Bình những tác phẩm thơ nổi tiếng (P3)

Tuy nhiïn, noâi thïị thöi chûâ khöng hiïíu do nguýn cúâ gò mađ röìi ngay caê nhiïìu bađi viïịt ra ăúđi ngay trong khoâi lûêa, trong caê buđn vađ maâu mađ chíịt dûô döơi, caâi muđi möì hö

Muơc luơc

Trúđi hađnh (Buđi Hoađng Taâm) 3

"Trûúđng Sún Ăöng, Trûúđng Sún Tíy" Phaơm Tiïịn Duíơt 5

Tiïịp cíơn möơt bađi thú Xuín cuêa Baâc 10

Thûúng quaâ "Muđa Xuín " 15

Muđa xuín chñn - bađi thú tađi hoa cuêa Hađn Mùơc Tûê 17

Thûúng em - möơt bađi thú giaên dõ mađ caêm ăöơng 20

Thú tònh - Nguýîn Troơng Taơo 23

Thiïịu nûô nguê ngađy 26

Thím Tím - thi ca vađ huýìn thoaơi 28

Trùm nùm nhúâ möơt chuýịn ăođ 33

Qua nhađ - Nguýîn Bñnh 35

Öng ăöì - Vuô Ăònh Liïn 40

Nûúâc vöịi qú hûúng 44

Nhúâ - Höìng Nguýn 49

Ngöi nhaâ têm höìn trong thú Hoaâng Phuã Ngoåc Tûúâng 55

Xuên chûa thaânh 64

Ta vúái ta - àoáng goáp múái cuãa Töë Hûäu 68

Tiïëng àaân Kiïìu cuãa Nguyïîn Du 73

Vïì baâi thú Cuã khoai cuãa beá 77

Meå öëm - Trêìn Àùng Khoa 80

Mùæt ngûúâi Sún Têy (Quang Duäng - 1949) 84

"Baâ vïì" cuãa Trêìn Hûäu Toâng 88

Luäy tre xanh - Höì Dzïënh 92

Loâng meå - Nguyïîn Bñnh 98

Laá àoã 102

Khùng khñt 106

Hoaâng Cêìm- nhaâ thú tên cöí àiïín 110

"Huïë thaáng taám"- möåt baâi thú àùåc sùæc 113

Em súå - Lêm Thõ Myä Daå 116

Àoåc thú ûng Bònh Thuác Daå Thõ 119

Trúâi hânh (Buâi Hoâng Tấm)

Mưåt thúâi so xuái vị yïu

Trấi tim cûá àêåp vúái àiïìu vu vú

Ban ngây mưång mưång, mú mú

Suưët àïm àúåi àúåi, chúâ chúâ, mong mong

Nhịn àêu cuäng thêëy hoa hưìng

Phưë phúâng àưng thïë ngúä khưng cố ngûúâi

Àậ ài qua nûãa cuưåc àúâi

Trấi tim vêỵn àêåp nhû thúâi trễ con

Tûå dûng giêån, tûå dûng húân

Àang vui vư cúá, lẩi buưìn vư duyïn

Thûúâng chúâ àúåi cấi khưng tïn

Thûúâng mú mưång àïën nhûäng miïìn khưng àêu

Vêỵn nhịn huyïỵn hóåc vïì nhau

Vêỵn vư têm vúái nhûäng cêu vư tịnh

Tịnh yïu lâ thûá trúâi hânh

Bùưt ngûúđi baơc toâc hoaâ thađnh treê con

Ăaô coâ ti tó ắnh nghôa vïì tònh ýu cuêa con ngûúđi cöí kim ăöng tíy Trong söị ăoâ riïng Buđi Hoađng Taâm cho rùìng "Tònh ýu lađ thûâ trúđi hađnh" Caâi ắnh nghôa nghe quen quen mađ cuông laơ lûuđng lađm sao! Quen quen búêi ta ăaô nghe röìi, íịy lađ khi ai ăoâ bõ bïơnh tím thíìn khöng ăïịn baâc sô khaâm mađ ăïịn xem thíìy boâi cö ăöìng thïí nađo cuông ặúơc nghe cíu phaân: bõ trúđi hađnh! Cođn laơ lûuđng

vò keê ăang ắnh nghôa vïì tònh ýu kia chùỉng chñnh lađ keê ăang ýu ăíịy ? Biïịt mònh, biïịt ngûúđi lùưm chûâ, tûơ mònh lađm cho mònh khöí ăíịy chûâ, biïịt bõ hađnh mađ cûâ lao vađo nh con thiïu thín Cúâ sao laơi ăöí cho trúđi hađnh? Thïị nïn tònh ýu cuông nh traâi ăíịt chùỉng ai khaâm phaâ ặúơc hïịt Suöịt ăúđi tònh ýu lađ thûâ buđa mï, huýìn bñ, thöi miïn ngûúđi ta, lađm biïịn daơng ngûúđi ta

Víng, ăuâng thïị, ăoơc bađi Trúđi hađnh cuêa Buđi Hoađng Taâm múâi thíịy keê ýu töơi tònh lađm sao!

Hònh hađi thò "So xuâi vò ýu"

Traâi tim thò loaơn nhõp "Ăíơp vúâi ăiïìu vu vú", "Ăíơp nhû thúđi treê con" Höìn phaâch thò xiïu laơc "Ban ngađy möơng möơng mú mú/ Suöịt ăïm ăúơi

ăúơi, chúđ chúđ, mong mong"

Mùưt muôi thò "quaâng gađ" "Nhòn ăíu cuông thíịy hoa höìng/ Phöị phúđng

ýu ăang ăöng ăuâc núđm núơp kia, ngađn vaơn keê ýu ăïìu coâ chung tím traơng bõ trúđi hađnh nh ta caê

Trúđi hađnh cuêa taâc giaê Buđi Hoađng Taâm lađ möơt bađi thú tònh hay Nhûng chó hay vúâi nhûông ai ăaô ýu, ăang ýu vađ chó ăuâng vúâi möơt tònh ýu ăñch thûơc Ngûúđi cha ýu ăoơc seô thíịy nghi ngúđ vađ hoang mang Keê ýu toan tñnh thò tûđ hònh hađi ăïịn tím höìn, tûđ traâi tim ăïịn con mùưt, tûđ noâi nùng ăïịn tñnh tònh ăïìu laơnh lûuđng tónh taâo chûâ ăíu coâ ngíín ngú nh thïị Nhûng ngûúđi ta laơi súơ caâi laơnh lûuđng tónh taâo íịy mađ quyâ troơng caâi ngíín ngú khúđ daơi trong tònh ýu búêi noâ múâi vö t, ăñch thûơc

Ăoơc bađi thú thíịy thûơc Ngíîm bađi thú thíịy thûúng Thûúng nhûông keê ýu íịy (trong ăoâ coâ mònh) Yïu ăïịn biïịn daơng caê thïí xaâc, tím höìn Yïu ăïịn tan caê mònh, ýu nhû bõ trúđi hađnh Thïị nhûng nhûông ngûúđi ăang ýu vađ ặúơc ýu coâ biïịt cho ăíu!

Tríìn Maơnh Huđng

"Trûúđng Sún Ăöng, Trûúđng Sún T íy" Phaơm

Tiïịn Duíơt

Cuđng mùưc voông trïn rûđng Trûúđng Sún

Hai ặâa úê hai ăíìu xa thùỉm

Ăûúđng ra tríơn muđa nađy ăeơp lùưm

Trûúđng Sún Ăöng nhúâ Trûúđng Sún Tíy

Möơt daôy nuâi mađ hai mađu míy

Núi nùưng núi mûa, khñ trúđi cuông khaâc

Nh anh vúâi em, nhû Nam vúâi Bùưc

Nh Ăöng vúâi Tíy möơt daêi rûđng liïìn

Trûúđng Sún Tíy anh ăi, thûúng em

Bïn íịy ma nhiïìu, con ặúđng gaânh gaơo

Muöîi bay rûđng giađ cho dađi tay aâo

Rau hïịt röìi, em coâ líịy mùng khöng?

Em thûúng anh bïn íịy Tíy muđa Ăöng

Nûúâc khe caơn, búâm bay leđn ăaâ

Biïịt lođng anh say miïìn ăíịt laơ

Chùưc em lo ặúđng chùưn bom thuđ

Anh lïn xe, trúđi ăöí cún mûa

Caâi gaơt nûúâc xua ăi nöîi nhúâ

Em xuöịng nuâi nùưng vïì rûơc rúô

Caâi nhađnh cíy gaơt möịi riïng tû

Ăöng sang Tíy khöng phaêi ặúđng thû

Ăûúđng chuýín ăaơn vađ ặúđng chuýín gaơo

Ăöng Trûúđng Sún, cö gaâi "ba sùĩn sađng" xanh aâo

Tíy Trûúđng Sún böơ ăöơi aâo mađu xanh

Tûđ núi em gûêi túâi núi anh

Nhûông ăoađn quín truđng truđng ra tríơn

Nh tònh ýu nöịi lúđi vö tíơn

Ăöng Trûúđng Sún nöịi Tíy Trûúđng Sún

Nïìn thú chöịng Myô khaâ öìn ađo naâo nhiïơt, vúâi nhiïìu gûúng mùơt, nhiïìu goâc nhòn, nhiïìu gioơng ăiïơu, nhûng phíìn tûúng ăöìng, na naâ nhau laơi cođn nhiïìu hún, vađ tíịt caê goâp thađnh möơt thíìn thaâi khoâ líîn vúâi nhûông thúđi kyđ khaâc, kïí caê vúâi thúđi kyđ chöịng Phaâp Vađ nïịu muöịn nhíơn daơng caâi thíìn thaâi íịy, dïî thûúđng chó cíìn ăoơc möơt vađi bađi nhû "Trûúđng Sún Ăöng, Trûúđng Sún Tíy" lađ ăuê Búêi quaê thíơt bađi thú nađy cuêa Phaơm Tiïịn Duíơt vïì ríịt nhiïìu phûúng diïơn hïịt sûâc tiïu biïíu cho caê nöơi dung vađ hònh thûâc thú thúđi chöịng Myô, ặúng nhiïn möơt thúđi chöịng Myô húi nghiïng vïì phña "miïìn Bùưc", phña "híơu phûúng cuêa tiïịn tuýịn" möơt chuât Noâ cha coâ caâi tím thïị vađ khöng khñ cuêa cuöơc ăuơng ăöơ toeâ lûêa cuêa loaơi lñnh chiïịn trong tíìm ăaơn bùưn thùỉng vađ nhûông cuöơc giaâp laâ cađ, vò víơy noâ cođn saơch seô vađ nghiïm ngùưn Tuy nhiïn, noâi thïị thöi chûâ khöng hiïíu do nguýn cúâ gò mađ röìi ngay caê nhiïìu bađi viïịt ra ăúđi ngay trong khoâi lûêa, trong caê buđn vađ maâu mađ chíịt dûô döơi, caâi muđi möì höi líu nùm vađ muđi xaâc chïịt vöịn lađ ăùơc thuđ cuêa lñnh tríơn nhû

ta víîn thíịy trong "Lûêa" cuêa Hùngri Bacbuyât chùỉng haơn, thò trong vùn chûúng ta thúđi íịy cuông hiïịm coâ lùưm Vò víơy, bađi thú cuêa anh Duíơt laơi cađng coâ quýìn tiïu biïíu cho thú (thíơm chñ caê vùn nûôa) cuêa caê möơt thúđi

