì yâ nghôa chuýịn ăi nađy: "Caâi lúơi ñch trong sûơ ăi chúi íịy, ặúơc úê doơc ặúđng vïì phíìn nhiïìu Röơng mùưt nhíơn sún haêi mađ nùơng lođng chuêng töơc giang san Tređo lïn ẳnh Hoađnh Sún mađ tröng quanh ngoađi bïí trong non, coâ hún nhû phuơc dûúâi ăeđn xanh, ăoơc möơt thiïn lûuíơn thuýịt tûơ tön víơy"

(3): Tốm tùỉt truyïån Thïì non nûúác: Vên Anh vưën con nhâ, àậ àểp nïët àểp ngûúâi lẩi biïët chûä, biïët lâm thú, nhûng nghêo Nâng phẫi múã hâng cư àêìu àïí nuưi mể, nuưi thên Tịnh cúâ mưåt ưng khấch túái cûãa hâng vâ nhêån ra vễ àểp têm hưìn cư chuã, hổ thânh tri kĩ vùn chûúng Vên Anh cố bûác tranh Thïì non nûúác lâ "gia bẫo" (cuãa quyá trong nhâ), bên àem ra nhúâ khấch àïì thú Nhịn cẫnh trong tranh, hai ngûúâi liïn ngêm nưëi nhau àïì võnh (khấch múã bưën cêu, Vên Anh nưëi tấm cêu; côn mûúâi cêu sau: Vên Anh lâm hai cêu trïn vâ hai cêu dûúái, khấch lâm sấu cêu giûäa) vâ mûúån lûuưn tïn bûác tranh àùåt cho bâi thú Rưìi hổ chia tay, khưng hển ngây gùåp lẩi, nhûng tịnh tri kĩ hổ giûä mậi bïn nhau Truyïån ba hưìi, bâi thú thuưåc hưìi àêìu

(4): Thïì non nûúác: thïì, mưåt phong tuåc lêu àúâi, lâ lúâi cuãa mưåt ngûúâi vúái mưåt ngûúâi hóåc cuãa nhiïìu ngûúâi vúái nhau, lêëy trúâi àêët, quyã thêìn, hóåc lêëy chđnh lông mịnh lâm chûáng; cuâng giao hển vïì mưåt viïåc, mưåt àiïìu gị àêëy, thûúâng lâ linh thiïng hïå trổng Ngûúâi xûa cố thânh ngûä "thïå hẫi minh sún" ("Àïí lúâi thïå hẫi minh sún" – Truyïån Kiïìu) hóåc "chĩ non thïì biïín" nối viïåc trai gấi yïu nhau lêëy biïín mâ thïì nguyïìn chung thuyã vúái nhau Tẫn Àâ chổn nhan àïì bâi thú nây lâ Thïì non nûúác vúái ba lúáp nghơa vâ ba têìng yá nghơa nhû Tiïíu dêỵn àậ nối (yá 2)

(5): Ngống: trưng mong chúâ àúåi mưåt cấi gị àêëy xa xưi

(6): Bûác tranh trong truyïån ngùỉn Thïì non nûúác vệ trấi nuái, mâ "trïn nuái thúâi nhû mêy nhû tuyïët, nhû mêëy cêy mai giâ, nhû bống tâ dûúng, àïìu lâ àïí tẫ cấi tịnh cẫnh thï thẫm ( ) cấi tịnh thûúng nhúá cuãa dậy nuái ( ) cẫm nưỵi tang thûúng", vïì "mưåt ngân dêu úã chên nuái nây, yá tûác lâ sưng nûúác khi xûa mâ tang thûúng àậ biïën àưíi" Àố lâ bûác tranh non nûúác tang thûúng, bûác tranh vïì cấi tân khưëc cuãa sûå "bïí dêu" (thûúng hẫi biïën vi tang àiïìn, biïín xanh biïën thânh ruưång dêu)

(7): Xûúng mai: cêy mai vưën gêìy, mẫnh; thêím mơ xûa thûúâng vđ vúái dấng ngûúâi con gấi àểp

(8): Tuyïët sûúng: xûa duâng àïí nối vïì sûác tân phấ ghï gúám cuãa thúâi gian àưëi vúái con ngûúâi, tuưíi trễ

(9): Tâ dûúng: mùåt trúâi xïë chiïìu (ngẫ vïì phûúng têy)

(10): Söng caơn ăaâ mođn: thađnh ngûô, noâi vïì sûơ hao mođn thay ăöíi úê nhûông caâi tûúêng ăíu khöng thïí thay ăöíi hao mođn Liïìn maơch vúâi cíu thú sau, coâ yâ so saânh lađm nöíi lïn sûơ bïìn vûông cuêa thïì xûa giûôa non vađ nûúâc

(11): Höơi ngöơ: gùơp gúô, sum hoơp sau nhûông ngađy xa caâch, ngoâng tröng

Phín tñch vađ bònh giaêng

1 Gheâp nuâi Taên, söng Ăađ lađm buât danh ăïí trûúâc taâc caê möơt ăúđi trïn coôi tríìn ai nađy, dûúđng nhû trong Taên Ăađ ăaô coâ Thïì non nûúâc Öng ăaô tûơ tòm ăïịn caâi buât hiïơu thuöơc vïì non – nûúâc nađy, hay nûúâc – non ăaô tûơ tòm ăïịn thi sô nhû möơt heơn hođ, möơt duýn nghiïơp? Thíơt khoâ mađ noâi cho cuđng Chó biïịt rùìng nûúâc – non ăaô thûơc sûơ lađ möơt aâm aênh lúân trong suöịt caê ăúđi vùn cuêa thi sô Bíịt cûâ ngûúđi nađo ăoơc Taên Ăađ cuông coâ thïí thíịy hònh tûúơng non – nûúâc trúê ăi trúê laơi trong vùn chûúng cuêa thi sô nhû möơt maơch nguöìn cûâ tuön chaêy khi thò chûâa chan ađo aơt, khi thò ím thíìm len líịn vađo biïịt bao thi ăïì, thi tûâ, thi caêm cuêa thi nhín Maơch nguöìn íịy cuông ăaô ăem vïì cho Taên Ăađ nhiïìu aâng thi ca hađo hoa phong nhaô, thanh tuâ

Thûơc ra, úê thúđi Taên Ăađ, non – nûúâc cuông lađ möơt hònh tûúơng, möơt biïíu tûúơng coâ möơt sûâc aâm aênh ăùơc biïơt ăöịi vúâi vùn chûúng nûúâc nhađ, nhíịt lađ thú ca ÍỊy lađ thúđi mađ Chiïu höìn nûúâc ăaô trúê thađnh möơt nguöìn caêm hûâng da diïịt ăöịi vúâi moơi cíy buât coâ tím huýịt vúâi non söng Ngûúđi thò noâi löịi hö hađo thöịng thiïịt, keê thò duđng löịi chíơp chúđn boâng gioâ xa xöi Búêi bíịy giúđ giang sún Töí quöịc ta ăang

úê trong caênh ngöơ míịt chuê quýìn Tuy víơy, cuông ñt ngûúđi coâ ặúơc tiïịng noâi vùn chûúng nhû Taên Ăađ

Coâ trong mònh caê möơt tím höìn dađo daơt phong tònh, caê möơt tíịm lođng thiïịt tha vúâi Ăíịt nûúâc, tiïịng thú Taên Ăađ nhû möơt baên húơp ca cuêa caê hai beđ íịy Noâ cûâ díơp dòu, lûuâc ăuöíi nhau, quýơn líịy nhau, coâ lûuâc chuýín hoaâ sang nhau, mađ thûúđng khi hoađ nhíơp hùỉn vađo nhau Vađ thíơt kò laơ, ăiïím heơn thïì cuêa caê hai tiïịng lođng íịy ăaô ăùơt vađo hònh tûúơng non – nûúâc Chùỉng phaêi thïị sao? Non – nûúâc vûđa lađ möơt hònh tûúơng cuêa lođng ýu nûúâc, vûđa lađ biïíu tûúơng cuêa tònh ýu

ăöi lûâa Cho nïn, khi hai tiïịng non – nûúâc cíịt lïn tûđ höìn thú Taên Ăađ, ngûúđi ta thíịy ăoâ lađ lúđi ăöìng voơng cuêa nhûông gò thùỉm síu trong tím thûâc cuêa thi nhín

Thïị ăíịy, Thïì non nûúâc ăíu chó lađ saên phíím tûđ cuöơc tao ngöơ cuêa möơt ăöi trai gaâi phong tònh trong truýơn ngùưn cuđng tïn Thïì non nûúâc trûúâc hïịt lađ

ặâa con tinh thíìn ra ăúđi tûđ cuöơc giao duýn tiïìn ắnh kia trong höìn thú cuêa thi

sô Viïơc sinh thađnh íịy dûúđng nhû lađ tíịt ýịu!

