Giáo trình tin học văn phòng

Mọi quá trình xử lý thông tin bằng máy tính đều thực hiện theo một chu trình sau: Mã hoá Coding Giải mã Decoding Khi sử dụng máy tính để giải quyết một vấn đề nào đó, thì bản thân máy t

ĐẠI HỌC DÂN LẬP KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ

TP HOÀ CHÍ MINH – 2005

Chương 1

VỀ MÁY TÍNH 1.1 Các khái niệm cơ bản

1 Khái niệm Tin học

Khi xã hội càng phát triển, khối lượng thông tin cần xử lý ngày càng nhiều Do

đó việc cập nhật, xử lý, lưu trử, tìm kiếm hay truyền tải thông tin đòi hỏi phải nhanh chóng và độ chính xác cao

Tin học (Informatics) là ngành khoa học nghiên cứu các phương pháp, công nghệ

và các kỹ thuật xử lý thông tin một cách tự động

2 Khái niệm máy tính

Máy tính điện tử (Computer) là công cụ xử lý thông tin một cách tự động theo một chương trình được xác định trước mà không cần sự tham gia trực tiếp của con người

Mọi quá trình xử lý thông tin bằng máy tính đều thực hiện theo một chu trình sau:

Mã hoá (Coding) Giải mã (Decoding)

Khi sử dụng máy tính để giải quyết một vấn đề nào đó, thì bản thân máy tính không thể tự tìm được cách giải quyết, con người phải cung cấp đầy đủ ngay từ đầu cho máy tính các chỉ thị để hướng dẫn cho máy tính thực hiện đúng vấn đề đặt ra

Tập hợp các chỉ thị như vậy (do con người soạn ra theo một ngôn ngữ mà máy tính

hiểu được) gọi là chương trình Chương trình sẽ thay cho con người để điều khiển

máy tính làm việc

Như vậy, máy tính hoạt động theo nguyên tắc “tự động điều khiển bằng chương

trình”.

3 Biểu diễn thông tin trong máy tính

Các thông tin xử lý trên máy tính đều được mã hóa ở dạng số nhị phân, với 2 ký hiệu 0 và 1 Mỗi vị trí lưu trữ một số nhị phân được tính là 1 BIT (Binary Digit), đây

là đơn vị đo thông tin nhỏ nhất Ngoài ra, còn có các đơn vị đo khác:

1 Byte = 8 bit

1 KB (KiloByte) = 2 10 byte = 1024 byte

MT XỬ LÝ PROCESSING

DỮ LIỆU NHẬP

INPUT

THÔNG TIN XUẤT

OUTPUT

1 MB (MegaByte) = 2 10 KB = 1.048.576 byte

1 GB (GigaByte) = 2 10 MB = 1.073.741.824 byte

Để trao đổi thông tin giữa người và các thiết bị trong máy, người ta xây dựng bảng mã nhị phân để biểu diễn các chữ cái, các chữ số, các câu lệnh…Bảng mã

ASCII (American Standard Code for Information Interchange) được chọn làm bảng

mã chuẩn Trong đó, mỗi ký tự được mã hóa bởi một số nhị phân 8 BIT Tổng số ký hiệu trong bảng mã ASCII là 28 = 256

Ví dụ: Chữ A có mã ASCII là 65 và được biểu diễn trong máy tính bởi dãy bit:

0100 0001

Bộ mã Unicode :

Với nhu cầu xử lý thông tin hiện nay ngày càng phong phú và đa dạng, nhiều nước trên thế giới nhận thấy 256 ký tự khác nhau của ASCII không đáp ứng được nhu cầu Bảng mã 8 bit với 256 giá trị không thể đủ chỗ để mã hóa các ký tự của các ngôn ngữ dùng chữ hình tượng như tiếng Hán, Tiếng Nhật, Hàn quốc

Bộ mã Unicode ra đời nhằm khắc phục các nhược điểm nói trên và nhằm xây dựng một bộ mã chuẩn vạn năng dùng chung cho tất cả mọi ngôn ngữ trên thế giới Unicode là bộ mã ký tự 16 bit, tương thích hoàn toàn với chuẩn quốc tế ISO/IEC 10646-1993 Với 65536 ký tự Unicode hầu như có thể mã hóa tất cả các ngôn ngữ trên thế giới

Hiện nay trong môi trường Windows, bộ MS Office 2000, 2002, 2003 hỗ trợ rất tốt bộ mã Unicode Trong môi trường mạng Internet Explore 5.0 cũng cho phép hiển thị các trang Web được thiết kế theo chuẩn Unicode

1.2 Hệ thống máy vi tính

Gồm các bộ phận chính sau:

 Bộ vi xử lý

 Bộ nhớ ngoài: đĩa mềm, đĩa cứng, đĩa CD-ROM, băng từ

 Các thiết bị nhập: bàn phím, chuột, máy quét

 Các thiết bị xuất: màn hình, máy in, máy vẽ

Sơ đồ khối một hệ máy tính

Màn hình, Máy in

Bộ nhớ trong (ROM + RAM)

1 Bộ vi xử lý (hay đơn vị xử lý trung tâm: CPU)

Bộ vi xử lý (Procesor) là bộ phận rất quan trọng của máy tính Mọi lệnh được

đưa ra bởi các ứng dụng hoặc hệ điều hành đều được thực hiện bởi bộ vi xử lý Đôi

khi chúng ta cũng gọi bộ vi xử lý là đơn vị xử lý trung tâm (central processing unit -

CPU) Đây là mạch có độ tích hợp cao, cấu trúc phức tạp, thực hiện đến hàng tỉ phép

tính trong một giây CPU có ba bộ phận chính: Khối điều khiển (CU: Control Unit), khối tính toán số học - logic (ALU: Arithmetic-Logic Unit) và các thanh ghi (Register).