íịy lađ caâi thúđi "ặúđng ra tríơn muđa nađy ăeơp lùưm" Chñnh ngûúđi viïịt nhûông dođng nađy trong nhûông ngađy lađm lñnh trún úê mùơt tríơn Quaêng Trõ, nùm

1972, cuông haât bađi thú ặúơc phöí nhaơc nađy lûuön, vađ luâc haât nhû thïị thíịy trong lođng thú thúâi Nhûng cuông khöng ñt líìn chûâng kiïịn nhûông anh lñnh tríơn thûơc thuơ vûđa thoaât chïịt tûđ trong maơn Thađnh Cöí, Tri Bûu, Thaơch Haôn chaơy ra thûúđng nùìm lùn hai bïn vïơ ặúđng, muô tai beđo che nûôa mùơt, chó heâ nûêa con mùưt mađ nhòn caâi ăaâm lñnh hoơc trođ chuâng töi nh vûđa chui trong kho quín trang ra ăang vûđa ăi vađo vûđa nghïu ngao caâi ăíơn "cuông mùưc voông" ăïí mađ neâm cho möơt caâi nhòn khöng ra chïị giïîu, cuông khöng ra thûúng haơi, ăoaân líím bíím cíu gò ăoâ cuông khöng nghe

ra ặúơc nöịt! Ăaô ăïịn nûúâc ăoâ thò biïịt noâi nùng lađm sao Thöi thò möîi cíy möîi hoa, möîi nhađ möîi caênh, ta thíịy thñch thò ta cûâ noâi lađ thñch, ai thíịy sao thò kïơ ngûúđi ta Vađ lûuâc ăoâ töi thñch caâi "ặúđng ra tríơn muđa nađy ăeơp lùưm" thûơc lođng Cođn nhúâ, coâ anh baơn tïn lađ Tïì thò phaêi, coâ bíơn ăang vaâc trïn vai cuöơn díy boơc ba mûúi cín lao íìm íìm tûđ trïn nuâi xuöịng, cíy laâ quíơt cho toeâ ăom ăoâm mùưt, víîn cođn kõp haât "em xuöịng nuâi nùưng vïì rûơc rúô, caâi nhađnh cíy gaơt möịi riïng tû", chó haât vûđa kïu lïn, chó khöng coâ cú höơi ăïí vöî ăuđi nhû nhín víơt Hoađng trong "Ăöi mùưt" cuêa Nam Cao: "Caâi laôo Phaơm Tiïịn Duíơt nađy tađi thíơt "

Thò tađi quaâ ăi chûâ cođn gò nûôa Tûđ lûuâc coâ con ặúđng Trûúđng Sún, tûâc lađ tûđ nùm 1959 (nh caâch goơi phiïn hiïơu con ặúđng nađy lađ 5-59) thò maôi mûúđi nùm sau, tûâc lađ khi anh Duíơt lađm bađi thú nađy, caâi hiïơn tûúơng con ặúđng Trûúđng Sún vöịn coâ hai phña nhaôn tiïìn nhû thïị múâi coâ cú höơi ăi vađo thú, trúê thađnh yâ thú ríịt ăùưc ắa, vò tûđ göịc thûơc cuêa hònh tûúơng múê ra caê möơt chín trúđi cho caê yâ thú vađ höìn thú bay böíng Hònh aênh cuêa con ặúđng chiïịn lûúơc vöịn lađ xûúng söịng cuêa cuöơc chiïịn ăíịu chöịng Myô trong thûơc tïị ăaô phín ra lađm hai ngaê nùìm úê phña Ăöng vađ phña Tíy daôy Trûúđng Sún vúâi nhûông khaâc biïơt vïì ắa hònh, khñ híơu, caênh trñ, thíơm chñ caê laônh thöí quöịc gia nûôa, nhûng coâ chung möơt nhiïơm vuơ, mang möơt tím höìn chung cuêa caê dín töơc ăang chiïịn ăíịu ăïí giaêi phoâng Töí quöịc Tíịt caê sûơ "giöịng vađ khaâc", "xa vađ gíìn" íịy nh möơt mím cöî thõnh soaơn mađ cuöơc söịng bađy ra cho ngûúđi lađm thú, vađ nhađ thú tađi nùng nađy ăaô khöng ăïí soât möơt chíịt liïơu quyâ nađo mađ khöng ặa vađo mím cöî thú cuêa mònh Chùỉng haơn, ăíy lađ sûơ "khaâc":

Möơt daôy nuâi mađ hai mađu míy

Núi nùưng núi mûa, khñ trúđi cuông khaâc

Nhû anh vúâi em, nhû Nam vúâi Bùưc

Sûơ "khaâc" íịy ăïịn mûâc chan chaât, vúâi möơt bïn "mûa nhiïìu" möơt bïn

"nûúâc khe caơn", bïn "muöîi bay" bïn laơi "bû úâm bay" vađ cao nhíịt thò nhû thïí möơt ăöi cíu ăöị:

Anh lïn xe, trúđi ăöí cún mûa

Em xuöịng nuâi, nùưng vïì rûơc rúô

Nhûng sûơ "khaâc" vađ "xa" cûơc ăoan nhû thïị laơi hađm chûâa trong noâ möơt sûơ "giöịng" vađ "gíìn" cođn coâ sûâc thuýịt phuơc hún Búêi caâi "gíìn" ăíìu tiïn vađ caâi sinh ra moơi caâi "gíìn"khaâc lađ:

Ăöng Trûúđng Sún, cö gaâi "ba sùĩn sađng" xanh aâo

Tíy Trûúđng Sún, böơ ăöơi aâo mađu xanh

Ăoâ lađ caâi gíìn guôi töịi thûúơng cuêa nhûông chiïịn sô chiïịn ăíịu chöịng möơt keê thuđ chung Cođn möịi quan hïơ "anh, em" úê ăíy ăoâng vai trođ nh thïị nađo? Roô rađng, bađi thú seô khaâc hùỉn nïịu ăíy lađ hai ngûúđi baơn chiïịn ăíịu coâ cuđng giúâi tñnh mađ nhúâ nhau Víơy möịi quan hïơ nađy coâ thïí goơi lađ tònh ýu? Chó biïịt rùìng bađi thú nađy thûúđng xuýn xuíịt hiïơn caê trong nhûông tuýín tíơp thú chiïịn ăíịu líîn nhûông tíơp thú tònh Thò cuông chùỉng coâ caâch goơi nađo khaâc hún khi ta thíịy hai ngûúđi con trai vađ con gaâi úê ăíy quan tím, lo lùưng cho nhau ăïịn "trïn mûâc tònh caêm":

"Trûúđng Sún Tíy anh ăi, thûúng em ", vađ em thò "thûúng anh bïn Tíy muđa Ăöng" vađ "chùưc em lo ặúđng chùưn bom thuđ" úê ăíy khöng coâ cuöơc gùơp gúô nađo, khöng möơt lúđi nhùưn nhe, vađ cuông khöng coâ caê ăïịn möơt bûâc th Caâi gaơch nöịi giûôa hoơ thíơt kyđ laơ vađ cuông kyđ vô, íịy lađ "nhûông ăoađn quín truđng truđng ra tríơn"! Möịi tònh riïng t úê ăíy trúê nïn to lúân dõ thûúđng, noâ vûúơt lïn trïn nhûông söị phíơn caâ nhín, lïn trïn caê caânh rûđng ăaơi ngađn vađ nuâi non truđng ăiïơp Ăoâ lađ th tònh ýu ăùơc biïơt chó sinh haơ möơt líìn cuđng nhûông tònh caêm cao caê cuêa lyâ tûúêng vađ ăuê sûâc hoaâ thín vađo trong nuâi röơng söng dađi:

Nhû tònh ýu nöịi lúđi vö tíơn

Ăöng Trûúđng Sún nöịi Tíy Trûúđng Sún

Mûúơn nuâi söng, trúđi ăíịt lađm caâi cúâ ăïí noâi chuýơn con ngûúđi, laơi ăem tònh riïng hoađ vađo trong sûơ nghiïơp chung, lađm cho caâi nhoê beâ trúê nïn cao röơng,

cođn caâi cao röơng thò khöng che khuíịt caâi nhoê beâ - möơt bađi thú ngùn ngùưn mađ chúê ặúơc bíịy nhiïu tònh yâ haâ laơi khöng phaêi lađ ăaơi kheâo vađ ăaơi tađi hay sao?

Anh Ngoơc

Tiïëp cêån mưåt bâi thú Xuên cuãa Bấc

Cấch àêy trôn 50 nùm, sau bâi: "Thú chuác Tïët Mêåu Tyá" (1948), Bấc Hưì côn viïët 5 bâi thú cẫm hûáng trûä tịnh Àêy lâ hiïån tûúång đt thêëy trong sấng tấc thú ca cuãa Bấc gêìn 1/4 thïë kyã sau Cấch mẩng (1945- 1969) "Nguyïn Tiïu" (1948) lâ mưåt trong sưë àố:

Kim dẩ nguyïn tiïu nguyïåt chđnh viïn

Xuên giang, Xuên thuyã, tiïëp xuên thiïn

Yïn ba thêm xûá àâm quên sûå

Dẩ bấn quy lai nguyïåt mận thuyïìn

(Rùçm Thấng Giïng)

Àïm nay, rùçm thấng giïng, trùng vûâa trôn,

Nûúác sưng Xuên tiïëp liïìn vúái mâu trúâi xuên

Giûäa núi khối sống thùm thùèm, bân bẩc viïåc quên

Nûãa àïm trúã vïì, thuyïìn chúã àêìy ấnh trùng

(Thú- Hưì Chđ Minh- In lêìn thûá 3- NXB Vùn hổc Hâ nưåi 1975- tr 103)

