NHUNG KHAM PHA KHOA HOC

Nhúđ coâ ma saât mađ ta coâ thïí ngöìi, ăi laơi vađ lađm viïơc ặúơc dïî dađng; nhúđ noâ mađ saâch vúê buât mûơc nùìm ýn trïn mùơt bađn, mađ caâi bađn khöng bõ trûúơt trïn sađn nhađ, mùơc

MUƠC LUƠC

Nïịu nhû khöng coâ ma saât? 2

Saên xuíịt bùng khö tûđ than nhû thïị nađo? 4

Khöng khoâ ăïí trúê thađnh nhađ lûơc sô cuêa Jules Verne 6

Nûúâc ăaâ boêng tay 9

Vò sao caâ söịng dûúâi bùng thûúđng tuơ tíơp ăïịn caâc löî thuêng? 9

Vò sao chaơch laơi nhaê boơt? 11

Vò sao ruöìi bay coâ tiïịng, nhûng bûúâm laơi khöng? 13

Vò sao suöịi kïu roâc raâch? 14

Taơi sao phođng quan trùưc thiïn vùn thûúđng coâ maâi trođn? 16

Traâi bom dûa híịu 17

Ăöơng víơt seô ặúơc huíịn luýơn thay vò bõ eâp tham gia thñ nghiïơm 19

Chuâng ta uöịng nhû thïị nađo? 22

Voô sô sumo nheơ cín sûê duơng nhiïìu ngoân ăođn hún 23

Vò sao cíy trïn nuâi thíịp hún cíy úê ăöìng bùìng? 25

“Höìn ma” cuêa Hoađng híơu Anh ăaô ýn nghó 27

“Boâng ma” hay gioâ luđa? 28

Sûå thêåt vïì nhûäng boáng ma 29

NÏỊU NHÛ KHÖNG COÂ MA SAÂT?

Nhúđ coâ ma saât mađ ta coâ thïí ngöìi, ăi laơi vađ lađm viïơc ặúơc dïî dađng; nhúđ noâ mađ saâch vúê buât mûơc nùìm ýn trïn mùơt bađn, mađ caâi bađn khöng bõ trûúơt trïn sađn nhađ, mùơc duđ ngûúđi ta khöng ăùơt noâ vađo saât tûúđng, vađ quaên buât khöng tuöơt ra khoêi caâc ngoân tay

Ma saât lađ möơt hiïơn tûúơng phöí biïịn ăïịn nöîi chuâng ta ñt khi ăïí yâ túâi taâc duơng hûôu ñch cuêa noâ, mađ thûúđng cho noâ lađ möơt hiïơn tûúơng tûơ nhiïn phaêi thïị

Nhúđ ma saât mađ caâc víơt thïm vûông vađng Ngûúđi thúơ möơc gheâp sađn nhađ cho phùỉng ăïí khi ngûúđi ta ăùơt bađn ghïị úê ăíu lađ chuâng ặâng ýn úê ăíịy Cöịc, ẵa, thòa ăùơt trïn bađn ùn ăïìu ặúơc nùìm ýn mađ ta khöng cíìn phaêi quan tím ăùơc biïơt ăïịn chuâng, nïịu nhû khöng gùơp trûúđng húơp coâ sûơ chođng chađnh bíịt thûúđng nhû trïn tađu thuyê

Thûê tûúêng tûúơng rùìng coâ thïí trûđ boê ặúơc ma saât hoađn toađn thò seô khöng coâ möơt víơt thïí nađo, duđ lađ to nhû möơt taêng ăaâ hay nhoê nhû möơt haơt caât coâ thïí tûơa vûông lïn nhau ặúơc Tíịt caê seô bõ trûúơt ăi vađ lùn maôi cho ăïịn khi chuâng ăaơt túâi möơt võ trñ thíơt thùng bùìng ăöịi vúâi nhau múâi thöi Nïịu nhû khöng coâ ma saât thò traâi ăíịt cuêa chuâng ta seô thađnh möơt quaê cíìu nhùĩn nhuơi giöịng nhû möơt quaê cíìu bùìng nûúâc Coâ thïí noâi thïm rùìng nïịu khöng coâ ma saât thò caâc ăinh öịc seô rúi tuöơt ra khoêi tûúđng, chùỉng ăöì víơt nađo giûô chùơt ặúơc úê trong tay, chùỉng cún löịc nađo dûât nöíi, chùỉng ím thanh nađo tùưt mađ seô vang maôi thađnh möơt tiïịng voơng bíịt tíơn, vò ăaô phaên xaơ khöng chuât ýịu ăi vađo caâc bûâc tûúđng Möîi líìn ăi trïn bùng, ta laơi coâ möơt bađi hoơc cuơ thïí ăïí cuêng cöị