Một số loại CPU

Mỗi bộ vi xử lý cụ thể sẽ quyết định các tham số quan trọng của máy như tốc độ

xử lý, dung lượng tối đa của bộ nhớ trong Tốc độ của bộ vi xử lý được đo bởi megahertz (MHz) hoặc gigahertz (GHz) Bộ vi xử lý phát triển qua nhiều thế hệ khác nhau, ví dụ các bộ vi xử lý do hãng Intel sản xuất là 8086, 8088, 80186, 80286,

80386, 80486, Pentium, Pentium II, Pentium III, và Pentium IV Nói chung, các thế

hệ sau có các đặc điểm chuyên biệt hơn, chẳng hạn như các lệnh xử lý multimedia Ngoài ra các hãng như AMD, Cyrix, Motorola … cũng đưa ra các sản phẩm tương đương Những nhà sản xuất vi xử lý luôn phát triển các kỹ thuật nhằm tăng tốc độ xử lý cho CPU ở nước ta, hệ máy IBM-PC là hệ máy thông dụng nhất, và bộ

vi xử lý (Procesor) thuờng dùng là: Intel Celeron, Intel Pentinum, AMD

CPU trên bo mạch chủ (motherboard) của máy vi

2. Bộ nhớ trong (Internal Memory)

Bộ nhớ trong (hay bộ nhớ chính) dùng để chứa chương trình và dữ liệu khi máy

đang hoạt động, nó gắn liền với CPU để CPU có thể làm việc được ngay Bộ nhớ trong hiện nay thường được xây dựng với hai loại vi mạch nhớ cơ bản như sau :

a) ROM (Read Only Memory : bộ nhớ chỉ đọc) :

- Chứa dữ liệu và chương trình cố định, điều khiển máy tính khi mới bật máy, trong ROM người sử dụng chỉ có thể đọc thông tin ra,

- Thông tin trong ROM không bị mất khi tắt máy,

- Người sử dụng không thể thay đổi nội dung của ROM, còn việc ghi thông tin vào ROM là công việc của các chuyên gia kỹ thuật, của hãng sản xuất,

- Các chương trình trên ROM thường được gọi là BIOS (Basic Input Output

System): hệ thống nhập xuất cơ sở.

b) RAM (Random Access Memory : bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên) :

- Lưu các chương trình, dữ liệu của người sử dụng khi máy đang hoạt động,

- Dữ liệu, chương trình có thể ghi vào và đọc ra dễ dàng,

- Khi mất nguồn điện hoặc tắt máy thì thông tin trong RAM

cũng mất luôn

Dung lượng (khả năng lưu trử) của RAM ảnh hưởng rất lớn đến

tốc độ hoạt động của máy tính, máy càng có nhiều bộ nhớ hơn, khả năng xử lý nhiều chương trình cùng một lúc càng tốt hơn Dung lượng bộ nhớ thường được dùng với các đơn vị megabytes (MB) và gigabytes (GB); một megabyte khoảng một triệu byte và một gigabyte khoảng một tỉ byte Dung lượng của RAM thường dùng hiện nay là từ 128 MB đến 1 GB

Trên thị trường hiện tại có nhiều loại bộ nhớ: DIMM, SIMM, RIMM, RDRAM, SDRAM… Nếu cần nâng cấp bộ nhớ, hãy xem xét kĩ tính tương thích của bộ nhớ với máy tính mình đang dùng

3 Bộ nhớ ngoài (External Memory)

Bộ nhớ ngoài hay còn gọi là bộ nhớ phụ là thiết bị dùng để

lưu trử chương trình hay dữ liệu của người sử dụng

Đặc điểm của bộ nhớ ngoài :

 Dung lượng có thể lớn hơn rất nhiều so với bộ nhớ trong,

 Tốc độ truy xuất chậm không bằng RAM, ROM,

 Thông tin sau khi được lưu ở bộ nhớ ngoài không bị mất khi tắt máy

Có hai phương pháp lưu dữ kiện tạo nên hai họ khác nhau, là dựa trên từ tính (đĩa mềm và đĩa cứng) và dựa trên khả năng ứng dụng quang học (đĩa CD-ROM, CD-R…)

a) Đĩa từ tính : Có hai loại chủ yếu là đĩa mềm và đĩa cứng

Cách ghi thông tin trên đĩa từ: Đĩa từ được chia thành nhiều đường tròn đồng

Đối với đĩa từ ghi 2 mặt, các rãnh cùng đường kính nằm ở hai mặt đĩa được gọi

là nằm trên cùng một trụ (cylinder) Người ta đánh số cả các rãnh lẫn trụ Rãnh ngoài

cùng nằm ở mặt trên đĩa được đánh số là 0, rãnh ngoài cùng của mặt dưới đĩa là rãnh 1, Rãnh 0 và rãnh 1 đều nằm trên trụ 0

rãnh 0

Một cung của các rãnh,

512 byte/cung

• Đĩa mềm (Floppy disk): Là một đĩa plastic có phủ vật liệu từ và có vỏ bảo

vệ bên ngoài Có hai loại kích thước thường dùng: 5.25 inch và 3.5 inch

Đĩa mềm 3.5 inch Đĩa mềm 5.25 inch

Dung lượng đĩa mềm :

• Đĩa cứng (Hard disk) : Bao gồm nhiều đĩa, được xếp

thành tầng trong một vỏ bọc kim loại Đĩa cứng thường được lắp

cố định trong máy, song hiện nay đã xuất hiện loại ổ đĩa cứng có

thể tháo ra đem đi lại được (removable disk).