Trong thú Bấc hêìu nhû chưỵ nâo cuäng vúâi vúåi ấnh trùng, àiïìu àùåc biïåt lâ trùng úã cẫnh ngưå nâo cuäng rêët sấng: Trùng àïm rùçm, Trùng Trung thu Phẫi chùng trong têm tûúãng tịnh cẫm Bấc yïu thđch nhûäng cẫnh àểp rûåc rúä, sấng trong; khưng chêëp nhêån cấi nhêåp nhùçng, múâ tưëi cuãa mưåt mẫnh trùng khuyïët, mưåt ấnh trùng non Ta khưng thêëy mưåt àïm trùng lûu trong thú Bấc vâ

möơt ăiïìu ăùơc biïơt nûôa: Trùng trong thú Baâc khöng gúơi buöìn mùơc duđ trong thú cöí khöng hiïịm nhûông bađi thú vïì trùng coâ lûuâc ríịt saâng song víîn gúơi lïn möơt caâi

gò ăoâ man maâc ăún cöi

Múê ăíìu bađi thú: "Kim daơ nguýn tiïu nguýơt chñnh viïn" lađ möơt ăïm trùng rùìm maât meê, toaê saâng rûơc rúô caê trúđi xuín, lađ muđa trùng ăeơp nhíịt trong mûúđi hai muđa trùng Thûâ tûơ sùưp xïịp caâc tûđ, caâc hònh tûúơng thú, tùng giaâ trõ thíím myô, vûđa giađu chíịt taê thûơc, vûđa giađu chíịt tûúơng trûng, íín duơ

Trùng trong "Nguýn tiïu" khöng phaêi traơng thaât tônh Theo thúđi gian, giûôa caênh söng nûúâc mïnh möng, khöng gian khoaâng ăaông, trùng tûđ tûđ nhö díìn lïn khoêi ặúđng chín trúđi nhû "mím vađng, ẵa ngoơc" (tûđ cuêa Xuín Diïơu) ăïịn thúđi khùưc khi taơo thađnh tiïịp ăiïím, cuêa möơt hònh trođn (trùng) ặúđng thùỉng (mùơt söng) lûuâc ăoâ múâi "nguýơt chñnh viïn" (trùng vûđa trođn)

Trong thú Baâc, taâc giaê vađ aânh trùng chuê thïí vađ khaâch thïí ăi vïì trong quan hïơ gùưn boâ thín thiïịt, trùng khöng bõ ăoâng khung trong caênh ngöơ chíơt heơp, haơn chïị míịt ăi nhûông veê ăeơp cöơng hûúêng khaâc

Caâc thuê phaâp nghïơ thuíơt höơi tuơ úê cíu thú thûâ hai:

"Xuín giang xuín thuyê tiïịp xuín thiïn"

(Nûúâc söng xuín tiïịp líîn vúâi mađu trúđi xuín)

Khöng gian nghïơ thuíơt rûơc rúô bao la, caêm hûâng thú hoađnh traâng, saêng khoaâi vađ vö cuđng diïîm lïơ Nïịu nhû "nguýơt chñnh viïn" taơo nïn sûơ liïn tûúêng vïì thúđi gian, thúđi khùưc "trùng vûđa trođn" theo sûơ biïịn dõch cuêa thúđi gian trùng cao díìn, toaê saâng lung linh taơo nïn caênh "Nûúâc söng xuín líîn mađu trúđi xuín" laơi gúơi lïn yâ niïơm khöng gian bao la, khöng giúâi haơn Giûôa mïnh möng söng nûúâc ăíịt trúđi ăíìy trùng íịy, coâ con thuýìn nho nhoê Hai cíu thú taơo thađnh möơt bûâc tranh xuín vúâi nhûông neât chíịm phaâ nghïơ thuíơt liïn hoađn: söng - nûúâc- trúđi Caâi löìng löơng cuêa möơt höìn thú giao thoa, cöơng hûúêng caâi löìng löơng cuêa ăíịt trúđi muđa xuín ăíìy hûúng sùưc Söng – nûúâc - trúđi xuín nöịi tiïịp nhau, níng ăúô nhau, goơi nhau, tíìng tíìng lúâp lúâp bay lïn trong khöng gian nhû caânh cođ nhû caânh cođ cuêa Vûúng Böơt trong raâng thu hoađng hön:

"Laơc hađ dûô cö löơ tïì phi

Thu thuyê cöơng trûúđng thiïn nhíịt sùưc"

(Caânh cođ bay vúâi raâng pha

Söng thu trúđi nûúâc bao la möơt mađu)

Vađ cuông nhû caânh haơc trong giíịc mú cuêa Nguýîn Traôi caâch ăíy hún saâu thïị kyê:

"Taơc daơ nguýơt minh thiïn tûơ thuêy

Möơng kyđ hoađng haơc thúơng tiïn ăađn"

(Ăïm qua trùng saâng trúđi nhû nûúâc

Möơng cûúôi haơc vađng lïn ăađn tiïn)

Chíịt saêng khoaâi, hoađnh traâng cuêa möơt höìn thú khoaâng ăaơt trong hai cíu ăíìu coâ khúêi hûâng tûđ möơt hiïơn thûơc lõch sûê: Ăoâ lađ chiïịn dõch thu- ăöng 1947 ăaơi thùưng Tûđ ăíy cuơc diïơn khaâng chiïịn thay ăöíi, chiïịn khu Viïơt Bùưc ặúơc múê röơng, taơo nïn niïìm vui trađn trïì lođng ngûúđi, khöng gian tím tûúêng hoađ líîn khöng gian hiïơn thûơc, caê chiïìu cao löìng löơng vađ caê bïì röơng mïnh möng, nöơi hađm thíím myô ăa daơng, phong phuâ

Ăïịn cíu thûâ 3: "Yïn ba thím xûâ ăađm quín sûơ" thò con thuýìn böìng bïình trïn söng xuín íịy vađo núi "Khoâi soâng thùm thùỉm" khöng phaêi ăïí thûúêng ngoaơn, giaêi toaê möơt tím traơng laông qún, tröịn traânh cuöơc ăúđi Thú xa noâi nhiïìu ăïịn "khoâi soâng" Möơt "Yïn ba giang thúơng sûê nhín síìu" cuêa Thöi Hiïơu, hay möơt "Yïn ba síìu saât nhín" trong thú Baơch C Dõ "Khoâi soâng" thûúđng taơo nïn nöîi buöìn man maâc, cö liïu cuêa caâc íín sô trûúâc cuöơc ăúđi phuđ du, díu bïí

Con thuýìn trong ăïm "nguýn tiïu" cođn chúê nùơng nhûông lo toan cuêa Baâc Thiïn nhiïn díîu coâ diïîm lïơ cuông chûa thïí thaê lođng ăïí thûúêng ngoaơn, giûôa hiïơn thûơc "Yïn ba thím xûâ" tiïịp ăïịn ba tûđ "ăađm quín sûơ" lađm nöíi bíơt t tûúêng chuê ăïì cuêa bađi thú Búêi biïịt bao ăïm "Truđ hoaơch thím canh" (bađn tñnh cöng viïơc maôi cho túâi khuya) "Quín vuơ nhûng mang" (víîn cođn bíơn viïơc quín) ặúơc möơt "nguýn tiïu" (rùìm thaâng giïng) thò laơi "ăađm quín sûơ" Tûđ trong síu

xa, tím tûúêng Baâc lûuön nghô túâi quöịc thaâi dín an, ngay caê khi chó coâ trùng xuín trïn söng xuín vö cuđng hoađnh traâng vađ con ngûúđi Baâc lađ möơt höìn thú röơng múê Chó khi cöng viïơc ăaô xong niïìm vui troơn veơn cuđng thiïn nhiïn múâi th thaâi tím höìn:

"Dẩ bấn quy lai nguyïåt mận thuyïìn"

(Nûãa àïm trúã vïì, thuyïìn chúã àêìy ấnh trùng)

Nûãa àïm trùng toẫ sấng vâ con thuyïìn chúã àêìy trùng sau khi àậ

"àâm quên sûå" vúi ài nhûäng suy nghơ lo toan, nhûäng tđnh toấn "quên cú quưëc kïë" nhûng khưng ghế bïën hoang sú nhû mưåt êín sơ Trùng thanh dûå bấo mưåt tûúng lai vâ vêìng trùng vúái nhûäng vễ àểp thú mưång cưång hûúãng vúái mưåt hưìn thú tûå tẩi, lẩc quan úã thânh cưng cuãa cuưåc khấng chiïën

Sûå kïët húåp hâi hoâ giûäa cấc thuã phấp nghïå thuêåt tẫ chên vâ tẫ thûåc tẩo cho bâi thú vûâa cố phong võ cưí àiïín vûâa giâu tđnh hiïån àẩi Àêy lâ mưåt trong nhûäng àùåc àiïím nưíi bêåt phong cấch thú chûä Hấn cuãa Hưì Chuã Tõch

Vộ Vơnh Khuyïën

Thûúng quaâ "Muđa Xuín ."

Caênh hai dođng ăíìu cuêa bađi thú lađ möơt tíịm mađn khöng gian nheơ: nùưng traêi röơng ra thađnh tûđng "lađn" vađ khoâi khöng tuơ laơi mađ tan ra Tađi tònh cuêa Hađn Mùơc Tûê úê chûô "ûêng" vađ chûô "mú"; vûđa diïîn taê ặúơc caâi tûúi múâi cuêa nùưng vađ caêm giaâc hû aêo cuêa khoâi Trong caêm nhíơn vûđa thûơc, vûđa möơng ăoâ, nhûông maâi nhađ tranh ăiïím möơt sùưc vađng quýịn ruô Coâ phaêi aânh nùưng hoađ trong khoâi

mú lan toaê trïn maâi nhađ tranh mađ taơo ra caênh "líịm tíịm vađng" chùng? Trong caâi nïìn thiïn nhiïn thi võ ăaô xuíịt hiïơn möơt "Boâng xuín" "Boâng xuín" ăïịn khöng lùơng leô mađ nh möơt khaâch ăa tònh ăöơng chaơm vađo cíy laâ thiïn nhiïn

Söơt soaơt gioâ trïu tađ aâo biïịc

Trong sûơ laê lúi cuêa gioâ, vúâi tađ aâo, giađn cíy taơo caênh, "Boâng xuín" íịy khöng ai khaâc chñnh lađ thiïịu nûô Nađng ăïịn "Boâng xuín sang" Tûđ ăíy múê ra möơt khöng gian Mađu cuêa tađ aâo biïịc, cuêa giađn thiïn lyâ tiïịp vúâi mađu xanh bíịt tíơn cuêa coê

Soâng coê xanh tûúi gúơn túâi trúđi

Cíu thú khöng nhûông miïu taê bïì röơng, bïì cao mađ cođn miïu taê caêm xuâc con ngûúđi trûúâc thiïn nhiïn choaâng ngúơp phña trûúâc vađ tiïịng haât xao xuýịn lođng ngûúđi cuêa caâc thön nûô

Thiïn nhiïn trong thú Hađn Mùơc Tûê ăíìy tím traơng Con ngûúđi trong ăoâ cuông khöng dïî daôi hoađ caêm Nhòn "soâng coê xanh tûúi", nghe tiïịng haât höìn nhiïn cuêa caâc cö thön nûô, Hađn Mùơc Tûê ăaô nghô túâi ngađy mai vúâi nhûông dûơ baâo chua xoât:

Ngây mai trong àấm xuên xanh êëy

Cố kễ theo chưìng bỗ cuưåc chúi

"Àấm xuên xanh" chđnh lâ cuå thïí hoấ "Bống xuên" úã khưí 1, lâ "bao cư thưn nûä" àang hất Nhûäng ngây vui, ngây xuên cuãa hổ thêåt ngùỉn nguãi Tịnh

yïu vưåi àïën vâ cuäng vưåi ài

Cấch miïu tẫ tiïëng ca, lúâi nối, bùçng nhûäng tûâ "vùỉt vễo", "hưín hïín", "thêìm thơ" (chûá khưng phẫi "thêìm thị") vâ dông thú:

Nghe ra yá võ vâ thú ngêy

ta cố thïí thêëy sûå mï mẫi, say àùỉm, hưìn nhiïn cuãa cấc thưn nûä trong cuưåc

tịnh hưm nay cố thïí "yá võ" vâ "thú ngêy" song nố cuäng nhû "lân nùỉng ûãng" vâ

"khối mú tan" mâ thưi, mỗng manh vâ ngùỉn nguãi lâm sao?