lođng tin cuêa mònh vađo tíìm quan troơng ăùơc biïơt cuêa ma saât Ăi trïn ặúđng phöị coâ bùng phuê hay trïn ặúđng ăíịt thõt sau khi trúđi mûa, ta caêm thíịy mònh thíơt bíịt lûơc vađ luâc nađo cuông nhû muöịn ngaô

Tuy nhiïn, trong kyô thuíơt ngûúđi ta coâ thïí lúơi duơng sûơ ma saât ríịt beâ ăïí phuơc vuơ nhûông viïơc coâ ñch Chùỉng haơn nhûông chiïịc xe trûúơt trïn mùơt bùng, hay nhûông con ặúđng bùng duđng ăïí víơn chuýín göî tûđ chöî khai thaâc ăïịn chöî ăùơt ặúđng sùưt, hoùơc ăïịn nhûông bïịn söng ăïí thaê beđ Trïn nhûông ặúđng “ray” bùng trún nhùĩn, hai con ngûơa ăaô keâo nöíi

70 tíịn göî

SAÊN XUÍỊT BÙNG KHÖ TÛĐ THAN NHÛ THÏỊ NAĐO?

Taơi caâc lođ cöng nhiïơp, ngûúđi ta lađm saơch khoâi than, röìi duđng kiïìm huât saơch khñ CO2 Sau ăoâ, hoơ ăun noâng ăïí taâch khñ ra khoêi dung dõch kiïìm, röìi neân dûúâi aâp suíịt 70 atmosphere ăïí noâ chuýín sang daơng loêng Sau ăoâ, ngûúđi ta laơi ăïí noâ bay húi dûúâi aâp suíịt thíịp Kïịt quaê, hoơ thu ặúơc CO2 rùưn, ăoâ chñnh lađ bùng khö

Khñ carbonic loêng ặúơc chûâa trong caâc bònh dađy vađ ặúơc chuýín túâi cöng xûúêng saên xuíịt ăöì uöịng coâ ga vađ nhûông cöng xûúêng nađo cíìn duđng túâi noâ Cođn bùng khö, tûâc CO2 rùưn, nhòn bïì ngoađi giöịng nhû caâc cuơc tuýịt neân chùơt, ặúơc sûê duơng trong nhiïìu lônh vûơc nhû baêo quaên thûâc ùn hoùơc cûâu hoêa

Nhiïơt ăöơ cuêa bùng khö ríịt thíịp (-78 ăöơ C), nhûng nïịu cíìm noâ vađo tay, ngûúđi ta víîn khöng coâ caêm giaâc quaâ laơnh, lyâ do lađ khi ta tiïịp xuâc, khñ CO2 bay ra ngùn caâch tay ta vađ bùng khö Chó khi nùưm chùơt cuơc bùng khö thò ta múâi bõ tï coâng Danh tûđ bùng khö diïîn ăaơt chuê ýịu tñnh chíịt víơt lyâ cuêa noâ Baên thín bùng khö khöng bao giúđ bõ íím vađ lađm ûúât bíịt kyđ víơt nađo xung quanh Gùơp noâng lađ líơp tûâc noâ biïịn thađnh khñ, khöng qua traơng thaâi loêng Ăùơc tñnh ăoâ cuêa bùng khö coâ thïí ặúơc sûê duơng ăïí baêo quaên thûơc phíím cûơc töịt, búêi khñ CO2 baâm trïn bïì mùơt cođn coâ taâc duơng ûâc chïị khaê nùng phaât triïín cuêa vi sinh víơt Cuöịi cuđng, CO2 rùưn cođn lađ chíịt cûâu hoêa tin cíơy Chó cíìn neâm möơt miïịng bùng khö vađo ăaâm lûêa ăang chaây lađ coâ thïí díơp tùưt noâ

