LÝ DO CHỌN Đ Ề TÀI: Qua nhiều năm được phụ trách giáo dục môn Âm nhạc bản thân tôi nhận thấy rằng học sinh trường tôi còn lúng túng chưa phân biệt được từng cách gõ đệm theo tiết tấu, th
Trang 1MỤC LỤC
1 Điều tra động cơ học tập bộ môn của học sinh 5
b) Phương pháp hướng dẫn học sinh hát kết hợp gõ đệm. 8
c) Phương pháp luyện tập, củng cố bài cũ 12
A PHẦN MỞ ĐẦU
Trang 2I BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI:
Đất nước ta đang chuyển dần sang thời kì thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế Văn kiện Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam nhiều khoá đã nhấn mạnh : "Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài
và phát huy nguồn nhân lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước"
Vì vậy mà mục tiêu của giáo dục nước nhà là hướng tới việc đào tạo những con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mĩ Nhằm hướng tới những con người lao động chủ động linh hoạt, sáng tạo, sẵn sàng thích ứng với xã hội đang từng ngày đổi thay
Ở bậc tiểu học hiện nay Bộ Giáo Dục đã quy định dạy đủ 9 môn bắt buộc và môn Âm nhạc là một trong những môn học không thể thiếu trong quá trình giáo dục toàn diện, cân đối hài hoà cho các em học sinh Bởi vì âm nhạc là nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của mỗi con người nói chung và ở trẻ em nói riêng Trẻ em tham gia ca hát là được tự hoạt động để nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình Từ hình tượng âm nhạc của bài hát, bản nhạc có tác động rất nhiều vào cảm xúc của các em Từ đó giúp cho việc phát triển trí tuệ, óc thẩm mĩ, trí tưởng tượng Thông qua nội dung bài hát các em thêm yêu cuộc sống, yêu quê hương đất nước, yêu truyền thống, bản sắc dân tộc con người Việt Nam Học sinh tiểu học rất nhạy cảm với âm thanh , nhịp điệu, tiết tấu Trẻ em thích được hoạt động và tự biểu hiện Từ việc nghe hát, nghe nhạc, tập hát và biết được một số kiến thức phổ thông về âm nhạc….Tất cả những điều đó sẽ tạo thành một trình độ văn hoá tối thiểu để góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách con người
II LÝ DO CHỌN Đ Ề TÀI:
Qua nhiều năm được phụ trách giáo dục môn Âm nhạc bản thân tôi nhận thấy rằng học sinh trường tôi còn lúng túng chưa phân biệt được từng cách gõ đệm theo tiết tấu, theo nhịp, theo phách khác nhau như thế nào trong một bài hát cụ thể Chính vì điều đó mà các em hát và sử dụng cách gõ đệm còn tuỳ tiện lúc nhanh, lúc chậm dẫn đến việc hát sai giai điệu của bài hát Vì thế mà học sinh rất e ngại khi đứng hát trước đám đông, do sợ mình hát sai, sợ các bạn chê cười Bởi thế mà làm giảm đi phần nào khả năng biểu hiện năng lực học tập âm nhạc của bản thân mình
Khi giáo viên giới thiệu các kiểu gõ đệm theo tiết tấu, gõ theo nhịp, gõ theo phách thì các em hiểu rất mơ hồ bởi vì những từ đó rất trìu tượng với lứa tuổi của học sinh tiểu học
Hơn nữa điều kiện ở nơi các em đang sinh sống, việc tiếp cận với những bài hát cho thiếu nhi còn hạn chế Ít em xem ti vi, nghe đài, băng đĩa về những bài hát dành cho lứa tuổi thiếu nhi mà chủ yếu là xem nhiều về phim hoạt hình, xem đĩa siêu nhân….thời gian dạy hát ở nhà trường chỉ được phân bố 1 tiết/ tuần Do sự phát triển trí tuệ chưa hoàn chỉnh, tâm lứa chưa ổn định nên ở lứa tuổi này các em
dễ thuộc nhưng lại rất hay quên Có thể là tiết trước dạy các em nhưng tiết sau hỏi lại thì các em đã quên, mà một tuần chỉ có một tiết Âm nhạc trong 35 đến 40 phút Vậy làm thế nào mà để giúp học sinh biết cách " vỗ bài" đúng tiết tấu, đúng nhịp,