2 Thïì non nûúâc chađo ăúđi túâi hai líìn Líìn ăíìu lađ möơt bađi thú leê, líìn hai löìng gheâp vúâi möơt truýơn ngùưn Riïng viïơc ăïịn vúâi cuöơc ăúđi möơt caâch ăùơc biïơt nhû thïị, ăuê thíịy Thïì non nûúâc coâ möơt yâ nghôa thïị nađo ăöịi vúâi tû tûúêng Taên Ăađ Ăuâng lađ bađi thú coâ túâi ba lúâp nghôa Ba lúâp nghôa íịy giao nhau, nhûng phíìn chñnh lađ chöìng lïn nhau Ba lúâp yâ tûúêng tûúng ûâng vúâi ba lúâp yâ nghôa cuêa hònh

tûúơng non nûúâc Nïịu khöng coâ truýơn ngùưn Thïì non nûúâc kïí laơi tònh tiïịt ngûúđi khaâch lađng chúi vađ cö ăađo Vín Anh cuđng võnh möơt bûâc tranh sún thuyê coâ tïn lađ

Thïì non nûúâc, thò ngûúđi ăoơc thú víîn cûâ thíịy lúâp nghôa thûâ nhíịt cuêa bađi thú lađ taâi hiïơn veê ăeơp thú ca cuêa möơt caênh thiïn nhiïn sún thuyê Coâ thïí thíịy trong thú nhûông neât veô theo löịi taê thûơc khaâ löơng líîy:

Trúđi tíy ngaê boâng tađ dûúng,

Cađng phúi veê ngoơc neât vađng phöi pha

Lađ möơt thi sô tûđng ặúơc ăađo lûuýơn trong nïìn giaâo duơc theo loaơi hònh trung ăaơi, tûđng theo ăođi vùn chûúng cûê tûê, Taên Ăađ chûa thoaât hùỉn hïơ thöịng thi phaâp trung ăaơi Cíu thú veô hònh aênh nuâi non nađy víîn duđng nhûông víơt liïơu quen thuöơc cuêa trung ăaơi vúâi nhûông "boâng tađ dûúng", "veê ngoơc neât vađng", vúâi löịi ûúâc lïơ, caâch ăiïơu cöí ăiïín Ăíy lađ nhûông thûâ mađ thi sô ngúô chó lađ y phuơc Taên Ăađ muöịn truât boê, nhûng noâ thûơc lađ möơt thûâ vođng kim cö xiïịt chùơt lïn nhûông tung phaâ tûơ do cuêa thú Taên Ăađ khiïịn cho sûơ bûât phaâ cuêa höìn thú bõ aâch tùưc búêi thi phaâp Vađ coâ leô ăoâ cuông lađ ăiïìu dô nhiïn Thi phaâp trung ăaơi víîn cöị giađnh líịy möơt nûêa Taên Ăađ, khöng cho öng vûúơt thoaât ăïí sang hùỉn búđ hiïơn ăaơi, ăïí öng chó lađ möơt cíy cíìu nöịi giûôa ăöi búđ mađ thöi

Nhûng lúâp nghôa taê thûơc chó lađ xuíịt phaât ăiïím Noâ ăem laơi cho bađi thú nhûông hònh thïí söịng ăöơng ñt nhiïìu mang tñnh trûơc quan, lađm cho ngûúđi ăoơc coâ thïí coâ ặúơc nhûông rung ăöơng thíím mô trûơc tiïịp Trûúâc mùưt ngûúđi ăoơc hiïơn lïn möơt caênh trñ cuơ thïí coâ khöng gian thûơc vađ thúđi gian thûơc caêm nhíơn ặúơc bùìng giaâc quan Dûúđng nhû möơt bađi thú mađ thiïịu ăi ăiïìu ăoâ thò duđ noâ coâ nhûông íín yâ síu xa ăïịn míịy, tíìm voâc tû tûúêng cao siïu ăïịn ăíu cuông seô rúi vađo trûđu tûúơng Mađ trûđu tûúơng thuíìn tuyâ lađ chöî chïịt cuêa thú Vò víơy, hònh tûúơng trûơc quan lađm nïn hònh hađi cuêa thú, lađm tiïìn ăïì khöng thïí thiïịu cho sûơ thùng hoa cuêa tû tûúêng thú

3 Cöịt loôi cuêa cíịu truâc bađi thú víîn lađ cuöơc ăöịi thoaơi giûôa non vađ nûúâc

Caê non vađ nûúâc ăïìu "tranh thuê" phö diïîn tím tònh cho nïn yâ nghôa taê thûơc bõ múđ

ăi vađ caâc lúâp nghôa boâng coâ xu hûúâng tröìi lïn bònh diïơn thûâ nhíịt Coâ nghôa lađ úê ăíy caênh non nûúâc bõ múđ ăi trûúâc tònh non – nûúâc Vò thïị bađi thú ăaô ăi síu vađo ắa haơt cuêa nghôa boâng ngay tûđ ăíìu, vađ nhíịt lađ khi non vađ nûúâc laơi biïịt cíịt lïn nhûông tiïịng noâi trûơc tiïịp bađy toê

Víơy lađ coâ möơt ăöi trai gaâi "naâu mònh" trong non vađ nûúâc Caâi tònh huöịng naêy sinh cuöơc ăöịi thoaơi nađy lađ caênh díu bïí Bûâc tranh sún thuyê, nhûng chó coâ sún khöng coâ thuyê Noâi ăuâng hún, sún thò víîn cođn ăoâ, nhûng thuyê ăaô ra

ăi – dûúâi chín nuâi coâ rùơng díu xanh töịt, qua ăoâ ngûúđi ăoơc coâ thïí hònh dung trûúâc kia lađ biïín xanh (nûúâc) theo lûuíơt "thûúng haêi biïịn vi tang ăiïìn" Thađnh thûê bûâc tranh khöng veô nûúâc mađ víîn coâ nûúâc víơy Theo caâi logic nöơi taơi cuêa hònh tûúơng, caênh ăöíi thay díu bïí trong thiïn nhiïn ăaô trúê thađnh caênh biïơt li lûu laơc cuêa tònh ýu ăöi lûâa Ăíy lađ chöî ăïí Taên Ăađ bùưc nhõp cíìu nöịi caâc lúâp nghôa vúâi nhau Thò hiïơn taơi lađ díu bïí Caê thiïn nhiïn, caê ăöi lûâa, caê nûúâc non ăïìu trong cún díu bïí Hiïơn taơi, thûơc taơi díu bïí kia ăaô chia lóa tíịt caê

Vađ nuâi ăaô thađnh nuâi tûúng tû Dûơa vađo nhûông sûơ víơt ặúơc mö taê trong bûâc tranh, Taên Ăađ ăaô khöng dûđng laơi úê viïơc võnh laơi bûâc tranh möơt caâch maây moâc, mađ taâi taơo thađnh hònh tûúơng nuâi – tûúng – tû trong daâng neât cuêa möơt nađng

cö phuơ:

Non cao nhûông ngoâng cuđng tröng,

Suöịi khö dođng lïơ chúđ mong thaâng ngađy

Xûúng mai möơt nùưm hao gíìy,

Toâc míy möơt maâi ăaô ăíìy tuýịt sûúng

Moêi mođn trong tûúng tû, con ngûúđi ta coâ thïí bõ hao gíìy thín xaâc Nïn chñnh sûơ hao gíìy vïì thín xaâc lađ möơt bùìng chûâng söịng cuêa nöîi tûúng tû Ngađy xûa Trûúng Cûêu Linh ăaô viïịt:

Nhúâ chađng nhû maênh trùng ăíìy,

Ăïm ăïm víìng saâng hao gíìy ăïm ăïm

(Lúđi dõch cuêa Ngö Tíịt Töị)

ÚÊ ăíy cuông víơy, nuâi tûúng tû ặúơc mö taê nhû möơt hònh aênh mađ neât nađo cuông hû hao, gíìy mođn, tađn taơ ăi Nhúâ thûúng ăaô lađm nhan sùưc phöi pha theo ngađy thaâng Tuy hao gíìy nhûng non víîn khöng hïì ăöíi thay, lođng víîn chung tònh, son sùưt:

Duđ cho söng caơn ăaâ mođn,

Cođn non cođn nûúâc haôy cođn thïì xûa

Coâ thïí noâi toađn böơ phíìn íịy lađ lúđi cuêa non Khöng phaêi non ăang tûơ hoaơ vïì caâi daâng voâc hònh hađi cuêa mònh mađ ăang tûơ tònh, ăang phö diïîn caâi tònh nhúâ thûúng, chung thuyê cuêa mònh

4 Lúđi cuêa nûúâc cuông ríịt mûơc thuêy chung Möîi lúđi lađ möơt sûơ khùỉng ắnh ăinh ninh, trûúâc sau nhû möơt Möîi lúđi cuêa nûúâc ăïìu dûơa vađo quy lûuíơt vônh viïîn cuêa tûơ nhiïn, ăïìu taơc vađo söng nuâi

Non cao ăaô biïịt hay chûa,

Nûúâc ăi ra bïí laơi mûa vïì nguöìn

Nghòn nùm giao ûúâc kïịt ăöi,

Non non nûúâc nûúâc khöng nguöi lúđi thïì

Hai chûô non nûúâc bùưt ăíìu tûđ cíu ăíìu tiïn cuêa bađi thú cûâ lûuâc chia taâch

thađnh non, nûúâc coâ lûuâc chíơp vađo nhau Nhûng chûa lûuâc nađo coâ ặúơc sûơ quíịn quyât, xoùưn xuyât, haơnh phuâc trađn ngíơp nhû úê cíu cuöịi cuđng nađy Chûô nghôa trong

bađn tay Taên Ăađ ăíu phaêi lađ nhûông kïịt húơp vö tònh?

Caê non vađ nûúâc ăïìu khùỉng ắnh ăinh ninh: söng caơn ăaâ mođn, víơt ăöíi sao dúđi nhûng thïì xûa thò quýịt khöng maêy may di dõch Trûúâc caênh thïị gian biïịn caêi, möơt lúđi thïì ăinh ninh íịy coâ thïí lađm niïìm tin duy nhíịt cuêa nûúâc non Trong caâi biïịn nhíịt thúđi khùỉng ắnh caâi bíịt biïịn ăúđi ăúđi, chùỉng phaêi ăoâ chñnh lađ

tû tûúêng cöịt loôi cuêa Thïì non nûúâc chùng?

5 Lúâp nghôa thûâ ba ặúơc suy ra tûđ ăoâ lađ víịn ăïì chuê quýìn cuêa ăíịt nûúâc Coâ thïí nhíịt thúđi ăíịt nûúâc bõ míịt chuê quýìn Nhûng chuê quýìn röìi seô trúê vïì, ăoâ lađ möơt niïìm tin ăinh ninh, möơt chín lñ vônh viïîn Hiïơn taơi lađ ngùưn nguêi,

vađ seô kïịt thuâc Nûúâc seô trúê vïì trong "Nghòn nùm giao ûúâc kïịt ăöi", khöng chó nhû thûơc hiïơn möơt lúđi thïì, mađ nûúâc seô trúê vïì nhû möơt quy lûuíơt, möơt leô söịng cuêa

Nûúâc – Non

Trong hoađn caênh ặúng thúđi, viïịt vïì Ăíịt nûúâc, díìu sao víîn cûâ lađ möơt viïơc maơo hiïím Taên Ăađ ăaô phaêi duđng ăïịn möơt chuýơn phong tònh ăïí khoaâc lïn caâi tû tûúêng síu xa cuêa bađi thú Ăiïìu 1ñ thuâ lađ caê phong tònh vađ ýu nûúâc ăïìu lađ nhûông lûuöìng tònh caêm döìi dađo trong höìn thú Taên Ăađ, nïn noâ múâi quýơn laơi thađnh möơt bađi thú nhuíìn nhuýîn nhû víơy

Coâ thïí thíịy non nûúâc lađ biïíu tûúơng ặúơc duđng phöí biïịn trong thú ca thúđi nađy Vïì sau, chuâng ta thíịy viïịt vïì Töí quöịc, thú ca hay duđng trûơc tiïịp biïíu tûúơng ăíịt nûúâc Phaêi chùng caêm xuâc thiïn nhiïn úê caê hai biïíu tûúơng nhû nhau, cođn caêm xuâc phong tònh trong non nûúâc ăíơm ăađ hún, trong khi ăoâ caêm xuâc chñnh trõ trong ăíịt nûúâc trûơc tiïịp hún? Díîu sao trong thú ca (úê cíịp ăöơ hònh

tûúơng bao truđm töíng quaât chûâ khöng noâi cíịp ăöơ tûđ) tûđ non nûúâc ăïịn ăíịt nûúâc, dûúđng nhû víîn lađ hai chùơng ặúđng!

Nguöìn:

1 NGUÝÎN ẰNH CHUÂ – TRÍÌN HÛÔU TAÂ (chuê biïn),

Vùn hoơc 11 (tíơp 1), NXB Giaâo Duơc, 2001, tr 100 – 103

2 NGUÝÎN ĂÙNG MAƠNH (chuê biïn), Phín tñch – bònh giaêng taâc phíím vùn hoơc 11, NXB Giaâo Duơc, 2001, tr 76 – 81

Töịng biïơt hađnh cuêa Thím T í m

Tiïíu díîn

Thím Tím (12-5-1917 – 18-8-1950) tïn khai sinh lađ Nguýîn Tuíịn Trònh, sinh taơi thõ xaô Haêi Dûúng (nay lađ thađnh phöị Haêi Dûúng, tónh Haêi Dûúng) trong möơt gia ằnh nhađ giaâo ngheđo Khoaêng nùm 1938, Thím Tím cuđng gia ằnh lïn Hađ Nöơi kiïịm söịng bùìng nghïì veô tranh vađ bùưt ăíìu lađm thú, viïịt vùn (kõch, truýơn ngùưn, truýơn dađi) Thím Tím viïịt khöng nhiïìu nhûng saâng taâc nađo cuông ăöơc ăaâo, mang díịu íịn riïng Ăùơc biïơt ăöơc giaê thñch thú Thím Tím vò caâi húi thú tríìm huđng, bi traâng

Sau Caâch maơng thaâng Taâm, Thím Tím hùng haâi hoaơt ăöơng vùn nghïơ caâch maơng, vađ khi nöí ra cuöơc khaâng chiïịn toađn quöịc, Thím Tím gia nhíơp böơ ăöơi, lađm thû kñ toađ soaơn baâo Vïơ quöịc quín Trïn ặúđng hađnh quín ăi chiïịn dõch Cao - Bùưc - Laơng, Thím Tím ngaô bïơnh nùơng qua ăúđi

Töịng biïơt hađnh(1) lađ möơt bađi thú ríịt nöíi tiïịng Möơt söị baơn cuô cuêa Thím Tím cho biïịt Thím Tím lađm bađi thú nađy ăïí tiïîn möơt ngûúđi baơn ăi chiïịn

khu

***

Ăûa ngûúđi, ta khöng ặa qua söng(2),

Sao coâ tiïịng soâng úê trong lođng?

Boâng chiïìu khöng thùưm, khöng vađng voơt,

Sao ăíìy hoađng hön trong mùưt trong?

Ăûa ngûúđi, ta chó ặa ngûúđi íịy,

Möơt giaô(3) gia ằnh, möơt dûêng dûng

- Li khaâch(4)! Li khaâch! Con ặúđng nhoê,

Chñ nhúân chûa vïì bađn tay khöng,

Thò khöng bao giúđ noâi trúê laơi!

