Skkn Âm nhạc

Đây là một câu hỏi không phải dễ dàng thực hiện đợc, song qua thực tế giảng dạy môn âm nhạc tôi xin mạnh dạn trình bày: Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ“Một số biện pháp tạo hứng

A phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật gắn bó mật thiết với đời sống con ngời, là món ăn tinh thần không thể thiếu đợc trong cuộc sống Ngay từ khi chào đời, các em bé

đợc ôm ấp trong lời ru nhẹ nhàng của mẹ, lớn lên với những bài hát đồng dao, dân ca với những điệu hò, những khúc tình ca, đã nuôi dỡng bao tâm hồn và ý chí của bao thế hệ Mặt khác, mục tiêu giáo dục ở trờng phổ thông hiện nay là giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc và các năng khiếu khác

Là giáo viên dạy âm nhạc ở trờng THCS, tôi không có tham vọng đào tạo các em thành những con ngời hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yến là giáo dục văn hoá âm nhạc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, giàu tình cảm và sống vui t ơi

Đồng thời rèn luyện một số kĩ năng đơn giản về ca hát và tập đọc nhạc từ đó khích lệ học sinh tham gia các hoạt động âm nhạc làm cho đời sống tinh thần thêm phong phú lành mạnh, tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu, giúp các em có sự phá triển toàn diện Vì vậy, tạo cho các em sự say mê hứng thú học tập trong giờ Âm nhạc là rất cần thiết, nhng làm thế nào để giúp các em ngày một hứng thú hơn khi học môn âm nhạc? Đây là một câu hỏi không phải dễ dàng thực hiện đợc, song qua thực tế giảng dạy

môn âm nhạc tôi xin mạnh dạn trình bày: Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ“Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ

học hát môn Âm nhạc lớp 8”

2 Đối tợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

* Đối tợng: HS khối 8 trờng THCS

* Phạm vi nghiên cứu: Dựa trên các phơng pháp giảng dạy theo đặc trựng bộ môn Âm nhạc, tôi tiến hành tìm hiểu và áp dụng các biện pháp nhằm khơi gợi sự hứng thú học tập của học sinh lớp 8 qua tiết học hát

B Phần nội dung

I Cơ sở lý luận

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và mục tiêu của môn học âm nhạc nói riêng

Xuất phát từ đặc trng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi hứng thú cao Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phơng pháp là phát huy tính tích cực chủ

động sáng tạo của học sinh

Xuất phát từ đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 8, các em bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đã thể hiện giọng điệu của ngời lớn, sự hồn nhiên của trẻ em đã có sự giảm sút Một số em đã tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát trớc tập thể lớp Vì vậy, việc tạo cho học sinh hứng thú trong học tập là điều hết sức cần thiết

Mặt khác, chúng ta biết rằng làm bất kỳ việc gì nếu có hứng thú thì hiệu quả công việc sẽ cao Đặc biệt là trong học tập bộ môn Âm nhạc thì việc tạo hứng thú trong giờ học hát lại càng quan trọng vì hoạt động nhận thức của các em mà dựa trên cơ sở của hứng thú thì các em sẽ thấy thoải mái và dễ dàng hơn khi tiếp thu bài giảng Môn Âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành ca sĩ mà chủ yếu thông qua môn học này tác

động vào tâm hồn các em giúp các em hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn

diện Đúng nh câu nói của nhà s phạm nỗi lạc ngời Nga Xu-khôn-lin-xki “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ Giáo dục Âm nhạc không phải là tái tạo nhạc sĩ mà trớc hết là giáo dục con ngời”

Do vậy, mỗi giáo viên phải tìm cho mình phơng pháp giáo dục con ngời có sáng tạo và hiệu quả Đặc trng của Âm nhạc nói chung và ca hát nói riêng của trờng THCS cần phải chú ý đến các yếu tố cơ bản sau:

1 Cao độ 2 Cờng độ

3.Trờng độ 4 Sắc thái

Nếu giáo viên đảm bảo đợc những yếu tố này thì hiệu quả dạy học mới cao và nâng cao đợc khả năng, năng lực cảm thụ một cách đúng đắn và chính xác

II - Cơ sở thực tiễn

Bộ môn Âm nhạc ở trờng THCS đợc đa vào từ nhiều năm nay Đây là môn học có

đặc thù riêng nó đòi hỏi phải có “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờtâm hồn” thì kết quả học tập mới cao Vì là bộ môn

mới nên hầu hết giáo viên còn trẻ, năng lực chuyên môn tốt Học sinh học tập tích cực, giờ học sổi nổi, hứng thú, đạt hiệu quả cao