"Bống xuên sang", "Àấm xuên xanh", "Muâa xuên chđn" dêỵu lâ cấch gổi khấc nhau song nhûäng cuåm tûâ nây àïìu diïỵn tẫ cấi thúâi àểp nhêët cuãa ngûúâi con

gấi Thúâi àố cố thïí vơnh viïỵn khưng trúã lẩi nhûng vễ àểp cuãa Tịnh yïu- Muâa

Xuên- thưn nûä mậi mậi côn lûu giûä trong têm hưìn tấc giẫ Tûâ cẫm xuác trong

sấng àố, Hân Mùåc Tûã àậ cố nhûäng giêy phuát bêng khuêng nhúá vïì lâng qụ vúái

nhûäng àiïìu day dûát:

Chõ êëy nùm nay côn gấnh thốc

Dổc búâ sưng trùỉng nùỉng chang chang?

Tấc giẫ nh nhúá vïì "cư thưn nûä" "xuên xanh" àậ thânh "chõ êëy" bêy giúâ cố côn gấnh thốc nùång nhổc ài trïn búâ sưng dâi àêìy cất trùỉng, àêìy nùỉng giố nhû bao ngûúâi phuå nûä vêët vẫ bûúác ài trong cuưåc àúâi nây

Vúái yá tûúãng hiïån thûåc lậng mẩn àêìy tđnh nhên vùn; vúái nhõp àiïåu, cấch hiïåp êm, tẩo vêìn, cêu thú nây trúã thânh mưåt trong nhûäng cêu thú hay nhêët cuãa thúâi thú múái vâ cuãa thú Viïåt Nam tûâ trûúác àïën nay Vâ "Muâa xuên chđn" lâ mưåt trong nhûäng bâi thú hay nhêët cuãa Hân Mùåc Tûã búãi sûå liïn tûúãng- thûåc- hû nây

Thanh ûáng

Muâa xuên chñn - baâi thú taâi hoa cuãa Haân Mùåc

Tûã

Haân Mùåc Tûã laâ nhaâ thú taâi hoa Öng àïí laåi cho àúâi khöng nhiïìu thi phêím nhûng taác phêím naâo cuãa öng cuäng àaáng trên troång, nêng niu nhû "Muâa xuên chñn":

Trong laân nùæng ûãng: khoái mú tan

Àöi maái nhaâ tranh lêëm têëm vaâng

Söåt soaåt gioá trïu taâ aáo biïëc,

Trïn giaân thiïn lyá, boáng xuên sang

Soáng coã xanh tûúi gúån túái trúâi

Bao cö thön nûä haát trïn àöìi:

- Ngaây mai trong àaám xuên xanh êëy

Coá keã theo chöìng boã cuöåc chúi

Tiïëng ca vùæt veão lûng chûâng nuái,

Höín hïín nhû lúâi cuãa nûúác mêy

Thêìm thô vúái ai ngöìi dûúái truác,

Nghe ra yá võ vaâ thú ngêy

Khaâch xa gùơp luâc muđa xuín chñn

Lođng trñ bíng khuíng sûơc nhúâ lađng

- Chõ íịy nùm nay cođn gaânh thoâc

Doơc búđ söng trùưng nùưng chang chang?

Ngay tïn bađi thú ăaô cho thíịy taâc giaê lađ ngûúđi duơng cöng vúâi cíu chûô Cíu chûô cuêa öng luön ặúơc chùưt loơc tòm tođi

Söơt soaơt gioâ trïu tađo aâo biïịc

Trïn giađn thiïn lyâ, boâng xuín sang

Cíu thú thíơt gúơi múê Trïn nhûông maâi nhađ tranh vaâch ăíịt cuêa lađng qú ngađy xa líịm tíịm nhûông lađng qú tíịm tíịm nhûông nuơ hoa thiïn lyâ núê vađng, xen giûôa mađu xanh tûúi cuêa laâ Laâ vađ hoa thiïn lyâ lađ niïìm ăùơc sùưc cuêa hûúng võ qú hûúng

Soâng coê xanh tûúi gúơn túâi trúđi,

Bao cö thön nûô haât trïn ăöìi:

- Ngađy mai trong ăaâm xuín xanh íịy

Coâ keê theo chöìng boê cuöơc chúi

Muđa xuín tûđ trong nhađ ăaô lan xa ra vuđng ăöìi nuâi, tûđ cíy caênh sang túâi ngûúđi Con ngûúđi cuêa muđa xuín thíơt treê trung, höìn nhiïn, ăíìy sûâc söịng Bao

cö thön nûô trïn ăöìi Haât rùìng: Ngađy mai trong ăaâm xuín xanh íịy/Coâ keê theo chöìng boê cuöơc chúi úê laơi lađng chúi vúâi caâc cö thíơt vui, song ai ăoâ ặúơc ăi líịy chöìng cuông vui khöng keâm, thíơm chñ ăíy cođn lađ sûơ phaât triïín cuêa muđa xuín

Tiïịng ca vùưt veêo lûng chûđng nuâi,

Höín hïín nhû lúđi cuêa nûúâc míy

Nhûông tûđ vùưt veêo, höín hïín ặúơc taâc giaê duđng thíơt tađi tònh Vùưt veêo úê cíu trïn chó sûơ thú ngíy, höín hïín úê cíu dûúâi noâi lïn sûơ höìi höơp, ăúơi chúđ trong löìng ngûơc cuêa nhûông cö gaâi ăang cùng trođn sûâc söịng Lađm cho ai ăoâ ăang ngöìi dûúâi truâc (trong böịi caênh nađy mađ chõu ngöìi ýn dûúâi truâc thò chùưc khöng cođn úê tuöíi thanh xuín nûôa) cuông phaêi röơn rađng:

Khaâch xa gùơp lûuâc muđa xuín chñn

Lođng trñ bíng khuíng sûơc nhúâ lađng

- Chõ íịy nùm nay cođn gaânh thoâc

Doơc búđ söng trùưng nùưng chang chang

Thíịy muđa xuín úê qú ngûúđi laơi nhúâ túâi caênh lađng mònh, möơt caênh lađng muđa haơ coâ nùưng choâi chang vađ bao nhiïu ngûúđi thín ăang oùìn lûng lao ăöơng giûôa nùưng Ăíy lađ neât ríịt nhín baên cuêa con ngûúđi luön nùơng tònh vúâi qú hûúng xûâ súê Nhúâ lađng lađ nhúâ nhûông gò cíìn phaêi suy nghô, seê chia

- Chõ íịy nùm nay cođn gaânh thoâc

Doơc búđ söng trùưng nùưng chang chang?

Chõ íịy lađ ai víơy? Ríịt coâ thïí ăíy lađ ngûúđi baơn gaâi ngađy xûa cuêa khaâch- ăang lađ lao ăöơng chñnh úê qú nhađ Doơc búđ söng trùưng nùưng chang chang nïn ặúơc xem lađ cíu thú thíìn tònh nhíịt cuêa Hađn Mùơc Tûê Ta hay noâi söng xanh, söng ăoê, ăíy nhađ thú noâi söng trùưng Nùưng ăïịn trùưng caê söng thò phaêi biïịt nùưng gay gùưt nh thïị nađo Caâc cùơp víìn trùưng- nùưng; chang- chang kïịt húơp vúâi nùm phuơ

ím "ûng" ặâng cuöịi möîi tûđ lađm cho cíu thú ặúơc keâo dađi vađ ngín nga maôi Ăuâng lađ"Muđa xuín chñn", möơt muđa xuín ăíìy ăùơn nïn thú

Thûúng em - mưåt bâi thú giẫn dõ mâ cẫm àưång

Trong têåp "Thú tịnh tùång vúå", Nhâ xuêët bẫn Thanh niïn êën hânh nùm

2000, trang 83 cố bâi "Thûúng em" cuãa Buâi vùn Àiïìn Tưi gùåp tïn anh lêìn àêìu, àổc thú anh lêìn àêìu Bâi thú giẫn dõ mâ cẫm àưång:

Thûúng em

Chiïìu vâng nhû mùỉt ai mong

Thûác ùn chấy chúå, chiïìu àưng nghõt ngûúâi

Àêy thõt nẩc- àêy cấ tûúi

Dûãng dûng giûäa tiïëng châo múâi lao xao

Thấng ngây ai hiïíu cho àêu

Nay lo giấ mùỉc mai sêìu muưån lûúng

Ngưín ngang trùm viïåc àúâi thûúâng

Thïë mâ chđn nhúá, mûúâi thûúng vêỵn nưìng

Anh tûâng àấnh Bùỉc, dểp Àưng

Nay vïì nghĩ phếp lâm chưìng bïn em

Vuång vïì nêëu mưåt nưìi cúm

Nûãa khï, nûãa nhậo- lûãa chúâm rất tay

Nïëu khưng lâm vúå mưåt ngây

Thò sao thíịu hiïíu ăùưng cay ngíơm nguđi

Chó mong mûa baôo trïn ăúđi

Ăûđng gay gùưt- keêo hoa tûúi choâng tađn

Taâc giaê khöng lađm thú mađ quan saât cuöơc söịng, nïu lïn nhûông nhíơn xeât vïì vúơ mònh- ngûúđi quaên lyâ gia ằnh, lo sao cho ăíìu thaâng- cuöịi thaâng khöng thiïịu huơt Lo gia ằnh möơt ngađy, anh ăaô thíịu hiïíu caâi lo möơt ăúđi cuêa vúơ bùìng tònh caêm ýu mïịn vađ biïịt ún:

Chiïìu vađng nhû mùưt ai mong

Thûâc ùn chaây chúơ, chiïìu ăöng nghõt ngûúđi

Ăíy thõt naơc, ăíy caâ tûúi

Dûêng dûng giûôa tiïịng chađo múđi lao xao

Cuông biïịt lađ nhûông thûâc ngon ăíịy nhûng ăíy dûêng dûng chùỉng thiïịt (mađ coâ thiïịt cuông chùỉng ặúơc) vò ăíy bõ bïơnh viïm mađng tuâi (!)- noâi nöm na lađ ñt tiïìn!