Trang 3đúng phách khi hát Mà những điều trên là cơ sở làm nền tảng cho việc hát đúng giai điệu của bài hát Đó là điều trăn trở của bản thân tôi mỗi khi lên lớp
Từ những điều trăn trở đó bản thân tôi luôn tìm tòi , nghiên cứu, tìm ra cách giảng dạy học sinh nắm vững cách gõ đệm theo tiết tấu, gõ theo nhịp, gõ theo phách trong bất cứ bài hát nào " Vài ý giúp học Tiểu học nắm vững cách gõ đệm theo tiết tấu, theo nhịp, theo phách khi hát" Đó là sáng kiến nhỏ để góp phần vào dạy học mang tính thiết thực hơn nhằm mang lại hiệu quả cao trong mỗi giờ lên lớp
III PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Qua thực tế giảng dạy, khi giáo viên giới thiệu các kiểu gõ đệm theo tiết tấu, gõ theo nhịp, gõ theo phách thì các em hiểu rất mơ hồ bởi vì những từ đó rất trừu tượng với lứa tuổi của học sinh tiểu học Vì thế học sinh rất e ngại khi đứng hát trước đám đông, do sợ mình hát sai, sợ các bạn chê cười Do vậy làm giảm đi phần nào khả năng biểu hiện năng lực học tập âm nhạc của các em
Từ những thực tế trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu biện pháp “Rèn kỹ năng hát kết hợp với gõ đệm cho học sinh tiểu học” trường tiểu học Hương Vĩ, bắt đầu từ năm
học 2010-2011
IV MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Giúp học sinh biết hát kết hợp gõ đệm theo nhịp, phách, tiết tấu lời ca đúng
và chính xác Từ đó các em luôn tự tin hơn mỗi khi thể hiện các bài hát trước đông người
V ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
- Trước đây chúng ta chỉ để ý tới rèn cho học sinh biết hát và kết hợp gõ đệm theo nhịp, phách, tiết tấu lời ca chứ không để ý tới chu kỳ thời gian đều đặn của nhịp, phách cũng như tốc độ, nhịp độ của từng ca khúc…
Ở đây tôi muốn đưa ra cả cách rèn cho học sinh khi hát kết hợp gõ đệm mà
không bị cuốn nhịp (lúc nhanh lúc chậm), hát khớp đúng theo nhịp điệu của đàn.
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN.
Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là
“năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu hát, những lời ca, những cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài hát, từng câu nhạc
II CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Qua nhiều năm được phụ trách giảng dạy môn Âm nhạc bản thân tôi nhận thấy rằng học sinh trường tôi còn lúng túng chưa phân biệt được từng cách gõ đệm theo tiết tấu, theo nhịp, theo phách khác nhau như thế nào trong một bài hát Chính
vì điều đó mà các em hát và sử dụng cách gõ đệm còn tuỳ tiện lúc nhanh, lúc chậm dẫn đến việc hát sai giai điệu của bài hát
Do sự phát triển trí tuệ chưa hoàn chỉnh, tâm lí chưa ổn định nên ở lứa tuổi này các em dễ thuộc nhưng lại rất mau quên Có thể là tiết trước dạy các em nhưng tiết sau hỏi lại thì các em đã quên, mà trong một tuần chỉ có một tiết Âm nhạc trong 35 đến 40 phút Vậy làm thế nào mà để giúp học sinh biết cách "gõ đệm" đúng tiết tấu, đúng nhịp, đúng phách khi hát Mà những điều trên là cơ sở làm nền tảng cho việc hát đúng giai điệu của bài hát Đó là điều trăn trở của bản thân tôi mỗi khi lên lớp
Từ những trăn trở trên bản thân tôi luôn tìm tòi , nghiên cứu, tìm ra cách giảng dạy học sinh nắm vững cách gõ đệm theo tiết tấu, gõ theo nhịp, gõ theo
phách trong bất cứ bài hát nào " Vài biện pháp giúp học sinh Tiểu học nắm vững
cách gõ đệm theo tiết tấu, theo nhịp, theo phách khi hát" Đó là những kinh
Trang 5nghiệm nhỏ mà tôi đã tích lũy được qua thực tế giảng dạy Âm nhạc cho học sinh tiểu học trong những năm qua để góp phần mang lại hiệu quả cao trong mỗi giờ lên lớp
III THỰC TRẠNG NGHIÊN CỨU
1 Điều tra động cơ học tập bộ môn của học sinh.
Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểu học Hương Vĩ, tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc của học sinh tiểu học, bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức
Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học lên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức
2 Khảo sát trình độ học sinh.
Để phục vụ cho đề tài có kết quả, ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học sinh các khối qua việc trình bày một bài hát mà em ưa thích Tổng số học sinh tham gia khảo sát là: 393 học sinh
Kết quả:
Số HS
Hoàn thành tốt (A + ) Hoàn thành (A) Chưa hoàn thành (B)
393Thực
trạng
nghiên
cúư
Qua kiểm tra chất lượng cho thấy các em rất thích học bộ môn, nhưng để học tốt thì số lượng còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện bài hát, bên cạnh những em có phong cách trình bày tự nhiên và khá thoải mái vẫn còn một số
em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ hát thuộc bài hoặc gần đúng giai điệu Việc hát kết hợp gõ đệm và thể hiện tình cảm của bài hát là rất hạn chế
3 Nguyên nhân:
Trang 6Do môn học đòi hỏi phải có tính năng khiếu nên trong khi ca hát một số học sinh hát lạc giọng, chưa thuộc lời, hát chưa chuẩn về giai điệu, tiết tấu, phát ra chưa rõ tiếng, chưa biết lấy hơi ở đầu các câu hát
Sau khi rà soát nắm tình hình thực tế tôi đã tiến hành phân loại từng nhóm và
đi sâu vào tìm hiểu những hạn chế từng mặt của mỗi học sinh cũng như hoàn cảnh,
cá tính, sở thích của các em để từ đó có hướng bồi dưỡng và giúp đỡ phù hợp với từng đối tượng học sinh
4 Các biện pháp thực hiện
Để có một tiết học Âm nhạc đạt hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Các kỹ thuật cơ bản như tư thế ngồi hát, kỹ năng phát âm, nhả tiếng, quan sát, nghe và cảm nhận tầm
cữ giọng, âm sắc, giai điệu Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước tiến hành để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học một cách
dễ hiểu nhất
+ Xây dựng phương pháp dạy hát.
a) Phương pháp dạy hát bài mới.