KHÖNG KHOÂ ĂÏÍ TRÚÊ THAĐNH NHAĐ LÛƠC SÔ CUÊA JULES

VERNE

Baơn coâ nhúâ nhađ ăaơi lûơc sô Matiphu trong truýơn cuêa Jules Verne, vađ trûúđng húơp laơ luđng khi chađng ta duđng hai caânh tay khöíng löì giûô ặúơc caê möơt chiïịc tađu thuêy khöng lao xuöịng dûúâi? Víơy mađ ăiïìu ăoâ laơi chùỉng phaêi quaâ thíìn kyđ, ngay caê möơt cíơu beâ cuông coâ thïí lađm ặúơc ăiïìu ăoâ

Ăíy lađ ăoaơn tiïíu thuýịt mö taê kyđ cöng trïn: "Con tađu Torabocolo ăaô ặúơc mang ra khoêi caâi truơ ăúô hai bïn vađ ăang ặúơc chuíín bõ haơ thuêy Chó cíìn thaâo díy caâp cöơt tađu ra lađ noâ bùưt ăíìu trûúơt xuöịng dûúâi Ăaô coâ 6 ngûúđi tođ mođ ăïịn xem Ăuâng luâc íịy, ngûúđi ta thíịy xuíịt hiïơn möơt chiïịc du thuýìn ăang chaơy men theo ăoaơn búđ nhö ra vađ tiïịn vïì phña moơi ngûúđi Chiïịc du thuýìn nađy muöịn vađo bïịn vađ nhû víơy buöơc lođng phaêi ăi ngang qua xûúêng ăoâng tađu lađ núi ăang chuíín bõ haơ thuêy chiïịc Torabocolo Khi thíịy chiïịc du thuýìn ra hiïơu, líơp tûâc ngûúđi ta ằnh ngay viïơc haơ thuêy con tađu ăïí traânh nhûông tai naơn bíịt ngúđ Cho con thuýìn ăi vađo söng ăađo röìi haôy tiïịp tuơc cöng viïơc cuông chùỉng sao Bùìng khöng möơt bïn nùìm chùưn ngang, möơt bïn thò lao nhanh túâi, nhíịt ắnh thïị nađo cuông xö vađo nhau, vađ thuýìn chùưc seô bõ ăùưm

Böîng coâ tiïịng kïu thíịt thanh; tađu Torabocolo ăaô chuýín mònh vađ bùưt ăíìu lao xuöịng ăuâng luâc con thuýìn ăi ngang qua, caê hai sùưp xö vađo nhau Chùỉng cođn thúđi gian vađ cuông khöng cođn khaê nùng nađo ngùn ặúơc sûơ va chaơm íịy nûôa röìi Chiïịc Torabocolo trûúơt ríịt

nhanh xuöịng dûúâi theo ặúđng döịc Möơt lađn khoâi trùưng böịc ra do coơ saât maơnh, ăang cuöơn laơi úê phña trûúâc muôi tađu, cođn phña laâi cuêa noâ ăaô chaơm túâi nûúâc

Böîng möơt ngûúđi xuíịt hiïơn Anh ta chuơp líịy chiïịc díy neo buöơc

úê trûúâc muôi tađu ghò xuöịng ăíịt vađ cöị giûô chùơt noâ Ăoaơn anh ta nhanh nheơn quíịn noâ vađo möơt caâi öịng sùưt ăaô ăoâng chùơt xuöịng ăíịt vađ duđng hïịt sûâc maơnh giûô chùơt díy trong gíìn 10 giíy Cuöịi cuđng, chiïịc díy neo bõ ặât tung Nhûng 10 giíy nađy cuông ăaô ăuê: Chiïịc Torabocolo khi xuöịng hùỉn túâi nûúâc chó húi chaơm nheơ phaêi chiïịc du thuýìn vađ lûúât lïn phña trûúâc"