Ba nùm, meơ giađ cuông ặđng mong

Ta biïịt ngûúđi buöìn chiïìu höm trûúâc:

Bíy giúđ muđa haơ sen núê nöịt,

Möơt chõ, hai chõ, cuđng nhû sen,

Khuýn nöịt em trai dođng lïơ soât

Ta biïịt ngûúđi buöìn saâng höm nay:

Giúđi chûa muđa thu, tûúi lùưm thay,

Em nhoê ngíy thú, ăöi mùưt biïịc,

Goâi trođn thûúng tiïịc chiïịc khùn tay

Ngûúđi ăi? ÛĐ nhó, ngûúđi ăi thûơc!

Meơ thađ coi nhû chiïịc laâ bay,

Chõ thađ coi nhû lađ haơt buơi,

Em thađ coi nhû húi rûúơu say

(Thi nhín Viïơt Nam, Höơi Nghiïn cûâu vađ Giaêng daơy vùn hoơc Thađnh phöị Höì Chñ Minh, NXB Vùn hoơc, taâi baên, 1988)

Chuâ thñch

(1) Hađnh: möơt thïí thú Trung Quöịc cöí, viïịt khaâ tûơ do, phoâng khoaâng

Vúâi caâc nhađ thú Thím Tím, Nguýîn Bñnh, caâc bađi hađnh thûúđng ặúơc sûê duơng

ăïí diïîn taê möơt tím traơng bi phíîn, bi huđng (vñ duơ: Töịng biïơt hađnh, Hađnh phûúng nam, Voơng nhín hađnh)

(2) Khöng ặa qua söng: Thím Tím gúơi laơi ăiïín tñch Kinh Kha, ngûúđi

kiïịm khaâch thúđi Chiïịn quöịc Kinh Kha tûơ nguýơn ăi hađnh thñch vua Tíìn Thuyê Hoađng ăïí trûđ khûê möơt tïn baơo chuâa Nhûông ngûúđi ặa tiïîn Kinh Kha ngím cíu

thú: "Gioâ ằu hiu söng Dõch laơnh lûuđng ghï, Traâng sô möơt ăi khöng trúê vïì" vađ khaêng khaâi vûúơt söng Nhûng viïơc hađnh thñch khöng thađnh, Kinh Kha bõ bùm

naât thíy úê trong cung cuêa Tíìn Thuyê Hoađng

(3) Giaô: tûđ giaô

(4) Li khaâch: ngûúđi ra ăi

Phín tñch vađ bònh giaêng

1 Võ trñ cuêa Thím Tím ăöịi vúâi thú múâi coâ caâi gò na naâ nhû Thöi Hiïơu

ăöịi vúâi thú Ăûúđng Nïịu choơn mûúđi nhađ thú Ăûúđng lúân nhíịt, chûa chùưc ăaô coâ Thöi Hiïơu, nhûng nïịu choơn mûúđi bađi thú Ăûúđng hay nhíịt khöng thïí khöng coâ Hoađng Haơc líu Víng, kïí tïn mûúđi nhađ thú múâi lúân nhíịt khöng chùưc coâ Thím Tím, nhûng choơn mûúđi bađi thú hay nhíịt khoâ coâ thïí boê qua Töịng biïơt hađnh Thi phíím lađ sûơ thùng hoa ăöơt xuíịt cuêa ngođi buât Thím Tím

Bađi thú mang trong mònh "chuât bíng khuíng khoâ hiïíu cuêa thúđi ăaơi" ăuâng nhû caêm nhíơn cuêa Hoađi Thanh Nhûng bađi thú cuông coâ caâi khoâ hiïíu riïng

cuêa noâ Chaê thïị mađ, thúđi ăaơi thú múâi qua ăi ăaô giađ nûêa thïị kó röìi, Töịng biïơt hađnh víîn cûâ gíy khoâ hiïíu cho thúđi ăaơi nađy Cuöơc tranh lûuíơn trïn baâo Giaâo duơc

vađ thúđi ăaơi vađ baâo Vùn nghïơ nhûông nùm 1992 - 1993 chùỉng phaêi lađ nhûông "bíng khuíng khoâ hiïíu" thïị sao! Bùn khoùn hađng ăíìu cuêa cuöơc lûuíơn chiïịn íịy lađ

"Ngûúđi ra ăi lađ ai?" Nhûông ngûúđi dûơa vađo hoađn caênh ra ăúđi thò khùng khùng rùìng: ăoâ lađ ngûúđi chiïịn sô caâch maơng ăang "giaô gia ằnh" lïn chiïịn khu (Nghô cuông laơ Hiïíu thïị lađ hoađn toađn duđng ngoađi ăïí hiïíu trong, ăaô ăađnh, mađ saâng taơo thú ăíu phaêi trûơc tiïịp thïị! Sûơ kiïơn ngoađi ăúđi ăi vađo höìn taâc giaê ăïí trúê thađnh hònh tûúơng cođn phaêi qua nhiïìu "böơ loơc" lùưm: nađo caêm quan riïng, nađo khuön míîu riïng, nađo chíịt liïơu riïng nûôa

Thïị cho nïn trong bađi Ngađy vïì, Chñnh Hûôu viïịt vïì nhûông chiïịn sô Trung ăoađn Thuê ăö, mađ hònh tûúơng thú víîn cûâ lađ nhûông chinh phu, trûúơng phu kiïíu trung ăaơi ăoâ thöi!) Nhûông ngûúđi chó cùn cûâ vađo vùn baên thò nhíịt quýịt rùìng ăíy

chó lađ möơt trang nam nhi mang chñ lúân Coâ leô hiïíu nhû thïị lađ ăuâng mûâc Búêi trong bađi thú, khöng coâ bíịt cûâ chi tiïịt nađo ăuê lađm cùn cûâ khùỉng ắnh ăíy lađ chiïịn sô caâch maơng Vaê chùng, viïơc ngûúđi ra ăi coâ phaêi lađ chiïịn sô caâch maơng hay khöng, khöng míịy quan troơng Thíơm chñ noâ khöng hïì quýịt ắnh maêy may ăïịn chíịt lûúơng nghïơ thuíơt cuêa thú ca Caâi quýịt ắnh víîn lađ tònh ngûúđi trong tiïîn biïơt chia li ặúơc thïí hiïơn úê ăíy coâ síu sùưc khöng, chín thađnh khöng, múâi meê khöng Röìi ngûúđi ta cuông bùn khoùn vïì "hoađng hön trong mùưt ai?" Ngûúđi ăi hay keê úê? Ngay caê ba cíu cuöịi cuđng "Meơ thađ coi , Chõ thađ coi , Em thađ coi "

lađ thïị nađo? Nhûông ngûúđi thín lađ chuê thïí hay ăöịi tûúơng cuêa "thađ coi"? Ăïịn nay, nöîi "bíng khuíng khoâ hiïíu" dûúđng nhû víîn cođn nguýn ăoâ

2 Ngûúđi ra ăi lađ ai? Cíu hoêi víîn ríịt cíìn lúđi ăaâp Nhûng khöng phaêi lađ ăùơt anh ta vađo tíìng lúâp, thađnh phíìn xaô höơi nađo, mađ lađ xaâc ắnh truâng nöơi dung thíím mô cuêa hònh tûúơng "li khaâch" Búêi ăiïìu nađy dûúđng nhû quýịt ắnh ăïịn gioơng bi phíîn ríịt ăùơc sùưc cuêa bađi thú, cuông nhû caâc bñ íín khaâc cuêa noâ