Có rất nhiều phương pháp để hướng dẫn học sinh tập một bài hát Ơ đây tôi chỉ đưa ra phương pháp mà theo tôi là giúp học sinh dễ tiếp thu bài học nhất, đó là phương pháp kết hợp giữa nghe giai điệu tập hát và hướng dẫn sửa lỗi thông qua truyền miệng từng câu Để làm được điều này trước tiên người giáo viên phải giới thiệu và dẫn dắt bài hát một cách sinh động, gây sự chú ý, tò mò cho học sinh, làm cho các em cảm nhận được giai điệu của bài thông qua nghe hát mẫu Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếu theo bản năng và cảm tính Do đó, cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của bài hát là việc đầu tiên phải làm, ở giai đoạn này việc giải nghĩa những từ khó sẽ giúp các em hiểu được ý nghĩa của lời ca Việc đọc lời ca theo tiết tấu sẽ giúp các em phần nào cảm nhận được tính
Trang 7chất nhịp điệu của bài, người giáo viên chỉ cần hướng dẫn rõ thêm một chút là các
em có thể hình dung được những chỗ ngân hay nghỉ sau mỗi câu của bài hát
Ví dụ: Trong bài “Lớp chúng ta đoàn kết” (Nhạc và lời của Mộng Lân) Khi hướng dẫn đọc lời ca phải giúp các em đọc theo tiết tấu và ngắt ở cụm từ như sau:
Lớp chúng mình / rất rất vui,/ anh em ta chan hòa tình thân./…
Để các em đọc đúng tiết tấu , giáo viên chỉ bảng phụ và hướng dẫn các em đọc câu theo mẫu
Công việc kế tiếp sau khi giúp học sinh đọc đúng lời ca là tập lần lượt các câu hát theo lối móc xích Do cao độ, trường độ của các câu hát thường xuyên thay đổi tác động rất lớn đến thanh quản của các em, để bảo vệ thanh đới, bảo vệ giọng và giúp cho giọng của các em phát triển bình thường, giáo viên phải hướng dẫn các
em qua bước khởi động giọng, đây là giai đoạn chuẩn bị còn gọi là luyện thanh Tuy nhiên chỉ cần hướng dẫn các em thực hiện bài tập thay đổi cao độ, tiết tấu đơn giản dễ thực hiện
Ví dụ:
Khi tập hát cần tới sự đồng đều hoà giọng chính xác và diễn cảm với những trạng thái khác nhau và đặc biệt là hát rõ lời giáo viên luôn phải đặt ra kế hoạch hướng dẫn các em thực hiện tốt
Việc lấy giọng một bài hát cụ thể, phù hợp đúng tầm cữ chung cho cả lớp là hết sức quan trọng, điều đó giúp các em dễ dàng điều khiển giọng hát của mình đúng cao độ của bài
x x x x x x x x x x x x x
2
4
Trang 8Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, không nhất thiết giáo viên lúc nào cũng phải hát mẫu, việc hát mẫu tốt nhất là chỉ dùng để trình bày toàn bài hát vào đầu tiết học giúp các em cảm nhận giai điệu, tiết tấu của bài hoặc dùng để sửa lỗi từng câu hát cho các em, việc dùng tiếng đàn (Oocgan) để đàn lên giai điệu của
câu hát đó, các em nghe cảm nhận giai điệu sau đó tự hát lời ca theo giai điệu đó là tốt nhất Hơn nữa sự cảm nhân giai điệu và thể hiện giai điệu đó thành câu hát của chính các em sẽ dễ dàng chuẩn xác hơn Sau mỗi câu hoặc mỗi đoạn, giáo viên nên tấu đàn, hát mẫu lại cho các em nghe và kiểm tra so sánh giai điệu của bài Việc tập hát từng câu và kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời ca và hát chuẩn xác giai điệu hơn Việc củng cố luyện tập từng đoạn của bài hát ngoài việc giúp các em cảm nhận giai điệu và lời ca ra còn giúp cho các em tự tin hát đúng cao độ, câu hát không rời rạc, không ê a, phát âm nhả tiếng rõ lời Đặc biệt là giúp các em loại bỏ sự chán nản khi chưa thực hiện được bài tập
b) Phương pháp hướng dẫn học sinh hát kết hợp gõ đệm.
Khi các em hát được lời ca và giai điệu của bài, để giúp cho việc luyện tập củng cố, khắc sâu bài học giáo viên phải giúp các em vừa hát ,vừa gõ đệm nhạc cụ
để tạo sự sinh động của bài hát và giúp các em giữ được nhịp độ của bài mà không
bị cuốn nhanh
Việc sử dụng các nhạc cụ để gõ đệm theo khi hát làm cho bài hát sinh động, gây hứng thú và tránh được sự nhàm chán đơn điệu của tiết học
Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài hát đó là:
+ Hát gõ đệm theo nhịp.
+ Hát gõ đệm theo phách.
+ Hát gõ đệm theo tiết tấu Tuy nhiên tuỳ theo từng bài hát cụ thể mà vận dụng
cho phù hợp
Ví dụ: Bài " Quê hương tươi đẹp" dân ca Nùng.