Tûđ thûơc tïị cuöơc söịng, anh hiïíu vađ thûúng vúơ lùưm:

Thaâng ngađy ai hiïíu cho ăíu

Nay lo giaâ mùưc mai síìu muöơn lûúng

Ngöín ngang trùm viïơc ăúđi thûúđng

Thïị mađ chñn nhúâ, mûúđi thûúng víîn nöìng

Chûô "ai" ăíy ríịt tïị nhõ, chuê ýịu lađ muöịn noâi chöìng con- nhíịt lađ chöìng, súơ ngûúđi chöìng khöng hiïíu cho nhûông khoâ khùn cuêa mònh nh: giaâ mùưc (mùưc lađ ăùưt- tiïịng miïìn Nam), muöơn lûúng Ngûúđi chöìng tûê tïị úê ăíy ăi chúơ möơt líìn lađ hiïíu ăún hiïíu keâp: vûđa hiïíu vúơ phaêi vûúơt qua nhûông khoâ khùn nhû thïị vûđa hiïíu vúơ lo chöìng khöng caêm thöng Khöng nhûông quaâ caêm thöng, anh cođn khen ngúơi, biïíu phûúng nûôa:

Ngöín ngang trùm viïơc ăúđi thûúđng

Thïị mađ chñn nhúâ, mûúđi thûúng víîn nöìng

Cûâ nh bađi thú noâi lïn thò ngûúđi chöìng úê ăíy lađ ngûúđi lñnh vò "Anh tûđng

ăaânh Bùưc deơp Ăöng! Nay vïì nghó pheâp lađm chöìng bïn em" Anh thuâ nhíơn: Vuơng vïì níịu möơt nöìi cúm

Nûêa cúm, nûêa nhaôo- lûêa chúđm raât tay

Taâc giaê hû cíịu chi tiïịt nađy ăïí ăïì cao vai trođ ngûúđi vúơ trong gia ằnh, nhûng ăïì cao phña nađy thò haơ thíịp phña kia: bíịt kyđ anh ăađn öng nađo cuông coâ thïí vuơng vïì nh thïị nhûng dûât khoaât khöng phaêi lađ ngûúđi lñnh- böơ ăöơi Cuơ Höì- nhíịt lađ anh lñnh ăaô tûđng "ăaânh Bùưc, deơp Ăöng"!

Ăíy lađ ăiïím böơc löơ baên lônh nghïơ thuíơt thú ca cuêa taâc giaê chû a ăïịn ăöơ cao cûúđng!

Böịn cíu cuöịi bađi chín thíơt vađ nhín híơu:

Nïịu khöng lađm vúơ möơt ngađy

Thò sao thíịu hiïíu ăùưng cay ngíơm nguđi

Chó mong mûa baôo trïn ăúđi

Ăûđng gay gùưt keêo hoa tûúi choâng tađn!

Bađi thú ặúơc viïịt ra tûđ möơt tím thïị ăíìy chíịt liïơu ăúđi söịng, ăíìy suy tû tònh caêm , khöng coâ nhûông cíu thíơt ăùơc sùưc Möơc maơc, giaên dõ nhûng coâ tònh vađ caêm ăöơng

Baơn ăoơc- nhíịt lađ nhûông ngûúđi úê phaâi ăeơp- coâ thïí tha thûâ cho taâc giaê úê caâch cíịu taơo bađi thú ăún giaên, chím chúâc cho ăöi chöî vuơng vïì vïì yâ hoùơc víìn cha thíơt chónh mađ tiïịp nhíơn möơt caâch trín troơng tíịm lođng cuêa ngûúđi viïịt ăaô hiïíu hïịt, caêm thöng nïn cađng ýu thûúng ngûúđi baơn ăúđi víịt vaê cuêa mònh

Nguýîn Buđi Vúơi

Thú t nh - Nguýîn Troơng Taơo

Nhû caâc thi sô xûa nay, Nguýîn Troơng Taơo cuông ăïì cíơp ăïịn nhûông chuýơn muön thuúê cuêa tònh ýu: chúđ ăúơi vađ heơn hođ, thûúng nhúâ vađ ăùưm say, ngoơt ngađo vađ ăau khöí Neât riïng chuê ýịu cuêa thú tònh Nguýîn Troơng Taơo lađ thú tònh ngûúđi lñnh Ăoâ lađ thú tònh cuêa möơt ngûúđi ặâng tuöíi ăaô dađy dùơn qua thûê thaâch Ngûúđi lñnh íịy ăaô gúêi laơi tuöíi xuín cuêa mònh úê nuâi rûđng Trûúđng Sún, úê nhûông núi ăaơn bom aâc liïơt Ngûúđi lñnh íịy tûđng "nguê trïn coê sau möîi líìn ăaânh tríơn", tûđng viïịt nhûông bûâc thû cho ngûúđi thûúng úê "cuöịi trúđi suâng ran":

Nùưng ma nhoeđ laâ thû vađng

Chùỉng cođn mong nhíơn möơt hađng chûô quen

Ăïí röìi ăïịn khi trúê vïì sau hún mûúđi nùm xa caâch thò biïịt tin ngûúđi thûúng cuêa mònh ăaô ăi líịy chöìng tûđ bao giúđ Ngûúđi lñnh íịy cuông ăaô tûđng ýu möơt ngûúđi khöng quen Cö ta ăaô cûâu söịng anh, ăaô chùm soâc anh trong möơt líìn anh bõ thûúng nùơng:

Lađ khi chúơt tónh cún mï

Nhíơn ra maâi toâc böơn bïì ngûơc töi

Vađ díîu chûa möơt líìn gùơp laơi nhau, ăïịn tïn nađng chùưc anh cuông cha kõp

biïịt nhûng anh víîn cûâ tin "Ngûúđi khöng quen söịng ríịt nhiïìu cho töi"

Thúđi ăíịt nûúâc thanh bònh, ngûúđi lñnh víîn lađ ngûúđi lñnh Hoơ víîn ăoâng chöịt

úê biïn giúâi, úê tiïìn tiïu haêi ăaêo Hoơ víîn ýu theo kiïíu cuêa mònh Vò hoơ biïịt: "nïịu

lođng mònh ăöíi khaâc, giùơc seô trađn qua ăaêo cuêa mònh ăíy!" Nïn hoơ ýu mađ khöng

hïì buöng lúi tay suâng Hoơ víîn ăađo cöng sûơ "xuýn ngađy, xuýn ăïm", hoơ víîn

phaêi keâo phaâo lïn nhûông ẳnh döịc "lïơnh caê trúđi xanh" Ăiïìu ăaâng noâi lađ cho duđ söịng trong tû thïị sùĩn sađng chiïịn ăíịu nhû víơy ngûúđi lñnh víîn möơng mú vađ laông maơn Nhûông buöíi saâng tuíìn tra ven ăaêo anh chúơt böìi höìi:

Nùưng nhû nùưng nhúâ ăíịt liïìn

Töi nhû töi chùỉng xa em bao giúđ

Anh thađnh thíơt thuâ nhíơn:

Khöng em, gioâ thöíi tûđ böịn phña

Khöng chiïịc hön híîng huơt boâng dûđa

Nhûông phuât íịy anh khöng chó thûúng cho mònh mađ cođn thûúng cho bao hođn ăaêo ặâng "ăöơc thín" nhû anh Nhûông phuât íịy ta cađng thíịm thña vò sao anh cûâ bùn khoùn, cûâ trùn trúê:

Hođn Kiïịn bođ trïn soâng baơc

Ăïịn bao giúđ gùơp töí phña ăíịt níu?

Thú tònh Nguýîn Troơng Taơo khöng coâ caâi söi nöîi, raơo rûơc cuêa tònh ýu mûúđi taâm, ăöi mûúi Ta bùưt gùơp úê trong thú anh sûơ chñn chùưn cuêa möơt ngûúđi quaâ tûđng traêi Anh ýu vađ chíịp nhíơn tíịt caê:

Ta chíịp nhíơn nhûông gò ta ăaô biïịt

Caê nhûông gò chûa biïịt cuông víơy thöi!

Bíy giúđ anh ăaô hiïíu caâi giaâ tònh ýu mađ anh phaêi traê Búêi vò con ặúđng ăïịn vúâi tònh ýu ăíu chó coâ hoa thúm, coê laơ:

Töi cođn ăi mûa gioâ ặúđng dađi

Traâi tim phaêi löơi qua bao thaâc luô

Díîu gioâ laơnh thöíi maôi con chim nhoê

Em ặđng buöìn- trúđi röơng phña ýu thûúng

Nhûng tònh ýu lađ thïị, cho duđ anh lađ ngûúđi lñnh ăaô quaâ daơn dađy, ăaô qua bao nhiïu thûê thaâch ăi chùng nûôa thò noâ víîn ăuê sûâc lađm ăaêo löơn tíịt caê Noâ coâ thïí biïịn treê hoaâ giađ, biïịn giađ hoaâ treê Biïịn möơt öng Vua trúê thađnh hađnh khíịt vađ

biïịn ngûúđi hađnh khíịt trúê thađnh öng Vua Noâi nhû Nguýîn Du caâi "soâng khuynh thađnh" íịy lađm cho "ăöí quaân xiïu ằnh nhû chúi" Búêi thïị cho nïn khi gùơp laơi ngûúđi baơn gaâi nùm xûa:

Víîn cođn chïịch choaâng chai mûa

Töi tin lađ rûúơu em mua cuêa trúđi

Ngûúđi lñnh íịy qua bao nhiïu chúđ ăúơi ăïịn khi ýu múâi nhíơn ra rùìng:

Bao nhiïu chúđ ăúơi trïn trúđi

Böîng dûng anh hiïíu khi ngöìi ăúơi em

Bom ăaơn quín thuđ, khoâ khùn gian khöí ngûúđi lñnh ăíu coâ súơ, thïị mađ ăïịn khi ýu anh tûơ böơc löơ:

Líìn ăíìu anh biïịt súơ

Tiïịng cođi tađu thaêng thöịt phña ngoađi ga

Tònh ýu ăaô lađm cho "biïín baơc ăíìu" víîn "nöng nöîi thuúê hai mûúi" Caâi muön thuúê cuêa tònh ýu lađ víơy Chñnh vò ăiïìu ăoâ mađ thú tònh Nguýîn Troơng Taơo khöng chó lađ thú tònh cuêa nhûông ngûúđi lñnh mađ cođn thú tònh cuêa moơi ngûúđi