Nhû caâi tïn cuêa thi phíím, Töịng biïơt hađnh viïịt vïì möơt cuöơc chia li, tiïîn biïơt Ăïì tađi khöng múâi Víơy mađ víîn cûâ ăöơc ăaâo Trûúâc hïịt, coâ leô búêi ăíy lađ möơt

cuöơc chia tay ngang traâi vađ ăíìy uíín khuâc Noâ vûđa tiïu biïíu cho thúđi ăaơi íịy, vûđa

coâ tñnh caâch muön thuúê

Ngûúđi ra ăi coâ möơt gia caênh thíơt nùơng nïì: meơ giađ, hai chõ lûuöịng tuöíi muöơn chöìng, em cođn beâ thú Lađ con trai lúân, anh phaêi úê nhađ ăïí phuơng dûúông meơ, ăïí chùm soâc chõ, ăïí baêo ban em thò múâi thuíơn caênh, múâi lađm trođn böín phíơn Nhûng anh laơi lađ möơt trang nam nhi mang chñ lúân, öm möơng lúân, mú möơt

nghiïơp lúân Thïị lađ anh rúi vađo tònh thïị giùìng co giûôa böín phíơn vađ khaât voơng Noâi möơt caâch khaâc lađ sûơ giùìng xeâ giûôa tònh vađ chñ Khaât voơng giuơc anh lïn ặúđng, böín phíơn nñu anh úê nhađ Nïịu nhû anh chó coâ möơt trong hai phíím chíịt ăoâ

thöi, hùỉn lađ khöng ăau khöí Ăùìng nađy chñ thò lúân, mađ tònh laơi nùơng Chùỉng phaêi míu thuíîn nöơi tím nađy coâ tñnh caâch muön thuúê ăöịi vúâi möơt trang nam nhi ăoâ û? Anh víîn phaêi ăi, khöng thïí khaâc Ăïí coâ thïí ra ăi, anh phaêi tûơ lađm rùưn lođng mònh laơi, phaêi duđng caê yâ chñ vađ lñ trñ ăïí dùìn lođng, ăïí cûúông chïị tònh caêm Anh phaêi quýịt lođng dûêng dûng, dûât khoaât tûđ giaô tûđ:

Ăûa ngûúđi, ta chó ặa ngûúđi íịy,

Möơt giaô gia ằnh, möơt dûêng dûng

Ăoâ khöng chó lađ chuýơn ăoâng vai Ăoâ dûúđng nhû cođn lađ möơt nöî lûơc cuêa

yâ chñ ăïí kòm neân tònh caêm nûôa Búêi chia tay lađ lûuâc lođng ngûúđi ta dïî mïìm ýịu nhíịt Nhûông ngûúđi thín coâ leô chó thíịy veê bïì ngoađi, hùỉn ăaô nghô rùìng anh lađ keê

vö tònh, vö tím, baơc beôo Duy chó coâ möơt ngûúđi hiïíu roô buơng anh Ngûúđi íịy lađ tri kó cuêa anh, vađ xem ra cuông lađ möơt trang nam nhi mang chñ lúân Ngûúđi íịy lađ taâc giaê Taâc giaê seô "bíơt mñ" cuđng ta:

- Ta biïịt ngûúđi buöìn chiïìu höm trûúâc

- Ta biïịt ngûúđi buöìn saâng höm nay

Cuöơc chia tay nađy khiïịn ngûúđi buöìn lùưm Cho ăïịn tíơn lûuâc ăi, ngûúđi víîn buöìn, duđ rùìng ngûúđi cöị tònh che giûô:

Boâng chiïìu khöng thùưm, khöng vađng voơt,

Sao ăíìy hoađng hön trong mùưt trong?

Thò ra anh víîn lađ ngûúđi ríịt nùơng tònh Khöng nùơng tònh sao coâ thïí buöìn

da diïịt ăïịn víơy!

Ăiïìu uíín khuâc lađ úê chöî nađy ăíy! Con ngûúđi anh hiïơn ra thađnh möơt sûơ tûúng phaên giûôa bïì ngoađi vađ bïn trong Ngoađi, thò dûêng dûng, laơnh lûuđng, kiïu

baơc; trong, thò quýịn lûuýịn, ngíơm nguđi, buöìn baô Ngûúđi thiïịu caêm thöng chó

thíịy bïì ngoađi, ngûúđi tri kó thò cûâ thíịu tûđ gan ruöơt mađ ra

3 Tíịt caê nhûông uíín khuâc, traâi ngang kia dûúđng nhû ăaô hiïơn ra ngay tûđ

khöí múê ăíìu Vađ ăíy cuông lađ khöí thú hay hún caê:

Ăûa ngûúđi, ta khöng ặa qua söng,

Sao coâ tiïịng soâng úê trong lođng?

Boâng chiïìu khöng thùưm, khöng vađng voơt,

Sao ăíìy hoađng hön trong mùưt trong?

Cùơp tûđ xûng hö úê ăíy ăaô khiïịn ngûúđi ta chuâ yâ Thíơt khoâ thay bùìng möơt cùơp nađo khaâc "Ta - Ngûúđi" hađm chûâa möơt khííu khñ Khííu khñ gúơi ra daâng ăiïơu ngang tađng, ngaơo nghïî cuêa hai trang nam nhi cuđng mang chñ lúân vađ nhûông cao voơng Khöí thú nađy dađnh noâi riïng möơt nûêa cuöơc tiïîn ặa: hai ngûúđi baơn, hai

ngûúđi ăađn öng Coâ leô vò thïị mađ noâ ặúơc viïịt ríịt tûúng xûâng Böịn cíu thađnh hai cùơp, hai cíu hoêi, hai nöîi bíng khuíng, bùn khoùn

Hai cíu trïn: nöîi lođng ngûúđi tiïîn, hai cíu dûúâi: tím sûơ ngûúđi ăi khöng böơc löơ theo löịi trûơc tiïịp, mađ tònh caêm ặúơc thïí hiïơn giaân tiïịp thađnh nhûông bùn khoùn, laơ lûuđng - ngûúđi trong cuöơc nhû khöng hiïíu ặúơc ăiïìu gò ăang diïîn ra trong lođng Möîi cùơp cíu ûâng vúâi möơt ngûúđi, ăöịi xûâng vúâi nhau, taơo ra caâi khöng gian riïng cuêa tònh bíìu baơn Chó coâ hoơ lađ hiïíu nhau Lođng ngûúđi tiïîn ặúơc diïîn taê bùìng tiïịng soâng (ím thanh), tònh ngûúđi ăi ặúơc thïí hiïơn bùìng boâng hoađng hön (hònh sùưc) Caê hai ăïìu síu kñn, thíơt phuđ húơp vúâi khñ chíịt nam nhi - nhûông ngûúđi ñt phö bađy, biïíu löơ tònh caêm, mađ thûúđng kiïìm chïị, ăeđ neân tònh caêm cuêa mònh Caâch töí chûâc khöí thú thò theo nguýn tùưc tûúng xûâng, cođn caâch khùưc hoaơ hònh tûúơng thú laơi theo nguýn tùưc tûúng phaên Lúđi thú, hònh aênh thú, tònh thú tuön chaêy khaâ tûơ nhiïn giíịu kñn bïn trong hai cùơp tûúng phaên lúân ÍỊy lađ sûơ

tûúng phaên giûôa ngûúđi vađ caênh, vađ tûúng phaên ngay trong con ngûúđi: giûôa bïì ngoađi vađ bïn trong Caênh thò bònh thûúđng, dûêng dûng (khöng gian, thúđi gian ăïìu

ríịt ăöîi bònh thûúđng - "khöng ặa qua söng", "Boâng chiïìu khöng thùưm, khöng vađng voơt"), khöng hïì coâ taâc ăöơng, can thiïơp gò ăïịn lođng ngûúđi Víơy mađ, nöîi buöìn chia phöi ăïìu coâ ăuê Thïị múâi biïịt lođng ngûúđi quýịt ắnh tíịt caê Dûơng nïn caênh "töịng biïơt" nađy, dûúđng nhû Thím Tím muöịn choơi laơi vúâi ngûúđi xûa Cöí nhín quan niïơm caênh vađ ngûúđi bao giúđ cuông thöịng nhíịt, cuông mang chung möơt tím traơng Cođn úê ăíy khöng thïị Caênh thò vö tònh, cođn ngûúđi thò mang möơt coôi lođng kheâp kñn, cö ăún trûúâc caênh Vađ viïịt "khöng ặa qua söng, Sao coâ tiïịng soâng úê trong lođng?", Thím Tím cođn nhû muöịn choơi laơi vúâi cuöơc tiïîn Kinh Kha nhíơp Tíìn trïn söng Dõch thuúê xûa nûôa! Vò thïị mađ lúđi thú khöng khoêi coâ chuât gioơng ngang tađng! Thûơc ra sûơ tûúng phaên nađy khöng khoâ thíịy Sûơ tûúng phaên ngay trong con ngûúđi khoâ nhíơn thíịy hún! Mađ xem ra noâ tuơ caê úê cíu thûâ tû - cíu kïịt cuêa khöí:

Sao ăíìy hoađng hön trong mùưt trong?