Thïị lađ chiïịc du thuýìn ăaô thoaât naơn Vađ ngûúđi cûâu nguy cho noâ chñnh lađ Matiphu

Jules Verne hùỉn seô líịy lađm ngaơc nhiïn nïịu coâ ngûúđi maâch cho öng rùìng hoađn thađnh möơt kyđ cöng nhû thïị khöng cíìn ăïịn möơt ngûúđi khöíng löì Bíịt kyđ ngûúđi nađo, chó cíìn nhanh trñ möơt tyâ cuông coâ thïí lađm ặúơc caâi viïơc phi thûúđng íịy

Cú hoơc daơy rùìng möơt súơi díy quíịn vađo möơt truơ trođn thò khi noâ trûúơt, lûơc ma saât ăaơt túâi möơt giaâ trõ ríịt lúân Söị vođng díy cađng nhiïìu thò lûơc ma saât cađng lúân; lûơc ma saât tùng theo quy tùưc sau: Nïịu söị vođng díy tùng theo cíịp söị cöơng thò lûơc ma saât seô tùng theo cíịp söị nhín Cho nïn ngay möơt em beâ ýịu, khi giûô chùơt möơt ăíìu díy quíịn ăöơ 3-4 vođng vađo möơt truơc cöị ắnh, cuông ăuê sûâc lađm cín bùìng möơt lûơc ríịt lúân ăùơt vađo ăíìu kia cuêa díy

ÚÊ caâc bïịn tađu thuêy, ta thíịy khi tađu cíơp bïịn thûúđng coâ caâc em beâ chuýn lađm viïơc haôm nhûông chiïịc tađu chúê hađng trùm hađnh khaâch Ăoâ khöng phaêi lađ nhúđ sûâc maơnh kyđ diïơu, mađ lađ do lûơc ma saât cuêa súơi díy quíịn vađo coơc ăaô lađm ặúơc cöng viïơc íịy

Nhađ toaân hoơc nöíi tiïịng cuêa thïị kyê 18 lađ Euler ăaô tòm ặúơc hïơ thûâc giûôa lûơc ma saât vađ söị vođng quíịn cuêa díy vađo coơc Dûúâi ăíy lađ cöng thûâc ăoâ ăïí caâc baơn coâ thïí hiïíu síu hún:

F= f.ekâ

Trong ăoâ:

f lađ sûâc keâo cuêa ta duđng ăïí chöịng laơi lûơc F;

e lađ con söị 2,728 (cú söị cuêa logarit tûơ nhiïn);

k lađ hïơ söị ma saât giûôa díy vađ truơc trođn;

±• biïíu diïîn “goâc quíịn”, nghôa lađ tyê söị cuêa ăöơ dađi cuêa cung chùưn búêi phíìn díy ăaô quíịn trïn baân kñnh cuêa cung íịy

Thûê aâp duơng cöng thûâc nađy vađo trûúđng húơp Jules Verne ăaô mö taê F luâc nađy lađ lûơc keâo chiïịc tađu trûúơt theo möơt caâi cíìu bùưc nghiïng

Troơng lûúơng cuêa tađu lađ 500.000 N Giaê sûê ăöơ nghiïng cuêa tađu lađ 1/10, nhû víơy khöng phaêi toađn böơ con tađu mađ chó coâ 1/10 troơng lûúơng cuêa noâ taâc duơng lïn díy, nghôa lađ chó coâ 50.000 N taâc duơng lïn díy mađ thöi Tiïịp tuơc giaê sûê nïịu k = 1/3 Goâc ±• xaâc ắnh ặúơc ngay, nïịu cho rùìng Matiphu quíịn caê thaêy 3 vođng quanh truơc, ±• seô bùìng 6 AĐ• Thay caâc giaâ trõ nađy vađo cöng thûâc Euler, ta ặúơc phûúng trònh: 50.000 = f 2,726AĐ•.1/3