Dung lượng của đĩa cứng lớn hơn rất nhiều so với đĩa mềm

Dung lượng đĩa cứng thường dùng trong máy vi tính hiện nay khoảng 20 GB đến

120 GB Máy truy xuất thông tin từ đĩa cứng nhanh hơn nhiều so với truy xuất từ đĩa mềm Có một vài chỉ số để đo tốc độ đĩa:

• Tốc độ quay: Đĩa quay càng nhanh, đầu đọc-viết lấy dữ liệu ra càng sớm

• Tốc độ truy cập: Thời gian cần thiết để đọc dữ liệu từ đĩa được gọi là tốc độ

truy cập của đĩa Thời gian này càng ngắn, càng tốt

• Cache: Nhiều đĩa có bộ nhớ tốc độ cao bên trong để lưu các dữ liệu được

truy cập gần đây, dung trong trường hợp bộ vi xử lý cần dùng lại nó Cache được đo bằng kilobytes (KB) hoặc megabytes (MB)

Với đĩa cứng, thuật ngữ giao diện (interface) chỉ một mạch dùng để điều khiển các hoạt động của đĩa và nối nó với các phần còn lại của hệ thống Hai giao diện thông dụng là: IDE và SCSI

• Ổ đĩa (Drive): Là thiết bị để lắp đĩa từ (đĩa mềm, đĩa

cứng, ), ổ đĩa mềm thường được viết tắt là FDD (Floppy Disk Drive), ổ đĩa cứng

viết tắt là HDD (Hard Disk Drive) Tên các ổ đĩa mềm là A, B Tên các ổ đĩa cứng là C,

D, E

b) Đĩa quang học: Kỹ thuật đọc ghi dữ liệu đối với đĩa này được thực hiện trên

nguyên tắc quang học, dùng tia sáng laser

Hiện nay đĩa quang đã trở nên khá phổ biến với các phần mềm

Multimedia là các phần mềm cho phép hiển thị luôn cả hình ảnh, âm

thanh và một số đoạn phim ngắn minh hoạ

So với đĩa từ, đĩa quang có dung lượng cao hơn, độ bền dữ liệu

tốt hơn và đĩa quang có thể tháo lắp dễ dàng như đĩa mềm Có 4 loại đĩa quang khác nhau:

• CD-ROM (Compact Disc Read Only Memory): thông tin được ghi lên đĩa khi sản

xuất đĩa Đĩa CD-ROM loại 4.72 inch có dung lượng khoảng 540MB, 600MB, 650MB, 700 MB Để đọc các đĩa này người ta dùng ổ đĩa CD-ROM

• CD-R (Recordable CD): khi sản xuất ra các đĩa này còn trắng (chưa ghi thông

tin); để ghi dữ liệu lên loại đĩa này (nhưng chỉ ghi một lần) người ta dùng ổ đĩa CD-R

• CD-RW (Rewritable CD): loại đĩa quang có thể ghi nhiều lần bằng ổ đĩa đặc biệt.

• DVD (Digital Video Disc): đĩa quang có dung lượng lớn và tốc độ nhanh hơn các

đĩa quang thông thường; đĩa DVD lưu trữ thông tin lên cả hai mặt đĩa

Lưu ý: Các đĩa quang được gọi là disc; trong khi các loại đĩa cứng, đĩa mềm được

gọi là disk Nói nôm na, đĩa nào có dạng trực quan hình tròn thì gọi là disk

4 Thiết bị nhập:

Dùng để cung cấp dữ liệu cho chương trình máy tính Ngày nay thiết bị nhập phổ

biến nhất là bàn phím  (keyboard) Các thiết bị nhập khác : con chuột  (mouse), máy quét ảnh (scanner),…

a) Bàn phím (Keyboard): là thiết bị nhập cơ bản của

máy vi tính Làm quen một số phím thông dụng:

: xuống dòng hoặc thực hiện một lệnh của DOS

: Hủy bỏ lệnh vừa đưa vào trước khi nhấn phím Enter.

… : các phím chức năng (function key) có chức năng cụ thể phụ

Thí dụ: Nhấn giữ Shift và phím → !

: phím điều khiển, không có tác dụng khi nhấn một mình

    : di chuyển con trỏ.

hoặc : xóa ký tự tại vị trí con trỏ

: lùi và xóa một ký tự bên trái con trỏ

: khoảng trống

(đèn sáng) : chế độ chữ hoa

: thiết lập chế độ viết chèn (Insert) hay viết đè (Overwrite)

: nếu đèn Num Lock sáng sử dụng các phím số bên bàn phím số

Tổ hợp phím Ctrl – Alt – Del : khởi động lại máy tính (trong Hệ điều hành DOS).

