Nước mĩ với bài toán nợ công

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 2 CHƯƠNG II. NỘI DUNG 3 1. Cơ sở lý luận 3 1.1 Khái niệm 3 1.2 Phân loại 3 1.3 Tác động của nợ công đến nền kinh tế 3 2. Nội dung 4 2.1 Thực trạng 4 2.2 Nguyên nhân 6 2.3 Giải pháp 8 KẾT LUẬN 10 LỜI MỞ ĐẦU Cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đã đe dọa sự tồn tại của đồng tiền euro, gây ảnh hưởng nền tài chính toàn cầu, khiến cho thủ tướng Hy Lạp và thủ tướng Ý phải từ chức. Và hiện tại thế giới đang phải “run rẩy” trước nguy cơ nước Mỹ vỡ nợ, điều đáng sợ chính là không ai biết những gì có thể xảy ra trên thực tế khi nước Mỹ vỡ nợ bởi vì việc này chưa có tiền lệ. Vậy nợ công là gì và tại sao thế giới lại phải run rẩy trước nguy cơ nước Mỹ sẽ vỡ nợ, để có thể thấu hiểu vấn đề trên tôi xin chọn đề tài “Nước Mĩ với bài toán nợ công” làm đề tài cho môn học Tài chính công. Hi vọng bài tiểu luận này sẽ giúp chúng ta hiểu được phần nào thực trạng, nguyên nhân cũng như giải pháp cho vấn đề nợ công của Mỹ nền kinh tế số một thế giới. Bài tiểu luận gồm 3 phần: • Chương I. Mở đầu • Chương II. Nội dung • Chương III. Kết luận

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

Cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đã đe dọa sự tồn tại của đồng tiền euro, gây ảnh hưởng nền tài chính toàn cầu, khiến cho thủ tướng Hy Lạp và thủ tướng Ý phải từ chức Và hiện tại thế giới đang phải “run rẩy” trước nguy cơ nước Mỹ vỡ nợ, điều đáng sợ chính là không ai biết những gì có thể xảy ra trên thực tế khi nước Mỹ vỡ nợ bởi vì việc này chưa có tiền lệ Vậy nợ công là gì và tại sao thế giới lại phải run rẩy trước nguy cơ nước Mỹ sẽ vỡ nợ, để có thể thấu hiểu vấn đề trên tôi xin chọn đề tài “Nước Mĩ với bài toán nợ công” làm đề tài cho môn học Tài chính công Hi vọng bài tiểu luận này sẽ giúp chúng ta hiểu được phần nào thực trạng, nguyên nhân cũng như giải pháp cho vấn đề nợ công của Mỹ - nền kinh tế số một thế giới 2

CHƯƠNG II NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lý luận 3

1.1 Khái niệm 3

1.2 Phân loại 3

1.3 Tác động của nợ công đến nền kinh tế 3

2 Nội dung 4

2.1 Thực trạng 4

2.2 Nguyên nhân 6

2.3 Giải pháp 8

KẾT LUẬN 10

LỜI MỞ ĐẦU

Cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu đã đe dọa sự tồn tại của đồng

tiền euro, gây ảnh hưởng nền tài chính toàn cầu, khiến cho thủ tướng Hy Lạp

và thủ tướng Ý phải từ chức Và hiện tại thế giới đang phải “run rẩy” trước

nguy cơ nước Mỹ vỡ nợ, điều đáng sợ chính là không ai biết những gì có thể

xảy ra trên thực tế khi nước Mỹ vỡ nợ bởi vì việc này chưa có tiền lệ Vậy nợ

công là gì và tại sao thế giới lại phải run rẩy trước nguy cơ nước Mỹ sẽ vỡ nợ,

để có thể thấu hiểu vấn đề trên tôi xin chọn đề tài “Nước Mĩ với bài toán nợ

công” làm đề tài cho môn học Tài chính công Hi vọng bài tiểu luận này sẽ

giúp chúng ta hiểu được phần nào thực trạng, nguyên nhân cũng như giải pháp

cho vấn đề nợ công của Mỹ - nền kinh tế số một thế giới

Bài tiểu luận gồm 3 phần:

• Chương I Mở đầu

• Chương II Nội dung

• Chương III Kết luận

CHƯƠNG II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm

Nợ công, còn gọi là nợ chính phủ hoặc nợ quốc gia, là tổng giá trị các

khoản tiền mà chính phủ thuộc mọi cấp tự trung ương đến địa phương đi vay

doanh nghiệp, nhân dân, trong nước hoặc nước ngoài…

Việc đi vat này nhằm tài trợ cho các khoản thâm hụt ngân sách nên, nói

cách khách, nợ công là thâm hụt ngân sách lũy kế đến một thời điểm nào đó

mà nước phải đi vay để bù đắp Để dễ hình dung quy mô nợ công, người ta

thường tính xem khoản nợ này bằng bao nhiêu phần trăm so với tổng sản phẩm

quốc nội (GDP)

1.2 Phân loại

- Theo tiêu chí nợ trong nước hoặc ngoài nước, theo đó:

+ Nợ trong nước

+ Nợ nước ngoài

- Thời hạn các khoản vay có thể chia thành ba loại:

+ Vay ngắn hạn

+ Vay trung hạn

+ Vay dài hạn

1.3 Tác động của nợ công đến nền kinh tế

Vay nợ là một cách huy động vốn cho phát triển Bản chất nợ không

phải là xấu Nợ đem lại rất nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế của các

nước đi vay Thực tế, các nước muốn phát triển nhanh đều phải đi vay Những

nền kinh tế lớn nhất thế giới như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản… lại cũng chính

là những con nợ lớn Nợ công có nhiều tác động tích cực, nhưng cũng có

không ít tác động tiêu cực

Nhận biết những tác động tích cực và tiêu cực nhằm phát huy mặt tích cực,

hạn chế mặt tiêu cực là điều hết sức cần thiết trong xây dựng và thực hiện pháp

luật về quản lý nợ công

2 Nội dung

2.1 Thực trạng

Cách đây hơn 10 năm, thặng dư ngân sách của Mỹ là 128,2 tỷ USD với

tỷ lệ nợ công nằm trong giới hạn là 35% GDP Tuy nhiên, tình trạng thâm hụt

ngân sách ngày càng xấu đi Trong giai đoạn 2000-2007, hàng năm tỷ lệ nợ

công của Mỹ tăng thêm khoảng 50% Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã

làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt ngân sách và nợ công của nền kinh tế