Tûđ ăoâ tñnh ra: f = 93 N

Thïị lađ, ăïí hoađn thađnh caâi kyđ cöng tuýơt vúđi ăoâ, ngûúđi “khöíng löì” chó cíìn keâo díy bùìng möơt lûơc gíìn 100 N thöi

Baơn ặđng nghô rùìng con söị 100 N chó lađ con söị lyâ thuýịt, chûâ thûơc tïị thò cíìn phaêi duđng möơt lûơc lúân hún thïị nhiïìu Song ngûúơc laơi, coâ khi kïịt quaê tñnh ặúơc úê ăíy cođn quaâ lúân nûôa cú ăíịy: Khi ta duđng díy gai vađ truơc göî thò hïơ söị ma saât seô ríịt lúân, nghôa lađ sûâc ngûúđi boê

ra chùỉng ăaâng lađ bao Giaâ nhû coâ möơt caâi díy thíơt chùưc chùưn, coâ thïí chõu ặúơc sûâc keâo cuêa möơt con tađu, thò luâc bíịy giúđ ngay möơt cíơu beâ ýịu ăuöịi, nïịu quíịn ăöơ 3, 4 vođng díy vađo truơc thò cođn thïí lađm ặúơc nhûông viïơc tuýơt vúđi hún caê nhađ ăaơi lûơc sô cuêa Jules Verne

NÛÚÂC ĂAÂ BOÊNG TAY

Khi noâi ăïịn nûúâc ăaâ, coâ leô baơn luön nghô rùìng noâ phaêi ríịt laơnh, víơy lađm sao coâ thïí boêng tay ặúơc Tuy nhiïn thûơc tïị, úê ăiïìu kiïơn aâp suíịt cao, nûúâc coâ thïí ăoâng bùng úê nhiïơt ăöơ 76 ăöơ C, tûâc lađ nïịu baơn chaơm vađo, baơn seô bõ boêng liïìn

Caâc nhađ khoa hoơc Anh lađ nhûông ngûúđi ăíìu tiïn taơo ra nûúâc ăaâ nhiïơt ăöơ cao khi neân noâ úê möơt thiïịt bõ lađm bùìng theâp dađy Khi aâp suíịt tùng lïn 20.600 atmosphere, nûúâc ăaô ăoâng bùng úê nhiïơt ăöơ trïn

75 ăöơ C, tûâc lađ coâ thïí lađm boêng Caâc nhađ khoa hoơc goơi loaơi nûúâc ăaâ noâng nađy lađ "bùng thûâ 5" Noâi chung aâp suíịt cađng cao thò nûúâc ăaâ cađng noâng

Ăiïìu ăaâng noâi lađ nûúâc ăaâ noâng ăùơc hún nûúâc ăaâ thûúđng, thíơm chñ cođn ăùơc hún caê nûúâc loêng nûôa Tyê khöịi cuêa nûúâc ăaâ úê nhiïơt ăöơ 76 ăöơ C lađ 1,05 Nhû víơy khi boê noâ vađo nûúâc, noâ seô chòm chûâ khöng nöíi nhû ăaâ bònh thûúđng

VÒ SAO CAÂ SÖỊNG DÛÚÂI BÙNG THÛÚĐNG TUƠ TÍƠP ĂÏỊN

CAÂC LÖÎ THUÊNG?

Vïì muđa ăöng, nhiïơt ăöơ úê caâc nûúâc hađn ăúâi xuöịng ríịt thíịp, thûúđng dûúâi 0 ăöơ C nïn ao höì söng ngođi ăïìu bõ phuê möơt lúâp bùng dađy Trong thúđi gian nađy, caâ söịng dûúâi ăaây höì ríịt thñch búi ăïịn nhûông löî thuêng cuêa lúâp bùng vađ liïn tuơc suêi tùm Vò sao víơy?