b) Con chuột (Mouse): Con chuột thường có hai hoặc ba

nút nhấn ở trên và một hòn bi ở dưới, nó có cấu tạo nhỏ gọn nối

máy tính bởi một sợi dây Con chuột dùng để tăng nhanh một

số thao tác so với việc dùng bàn phím, đặc biệt khi dùng các

phần mềm trong môi trường Windows Con chuột thường được

thể hiện thông qua con trỏ trên màn hình Khi người sử dụng di

chuyển con chuột trên mặt bàn thì con trỏ cũng di chuyển trên màn hình

Trước đây, mỗi con chuột máy tính (Mouse) chỉ có hai nút đơn thuần là nút Trái và Phải Một số chuột hiện nay còn được trang bị thêm một bánh xe điều khiển ngay trên lưng của nó (thường gọi đó là nút cuộn) Chức năng của nút cuộn như sau:

• Xem nội dung bị khuất: Khi thao tác với Word, Excel, Access hay trong lúc duyệt Web bạn thường gặp những văn bản quá dài Lúc đó bạn chỉ cần dùng ngón giữa lăn nút cuộn để cuộn trang xuống dưới mà không cần phải dùng bàn phím

• Tự động cuộn: Nếu không thích cuộn trang một cách thủ công, bạn dùng tay ấn nhẹ vào nút cuộn và dịch chuột xuống phía dưới, lên trên một tí

• Phóng to hoặc thu nhỏ tài liệu: Trong Word, Excel …, nếu nhấn đồng thời phím CTRL trong khi cuộn thì tài liệu được phóng to hay thu nhỏ tùy theo chiều cuộn

c) Máy quét ảnh (Scanner): Là thiết bị đưa ảnh hoặc dữ liệu máy tính Cách hoạt

động của nó tương tự như máy photocopy, hình ảnh hoặc dữ

liệu được quét thay vì được sao chụp từ tờ giấy khác sẽ được chuyển

vào bên trong máy tính Máy quét ảnh hiện nay có nhiều chủng

loại và kích cỡ khác nhau, thông dụng nhất là máy quét phẳng

(flatbed scanner) trông giống như một máy photocopy Còn loại

! 1

máy quét cầm tay (handheld scanner), giống như một con chuột, nhưng thay vì viên

bi định vị là bóng đèn chân không

5 Thiết bị xuất:

Dùng để đưa ra kết quả xử lý, kết quả tính toán, đưa ra các thông tin … Thiết bị xuất

thường dùng là màn hình (monitor) và máy in (printer).

a) Màn hình (Monitor): Là thiết bị xuất cơ bản của máy tính.

Màn hình được kết nối với máy tính thông qua bộ điều hợp hiển thị (video

adapter hay display adapter), nó còn có tên gọi là cạc màn hình (display card hay

video card) Bộ điều hợp hiển thị là một bảng mạch điện tử

được cắm trong máy tính ở khe cắm mở rộng Khả năng của

bộ điều hợp hiển thị sẽ quyết định tốc độ làm tươi hình ảnh, tốc độ hiện hình, độ phân giải, mức độ màu có thể hiển thị.Kích thước của màn hình cũng

giống như của tivi, là độ dài đo được của đường chéo màn hiển thị Một máy tính để bàn

thông thường có màn hình từ 14 đến 17 inch Hình ảnh hiện

trên màn hiển thị là sự kết hợp của nhiều chấm nhỏ, gọi là

điểm ảnh (pixel : picture element) Độ phân giải của màn

hiển thị thông thường là 72 điểm trong một inch cho mỗi

chiều ngang và dọc Đơn vị tính độ phân giải viết tắt là dpi

(dots per inch: điểm trong một inch) Độ phân giải càng

cao, các điểm ảnh càng sít lại với nhau, hình ảnh càng mịn

và đẹp hơn

Yếu tố khác nói về khả năng card màn hình là độ sâu màu có thể hiển thị (color

depth) Chẳng hạn, màn hình đơn sắc (monochromme) ban đầu chỉ thể hiện 2 bit cho

mỗi điểm, mỗi bit có thể hiển thị 2 màu (màu nền và màu ký tự) Nếu mỗi điểm có 8 bit

màu thì có khả năng thể hiện 28 = 256 màu, đây là khả năng thông thường mà hầu hết tất cả màn hình máy vi tính hiện nay thể hiện được Loại cao cấp hơn có thể chấp nhận

được 24 bit màu (thể hiện 2 24 = 16777216 màu), hoặc 32 bit màu (thể hiện 2 32 = 4.294.967.296 màu) Số màu có thể hiển thị càng nhiều thì hiển nhiên chất lượng hình

ảnh càng đẹp

Có hai loại màn hình chính: CRT và LCD CRT viết tắt của cathode-ray tube và

là một hộp nặng, có kích thước lớn giống như màn hình tivi LCD viết tắt của crystal display, có kích thước gọn, nhẹ, và thường được dùng với các máy tính xách tay, kích thước nhỏ

liquid-b) Máy in (Printer): Là thiết bị thông dụng để in thông tin trong máy tính ra giấy Sau đây là các loại máy in thông dụng :

• Máy in kim (dot-matrix printer): Là

máy in theo dòng hay theo ma trận điểm Máy in này dùng

một đầu kim chạy suốt chiều ngang giấy và ấn các kim xuống

giấy (qua lớp băng mực) theo tín hiệu điều khiển để tạo nên

độ in chậm, gây tiếng ồn trong lúc in và chất lượng in trung bình

này không dùng tác động cơ tạo nên chữ như máy in kim, đầu in

của nó không tiếp xúc với giấy in mà thực hiện thao tác in bằng

cách phun các hạt mực li ti tạo nên bản in Loại máy in phun

này có thể dùng với mọi loại giấy, độ nét và độ mịn của bản in

có chất lượng khá tốt và ít gây tiếng ồn khi in

• Máy in laser (laser printer): Dùng công nghệ in tĩnh điện (electrostatic) là phương pháp in tạo hình ký tự bằng cách tạo ra

điện tích tĩnh điện và làm chảy mực lên giấy nhờ quá trình nung

nóng Khác hoàn toàn với các loại máy in trước dùng đầu kim để

in, loại máy in này tạo sản phẩm thông qua một quá trình phức

tạp Độ phân giải của máy in laser rất lớn nên bản in đạt chất

lượng cao, tốc độ in nhanh và không gây tiếng ồn khi in

1.3 Phần mềm

1 Khái niệm phần cứng và phần mềm:

Toàn bộ các thiết bị điện tử và cơ khí của máy tính được gọi chung là phần cứng

(Hardware) Các chương trình chạy trên máy tính được gọi là phần mềm (Software).