Tuy nhiên, vẫn còn có một số giáo viên đợc đào tạo chuyên ngành âm nhạc cha

đáp ứng mục tiêu giáo dục của môn học, giáo viên cha thực sự nắm vững đặc trng bộ môn, kĩ năng xử dụng nhạc cụ, phơng pháp giảng dạy Năng khiếu âm nhạc còn hạn chế nên giờ dạy còn mang tính chất qua loa, cha thực sự gây hứng thú đối với học sinh

Phơng tiện, đồ dùng dạy học (đĩa CD; tranh ảnh, t liệu tham khảo ) và phòng chức năng môn Âm nhạc hầu nh cha có hoặc có nhng thực tế sử dụng cha có hiệu quả, vì thiết bị đồ dùng cha đầy đủ, nên gây khó khăn trong việc giảng dạy của giáo viên

Một số học sinh còn xem môn học âm nhạc là môn phụ, các em chỉ quan tâm đến môn học mà các em đã định hớng cho nghề nghiệp tơng lai sau này, không thực sự chú

tâm khi học môn âm nhạc Điều này cũng tạo cho một số giáo viên âm nhạc có tâm lí

chán nản và thậm chí còn theo quan niệm “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ cho xong tiết’’ nh một số ngời vẫn nghĩ.

Qua thăm dò ý kiến của học sinh khối 8 trờng THCS về môn Âm nhạc vào đầu năm học tôi đã thống kê đợc số liệu nh sau:

Số HS

Mức độ

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi nhận thấy việc gây hứng thú cho học sinh trong học tập môn Âm nhạc là một trong những giải pháp hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lợng dạy và học Vì vậy, nó là động lực giúp tôi đi sâu nghiên cứu đúc rút

kinh nghiệm: “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờMột số biện pháp tạo hứng thú trong giờ học hát cho học sinh lớp 8”

III Một số biện pháp thực hiện

1 Phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học

Việc dạy học âm nhạc cần nhẹ nhàng, cởi mở, để tạo không hkí thoải mái, phấn khởi Nên giới thiệu bài cũng là việc rất cần thiết, vì qua lời giới thiệu qua tranh ảnh, học sinh có thể hình dung phần nào nội dung của bài, làm tăng thêm sự hấp dẫn đối với các em

Ví dụ nh ở bài “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờMùa thu ngày khai trờng’’(Nhạc và lời: Vũ Trọng Tờng).

Mùa Thu Ngày khai trờng

Dựa vào lời giới thiệu gợi mở của giáo viên và tranh ảnh để các em tự hồi t ởng lại hình ảnh về mái trờng thân yêu mà các em đã đợc học, đặc biệt là những kỉ niệm vui buồn mà nó gần nh không thể quên đợc đối với các em trong suốt quá trình học làm cho các em càng yêu mến mái trờng hơn

2 Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh

Để làm đợc điều này, giáo viên khéo léo tạo ra các tình huống rồi tổ chức các hoạt

động, giáo viên luôn theo dõi từng đối tợng học sinh, ân cần chỉ bảo, vui vẻ giúp đỡ khi các em gặp khó khăn, sai sót rồi đặt ra những câu hỏi và giao việc vừa sức để động viên khuyến khích các em, dần dần làm cho các em thấy tự tin hơn, tích cực tham gia vào bài học hơn Bên cạnh những kiến thức của các em tìm tòi đợc trong quá trình hoạt động thì giáo viên cũng cần bổ sung thêm những kiến thức về văn hoá âm nhạc nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em từ đó các em cảm nhận đựoc môn âm nhạc gắn bó mật thiết, gần gũi với đời sống hàng ngày lam cho các em thêm yêu cuộc sống, yêu quê hơng

đất nớc, yêu trờng lớp, bạn bè và chính bản thân mình Dần dần các em cảm thấy gần gũi với âm nhạc hơn và thích thú với môn học này

3 Vận dụng linh hoạt các phơng pháp dạy học

Phơng pháp dạy học nói chung là cách thức, là biện pháp mà giáo viên sẽ thực hiện ở trên lớp để giúp học sinh khai thác và tìm hiểu nội dung bài học một cách hiệu quả Vì đặc thù của môn học là một trong những môn góp phần làm phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh bởi vậy phơng pháp dạy âm nhạc không chỉ đơn thuần là giúp học sinh hát đúng bài hát mà còn phải giúp học sinh nắm đợc kiến thức sơ đẳng về nhạc

lí cơ bản, giúp các em phát triển về cảm xúc thẩm mỹ Trong giờ học giáo viên không cung cấp, không áp đặt những kiến thức có sẵn một cách khô khan, tẻ nhạt, mà giáo viên nắm chắc đặc trng môm học để có cách dạy cho phù hợp, cải tiến cách dạy từng phân môn theo hớng tích cực hoá hoạt động của học sinh Giờ học âm nhạc phải là giờ học nghệ thuật hấp dẫn với phơng châm học vui - vui học