số một thế giới

Từ năm 1917, Quốc hội Mỹ đã ban hành Luật quy định về mức trần tối

đa cho phép Chính phủ có thể đi vay để trang trải thêm các chi tiêu trong ngân

sách quốc gia Mức trần nợ đầu tiên được thiết lập năm 1917 là 11,5 tỷ USD

Theo lý thuyết thì bằng cách thiết lập các giới hạn này, Quốc hội cho phép Bộ

Tài chính có quyền vay nợ ở mức cần thiết, đồng thời Quốc hội cũng có thể

kiểm soát được hoạt động chi tiêu của Chính phủ Tuy nhiên trên thực tế, điều

này không giúp ích được gì nhiều Việc quyết định giới hạn trần nợ công thông

thường mang tính chính trị nhiều hơn vì việc bỏ phiếu thường được diễn ra sau

khi các nhà lập pháp đã thông qua việc tăng chi tiêu và cắt giảm thuế

Từ năm 1962-2011, Quốc hội Mỹ đã 75 lần điều chỉnh trần nợ công Để

đảm bảo chi tiêu công, trong vòng 87 năm (1913-2001), Mỹ đã phát hành

lượng trái phiếu trị giá khoảng 6 nghìn tỷ USD, nhưng chỉ trong 5 năm sau đó

(đến cuối năm 2006), con số này đã lên tới 8,6 nghìn tỷ USD Kể từ khi nắm

quyền đến nay, Tổng thống Obama đã 2 lần ký đạo luật nâng trần nợ công, (lần

thứ nhất vào năm 2009 và lần thứ hai vào năm 2011) Tuy nhiên, đến

31/12/2012, mức nợ công của Mỹ đã một lần nữa chạm trần 16,4 nghìn tỷ

USD, buộc Bộ Tài chính Mỹ phải tiến hành các biện pháp điều chỉnh ngân

sách Trong tương lai tới đây, nhiều khả năng trần nợ công có thể lại phải tiếp

tục nâng thêm để mở đường cho Chính phủ Mỹ phát hành thêm trái phiếu vay

nợ

Hiện nay, số nợ của Chính phủ Mỹ đã lên đến gần 16 nghìn tỷ USD,

tương đương 104% GDP hàng năm và gấp đôi tỷ lệ nợ công vào năm 1988

Như vậy hiện nay, trung bình mỗi người dân Mỹ phải gánh khoản nợ công hơn

50 nghìn USD

Số tiền trả lãi suất cho khoản nợ công khổng lồ này đã lên tới mức kỷ

lục là 454 tỷ USD vào năm tài chính 2011, mặc dù mức lãi suất vào thời điểm

đó đã xuống thấp nhất trong vòng 200 năm kể lại đây Trong năm tài chính

2013, dự kiến số tiền lãi suất mà Chính phủ Mỹ phải thanh toán cho số nợ của

mình là 248 tỷ USD, xếp hàng thứ sáu trong các hạng mục chi lớn của ngân

sách nhà nước

Theo phân loại của Bộ Tài chính Mỹ số nợ công được chia làm hai hình

thức, là nợ do các cơ quan Chính phủ nắm giữ hiện nay ở mức 4,9 nghìn tỷ

USD và nợ do công chúng nắm giữ hiện có trị giá là 11,6 nghìn tỷ USD Mặt

khác, nếu chia theo đối tượng thì Chính phủ và nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ

48% số nợ công của Mỹ Các cơ quan của Chính phủ Mỹ như Cục Dự trữ Liên

bang (FED), các chính quyền bang và địa phương nắm giữ 21% 15% số nợ

công thuộc sở hữu của các quỹ tương hỗ, quỹ lương hưu Số nợ còn lại ước

khoảng 16% tổng số nợ công nằm trong tay các tổ chức như ngân hàng, công

ty bảo hiểm, quỹ tín thác, doanh nghiệp và nhà đầu tư

Tính đến thời điểm cuối năm 2012, Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất của

Mỹ với tổng số tiền là 1,155 nghìn tỷ USD, Nhật Bản đứng thứ hai với 1,131

nghìn tỷ USD, khối các nước xuất khẩu dầu chiếm vị trí thứ ba với 267 tỷ

USD, tiếp theo là Brazil với 251 tỷ USD và ngân hàng của các nước vùng

Caribe với 240 tỷ USD Nhóm các nước, vùng lãnh thổ chủ nợ lớn tiếp theo là

Đài Loan (Trung Quốc), Thụy Sỹ, Nga, Anh và HongKong (Trung Quốc)

trong đó mỗi nước nắm từ 135-191 tỷ USD

Thâm hụt ngân sách năm tài khóa 2012 của Mỹ là 1,09 nghìn tỷ USD,

tương đương 7% GDP, giảm so với 8,7% năm 2011, 9% năm 2010 và 10,1%

năm 2009 Đây cũng là mức thâm hụt cao thứ 4 kể từ Đại chiến thế giới lần thứ

II và cũng là năm thứ 4 liên tiếp ngân sách Mỹ thiếu hụt trên 1 nghìn tỷ USD

Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) dự báo, trong 10 năm tới nền kinh tế