Khöí thú nađy sûê duơng ím "ong", "öng" vúâi míơt ăöơ khaâ dađy (khöng,

söng, soâng, trong, lođng, boâng, khöng, khöng, trong, trong ) Noâ taơo nïn ím

hûúêng cuêa nhûông cún soâng lođng ăíìy xaâo ăöơng, xao xuýịn Nhûng ngoađi viïơc ăoâng goâp cho khöí thú hai ím "ong", "öng" nhû thïị, hai chûô "trong" úê cíu nađy

cođn coâ möơt bñ íín khaâc ÍỊy lađ noâ thïí hiïơn ặúơc sûơ tûúng phaên giûôa bïì ngoađi vađ bïn trong ăíìy uíín khuâc cuêa ngûúđi ăi Bïì ngoađi, anh toê ra dûêng dûng, aânh mùưt

lađm ra trong veo, cûâ thaên nhiïn nhû khöng Nhûng ngûúđi baơn tri kó cuêa anh laơi thíịy roô boâng hoađng hön úê chñnh aânh mùưt trong íịy Anh cöị cûúông chïị tònh caêm, nhûng tònh caêm vöịn tûơ nhiïn, noâ víîn cûâ díng lïn, duđ kñn ăaâo, duđ che giíịu thïị nađo röìi cuông hiïơn ra thöi Víơy lađ chó coâ ăöi mùưt tri kó múâi coâ thïí caêm thöng

ặúơc ăaây síu cuêa ăöi mùưt trong "Trong mùưt trong" thíơt kiïơm lúđi mađ chíịt chûâa nhiïìu dû ba, coâ möơt giaâ trõ taơo hònh, taơo chín dung thíơt tinh tïị

4 Töịng biïơt hađnh vöịn cođn böịn cíu nûôa vađ ăíịy múâi lađ khöí kïịt:

Húi thu ăíìu nuâi giaâ lïn trùng

Cún laơnh chiïìu nao ăöí boâng thíìm

Buöìn úê lûng trúđi nghe ăaô laơi

Tiïịng ăúđi xö ăöơng tiïịng lođng cím

Khi tuýín vađo Thi nhín Viïơt Nam, Hoađi Thanh ăaô quýịt ắnh cùưt boê ăoaơn íịy Thïị lađ Töịng biïơt hađnh ăaô kïịt laơi úê böịn cíu ngheơn ngađo, tûâc tûúêi ăíìy bi phíîn nađy:

Ngûúđi ăi? ÛĐ nhó, ngûúđi ăi thûơc!

Meơ thađ coi nhû chiïịc laâ bay,

Chõ thađ coi nhû lađ haơt buơi,

Em thađ coi nhû húi rûúơu say

Hònh nhû ăíy múâi lađ ăiïím dûđng cuêa lúđi thú, ăíy múâi lađ caâi kïịt mađ bađi thú cíìn phaêi tòm ăïịn! Tiïịc rùìng nhiïìu ngûúđi ăaô nhoơc cöng ăïí chûâng minh nhûông ngûúđi thín lađ chuê thïí hay lađ ăöịi tûúơng cuêa "thađ coi" Ăuâng lađ bađi thú nađy coâ möơt hiïơn tûúơng lađm cho noâ cađng ặúơm veê khoâ hiïíu: sûơ lûu chuýín gioơng phaât ngön Coâ lûuâc lađ lúđi ngûúđi tiïîn Laơi coâ lûuâc ngûúđi tiïîn nhíơp thín vađo ngûúđi

ăi ăïí cuđng cíịt lïn tiïịng noâi bïn trong cuêa anh ta Vađ khöí thú nađy chùỉng phaêi lađ möơt sûơ nhíơp thín thïị sao? Chuâng ta ăöìng thúđi nghe thíịy caê hai gioơng khöng taâch baơch ặúơc: gioơng "noâi thay" ăíìy caêm thöng cuêa keê tiïîn vađ gioơng ăöơc thoaơi ăíìy bi phíîn cuêa li khaâch Thûơc ra thò, cho duđ noâ ặúơc cíịt lïn bùìng sûơ hoađ gioơng cuông chùỉng ăïịn nöîi khoâ hiïíu lùưm Búêi díìu sao ăoâ cuông lađ chuýơn chuê thïí cuêa phaât ngön thöi Víịn ăïì lađ gioơng ăiïơu biïíu ăaơt xuâc caêm thûơc cuêa phaât ngön íịy

Khöng chuâ yâ ăuâng mûâc ăïịn gioơng ăiïơu ăùơc thuđ cuêa noâ, khoâ lođng hiïíu truâng ặúơc tònh yâ thûơc cuêa lúđi thú

Xeât ăún thuíìn ngûô nghôa vađ cuâ phaâp thò ba cíu "thađ coi" ăoâ ăïìu coâ quýìn hiïíu theo hai caâch: Li khaâch coâ thïí lađ ăöịi tûúơng, cuông coâ thïí lađ chuê thïí cuêa "thađ coi" Nhûng gioơng ăiïơu bi phíîn ăaô xe chùưp hai lađn nghôa íịy vađo möơt tònh yâ, tònh ăiïơu thöịng nhíịt Gioơng bi phíîn ăïịn ăíy hiïơn ra búêi caâch noâi ăau, noâi chua chaât, noâi phíîn Nghôa lađ caâch noâi hûúâng vađo mònh ăïí tûơ giađy vođ mònh, lađm ăau chñnh mònh Víơy coâ nïn duy trò caâch hiïíu theo löịi loaơi trûđ hoùơc "chuê thïí", hoùơc "ăöịi tûúơng" thïị khöng? Thïm nûôa, nhòn tûđ tñnh ăa nghôa cuêa ngön tûđ thú vađ nhíịt lađ tûđ tím sûơ ăíìy uíín khuâc kia cuêa li khaâch, ta seô thíịy rùìng yâ nghôa cuêa cíu thú

chñnh lađ sûơ chöìng chíịt cuêa caê hai sùưc thaâi íịy

Chùỉng phaêi thïị û? Duđ ngûúđi ăi ăang khíín cíìu ngûúđi thín "thađ coi" mònh

nhû chiïịc laâ bay, nhû haơt buơi, nhû húi rûúơu say (nhûông thûâ töìn taơi mađ nhû khöng töìn taơi), hay anh ta ăang phaêi dùìn lođng, buöơc lođng hi sinh caâi böín phíơn cuêa mònh, caâi tònh nhađ cuêa mònh ăïịn nöîi phaêi "thađ coi" nhû thïị, thò duđ úê bïì nađo cuông lađ ăau ăúân, dùìn vùơt, cađo xeâ vò nöîi phaêi chađ ăaơp lïn chûô hiïịu, chađ ăaơp lïn tònh nhađ mađ thöi! Caê hai ăïìu lađ tiïịng noâi ngheơn ngađo, ăùưng chaât cuêa mùơc caêm bíịt hiïịu, löîi ăaơo úê möơt ngûúđi con vöịn nùơng tònh mađ troât mang chñ lúân ăoâ! Búêi sûơ chöìng chíịt cuêa caê hai sùưc thaâi ăoâ mađ nöîi lođng anh ta nùơng nïì gíịp böơi Coâ phaêi ngíîu nhiïn ăíu khi tûđ "chiïịc laâ" sang "haơt buơi" ăïịn "húi rûúơu say" ngíìm chûâa möơt nghõch ăaêo: hònh cađng ngađy cađng vö hònh, hû aêo, vö nghôa thò tònh cađng lûuâc cađng nùơng nïì, ăùưng ăoât Nhûông lúđi noâi nhû ăaô vúô ra cuđng nûúâc mùưt! Vađ cíìn thíịy rùìng nïịu khöng phaêi lađ nguúđi nùơng lođng hiïịu nghôa síu sùưc thò ngûúđi ta khöng thïí coâ caâi mùơc caêm bíịt hiïịu, löîi ăaơo íịy, duđ chó lađ maêy may Tíịt caê chó vò troât mang chñ lúân, öm íịp hoađi baôo lúân mađ anh phaêi ăađnh lođng víơy, cíìm lođng víơy trong sûơ lûơa choơn nghiïơt ngaô giûôa böín phíơn vađ khaât voơng, chûâ phaêi ăíu anh ta lađ keê coâ traâi tim sùưt ăaâ, vö tònh!