Trước khi dạy hát cho học sinh giáo viên cho các em đọc lời ca theo tiết tấu 1-2 lần Sau đó giáo viên dạy cho học sinh hát rồi hướng dẫn các em các cách
Trang 9gõ đệm, với bài này thì giáo viên sử dụng cách gõ đệm theo phách và gõ đệm theo tiết tấu đã được viết sẵn vào bảng phụ trên khuông nhạc chia làm 2 cách gõ đệm khác nhau
*Gõ theo tiết tấu:
*Gõ đệm theo phách:
Mỗi nốt trên khuông nhạc giáo viên đã đánh dấu x tương ứng với từ được gõ trong ô nhịp Giáo viên chỉ định cho học sinh là gõ vào những tiếng ở bài hát trên chứ không giải thích là vì sao Vì nếu giải thích thì học sinh sẽ không hiểu gì mà còn làm cho các em lúng túng hơn Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét về hai cách gõ của câu hát trên, bài trên
Giáo viên nêu cách gõ đệm theo tiết tấu là gõ đệm vào từng từ (tiếng) trong câu hát, còn gõ phách là gõ vào phần mạnh của phách tương ứng với 1 nốt đen, hoặc hai nốt móc đơn
Để phân biệt hai cách gõ trên giáo viên chia lớp thành hai nhóm, mỗi nhóm thực hiện gõ một cách, khi đã được gõ và được nghe các em sẽ nhận biết được điểm khác của hai cách gõ trên Giáo viên nêu khái niệm về nhịp phách
Mỗi nhịp có trường độ tương đương nốt trắng, mỗi nhịp chia làm 2 phách, mỗi phách bằng một nốt đen hoặc hai nốt móc đơn…
Ví dụ: Bài hát : "Gà gáy" lớp 3, dân ca Cống, lời mới nhạc sĩ Huy Trân Để các em hát và gõ đúng nhịp, đúng phách, đúng tiết tấu thì trước tiên để cho học sinh xác định : Nếu gõ phách thì biết phân chia phách (đánh phách) Nếu chọn gõ nhịp đánh dấu nhịp sẽ rơi vào từ nào, còn tiết tấu thì chỉ cần đánh dấu vào các từ (tiếng) chứ không đánh dấu vào dấu lặng đen
Giáo viên cho học sinh nêu về 3 cách gõ với câu hát 1
x x x x x x x
x x x x
Trang 10*Gõ đệm theo nhịp 2:
*Gõ đệm theo phách:
*Gõ đệm theo tiết tấu
Giáo viên yêu cầu học sinh nêu xong và thực hành gõ đệm bằng thanh phách hoặc song loan Trước tiên giáo viên cho học sinh đọc lời ca và gõ đệm theo một lượt đến hết bài Sau khi đã quen giáo viên yêu cầu các em hát và gõ đệm theo lời ca Thực hiện như vậy sẽ tạo cho các em gõ tốt hơn, ít bị lỗi nhịp, phách
Khi học sinh đã phân biệt được từng cách gõ với bài hát trên, để củng cố kĩ năng gõ đệm giáo viên tổ chức trò chơi thi đua trong các nhóm Bằng cách giáo viên chia lớp thành 3 nhóm mỗi nhóm chịu trách nhiệm một cách gõ Hát theo kiểu nối tiếp đến câu hát nào ở nhóm đó sẽ có cách gõ riêng về nhịp, tiết tấu hay phách Nhằm tạo một không khí sôi động khi các em hát và tạo điều kiện cho học sinh nắm vững giai điệu của bài hơn
Với bài hát viết ở nhịp 3/4 hoặc 3/8 thì giáo viên chọn cho học sinh cách gõ theo phách là phù hợp thông qua 2 cách gõ sau để giữ vững phách
Ví dụ : bài "Cùng múa hát dưới trăng"
+ Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ nhất
x x x x
x x x x xx x x
x x x x x x x x x x
x x x xx x x x x