Chuâng ta ăïìu biïịt nûúâc coâ thïí hoađ tan möơt phíìn öxy trong khöng khñ Noâi chung nûúâc úê caâc ao höì söng ngođi coâ thïí tûơ cung cíịp öxy ăuê ăïí caâ thúê

Khi nûúâc múâi ăoâng bùng, lûúơng oxy hoađ tan cođn nhiïìu, caâ döìn xuöịng ăaây höì söịng úê tíìng nûúâc íịm aâp, luâc nađy chuâng hoaơt ăöơng ríịt

ñt, quaâ trònh thay ăöíi tïị bađo diïîn ra chíơm hùỉn laơi Nhûng lúâp bùng möîi ngađy möơt dađy, öxy trong khöng khñ ríịt khoâ hoađ tan vađo nûúâc Mùơt khaâc, hađm lûúơng oxy trong nûúâc giaêm díìn do bõ caâc loađi tiïu thuơ vađ do quaâ trònh phín huyê caâc chíịt hûôu cú úê ăaây höì Ăöìng thúđi, hađm lûúơng carbonic trong nûúâc tùng díìn, nïịu vûúơt quaâ giúâi haơn seô khiïịn caâ khöng söịng ặúơc

Hiïơn tûúơng thiïịu oxy xuíịt hiïơn trûúâc tiïn úê tíìng nûúâc síu, vađ lan díìn lïn caâc tíìng trïn Do khoâ thúê úê tíìng ăaây höì, caâ phaêi ngoi lïn cao Nhûng lûúơng oxy ngađy cađng giaêm khiïịn caâ hö híịp ríịt khoâ khùn, búêi víơy chuâng thûúđng tíơp trung úê xung quanh nhûông löî thuêng cuêa lúâp bùng ăïí thúê, thíơm chñ coâ con cođn nhaêy lïn miïơng höị

Möơt nguýn nhín khaâc cuêa hiïơn tûúơng nađy lađ vò caâ ríịt thñch aânh saâng Tíìng nûúâc síu úê dûúâi lúâp bùng thûúđng töịi múđ, trong khi úê dûúâi nhûông löî thuêng thûúđng coâ nhiïìu aânh saâng mùơt trúđi chiïịu xuöịng

Àïí böí sung öxy cho höì nuöi caá, úã caác nûúác haân àúái, vïì muâa reát ngûúâi

ta phaãi àuåc thuãng nhiïìu löî úã lúáp bùng trïn höì, nhúâ thïë àaân caá seä an toaân söëng àïën muâa xuên

VÒ SAO CHAƠCH LAƠI NHAÊ BOƠT?

ÚÊ nhûông ao ăíìm, mûúng, ngođi coâ nhiïìu caâ chaơch sinh söịng, trïn mùơt nûúâc thûúđng coâ nhiïìu boâng khñ Nïịu thaê vađi chuơc con chaơch trong thuđng nûúâc, thò chó möơt luâc sau boơt ăaô phuê ăíìy chùỉng cođn chûđa khoaêng tröịng nađo caê Luô caâ lađm sao thïị nhó? Thò ra, ăoâ chó lađ do loađi chaơch trung tiïơn húi nhiïìu mađ thöi

Chaơch coâ thín dađi, húi deơt, cuông thúê bùìng mang nhû caâc loaơi caâ khaâc Nhûng khi trong nûúâc thiïịu dûúông khñ, nïịu chó thúê bùìng mang thöi seô khöng cung cíịp ăuê öxy cho cú thïí Luâc ăoâ, chaơch seô thođ ăíìu lïn khoêi mùơt nûúâc, trûơc tiïịp hñt thúê khñ trúđi vađ duđng ruöơt lađm cú quan hö híịp thay thïị mang Míịu chöịt chñnh lađ úê ăíy: Ruöơt chaơch coâ cíịu taơo khaâc hùỉn so vúâi caâc loađi caâ khaâc