Ai cuông coâ thïí tòm thíịy möơt chuât mònh trong thú cuêa anh Tíịt nhiïn nhûông ngûúđi lñnh víîn lađ nhûông ngûúđi ăöìng caêm vúâi anh nhíịt Ăùơc biïơt lađ nhûông ngûúđi lñnh ăaô ặâng tuöíi- caâi lûâa tuöíi tuy "chûa giađ" nhûng "cuông chùỉng bao giúđ treê laơi"

Mai Vùn Hoan

Thiïịu nûô nguê ngađy

Muđa heđ híy hííy gioâ nöìm ăöng

Thiïịu nûô nùìm chúi quaâ giíịc nöìng

Lûúơc truâc biïịng cađi trïn maâi toâc

Yïịm ăađo trïî xuöịng dûúâi nûúng long

Ăöi gođ böìng ăaêo sûúng cođn ngíơm

Möơt laơch ăađo nguýn suöịi chûêa thöng

Quín tûê duđng dùìng ăi chùỉng dûât

Ăi thò cuông dúê úê khöng xong

(Höì Xuín Hûúng)

Neât ăùơc sùưc khiïịn bađi thú cuêa Bađ Chuâa thú Nöm treê maôi khöng giađ trong kyâ ûâc vùn hoơc cuêa nhiïìu ngûúđi coâ leô lađ úê chöî bađi thú taơo dûơng ặúơc möơt tònh huöịng trúâ trïu, kõch tñnh song cuông ríịt thú Möơt anh chađng nho sinh ngûúđi

xa ắnh danh chung lađ "quín tûê" vö tònh tröng thíịy caênh tûúơng cö thiïịu nûô nguê ngađy "Nam nûô thuơ thuơ bíịt thín", lïî giaâo phong kiïịn khùưt khe khöng cho pheâp anh chađng th sinh tûơ tiïơn chiïm ngûúông caâi "toađ thiïn nhiïn" trong thíịp thoaâng ýịm aâo íịy, lïî giaâo ăííy anh ăi nhûng veê ăeơp thanh tín cuêa ngûúđi thiïịu nûô, veê ăeơp cuêa bûâc hoaơ loaô thïí nûêa vúđi keâo anh laơi

Lađm sao möơt chađng trai tuöíi xuín ruô aâo boê ăi cho ặúơc khi trûúâc mùưt anh ta löì löơ "möơt toađ thiïn nhiïn" nûêa kñn nûêa phö bíìy, phö bíìy khöng phaêi

do ngûúđi con gaâi cöị yâ mađ do sûơ vö tònh, do ngoơn gioâ nöìm mún trúân da thõt, do giíịc nguê ngađy chúơt ăïịn nïn veê ăeơp cađng tûơ nhiïn, cađng khiïịn ngûúđi trai mï ăùưm hún Hai cíu ăíìu coâ thïí goơi lađ thú kïí, ngoaơi trûđ hai tûđ "thiïịu nûô" chó cö gaâi vađ tûđ

"ăöng" chó phûúng hûúâng thuöơc tûđ göịc Haân Viïơt, song cuông xem nhû Viïơt hoaâ líu ăúđi, cođn laơi lađ tûđ thuíìn Viïơt

Muđa heđ híy hííy gioâ nöìm ăöng

Thiïịu nûô nùìm chúi quaâ giíịc nöìng

Tûđ laây "híy hííy" chó ngoơn gioâ söịng ăöơng, tûđ thuíìn Viïơt "gioâ nöìm", caâch noâi "giíịc nöìng" cuêa ngûúđi Viïơt chó giíịc nguê say khiïịn cho lúđi thú - kïí vûđa dín daô laơi vûđa hoâm hónh Giíịc nguê tra heđ chúơt ăïịn ăaô lađm xö lïơch möơt caâch ăaâng ýu caâi ýịm trïn thín hònh thiïịu nûô Qua hai cíu thú:

Lûúơc truâc biïịng cađi trïn maâi toâc

Yïịm ăađo trïî xuöịng dûúâi nûúng long

Ngûúđi ta coâ thïí tûúêng tûúơng ra sûơ xö lïơch ăaâng ýu íịy Hai tûđ cöí

"nûúng long" chó phíìn ngûơc cuêa ngûúđi con gaâi, liïn tûúêng ăïịn cíu thađnh ngûô

"Nûúng long möîi ngađy möơt cao - Maâ ăađo möîi ngađy möơt ăoê" Veê thanh tín cuêa

cö gaâi ặúơc hai cíu thú sau noâi ra bùìng hònh aênh ûúâc lïơ:

Ăöi gođ böìng ăaêo sûúng cođn ngíơm

Möơt laơch ăađo nguýn suöịi chûêa thöng

Hònh aênh íín duơ íịy buöơc ngûúđi thûúêng thûâc thú Bađ Chuâa thú Nöm liïn tûúêng ăïịn thûơc tïị tríìn tuơc nhûng khöng dung tuơc Myô tûđ "ăađo nguýn" - suöịi hoa ăađo, gúơi nhúâ tñch xa Lûu Nguýîn laơc thiïn thai vađ "böìng ăaêo" - chó khuön ngûơc thanh tín, coâ leô nhùìm ca ngúơi veê ăeơp trinh nguýn cuêa cö thiïịu nûô nguê ngađy Veê ăeơp íịy ăaô khiïịn cho chađng nho sinh xa lím vađo caênh huöịng tiïịn thoaâi lûúông nan:

Quín tûê duđng dùìng ăi chùỉng dûât

Ăi thò cuông dúê úê khöng xong

Tûđ laây thuíìn Viïơt "duđng dùìng" coâ leô lađ biïịn ím cuêa "nhuđng nhùìng" chó tònh thïị quanh quíín, khoâ quýịt ắnh dûât khoaât Cođn tûđ "dúê" úê ăíy coâ leô

khöng nhùìm chó tònh traơng xíịu, keâm mađ hiïíu röơng tûđ ngûô caênh thú lađ sûơ tiïịc reê Khöng coâ sûơ phín thín nađo laơi ặúơc biïíu trûng sinh ăöơng nhû thïị giûôa möơt bïn lađ sûơ söịng höìn nhiïn, ăođi hoêi tûơ nhiïn cuêa tuöíi treê bùìng nghõch caênh: chađng nho sinh ặâng trûúâc cö thiïịu nûô nguê ngađy cuêa Bađ Chuâa thú Nöm Höì Xuín Hûúng Chñnh yâ nghôa phöí quaât ăíơm ăađ tinh thíìn nhín baên íịy khiïịn cho

ngûúđi ăúđi nhúâ thú Thiïịu nûô nguê ngađy, cho duđ thúđi gian ăaô phuê buơi trïn trang

thú cuêa Bađ Chuâa thú Nöm vađi trùm nùm tuöíi

Thím Tím - thi ca vađ huýìn t hoaơi

Khöng phaêi cho ăïịn khi thi sô Thím Tím vônh biïơt cuöơc ăúđi, tûđ nûêa thïị kyê nay, ngûúđi ta múâi noâi vïì thú öng vađ nhûông huýìn thoaơi tònh ýu coâ möơt khöng hai trong lađng thú Viïơt luâc bíịy giúđ Ngay luâc cođn sinh thúđi, vađo nhûông nùm cuöịi thíơp niïn 30 vađ ăíìu thíơp niïn 40, giûôa luâc cao trađo thú múâi ăang höìi rûơc rúô trïn thi ăađn, böîng xuíịt hiïơn möơt Thím Tím Nguýîn Tuíịn Trònh líịp laânh sùưc mađu hoa Ty-gön u buöìn, leê loi möơt coôi thú riïng vúâi möơt tònh ýu ăùưm say vađ dang dúê Ăaô nûêa thïị kyê ăi xa, nhûng bíịt cûâ luâc nađo nhùưc vïì thi sô, ai cuông dïî liïn tûúêng ăïịn möơt ngûúđi con gaâi vúâi caâi tïn T.T.KH ăíìy bñ íín, ăaô ăi vađo thú öng lađm löơng líîy möơt nöîi buöìn, chon von möơt con ặúđng thú ca cö ăún vađ ăíìy nöîi niïìm trùưc íín

Mađu hoa Ty-gön ăađ biïịn sùưc

Tim ngûúđi ýu cuô phuê mađu tang

Ăaô khöng biïịt bao nhiïu giíịy mûơc, suơc saơo tòm kiïịm cho ra caâi nhan sùưc cuêa ngûúđi con gaâi kyâ tïn T.T.KH dûúâi nhûông bađi thú ăùng trïn baâo Tiïíu Thuýịt Thûâ Baêy vađ nhûông bađi thú höìi ím cuêa Thím Tím Nhûng moơi giaê thuýịt víîn lađ nhûông giaê thuýịt Cho duđ sau nađy, khi nhađ thú ăaô qua ăúđi, cuơ Nguýîn Vyô (thi sô ăöìng thúđi vúâi öng) ăaô chûâng minh trong nhûông dođng höìi kyâ cuêa mònh vïì caâi tïn bñ íín íịy lađ ai Nhûng coâ veê nhû ngûúđi ta cûâ muöịn caâi tïn T.T.KH kia maôi hû aêo trong khoâi sûúng, ăeơp nao lođng trong nhûông cíu thú buöìn cuêa thi syô Suy cho cuđng, moơi cuöơc tòm kiïịm, cöịt lađ ăïí phuơ hoaơ cho caâi nhan sùưc íịy ăaô bñ íín laơi cađng thïm bñ íín, ăaô ăeơp laơi cađng löơng líîy hún ăïịn lađ huýîn tûúêng, hoang ặúđng

Gôa tûđ nhûông cíu thú buöìn, cuông nhû nhiïìu nhađ thú khaâc thuöơc thïị hïơ cuêa mònh, nghe theo tiïịng goơi sún hađ, öng ăaô coâ mùơt trong lúâp nhûông vùn nghïơ sô ăíìu tiïn bûúâc vađo cuöơc trûúđng chinh khaâng chiïịn chöịng Phaâp Vađo nhûông nùm thaâng lađm baâo úê mùơt tríơn biïn giúâi phña Tíy- Bùưc cuđng vúâi nhađ thú Vuô Cao, thò möơt cún bïơnh ăöơt biïịn quaâi aâc ăaô cûúâp míịt cuöơc ăúđi tađi hoa cuêa möơt thi sô Sûơ nghiïơp vùn chûúng nûêa ặúđng dang dúê Gia tađi vùn hoơc öng ăïí laơi khöng nhiïìu Möơt söị vúê kõch vađ truýơn dađi, truýơn ngùưn vađ thú ăaô ăùng trïn caâc túđ baâo trûúâc ăoâ Cho maôi ăïịn nùm 1988, nhađ xuíịt baên vùn hoơc múâi tíơp húơp xuíịt baên möơt tíơp thú "Thú Thím Tím" ăöơ chûđng vađi chuơc bađi ñt oêi lađ víơy, nhûng vúâi möơt thi tađi ăöơc ăaâo, taâc phíím cuêa öng ăaô vađ seô söịng maôi vúâi thúđi gian