Coâ thïí noâi rùìng mùơc caêm bíịt hiïịu, löîi ăaơo lađ ẳnh ăiïím cuêa tònh caêm biïơt li úê ăíy Mùơc caêm nađy lađ möơt veê ăaơp ăíìy uíín khuâc cuêa li khaâch Thïị ăíịy, ngûúđi ăi ăaô coâ möơt tri kó Nhûng xem ra bađi thú chíịt chûâa nhûông uíín khuâc traâi ngang nađy víîn ríịt cíìn nhûông tri ím!

Nguöìn:

1 Nguýîn Ăònh Chuâ - Tríìn Hûôu Taâ (chuê biïn), Vùn hoơc 11 (tíơp 1),

NXB Giaâo duơc, 2001, tr 147 - 148

2 Nguýîn Ăùng Maơnh (chuê biïn), Phín tñch - bònh giaêng taâc phíím vùn hoơc 11, NXB Giaâo duơc, 2001, tr 128 - 134

SOÂNG

Vúâi möơt bađi thú dađi nhû "soâng", viïơc phín tñch sao cho troơn veơn vađ híịp díîn lađ möơt ăiïìu khoâ khùn vö cuđng, vò thïị töi chó xin nïu yâ kiïịn vïì khöí thú ăíìu cuêa bađi mađ chùưc hùỉn baơn gaâi nađo cuông thuöơc nùìm lođng

"Dûô döơi vađ dõu ïm

ÖÌn ađo vađ lùơng leô"

Xuín Quyđng ặa ra nhûông traơng thaâi khaâc nhau cuêa soâng vađ cuông lađ cuêa tònh ýu Tònh ýu cuông nhû cún soâng kia lûuâc cuöìn cuöơn trađo díng, lûuâc laơi nheơ nhađng, bònh lùơng Tûơa ăaơi dûúng mïnh möng xa xöi, tònh ýu bao la, vö cuđng vö tíơn mađ con ngûúđi díîu boê caê cuöơc ăúđi mònhra ăïí khaâm phaâ, tòm hiïíu cuông khöng thïí ăïịn ặúơc "ặúđng chín trúđi" Trong tònh ýu coâ bao ăiïìu ngúô ngađng nhû nhûông ăúơt phong ba xoaây trođn trïn mùơt biïín xanh khöng thïí lûúđng trûúâc ặúơc Vúâi nhûông traơng thaâi thay ăöíi lûuín phiïn íịy, ngay caê nhûông ngûúđi trong cuöơc cuông khöng thïí lyâ giaêi, cho nïn:

"Soâng khöng hiïíu nöíi mònh

Soâng tòm ra tíơn bïí"

"Tòm ra tíơn bïí" ăïí lađm gò? Trúê vïì vúâi ngoơn nguöìn ýu thûúng, quíy quíìn vúâi nhûông ăúơt soâng khaâc ăïí giao hoađ, gùưn boâ chùng? Víơy lađ caâi riïng ăaô hoađ húơp vúâi caâi chung, vađ caâi chung ăaô bao hađm caê caâi riïng röìi

"Lođng em nhúâ ăïịn anh

Caê trong mú cođn thûâc"

Xuín Quyđnh khöng ặúơc goơi lađ nhađ thú cuêa tònh ýu, vađ thú cuêa chõ khöng thïí goơi lađ thú cuêa nûô sô tònh ýu Mađ Xuín Quyđnh lađ ngûúđi phuơ nûô lađm thú vađ thú cuêa chõ lađ thú cuêa möơt ngûúđi phuơ nûôa (thuíìn híơu ăuâng nghôa) Ngûúđi phuơ nûô Viïơt Nam Cho nïn húi thú nheơ nhađng, lúđi thú dõu dađng, yâ thú tha thiïịt, chín tònh biïịt bao Nöîi nhú ngûúđi ýu, nhúâ ngûúđi chöìng thûúng ýu theo caê vađo giíịc mú, nhûng giíịc mú ăoâ khöng hïì mú höì, xa xöi mađ ríịt roô rađng cuơ thïí nhû chñnh tònh caêm mađ chõ dađnh cho anh búêi leô "caê trong mú cođn thûâc"

Töi ýu Xuín Quyđnh, ýu nhûông víìn thú trođn trõa, nheơ nhađng cuêa chõ Ăïịn vúâi thú cuêa Quyđnh, töi bùưt gùơp möơt sûơ ăöìng caêm trong suy tû, sûơ ăöìng ăiïơu trong nhõp ăíơp traâi tim Töi nhû thíịy mònh ăíu ăíy trong nhûông bađi thú tûơ hoaơ cuêa chõ:

"Traân töi nhö ra bûúâng bónh hún, bađn tay thö laơi cođn vuơng nûôa

Vuơng túâi nöîi khöng chó moâ túâi ăíu lađ ăöí vúô

Mađ khi noâi chuýơn vúâi ai, töi thíịy tay thûđa khöng biïịt giíịu vađo ăíu"

töi thíịy caêm xuâc mònh nhû ăoơng lùưng trong tûđng víìn thú:

" nïịu töi ýu ặúơc möơt ngûúđi

Töi seô ýu anh ta hún töi nhiïìu lùưm

Töi ýu anh díîu ngađn líìn cay ăùưng "

Thú Xuín Quyđnh nhû möơt lúđi chuýơn trođ thín míơt, dõu dađng giûôa chõ vađ

em gaâi, giûôa nhûông ngûúđi baơn gaâi vúâi nhau, tím sûơ vïì tònh ýu, cuöơc söịng, con caâi, bao ăiïìu trùn trúê cuêa phuơ nûô

"Nhûông caâi chñnh chuâng ta thûúđng chaê noâi

Mađ boơn con gaâi mònh thûúđng hay noâi xíịu nhau

Boơn con trai nghe loêm ăöi cíu

Hoơ khinh chuâng ta vađ lúđi cûêa miïơng

"chuýơn ăađn bađ"

Ta ýu ngûúđi con trai khöng phaêi vò mònh

Mađ hoơ ýu ta vò hoơ ýu chñnh hoơ

Ăûúơc ýu hai líìn hoơ cao lïn möơt bíơc

Ta khöng ặúơc ýu caêm thíịy thíịp díìn ăi

Vò chñnh ta cuông chùỉng ýu ta

Töi tin lađ maôi maôi vïì sau víîn seô coâ ngûúđi ýu Quyđnh, vađ tòm ăïịn vúâi Quyđnh, khöng chó lađ "boơn con gaâi mònh" mađ cođn "boơn con trai" nuôa chûâ

Yen_Vy

L ođng anh lađm bïịn thu

Buöíi saâng em xa chi

Cho chiïìu, muđa thu ăïịn

Ăïí lođng anh hoaâ bïịn

Nghe thuýìn em ra ăi!

(Chïị Lan Viïn)

Lúđi bònh:

"Lođng anh lađm bïịn thu"

hay lađ sûơ ăúơi chúđ tuýơt ăeơp cuêa tònh ýu?