Nïịu nhû ruöơt caâ bònh thûúđng phaêi cuöơn tûđ 8-10 vođng trong buơng caâ, thò ruöơt chaơch laơi nöịi thùỉng tûđ cöí hoơng ăïịn híơu mön thađnh möơt ặúđng thùỉng khöng gíịp khuâc vađ coâ thïí nhòn thíịu qua Trïn thađnh ruöơt coâ nhiïìu maơch maâu nhoê Ăoaơn ruöơt vûđa thùỉng vûđa ngùưn nađy coâ taâc duơng tiïu hoâa thûâc ùn, ăöìng thúđi cođn hö híịp thay thïị mang khi cíìn thiïịt

Khi chaơch caêm thíịy trong nûúâc hoùơc buđn khöng ăuê öxy, noâ seô ngoi ăíìu lïn khoêi mùơt nûúâc (mùơt buđn), ăúâp möơt nguơm khñ röìi laơi lùơn xuöịng Khöng khñ ặúơc nuöịt xuöịng ruöơt, caâc maơch maâu trïn thađnh ruöơt híịp thuơ luön lûúơng khñ öxy trong khoang ruöơt, chíịt khñ thûđa cođn laơi vađ lûúơng khñ CO2 do maâu thaêi ra seô qua híơu mön theo hònh thûâc trung tiïơn, ăoâ chñnh lađ nhûông boơt khñ xuíịt hiïơn trïn mùơt nûúâc Öxy trong nûúâc cađng ñt, chaơch cađng ăúâp nhiïìu líìn hún Khi trong nûúâc hïịt öxy, chaơch ngoi lïn khoaêng 70 líìn möîi giúđ ăïí duy trò sûơ söịng

VÒ SAO RUÖÌI BAY COÂ TIÏỊNG, NHÛNG BÛÚÂM LAƠI

KHÖNG?

Khi ruöìi muöîi lûúơn quanh, tûđ xa, baơn ăaô nghe thíịy tiïịng “ăöơng cú” vo vo cuêa chuâng Nhûng bûúâm thò duđ coâ gheâ saât tai vađo baơn cuông khöng thïí nghe ặúơc gò caê Phaêi chùng ruöìi muöîi coâ cú quan "phaât thanh" ăùơc biïơt?

Thíơt ra, tiïịng kïu ăoâ chó lađ do dao ăöơng do caânh gíy ra mađ thöi Ăïí chûâng minh víịn ăïì nađy, chuâng ta haôy lađm thñ nghiïơm sau: líịy möơt maênh tre moêng röìi khua lïn khua xuöịng trong khöng khñ Nïịu khua nheơ, baơn seô khöng nghe thíịy gò, nhûng nïịu khua maơnh, seô coâ tiïịng vuđ vuđ ríịt roô

Ím thanh truýìn ăïịn tai ta lađ do tai caêm nhíơn ặúơc caâc dao ăöơng trong khöng khñ Tuy nhiïn, ta chó coâ thïí nghe ặúơc nhûông rung ăöơng coâ tíìn söị tûđ 20 ăïịn 20.000 líìn möîi giíy Nïịu thíịp hoùơc cao hún khoaêng nađy chuâng ta ăïìu khöng nghe thíịy Ăiïìu ăoâ giaêi thñch vò sao maênh tre khua chíơm thò im húi lùơng tiïịng, nhûng khi khua nhanh seô taơo ra tiïịng xeâ gioâ vuđ vuđ

Cön truđng khi bay phaât ra ím thanh cuông giöịng nhû nguýn lyâ kïí trïn Caâc nhađ khoa hoơc cho biïịt, möîi giíy, ruöìi nhùơng vöî caânh tûđ 147-220 líìn, muöîi lađ 594 líìn, thíơm chñ coâ loađi cođn vöî 1000 líìn, ong míơt vöî 260 líìn Nhûng bûúâm trùưng thò chó líơp lúđ coâ 6 líìn, bûúâm gai

5 líìn Chñnh vò thïị mađ chuâng bay hoađn toađn ýn lùơng

Khi ruöìi muöîi lûúơn quanh, tûđ xa, baơn ăaô nghe thíịy tiïịng “ăöơng cú” vo vo cuêa chuâng Nhûng bûúâm thò duđ coâ gheâ saât tai vađo baơn cuông

khöng thïí nghe ặúơc gò caê Phaêi chùng ruöìi muöîi coâ cú quan "phaât thanh" ăùơc biïơt?