Nhìn chung, để tạo cho học sinh hứng thú trong tiết dạy âm nhạc giáo viên phải sử dụng tổng hợp các phơng pháp dạy học nh:

Phơng pháp dùng lời nói: Giáo viên dùng phơng pháp diễn giải kết hợp đàm thoại

để giới thiệu bài, trao đổi về nội dung sắc thái của bài và hớng dẫn khi tập luyện

Phơng pháp tập luyện: Hớng dẫn học sinh tập hát hoặc tập đọc theo mẫu (của giáo viên) cho đến khi nắm vững bài, ôn luyện để nâng cao chất lợng đây là phơng pháp đặc biệt coi trọng trong việc học tập môn nhạc

* Đối với học hát:

Muốn gây hứng thú cho học sinh thì vai trò của giáo viên rất quan trọng, đó là quá trình chuẩn bị của giáo viên, giọng hát của giáo viên, phong cách biểu diễn Phải thực hiên đầy đủ 3 bớc: làm quen; tập để hát đợc bài hát; ôn luyện để nâng cao chất lợng

Bớc 1: Làm quen.

- Giáo viên giới thiệu vài nét về tác giả và xuất sứ của bài hát

- Tìm hiểu nội dung,sắc thái của bài để tạo hứng thú cho học sinh, đặc biệt, giáo viên su tầm càng nhiều t liệu liên quan đến bài học càng tốt bởi đây là một trong những yếu tố

b-ớc đầu gây sự hào hứng đối với học sinh

Ví dụ:

Khi dạy hát bài “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờTuổi hồng” Nhạc và lời nhạc sĩ Trơng Quang Lục

- Cung cấp một số hình ảnh minh hoạ:

Tuæi Hång

- SGK âm nhạc lớp 8 giáo viên nên cho học sinh tìm hiểu về nhịp và tính chất của nhịp để từ đó các em có thể vận dụng vào trong bài hát đợc tốt hơn Cho học sinh xác

định nội dungcủa bài hát xem bài hát nói về vấn đề gì? (tâm lí lứa tuổi, niềm vui, niềm tự hào, sức sống của tuổi trẻ ) để học sinh cảm nhận đợc vai trò, trách nhiệm niềm tự hào của chính các em đối với cuộc sống tơi đẹp này Trớc khi vào hớng dẫn học sinh học hát, điều cần phải làm trớc tiên là giáo viên hát hoặc cho học sinh nghe băng kết hợp các hình ảnh, bức tranh sinh động phù hợp nội dung để bớc đầu tạo đợc sự hứng thú, cũng

nh sự cảm nhận về bài hát cho học sinh

Bớc 2: Tập hát.

- Giáo viên nên giới thiệu ngắn gọn cấu trúc của bài hát, tuy nhiên có thể đặt câu hỏi để học sinh tự khai thác cáu trúc của bài và giáo viên chỉ sửa đổi bổ sung khi cần thiết

VD: Đối với bài hát “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờTuổi hồng” vì học sinh cha học cách xác định giọng phức tạp

ngoài hai giọng Đô trởng và La thứ nên giáo viên có thể xác định cho các em, nhng đồng thời giáo viên cũng phải đặt câu hỏi để học sinh tự khai thác nh:

- Trong bài có sử dụng những kí hiệu âm nhạc gì ?

- Bài hát đợc chia làm mấy đoạn ?

- Có những đoạn nào giống nhau về giai điệu ?

Tất cả những việc trên nhằm giúp học sinh nắm và bao quát đợc toàn bộ bài học cũng

nh xử lí sắc thái, tình cảm của bài

- Việc luyện thanh trớc khi học hát là không thể thiếu song có thể áp dụng theo nhiều cách luyện nh cho các lớp hát một bài hoặc luyện theo các mẫu âm đặc trng của bộ môn

* Giáo viên sẽ đàn hoặc hát mẫu lại từng câu ngắn từ 2 đến 3 lần rồi yêu cầu học sinh hát Đồng thời phải bảo đảm tầm cữ giọng hát của giáo viên và học sinh bằng nhạc cụ Khi giáo viên bắt nhịp giọng phải rõ ràng phù hợp với giọng trung bình của lớp, lắng nghe giọng hát của học sinh để kịp thời uốn nắn điều chỉnh sau mỗi câu, mỗi đoạn

* Giáo viên hớng dẫn tập theo lối móc xích liên kết các câu thành từng đoạn rồi mới ghép thành bài hoàn chỉnh

* Trong từng câu, từng đoạn giáo viên phải chia từng nhóm nhỏ hoặc cá nhân trình bày lại câu hát hoặc đoạn nhạc đó để giáo viên có thể kịp thời uốn nắn những sai sót cơ bản nếu có

Bớc 3: Ôn luyện và nâng cao chất lợng.