Như vậy phần cứng của máy tính là vật vô tri, vô giác Máy tính hoạt động được

là nhờ có phần mềm, về phần mềm có thể phân thành 4 loại chính như sau:

• Khởi động máy tính

• Quản lý, phân phối và thu hồi bộ nhớ trong và bộ nhớ ngoài

• Điều khiển việc thực thi các chương trình

• Điều khiển các thiết bị trong, thiết bị ngoại vi

• Quản lý thông tin và việc nhập/xuất của thông tin

Do đó có thể nói thiếu hệ điều hành thì máy tính không thể chạy được Hiện nay

có nhiều hệ điều hành khác nhau như MS-DOS, WINDOWS, UNIX, OS/2, LINUX Nhưng trong đó thông dụng và phổ biến nhất ở nước ta hiện nay là MS-DOS,

WINDOWS, LINUX.

Từ năm 2001, hệ điều hành Linux đã được các công ty trong nước Việt hoá, phát

triển như Red Hat Linux do CMC Việt hoá, Vietkey Linux của Vietkey Group (đơn

vị phát hành bộ gõ tiếng Việt Vietkey được dùng khá phổ biến tại Viêt Nam ) ; các

sản phẩm này thể hiện ước muốn xây dựng cho đất nước một hệ điều hành riêng, có

• Phần mềm soạn thảo văn bản (Wordprocessing): Microsoft Word, EditPlus…

• Phần mềm quản lý dữ liệu (Database Management System): Visual Foxpro, Access, SQl Server…

• Phần mềm đồ họa: Corel Draw, PhotoShop, FreeHand , Illustrator…

• Phần mềm thiết kế: AutoCad cho ngành xây dựng, cơ khí, và Orcad cho ngành điện tử viễn thông …

• Phần mềm chế bản điện tử: PageMaker, QuarkPress…

• Phần mềm thiết kế trang Web: FrontPage, DreamWeaver…

4 Chương trình tiện ích:

Là các chương trình hổ trợ thêm cho hệ điều hành bằng cách cung cấp một số dịch vụ mà hệ điều hành chưa có hoặc chưa tốt lắm Ví dụ: tối ưu hóa đĩa cứng, khôi phục các thông tin bị xóa hay bị lỗi

Một trong các bộ chương trình tiện ích phổ biến hiện nay là bộ chương trình của Norton được gọi là Norton SystemWorks

5 Ngôn ngữ lập trình:

Là các chương trình giúp cho người sử dụng có thể viết các phần mềm của riêng mình để giải quyết một vấn đề nào đó Ngôn ngữ lập trình gồm ngôn ngữ máy, hợp ngữ, ngôn ngữ bậc cao như C, Pascal,C++, Visual Basic, Visual C++, Delphi, Java

1.4 Minh họa một chu kỳ hoạt động của máy tính

 Một chương trình được đọc từ đĩa và chứa trong bộ nhớ trong

 Dưới sự điều khiển của chương trình này, dữ liệu được nhập từ bàn phím hoặc được lấy từ đĩa và chứa trong bộ nhớ trong

 CPU xử lý dữ liệu

 Kết quả sau khi được CPU xử lý xong được chứa trở lại trong bộ nhớ trong

 Kết quả cuối cùng được xuất ra màn hình

Câu hỏi trắc nghiệm

1 Dữ liệu đưa vào bộ nhớ RAM máy vi tính:

A Phải thông qua bàn phím

B Phải được lưu trử trên đĩa mềm

C Sẽ bị mất khi tắt màn hình

D Sẽ bị mất khi tắt nguồn máy tính

2 Bộ nhớ có thể đọc và ghi được trong máy vi tính gọi là:

3 Bộ nhớ trong của máy vi tính gồm thành phần nào?

4 Một byte bằng bao nhiêu bits?

C 210 bits = 1024 bits D 512 bits

5 Một Kilô Byte bằng bao nhiêu Bytes ?

D Con chuột & máy quét

7 Một trong những thiết bị xuất của máy vi tính là:

8 Dung lượng của đĩa cứng (thường được tính bằng Mega byte), dùng để chỉ:

A Khả năng chứa dữ liệu

B Tốc độ làm việc của đĩa

10 Phát biểu nào sau đây đúng:

A Dữ liệu khi đưa vào bộ nhớ RAM phải thông qua bàn phím

B Người sử dụng có thể ghi và đọc dữ liệu trong bộ nhớ RAM

C Dữ liệu khi đưa vào bộ nhớ RAM sẽ hiện lên màn hình

D Cả A, B, C đều sai

11 Hai bộ phận chinh của bộ vi xử lý (Micro Proccessor Unit) là:

A CU & ALU B RAM & HardDisk

C ROM & CU D RAM & ROM

12 Phát biểu nào sau đây đúng:

A Dữ liệu khi đưa vào bộ nhớ RAM máy vi tính sẽ được xuất lên màn hình

B Một lập trình viên có thể đọc và ghi dữ liệu trên bộ nhớ chính

C Các thành phần vật lý của một máy vi tính gọi chung là phần cứng

D Máy tính dùng để giải quyết các bài toán mà con người không làm được

2.1 Giới thiệu

Windows là hệ điều hành do hãng Microsoft sản xuất và được sử dụng phổ biến nhất ở nước ta hiện nay Nó dễ học, dễ sử dụng hơn DOS nhờ giao diện đồ hoạ thông qua hệ thống thực đơn và các hộp hội thoại với hình thức thẩm mỹ cao