Thíơt ra, tiïịng kïu ăoâ chó lađ do dao ăöơng do caânh gíy ra mađ thöi Ăïí chûâng minh víịn ăïì nađy, chuâng ta haôy lađm thñ nghiïơm sau: líịy möơt maênh tre moêng röìi khua lïn khua xuöịng trong khöng khñ Nïịu khua nheơ, baơn seô khöng nghe thíịy gò, nhûng nïịu khua maơnh, seô coâ tiïịng vuđ vuđ ríịt roô

Ím thanh truýìn ăïịn tai ta lađ do tai caêm nhíơn ặúơc caâc dao ăöơng trong khöng khñ Tuy nhiïn, ta chó coâ thïí nghe ặúơc nhûông rung ăöơng coâ tíìn söị tûđ 20 ăïịn 20.000 líìn möîi giíy Nïịu thíịp hoùơc cao hún khoaêng nađy chuâng ta ăïìu khöng nghe thíịy Ăiïìu ăoâ giaêi thñch vò sao maênh tre khua chíơm thò im húi lùơng tiïịng, nhûng khi khua nhanh seô taơo ra tiïịng xeâ gioâ vuđ vuđ

Cön truđng khi bay phaât ra ím thanh cuông giöịng nhû nguýn lyâ kïí trïn Caâc nhađ khoa hoơc cho biïịt, möîi giíy, ruöìi nhùơng vöî caânh tûđ 147-220 líìn, muöîi lađ 594 líìn, thíơm chñ coâ loađi cođn vöî 1000 líìn, ong míơt vöî 260 líìn Nhûng bûúâm trùưng thò chó líơp lúđ coâ 6 líìn, bûúâm gai

5 líìn Chñnh vò thïị mađ chuâng bay hoađn toađn ýn lùơng

VÒ SAO SUÖỊI KÏU ROÂC RAÂCH?

Khi ngöìi bïn möơt dođng suöịi nhoê, baơn nghe thíịy tiïịng roâc raâch ríịt ăùơc thuđ Noâ khaâc hùỉn tiïịng ò oaơp cuêa soâng vöî vađo búđ ăaâ bïn söng, hay tiïịng ăöí rađo rađo cuêa thaâc nûúâc Thûơc ra, tiïịng roâc raâch ặúơc taơo

ra khi caâc boơt khñ trong nûúâc vúô tung chûâ khöng phaêi do nûúâc va maơnh vađo búđ hay rúi tûđ cao xuöịng

Nûúâc suöịi chaêy tûđ cao xuöịng thíịp, len loêi qua caâc ắa hònh ríịt

ăa daơng Ăùơc ăiïím cuêa möơt con suöịi lađ dođng heơp, nûúâc chaêy xuöi chûâ khöng coâ caâc ăúơt soâng vöî vađo búđ nhû úê caâc dođng söng lúân Nûúâc chaêy tûđ trïn cao cuöịn theo caâc phín tûê khöng khñ, hònh thađnh ríịt nhiïìu bong boâng nhoê Suöịt chiïìu dađi con suöịi, caâc boâng khñ nađy xuíịt hiïơn vađ vúô liïn tuơc Khi vúô, chuâng phaât ra nhûông tiïịng kïu Hađng triïơu tiïịng boâng vúô trong nûúâc taơo thađnh möơt húơp ím roâc raâch Mùơt khaâc, khi nûúâc va vađo nhûông núi löìi loôm cuông coâ thïí lađm khöng khñ dao ăöơng, phaât ra tiïịng kïu ÚÊ caâc khe nuâi ăaâ döịc, tiïịng vang roâc raâch cođn lan röơng, traêi ra khùưp thung luông

ÚÊ caâc con söng cuông coâ tiïịng boâng vúô, nhûng ím thanh nađy bõ tiïịng soâng úê möơt khöng gian röơng lúân aât ăi, nïn ngûúđi ta khöng nghe roô