Sau khi tập hết toàn bộ lời ca của bài hát, giáo viên tập cho học sinh một số động tác nh: vỗ tay theo nhịp, theo phách, đánh nhịp Cuối cùng cho học sinh biểu diễn thể hiện giọng hát của mình theo nhóm

Yêu cầu học sinh phải tập hát đợc đồng đều, thể hiện đúng nhịp và bớc đầu tập hát diễn cảm Nếu có thời gian giáo viên có thể tập cho học sinh một số hình thức thể hiện nh: Hát đuổi hát luân phiên, hát bè hoặc tập cách giãn nhịp để kết thúc và kết hợp một số động tác phụ hoạ

Nhận xét đánh giá chất lợng hát và gợi ý, tìm tòi một cách hát hay hơn

Bên cạnh đó lời nói giọng hát, phong cách năng lực của giáo viên là hết sức quan trọng, đây là một trong những yếu tố gây hứng thú đối với học sinh

4 Trong quá trình giảng dạy cần đa vào một số trò chơi vừa nâng cao hiệu quả bài học, vừa tạo hứng thú cho học sinh.

Thực tế nếu trong một tiết học giáo viên giành ít thời gian tổ chức trò chơi cho học sinh thì học sinh rất hào hứng học Trong âm nhạc có rất nhiều trò chơi nhng giáo viên phải biết tổ chức trò chơi phù hợp với từng bài học cụ thể

Ví dụ: Trong học hát có trò chơi “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờNhìn tranh đoán tên bài hát”, “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờNghe nhạc đoán bài hát , Nghe tiết tấu đoán câu hát” “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ ”

Vận dụng trò chơi “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờNhìn tranh đoán tên bài hát” để dạy bài Nổi trống lên các“Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờ

bạn ơi” Nhạc và lời: Phạm Tuyên GV trình chiếu một số hình ảnh sau:

- Sau khi trình chiếu hình ảnh, GV tổ chức cho học sinh đoán tên bài hát

* Trong tiết tập đọc nhạc có thể cho học sinh trò chơi “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờNghe nhạc đoán tên nốt ,” hoặc “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờghi tiết tấu của bài ’’

Ví dụ: Khi dạy bài “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờNgôi nhà của chúng ta” Nhạc và lời Huỳnh Phớc Liên, GV gõ

tiết tấu một câu hát Sau đó, HS nghe đoán lời ca

5 Giáo viên phải biết sử dụng phơng tiện dạy học một cách thành thạo, đó là yếu tố gây cảm hứng học tập cho học sinh.

Để có một giờ học sinh động, giáo viên không thể không sử dụng phơng tiện dạy học Trong giờ học nhạc có sử dụng nhạc cụ sẽ giúp các em đọc nhạc, hát chuẩn xác hơn Giáo viên đệm đàn cho học sinh hát sẽ tạo không khí sôi nổi và đó cũng là việc nhằm giúp cho học sinh đợc rèn luyện khả năng nghe và cảm thụ âm nhạc Trong khi

đệm cho học sinh hát, giáo viên nên thay đổi âm sắc khác nhau phù hợp với tính chất, sắc thái của bài hát tạo cho ngời học sự chú ý, lôi cuốn sinh động Đồ dùng dạy học nh nhạc cụ, đài, đĩa CD, tranh ảnh, thanh phách phải sử dụng phù hợp với nội dung từng bài học Biết minh hoạ một cách độc đáo, thú vị, biết kết hợp kiến thức sách giáo khoa và

mở rộng kiến thức sẽ kích thích hứng thú học tập của các em

Ví dụ bài: “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờLí dĩa bánh bò” (Dân ca Nam Bộ )

- Hình ảnh:

Lí dĩa bánh bò

Để em hiểu rõ hơn về dân Nam Bộ, việc trớc tiên phải chuẩn bị là: tranh ảnh phóng to ở sách giáo khoa, bản đồ Việt Nam để các em biết đợc vị trí Nam Bộ và vùng sinh sống chủ yếu của dân tộc Kinh- Hoa - Khơ me (mà ngời kinh là đa số) Một số tranh nói về sinh hoạt của đồng bào Nam Bộ và nơi sản sinh ra nhiều bài hát dân ca đợc

Hay là bài hát: “Một số biện pháp tạo hứng thú trong giờHò Ba Lí”(Dân ca Quảng Nam )

Hò Ba lí

Giúp các em nhận biết đợc tỉnh Quảng Nam (xem trong bản đồ) và đây là nơi có các làn điệu dân ca nh điệu lí , hò cũng rất đa dạng và phong phú