Thím Tím tïn thíơt lađ Nguýîn Tuíịn Trònh, öng sinh vađo ngađy 12/5/1917 taơi thõ xaô Haêi Phûúng trong möơt gia ằnh ngheđo, ăöng con Thúđi niïn thiïịu öng ùn hoơc úê qú nhađ, bûúâc vađo tuöíi thanh niïn öng vađ gia ằnh lïn sinh söịng úê Hađ Nöơi Nhúđ nùng khiïịu höơi hoaơ vađ hoơc úê nhađ trûúđng, Thím Tím bùưt ăíìu cuöơc ăúđi veô vúđi kiïịm söịng Cuđng thúđi gian nađy, thú öng ăùng trïn caâc túđ baâo: Tiïíu Thuýịt Thûâ Baêy, Ngađy Nay, Tiïíu Thuýịt Thûâ Nùm Do hoađn caênh kinh tïị gia ằnh khoâ khùn, ngheđo tuâng, ăúđi söịng líy líịt eo seđo, öng ăaô nhòn cuöơc ăúđi vúâi bao nöîi buöìn víy buêa

Tuy víơy, nöîi buöìn ăïịn vúâi öng nhû möơt sûơ giùìng xeâ, ăïí röìi vúâi möơt gioơng ăiïơu can trûúđng, luâc nađo cuông khao khaât díịn thín vúâi möơt chñ caê Cuông cöịt lađ ăïí giaêi toaê búât nhûông u uíịt, vuđng víîy nhûông mong heâ múê möơt chín trúđi, nhûông bađi thú theo thïí Hađnh ăíìy khñ võ cöí xa cuêa öng ra ăúđi ăaô chinh phuơc traâi tim ngûúđi ăoơc suöịt nhiïìu thïị hïơ nûêa thïị kyê nay Möơt trong nhûông ẳnh cao íịy, chùưc rùìng

"Töịng biïơt hađnh" lađ ẳnh cao nhíịt Chñnh tûđ ăíy öng ăaô nghiïîm nhiïn ngöìi

chung chiïịu trong thi nhín Viïơt Nam Caâi chñ caê "Traâng sô nhíịt khûâ hïì" nhû

möơt thûâ men say cho thi sô bay lïn trong aânh mùưt hoan laơc nhòn ra möơt chín trúđi

röơng múê

Ăûa ngûúđi, ta khöng ặa sang söng

Sao coâ tiïịng soâng úê trong lođng

Ăa ngûúđi ta chó ặa ngûúđi íịy

Möơt giaô gia ằnh möơt dûêng dûng

Coâ thïí con ặúđng díịn thín ra ăi íịy cuông lađ con ặúđng mong manh vađ bïị tùưc

Chñ lúân chûa vïì bađn tay khöng

Ăađnh lađ víơy, nhû ng thín trai traâng khöng thïí boâ tay trûúâc söị phíơn Nïn chñ ăaô quýịt, phaêi dûât aâo lïn ặúđng

Ngûúđi ăi! ûđ nhó ngûúđi ăi thíơt

Meơ giađ coi nhû chiïịc laâ bay

Tûúêng nhúâ öng, nhùưc laơi möơt ñt khñ võ "Töịng biïơt hađnh" Tûđ nhûông caêm xuâc coâ thûơc íịy, ta hiïíu öng ăïịn vúâi Caâch maơng nhû möơt sûơ khai phoâng ặúơc múê toang löìng ngûơc hñt thúê, hoađ nhíơp vađo thaâc luô quíìn chuâng nhín dín trong cöng cuöơc khaâng chiïịn chöịng ngoaơi xím yâ thûâc cöng dín vađ traâi tim cuêa möơt thi sô ăíìy nhaơy caêm giûôa luâc dín töơc ăang díìu söi lûêa boêng, ăaô thöi thuâc thi

sô trúê thađnh ngûúđi cíìm suâng xöng pha chiïịn trûúđng Thúđi gian nađy, öng cöng taâc úê baâo Vïơ quöịc quín (tiïìn thín cuêa baâo Quín ăöơi nhín dín ngađy nay) Möơt söị thú vùn cuêa öng trong giai ăoaơn nađy ăaô ăaânh díịu möơt quan ăiïím saâng taâc múâi gíìn guôi vúâi nhín dín vađ cöng cuöơc khaâng chiïịn

Chiïìu mûa ặúđng söị 5

Ăíịt tïì söng quaơnh vùưng

Ngöìi kñn dûúâi nhađ tranh

Nghe gioâ lûuđa ùưng lùơng

(Chiïìu mûa ặúđng söị nùm)

Tiïịc thay tađi nùng möơt thi sô ặúng ăöơ ba mûúi, öng ra ăi ăïí laơi bao tiïịc thûúng cho ăöìng ăöơi, nhíịt lađ nïìn thú ca Viïơt Nam míịt ăi möơt thi tađi (öng míịt vađo ngađy 18.08.1950)

Nûêa thïị kyê tröi qua, nhúâ ăïịn nhađ thú, bíịt cûâ ai cuông ăïìu coâ thïí

cíịt lïn: "Ăûa ngûúđi , ta khöng ặa sang söng " Cuöơc ăúđi vađ sûơ voơng tûúêng

möơt tađi thú chó ngíìn íịy Nhûng trong moơi lúâp hoơc tûđ khùưp moơi núi, thò "Töịng

biïơt hađnh" lađ möơt aâng thú ăaô khaêm khùưc vađo tím höìn tíịt caê hoơc sinh Vađ ăíu ăoâ, bïn chuýơn kïí vïì nhûông tònh ýu, vïì möơt thúđi thú ca vang boâng trûúâc Caâch

mẩng thấng Tấm, ngûúâi ta đt ai lẩi khưng nhúá àïën cấi sùỉc mâu "hoa Ty-gưn" huyïìn thoẩi, mưåt nưỵi buưìn khưn nguưi chuyïån lûáa àưi, mâ chđnh thi sơ lâ ngûúâi gieo hẩt giưëng mổc àïën vư têån nhûäng muâa sau "Thưi em hậy giûä cânh hoa uáa

Kyã niïåm ngân nùm mưåt cuưåc àúâi"

Nguyïỵn Nhậ Tiïn

Trùm nùm nhúâ möơt chuýịn ăođ

Nhúâ möơt töịi giûôa rûđng Viïơt Bùưc

Ăûúơc xuöịng ăođ theo Baâc sang ngang

Nuâi xa viïìn aânh trùng vađng

Coâ ăöi mùưt saâng ăiïím mađn trúđi sao

Ăoâ lađ Baâc mađ nađo biïịt trûúâc

Tûúêng cuơ giađ miïìn ngûúơc sang söng

Dao rûđng cađi goơn bïn höng

Gíơy song cùưp naâch, tuâi vođng qua vai

Gíìn cíơp bïịn, nûúâc lay soâng dûơng

Ăođ trođng trađnh töi ặâng nghiïng nghiïng

Cuơ giađ daâng ríịt dõu hiïìn

Ăa tay töi võn, töi vin vûông díìn

Khi biïịt Baâc, Baâc líìn ăi khuíịt

Phña meâ rûđng phaêng phíịt ma bay

Tíìn ngíìn nhòn voơng hađng cíy

íịm ran da thõt húi tay cuêa Ngûúđi

Chuýơn cuô ăaô hai mûúi nùm trûúâc

Cođn daơt dađo soâng nûúâc söng Lö

Ăíy lađ möơt bađi thú coâ sûơ tñch Caâi tñch íịy ặúơc kiïím chûâng qua lúđi kïí cuêa nhađ thú Töị Hûôu" Nhûông nùm úê Viïơt Bùưc, Baâc khöng ăïịn nhûông núi

ngûúđi ta böị trñ trûúâc Baâc caêi trang vađ ăi Khi thò lađ möơt öng giađ Tađy ríu ăen,

mùơc aâo chađm ngöìi trïn mònh ngûơa; khi thò lađ möơt öng giađ Međo ăíìu ăöơi noân giang, dao rûđng tra vađo voê, cađi bïn höng" Coâ ăún võ böơ ăöơi ăoâng traơi úê lûng chûđng nuâi, Baâc lïn, ặâng sûông trûúâc mùơt caâc chiïịn sô, chó huy víîn chûa biïịt

Khi biïịt lađ Baâc, böơ ăöơi ăöìng thanh hö "Baâc Höì muön nùm!" thò Baâc cûúđi hiïìn:

"Leo nuâi moêi chín lùưm; caâc chaâu cho Baâc nùìm voông nghó möơt laât röìi Baâc noâi chuýơn thúđi sûơ cho mađ nghe!"

Cho nïn caâi viïơc nhađ thú Thanh Tõnh ặúơc ăi cuđng Baâc trong möơt chuýịn ăođ qua söng Lö lađ ríịt dïî hiïíu Khöng ai nghô öng giađ "dao rûđng cađi goơn

bïn höng/ gíơy song cùưp naâch, tuâi vođng qua vai" lađ Baâc Höì Nhûng ăïịn lûuâc

"Gíìn cíơp bïịn, nûúâc lay soâng dûơng/ Ăođ trođng trađnh töi ặâng nghiïng nghiïng/ Cuơ giađ daâng ríịt dõu hiïìn/ Ăa tay töi võn, töi vin vûông díìn" thò sûơ ín cíìn ăoâ ăaô

maâch baêo nhađ thú rùìng cuơ giađ töịt buơng vađ chu ăaâo vúâi moơi ngûúđi ăíịy lađ Baâc Höì

Khi nhađ thú nhíơn ra thò "Baâc díìn ăi khuíịt/ Phña meâ rûđng phaêng phíịt ma bay" Caâi kyê niïơm ăeơp ăeô íịy ăaô ăoơng míơt trong tím höìn Thanh Tõnh:

Chuýơn cuô ăaô hai mûúi nùm trûúâc

Cođn daơt dađo soâng nûúâc söng Lö

Trùm nùm nhúâ möơt chuýịn ăođ

Chïnh vïnh laơi ặúơc Baâc Höì cíìm tay

Bađi thú ặúơc viïịt theo thïí song thíịt lûuơc baât vúâi ím ăiïơu ngoơt ngađo mang phong võ dín gian Duđ lađ chuýơn thíơt 100% hay lađ chuýơn nhađ thú

"bõa nhû thíơt" thò caâi cöịt loôi cuêa bađi thú víîn lađ 100% vò caâch söịng cuêa Baâc, sûơ quan tím cuêa Baâc ăöịi vúâi moơi ngûúđi lađ nhû thïị

Nguýîn Buđi Vúơi

Qua nhađ - Nguýîn B ñ nh

Caâi ngađy cö chûa coâ chöìng

Ăûúđng gíìn töi cûâ ăi vođng cho xa

Löịi nađy lùưm búâm nhiïìu hoa

( Ăi vođng ăïí ặúơc qua nhađ ăíịy thöi)

Möơt höm thíịy cö cûúđi cûúđi

Töi ýu ýu quaâ nhûng húi míịt lođng

Biïịt ăíu laơi chaê noâi chođng:

"Lađng nađy khöịi ặâa phaêi lođng mònh ăíy!"