Trong giáo trình này sẽ trình bày Windows XP (Windows Experience), được xây dựng trên nền tảng của Windows NT và 2000 vốn có độ ổn định cao hơn nhiều so với Win9x

Yêu cầu hệ thống đối với Windows XP

• CPU: Tối thiểu là Pentium 233 MHz Nên có Pentium II trở lên

• Bộ nhớ RAM: Tối thiểu 64 MB, nên có 256 MB

• Dung lượng đĩa cứng: 2 GB, tối thiểu khi nâng cấp từ Windows ME là

900Mb

• Có thể cài mới (clean install) khi cài từ dấu nhắc Dos hay nâng cấp từ Win9x/ME/NT/2000 khi cài trong Windows đã có

Chú ý:

• Trong qúa trình cài đặt Windows XP, nếu bạn cài đè vào thư mục Windows

đã có, trình Setup sẽ xoá toàn bộ Windows cũ trước khi cài

• Nếu muốn chạy song song WindowsXP và Windows 9x, bạn nên dùng

FAT32 cho đĩa cứng, đừng chuyển qua NTFS (không tương thích với

Win9x)

2.2 Khái niệm về tập tin và thư mục

1 Tập tin (File)

a) Khái niệm : Tập tin là tập hợp các thông tin có liên quan với nhau được lưu trử

trên bộ nhớ ngoài Cụ thể chúng chính là các chương trình, dữ liệu được lưu trử trên đĩa Để phân biệt giữa các tập tin với nhau, mỗi tập tin có một tên

b) Quy tắc đặt tên tập tin: Tên tập tin có dạng như sau :

<tên tập tin> ≡ <tên chính>[.<mở rộng>]

Trong đó phần tên chính (file name) là bắt buộc phải có; phần mở rộng (extension) dùng để định loại tập tin và có thể có hoặc không Phần mở rộng được

phân cách với phần tên bởi dấu chấm (.)

Ví dụ : Quyet toan 1.xls, Tong-ket-qui1-2004.doc, Turbo.exe

Chú ý :

• Các ký tự không được dùng để đặt tên tập tin là / \ * ? < > ;

• Các tập tin có phần mở rộng là EXE, COM, BAT thường là các tập tin chương trình.

• Các tập tin có phần mở rộng là SYS thường là các tập tin hệ thống chứa các thông tin liên quan đến phần cứng, khai báo thiết bị …

• Các tập tin có phần mở rộng là DOC, TXT, HTM thường là các tập tin văn bản

• Các tập tin có phần mở rộng là PAS, PRG, C là các tập tin chương trình nguồn của ngôn ngữ PASCAL, FOXPRO, C

• Trong phần tên chính hay phần mở rộng của tập tin có thể dùng ký tự

* hoặc ? để chỉ một họ tập tin thay vì một tập tin.

- Ký tự * đại diện cho một nhóm ký tự tùy ý kể từ vị trí của *.

- Ký tự ? đại diện cho một ký tự tùy ý tại vị trí của ?.

Ví dụ : *.PAS là nhóm tập tin có phần mở rộng là PAS, còn phần tên chính là tùy

ý DATA?.DOC là tên của các tập tin có ký tự thứ 5 tùy ý, đó là nhóm tập tin có tên như : DATA1.DOC, DATA2.DOC, DATAT,

• MS-DOS và Windows dành những tên sau để đặt tên cho một số thiết

bị ngoại vi, không dùng những tên này đặt cho tên File

CON LPT1 (PRN) LPT2, LPT3 COM1 (AUX) COM2

CLOCKS NUL

Bàn phím, màn hình (Console) Parallel Port 1 (Máy in song song 1) Parallel Port 2,3 (Máy in song song 2, 3) Serial Port 1 (Port nối tiếp 1) Serial Port 2 (Port nối tiếp 2)

Mỗi đĩa trên máy tương ứng với một thư mục và được gọi là thư mục gốc (Root

Directory) Trên thư mục gốc có thể chứa các tập tin hay các thư mục con (Sub

Directory) Trong mỗi thư mục con có thể chứa các tập tin hay thư mục con khác Cấu trúc này được gọi là cây thư mục

Tên của thư mục (Directory Name) được đặt theo đúng quy luật đặt tên của tập

tin, thông thường tên thư mục không đặt phần mở rộng

 Thư mục gốc là thư mục cao nhất được tổ chức trên đĩa và được tạo ra trong quá trình định dạng đĩa bằng lệnh Format, do đó ta không thể xóa thư mục này.