Bađi thú nguô ngön tûâ tuýơt vúâi lúđi chûô chín chíịt, giaên dõ, cuđng löịi vñ von íín duơ ăíơm tñnh dín gian, giađu sûâc gúơi, thíơt sûơ ăem ăïịn cho ngûúđi ăoơc möơt íịn tûúơng ăeơp, khoâ qún vïì tònh ýu, vïì quan hïơ tím lyâ tònh caêm trong tònh ýu mađ nhađ thú thïí hiïơn

Buöíi saâng em xa chi, cíu thú múê ăíìu nïu tiïìn ăïì, lyâ do ăïí Cho chiïìu, muđa thu ăïịn lađ hïơ quaê Tûđ lyâ do kia taơo nïn hïơ quaê nađy Hïơ quaê nađy chñnh lađ sûơ caêm nhíơn tûđ möịi quan hïơ tònh caêm con ngûúđi mađ nïn, coâ tñnh chuê quan chûâ khöng phaêi lađ do khaâch quan ặa túâi Buöíi saâng em xa chi, cíu thú hoêi mađ nhû khöng hoêi, ăuâng hún chó lađ sûơ caêm thaân thöi - em xa chi Taâc giaê (anh) trong bađi thú vûđa lađ nhín víơt trûô tònh, vûđa lađ ăöịi tûúơng tûơ caêm Cho nïn ăíy chó lađ caâi cúâ ăïí anh tûơ böơc löơ mònh Búêi víơy, múâi coâ Cho chiïìu, muđa thu ăïịn

"Muđa thu" úê trong cíu thú nađy, ngûúđi ăoơc ặđng vöơi tûúêng ăoâ lađ muđa thu thiïn nhiïn, mađ thûơc ra lađ muđa thu lođng ngûúđi Thay vađo caâi sûơ "em xa chi" lađ caê "muđa thu" íơp ăïịn, theo ăoâ lađ möơt caêm giaâc buöìn buöìn, cö ăún khoâ taê Saâng,

em xa-vùưng thò chiïìu "muđa thu" ăïịn ngay Caâi khöng gian, thúđi gian cuêa

"chiïìu" khöng coâ em chùỉng khaâc gò caênh thu, muđa thu Tûúêng nhû vö lyâ nhûng laơi thíơt húơp lyâ vúâi tím traơng, vúâi lođng anh lûuâc ăoâ Anh chó cođn biïịt võn vađo muđa thu ăïí bađy toê mađ thöi Hònh nhû chó "muđa thu" múâi ăöìng caêm vúâi anh Cíu thú thíơt sûơ gúơi lïn nhiïìu thuâ võ cho ngûúđi ăoơc khi ăaô caêm nhíơn ặúơc hïịt yâ nghôa cuêa noâ "Anh" trong bađi thú lađ ngûúđi ăa caêm vađ cuông ríịt nhaơy caêm Coâ em bïn caơnh thò ăoâ lađ niïìm sung sûúâng haơnh phuâc nađo bùìng "Anh" ăíu muöịn coâ sûơ

xa em, vùưng em ăïí mađ cö ăún Caâi hay lađ "muđa thu ăïịn", nhûng thûơc ra ăoâ lađ muđa thu cuêa lođng anh chûâ khöng phaêi lađ muđa thu cuêa ăíịt trúđi

Thïị nïn "lođng anh hoaâ bïịn", bïịn ăíy lađ bïịn thu - bïịn tònh ýu ăúơi em Thíơt lađ möơt saâng taơo bíịt ngúđ cuêa nhađ thú Chïị Lan Viïn Lođng anh hoaâ bïịn thò ùưt hùỉn em phaêi lađ thuýìn khöng thïí nađo khaâc ặúơc Cíu kïịt Nghe thuýìn em ra

ăi thíơt gúơi Caâi hay lađ lođng anh duđ ăaô "hoaâ bïịn" nhûng bïịn úê ăíy khöng vö tri,

vö giaâc Coâ nhû víơy múâi nghe ặúơc thuýìn em ra ăi nhû thïị nađo? Thíơt lađ tinh diïơu, díîu löịi vñ von bïịn thuýìn nađy thûơc ra khöng laơ gò, thíơm chñ ríịt thín thuöơc trong dín gian, nhûng Chïị Lan Viïn ăaô ặa hai hònh aênh ríịt thín thuöơc ăoâ vađo bađi thú nađy ăïí giaêi maô cho sûơ xa caâch vađ chúđ ăúơi

Trong thú, hai hònh aênh íín duơ bïịn - thuýìn cuông ặúơc caâc nhađ thú hay duđng ăïí noâi ăïịn phaơm truđ tònh ýu Trong ca dao, thûúđng gùơp, kiïíu nhû Thuýìn vïì coâ nhúâ bïịn chùng? Bïịn thò möơt daơ khùng khùng ăúơi thuýìn Cođn trong bađi thú trïn, thuýìn (em) ra ăi, anh (bïịn) lûuön hy voơng thuýìn (em) trúê laơi Thuýìn ra ăi thanh thaên, ýn tím vò coâ bïịn ăúơi lađ anh Thíơt lađ möơt sûơ ăúơi chúđ tuýơt ăeơp Lođng anh lađm bïịn thu lađ bađi thú ăöơc ăaâo vïì tònh ýu

Minh Quang

Ngú ngíín trûúâc “Buöíi ăíìu ngú ngíín” cuêa

Nguýîn Nhín Phong

Töi coâ möơt ngûúđi baơn thú, anh ríịt mï Xuín Diïơu Coâ líìn anh böơc baơch: Mònh thñch neât thú vađ caâi höìn cuêa thú Xuín Diïơu , vađ moơi bađi ăïìu coâ möơt neât hay riïng cho nïn baêo rùìng thñch nhíịt bađi thú nađo thò thíơt khoâ noâi Cuông coâ ăöi lûuâc thò thñch caâi tònh nhû hû nhû aêo

" Keê ăa tònh khöng cíìn ăuê thõt da

Khi chïịt röìi thò ta seô ýu ma"

Vađ cuông coâ khi thñch caâi lûu lûuýịn ặúơm buöìn

" Anh biïịt ýu em ăaô muöơn mađng

Nhûng lađm sao cûúông ặúơc tònh thûúng

Ngíơm nguđi tùơng traâi tim lûu laơc

Anh chó xin vïì möơt chuât hûúng "

Vađ trong möîi bađi thú cuêa anh, töi laơi thíịy ăíu ăoâ möơt Xuín Diïơu ríịt tònh tûâ thiïịt tha, töi muöịn giúâi thiïơu vúâi caâc baơn möơt saâng taâc múâi cuêa anh, möơt saâng taâc mađ töi cho rùìng, caâi chíịt Xuín Diïơu thíịm trađn nhûng laơi ríịt hiïơn ăaơi:

BUÖÍI ĂÍÌU NGÚ NGÍÍN

Anh nhúâ vïì em buöíi ban ăíìu

Cuđng nhau ta chat noâi ăíu ăíu

Nhûng rưìi chúåt hiïíu rùçng anh muưën

Mưåt chuát tịnh riïng chùèng bêån sêìu

Anh rùçng anh muưën anh thûúng nhúá

Mưåt mưëi tịnh riïng nïn vêín vú

Vâ thïë mịnh anh khưng nối nûäa

Anh àậ vị em vûúng ngêín ngú

Anh mú vïì em núi phưë thõ

Chûa lêìn gùåp gúä nối nùng chi

Nhûng lông nhû hùèn mịnh àêu àêëy

Chùỉc thïí lông anh quấ dõ kị

Anh biïët em anh xa cấch lùỉm

Nhûng tịnh àêu nùång chûä xa xưi

Chĩ cêìn anh gûãi lông theo giố

Nhùỉn nhuã giuâm anh nưỵi àún cưi

(Thânh phưë 14/11/01 )

Ngay tûâ cấi nhan àïì cuãa bâi thú àậ gúåi cho tưi nhúá àïën bâi "Thú Duyïn" cuãa Xuên Diïåu rưìi:

"Buưíi êëy lông ta nghe yá bẩn"

"Trưng thêëy chiïìu hưm ngú ngêín vêåy"

Vâ cấi "ngú ngêín" êëy hêìu nhû lâ cẫm xuác chuã àẩo cho toân bưå bâi thú Tûâng cêu tûâng chûä trong bâi àïìu nhuêìn võ cuãa 2 tûâ "ngú ngêín", nố man mấc, xư àêíy, hû hû ẫo ẫo "nhúá:, "àêu àêu", "chúåt", "chuát tịnh riïng", "thûúng nhúá", "vêín