Möơt nùm ăïịn lùưm lađ ngađy

Muđa Thu muđa cöịm vađo ngay muđa höìng

Tûđ ngađy cö ăi líịy chöìng

Gúâm sao coâ möơt quaông ăöìng mađ xa

Búđ rađo cíy búêi khöng hoa

Qua bïn nhađ thíịy bïn nhađ vùưng teo

Lúơn khöng nuöi ặúơc ao beđo

Giíìu khöng díy chùỉng buöìn leo vađo giađn

Giïịng thúi mûa ngíơp nûúâc trađn

Ba gian ăíìy caê ba gian nùưng chiïìu

Trong phong trađo thú múâi giai ăoaơn (1930 -1945) khi nhiïìu nhađ thú coâ

yâ " hiïơn ăaơi hoâa" thú mònh vïì moơi mùơt thò coâ möơt nhađ thú lùơng leô, ím thíìm saâng taâc vađ ăi theo möơt con ặúđng riïng Ăoâ lađ Nguýîn Bñnh

Ăûúng thúđi, ăaânh giaâ vïì thú Nguýîn Bñnh coâ nhiïìu yâ kiïịn ríịt khaâc nhau Thíơm chñ coâ ngûúđi cođn cho rùìng, thú Nguýîn Bñnh chó ăïí nhûông ngûúđi möơc maơc "chín qú" ăoơc vađ thûúêng thûâc mađ thöi Nhûng thíơt kyđ laơ cađng traêi qua thúđi gian húi thú möơc maơc, qú muđa, hûúng ăöìng gioâ nöơi íịy cađng ùn síu, baâm rïî trong lođng ngûúđi ăoơc Nhiïìu thïị hïơ ngûúđi Viïơt Nam ăaô ăoơc, ăaô thuöơc vađ say mï thú Nguýîn Bñnh Chñnh húi thúê qú muđa, dung dõ íịy lađ ýịu töị khùỉng ắnh võ trñ Nguýîn Bñnh trong nïìn vùn hoơc Viïơt Nam

Nhûông bađi thú tònh ýu chiïịm tyê lïơ khaâ cao trong thú Nguýîn Bñnh Nhiïìu bađi thú tònh cuêa öng ríịt nöíi tiïịng nhû: Tûúng tû, Muđa xuín, Ngûúđi hađng xoâm, Ghen Möîi bađi thú ăïìu coâ neât ăùơc sùưc riïng Trong söị nhûông bađi thú tònh cuêa thi sô Nguýîn Bñnh, "Qua nhađ" lađ bađi thú khaâ ăöơc ăaâo Xeât vïì yâ tûâ, böị cuơc

"Qua nhađ" chia lađm hai phíìn khaâ roô: Tû tûúêng tònh caêm cuêa nhín víơt trûô tònh

"töi" ăöịi vúâi cö gaâi thíìm ýu, tröơm nhúâ trûúâc vađ sau khi cö gaâi ăi líịy chöìng Tònh ýu lađ lônh vûơc tònh caêm cûơc kyđ tïị nhõ, phûâc taơp vađ ăùơc biïơt bíơc nhíịt cuêa con ngûúđi Thi sô ăaô phaât hiïơn vađ böơc löơ sûơ tinh vi, tïị nhõ, ăùơc biïơt íịy trong " Qua nhađ"

Coâ thïí noâi, khi ăaô thíìm ýu, tröơm nhúâ hoùơc ngíìm ăïí yâ ăïịn ai thò ngûúđi ăang ýu coâ ăïịn hún möơt nghòn caâi cúâ ăïí ăïịn vúâi nhau Coâ lûuâc chó cíìn nhòn thíịy ngûúđi thûúng möơt chuât thöi, thïị lađ thoaê maôn lùưm röìi Chùỉng thïị mađ ngađy xa ăïí taơo ăiïìu kiïơn ăi laơi gùơp gúô Kiïìu, Kim Troơng ăaô chùỉng thú nhađ troơ hoơc úê gíìn nhađ Kiïìu ăoâ sao

Caâi ngađy cö chûa coâ chöìng

Ăûúđng gíìn töi cûâ ăi vođng cho xa

Löịi nađy lùưm bûúâm nhiïìu hoa

( Ăi vođng ăïí ặúơc qua nhađ ăíịy thöi)

Möơt ngûúđi nađo ăoâ ăaô noâi: khi ýu con ngûúđi ta ai cuông trúê thađnh thi syô Tònh ýu lađm caêm xuâc cuêa con ngûúđi díng trađo dađo daơt Trong mùưt ngûúđi ăang ýu caênh víơt vađ ai cuông ăeơp ăeô, thú möơng biïịt bao

Díịu chíịm lûêng sau cíu thûâ 3 vađ cíu thú thûâ tû ăùơt trong ngoùơc ăún thíơt lađ chín thađnh, yâ võ Nhađ thú ăaô phaât hiïơn hïịt sûâc tinh tïị tím lyâ cuêa ngûúđi ăang ýu Tònh ýu bao giúđ cuông coâ caâi lyâ riïng cuêa noâ Nhiïìu khi ăiïìu vö lyâ hïịt sûâc laơi nùìm trong caâi coâ lyâ vö cuđng "Ăûúđng gíìn töi cûâ ăi vođng cho xa", vö lyâ quaâ! Nhûng laơi ríịt coâ lyâ ( ăi vođng ăïí ặúơc qua nhađ ăíịy thöi)

Ăiïìu ăaâng noâi lađ úê chöî tònh ýu cuêa "töi" vúâi cö gaâi trong nhađ thú " Qua nhađ" laơi lađ tònh ýu ăún phûúng, möơt phña: thíìm ýu, tröơm nhúâ da diïịt nhûng chûa möơt líìn daâm thöí löơ, giaêi bađy vúâi ngûúđi mònh ýu Con ngûúđi ta míịy

ai noâi ặúơc lúđi ýu möơt caâch maơnh baơo, trún tru ăíu?

Thúđi gian cûâ vö tònh tröi ăi Tuöíi xuín cuêa ngûúđi con gaâi coâ thò "hoa ăïịn thò hoa phaêi núê, ăođ ăíìy, ăođ phaêi sang söng" Röìi möơt ngađy kia ăïịn duýn,

cö gaâi cuông phaêi ăi líịy chöìng ăïí laơi trong lođng "töi" möơt nöîi tröịng vùưng mïnh möng:

Tûđ ngađy cö ăi líịy chöìng

Gúâm sao coâ möơt quaông ăöìng mađ xa

Búđ rađo cíy bûúêi khöng hoa

Qua bïn nhađ thíịy bïn nhađ vùưng teo

Lúơn khöng nuöi ăùơc ao beđo

Giíìu khöng díy chùỉng buöìn leo vađo giađn

Tû tûúêng, tònh caêm, tím traơng cuêa " töi" bíy giúđ quaâ ăöíi khaâc xa

"Caâi ngađy cö chûa líịy chöìng" laơi cađng xoât xa, buöìn tuêi bíịy nhiïu

Víîn caênh cuô, nhađ xa nhûng giúđ ăíy trong tím tûúêng cuêa ngûúđi ýu möơt phña, ăún phûúng thíơt khaâc xa: ặúđng nhû xa hún, búêi chùỉng coâ böng hoa nađo, nhađ vùưng teo, khöng nuöi lúơn, beđo ăùơc ao Ăïịn díy giíìu khöng cuông thíîn thúđ, naôo ruöơt " chùỉng buöìn leo vađo giađn" Caâch míịy trùm nùm Nguýîn Du ăaô viïịt nhûông cíu thú ăíìy tím traơng trong Kiïìu:

Caênh nađo caênh chùỉng ăeo síìu

Ngûúđi buöìn caênh coâ vui ăíu bao giúđ

Khi chúđ ăúơi, buöìn tuêi, ngoâng tröng ngûúđi ta coâ caêm giaâc thúđi gian tröi ăi chíơm chaơp nhû öịc, nhû sïn Khi vui veê, ngûúđi ta coâ caêm giaâc thúđi gian vuđn vuơt nhû tïn bay, ăaơn bùưn Ăoâ lađ thúđi gian tím lyâ Vúâi "Qua nhađ", Nguýîn Bñnh ăaô thïí hiïơn thúđi gian tím lyâ, caênh víơt tím lyâ cuêa nhín víơt trûô tònh thíơt tinh tïị, síu sùưc:

Giïịng thúi muđa ngíơp nûúâc trađn

Ba gian lađ caê ba gian nùưng chiïìu

Bađi thú kïịt laơi trong khung caênh ăíìy hoang vu, xađo xaơc tröịng vùưng ăïịn tíơn ăaây lođng Tònh ýu ăún phûúng, möơt phña ặúơc thïí hiïơn trong thú Nguýîn Bñnh khaâ nhiïìu Möịi tònh ăún phûúng trong thú Nguýîn Bñnh thíơt ăaâng nuöịi tiïịc nhûng cuông ăaâng chia seê, caêm thöng Trûúâc sau trong thú Nguýîn Bñnh víîn ăíìy ùưp nhûông hònh aênh thön qú möơc maơc, chíịt phaâc Ăoâ chñnh lađ chíịt vađng mûúđi cuêa tím höìn con ngûúđi Ăoâ cuông chñnh lađ maênh ăíịt, nguöìn nûúâc nuöi dûúông vun ăùưp cho cíy ăaơi thuơ thú Nguýîn Bñnh maôi maôi tûúi xanh

Nguýîn Ăûâc Tím

Öng ăöì - Vuô Ăònh Liïn

Möîi nùm hoa ăađo núê

Laơi thíịy öng ăöì giađ

Bađy mûơc tađu giíịy ăoê

Bïn phöị ăöng ngûúđi qua

Bao nhiïu ngûúđi thú viïịt

Tíịm tùưc ngúơi khen tađi

"Hoa tay thaêo nhûông neât

Nhû phûúơng muâa röìng bay"

Nhûng möîi nùm möîi vùưng

Ngûúđi thú viïịt nay ăíu?

Giíịy ăoê buöìn khöng thùưm

Mûơc ăoơng trong nghiïn síìu

Öng ăöì víîn ngöìi ăíịy

Qua ặúđng khöng ai hay

Laâ vađng rúi trïn giíịy

Ngoađi trúđi mûa buơi bay