 Thư mục hiện hành (Working Directory) là thư mục mà tại đó chúng ta

đang chọn hay đang làm việc

 Thư mục rỗng (Empty Directory) là thư mục trong đó không chứa tập tin

hay thư mục con

Ví dụ: Theo sơ đồ cấu trúc của cây thư mục hình trên ta thấy:

 Thư mục gốc C:\ chứa các thư mục BC4, BP, DYNEDWIN, …

 Trong thư mục con cấp 1 WINDOWS chứa các thư mục con ALL USERS, APPLICATION DATA,…

 Trong thư mục con cấp 2 COMMAND chứa thư mục con cấp 3 EBD và các tập tin ANSI.SYS, ATTRIB.EXE, …

3 Đường dẫn (Path):

Khi trên đĩa đã có một tổ chức thư mục thì việc quản lý các tập tin dễ dàng

hơn Tuy nhiên khi đó người sử dụng muốn truy nhập đến một đối tượng ( một tập tin

hay một thư mục con) không chỉ đơn giản là đưa ra tên của nó (vì có thể có nhiều tập tin hay thư mục con trùng tên trên các thư mục khác nhau) mà phải xác định thật rõ

ràng về vị trí của đối tượng cần truy nhập

Ví dụ : Vị trí của tập tin ANSI.SYS được xác định đầy đủ như sau :

C:\WINDOWS\COMMAND\ANSI.SYStrong đó : Tên ổ đĩa là C, tên thư mục là WINDOWS, COMMAND Tên tập tin cần truy nhập là ANSI.SYS

Đường dẫn (path) là một chuỗi tên các thư mục mà ta cần phải đi qua để đến được tập tin cần dùng Trong đường dẫn tên các thư mục được cách nhau bởi dấu \

(dấu sổ trái), trong đó thư mục đứng sau phải là con của thư mục đứng ngay trước

dụng, số lượng các biểu tượng tùy theo các chương trình được cài đặt, ta có thể thêm

hoặc xóa các biểu tượng Có hai loại biểu tượng: biểu tượng mặc nhiên, được tạo

sẵn ngay sau khi cài đặt Windows, và biểu tượng đường tắt (có dấu mũi tên ở góc

thanh tác vụ

nút Start

biểu tượng

Màn hình nền

ứng dụng đang chạy

sau khi cài đặt:

• My computer: Xem các tài nguyên có trong máy tính đang dùng,

quản lý các tập tin và thư mục

• Internet Explorer: Kết nối với Internet.

• Outlook Express: Gửi và nhận thư điện tử.

• Recycle Bin: Lưu trử tạm thời các tập tin bị xóa, các tập tin đã xóa

lưu vào đây có thể phục hồi lại được

Dưới đáy màn hình là Taskbar với biểu tượng là nơi khởi

đầu của hầu hết các công việc trong Windows; thanh Quick Launch để

khởi động nhanh các chương trình bằng một cái Click chuột, khi đang làm việc trong cửa sổ của bất kỳ ứng dụng nào, muốn trở ra màn hình Destop chỉ cần Click vào biểu tượng Show Desktop trên thanh Quick Launch; cuối cùng bên phải của Taskbar là đồng hồ để hiển thị giờ, Double Click nút này sẽ mở hộp thoại Date and Time Properties hiển thị lịch và cho phép bạn thay đổi ngày tháng;

và khoảng còn lại ở giữa của Taskbar để dành hiển thị biểu tượng các ứng dụng

đang hoạt động

Ghi chú : Sử dụng chuột trong Windows

Công cụ làm việc chính trong Windows là chuột và bàn phím Sau đây là một số dạng con trỏ chuột:

khi chọn lệnh hoặc khi di chuyển trong vùng làm việc

khi đang thực hiện lệnh

, ,  khi đang thay đổi kích thước cửa sổ

Các thao tác cơ bản với chuột:

• Nhấp chuột (Click): bấm nút trái chuột (hoặc nút phải chuột nếu chỉ rõ)

một lần rồi thả ra

• Nhấp đúp chuột (Double Click): bấm nhanh hai lần liên liếp nút trái chuột

rồi thả ra

• Rê chuột (Drag): bấm và giữ nguyên nút chuột trong khi di chuyển chuột,

nhả tay khi chấm dứt Drag

2 Cửa sổ (Window):

Windows hiển thị các thông tin trên màn hình thông qua một khung gọi là cửa sổ

(Window) Khi khởi động một ứng dụng thường xuất hiện một cửa sổ tương ứng

Trên đỉnh cửa sổ là thanh tiêu đề (Title Bar), giữa thanh tiêu đề là tên ứng dụng

đang chạy và tên tập tin Phía phải thanh tiêu đề có ba nút để điều khiển cửa sổ: Nút cực tiểu để cực tiểu hóa cửa sổ ứng dụng đưa về thành một biểu tượng trên

Taskbar, nút cực đại để phóng to cửa sổ ra toàn màn hình (khi nút có một hình chữ

nhật ) hoặc thu nhỏ cửa sổ về kích thước lúc trước khi phóng (khi trên nút có hai hình chữ

nhật ) Nút Close để đóng cửa sổ ứng dụng Các thao tác trên có thể thực hiện thông

qua một hộp điều khiển (Control Menu Box) ở đầu góc trái thanh tiêu đề bằng cách Click

vào biểu tượng của nó

Trong một số cửa sổ có thực đơn ngang (Menu Bar) gồm danh sách các lệnh (mục), mỗi mục ứng với một thực đơn dọc (Menu Popup) và nằm ngay sát dưới

thanh tiêu đề Để mở một Menu Mopup, bạn Click vào tên mục hoặc gõ Alt+kí tự đại diện của tên mục Sau đây là Menu Bar của cửa sổ chương trình Microsoft Word:

Nếu cửa sổ không đủ rộng để hiện tất cả các thông tin, xuất hiện thanh cuốn ở cạnh bên phải và cạnh đáy của cửa sổ, ta có thể kéo nút cuốn hoặc nháy các nút mũi tên trên thanh cuốn để hiện thông tin cần xem

Trở về kích thước ban đầu của cửa sổ

Di chuyển cửa sổ Thay đổi kích thước cửa sổ Cực tiểu hóa của sổ thành một biểu tượng Phóng to cửa sổ ra toàn màn hình

Click vào đây để cực tiểu hoá cửa sổ

Click vào đây để đóng cửa sổ

Menu bar

Click vào để cuốn sang trái

3 Hộp thoại:

Hộp thoại trong Windows giúp cho người dùng có thể thực hiện các lựa chọn và

ra quyết định hành động Dòng trên cùng của hộp thoại là thanh tiêu đề mà trên đó ghi tên hộp thoại

Trên hộp thoại thường có các thành phần thường gặp sau:

• Nút đóng hộp thoại : nằm ở cuối góc phải thanh tiêu đề

• Nút ấn (Push Button): là những nút hình chữ nhật trên đó có ghi chữ Các

nút thường dùng:

khẳng định các lựa chọn

hủy bỏ các lựa chọn và thoát khỏi hộp thoại

Check Box

Text Box

Control Box

Tab

nút có chữ với 3 dấu chấm, chọn sẽ sinh ra hộp thoại mới.

• Hộp kiểm tra (Check Box): là các ô nhỏ bên cạnh có chữ, Click để lựa

chọn thì ô được đánh dấu bởi ký hiệu Có thể lựa chọn nhiều nút kiểm tra trong một hộp thoại

•Nút đài (Radio Button): là những ô hình tròn bên cạnh có chữ, khi Click vào ô này

để lựa chọn thì ô được đánh dấu bởi một chấm to màu đen Khi xuất hiện nhiều nút đài thì chỉ có thể chọn được một

• Hộp điều khiển kéo xuống (Control Box): là những nút mà bên phải nút có

mũi tên Khi Click vào mũi tên này, sẽ xuất hiện một Menu kéo xuống cho

phép ta lựa chọn một mục

• Hộp văn bản (Text Box): khi Click vào hộp ta có thể đánh các ký tự vào

• Các lớp (Tab): một số hộp thoại được tổ chức thành nhiều lớp như các tấm

bìa xếp chồng lên nhau, tên các lớp nằm ở phía trên đỉnh hộp thoại Mỗi lớp lại tương ứng với các mục lựa chọn riêng, có thể coi mỗi lớp như là một hộp thoại con

• Nút trợ giúp : nằm ở phía trên bên phải cửa sổ, khi Click nút này, dấu

chấm hỏi sẽ dính vào con trỏ chuột, di chuyển con trỏ chuột tới bất kỳ mục

nào trong hộp thoại và Click thì ta sẽ được hướng dẫn trực tiếp của chính

• Chọn Turn Off: Máy sẽ hoàn tất mọi thủ tục dọn dẹp cần thiết trước khi bạn tắt máy Để kết thúc làm việc và tắt máy ta chọn mục này

• Chọn Restart: Máy sẽ khởi động lại máy tính và nạp lại hệ điều hành.

• Chọn Stand By: Máy sẽ chuyển sang chế độ chờ, màn hình tự tắt để tiêu hao

năng lượng ở mức thấp nhất, cho đến khi nào bạn chạm vào một phím bất kỳ hoặc di chuyển chuột, máy sẽ hoạt động lại bình thường

Lưu ý:

• Ngoài ra còn chế độ tắt máy Hibernate sẽ giúp không những khởi động lại máy

nhanh hơn mà còn trả lại nguyên vẹn những ứng dụng đang chạy trước khi tắt máy.

Để mở chức năng Hibernate, vào Control Panel | Power Option Trong hộp

thoại Power Option:

- Vào lớp Hibernate, đánh dấu chọn cho Enable hibernation.

- Vào lớp Advanced, trong khung When I press the power button on my

computer, bấm vào mũi tên và chọn Hibernate.

• Khi click Start để shutdown, nếu trên tuỳ chọn chưa có Hibernate, thì đưa trỏ chuột đến nút Standby, rồi ấn phím Shift để có tuỳ chọn này mà tắt máy.

2.4 Các thao tác cơ bản trên Desktop và Taskbar

1 Điều chỉnh Menu Start

Để sửa đổi menu Start phù hợp với ý thích và thói quen của mình,

bấm phím phải chuột lên nút start và chọn lệnh Properties trong

menu shortcut

Lớp Start Menu

Start Menu của WindowsXP khác biệt nhiều

so với Windows9x/2000 nên có thể làm nhiều người lúng túng khi sử dụng Nếu bạn thích giao diện Start Menu theo kiểu Windows 9x, bạn hãy

chọn Classic Start menu.

Bạn chọn

Start menu nếu

thích giao diện của

WindowsXP và bấm nút Customizer nếu muốn

bỏ bớt các biểu tượng mặc định của Windows hay thay đổi kích thước biểu tượng để Start menu gọn gàng hơn

Start Menu dành riêng một không gian lớn để liệt kê các chương trình bạn thường dùng nhất để

giúp bạn có thể quay trở lại với chúng nhanh hơn trong phiên làm

việc sau Với bảng Customizer/General, bạn có thể xoá bỏ danh