Mỹ sẽ bị thâm hụt thêm khoảng 4 nghìn tỷ USD

2.2 Nguyên nhân

Thứ nhất, hiệu quả của các gói kích thích kinh tế khổng lồ chưa cao Để

đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ đánh dấu bằng sự sụp đổ của thị

trường bất động sản, Chính phủ Mỹ đã thực hiện chính sách nới lỏng định

lượng, cụ thể là liên tiếp tung ra những gói cứu trợ khổng lồ Vào tháng

11/2008, FED đã tung ra gói kích thích đầu tiên (QE1) để có thể thúc đẩy nền

kinh tế Ngày 9/9/2011, Tổng thống Mỹ Obama đã công bố kế hoạch kích

thích nền kinh tế Mỹ trị giá 447 tỷ USD Ðây là gói kích thích lớn, có thể gọi

là “QE2 rưỡi” được Nhà Trắng đưa ra Ngày 13/9/2012, FED đã tung ra gói

QE3 và cam kết sẽ giữ lãi suất ngắn hạn ở mức gần 0% ít nhất là cho đến giữa

năm 2015, đồng thời sẽ mua vào 40 tỷ USD tài sản mỗi tháng và việc nới lỏng

định lượng này sẽ là không giới hạn Ngày 13/12/2012, FED lại công bố sẽ

tung ra gói kích thích kinh tế QE4 vào đầu năm 2013 Theo đó, FED mở rộng

chương trình mua tài sản thêm 45 tỷ USD/tháng kể từ 1/1/2013 nhằm thúc đẩy

nền kinh tế

Thứ hai, chính sách thuế bất hợp lý Trong những thập niên gần đây,

chế những can thiệp của Chính phủ Để thực hiện phương châm này, Mỹ duy

trì mức thuế thấp với mục tiêu kích thích kinh tế tăng trưởng để gia tăng thu

ngân sách mà không phải là theo đuổi chính sách đánh thuế cao để tăng thu

Các tổng thống Mỹ từ thời R Reagan đến nay đều duy trì chính sách cắt giảm

thuế mạnh tay Trên thực tế, Mỹ là nước có mức thuế thấp nhất so với các

nước phát triển và được coi là một địa điểm đầu tư lý tưởng cho các doanh

nghiệp Mức thuế huy động so với tổng GDP ở Mỹ chỉ bằng khoảng ¾ so với

các nước phát triển khác Tuy nhiên, có một số bất bình đẳng trong cơ chế thuế

ví dụ như có tới 45% số hộ gia đình tại Mỹ không phải đóng thuế trong khi 3%

số người thu nhập cao lại đóng góp tới 52% tổng số các loại thuế Việc nguồn

thu liên tục giảm trong khi chi tiêu cho các chương trình phúc lợi xã hội và đặc

biệt là chi phí khổng lồ cho hai cuộc chiến tại Afghanistan, Iraq đã làm cho

ngân sách Chính phủ vốn đã bắt đầu thâm hụt từ năm 2000 càng trở nên

nghiêm trọng Cho tới năm 2008, Chính phủ Mỹ tăng chi tiêu tới 6,6%, trong

khi nguồn thu ngân sách chỉ tăng có 2,8% Trong nhiệm kỳ của Tổng thống

Obama chi tiêu công tăng 6,2% còn thu ngân sách giảm 0,5% Sự mất cân đối

trong cơ cấu thu chi ngân sách đã làm gia tăng khoản nợ công của Chính phủ

Thứ ba, chính sách vay nợ nước ngoài để phát triển kinh tế Hiện nay

Mỹ vẫn là nước bị thâm hụt tài khoản vãng lai lớn nhất với số thâm hụt thương

mại hàng năm lên tới hàng trăm tỷ USD Tuy nhiên do đồng USD được thừa

nhận là đồng tiền định giá và thanh toán quốc tế cho nên tình trạng này là cơ

hội giúp Mỹ có thể phát hành USD với số lượng không hạn chế để mua hàng

hóa giá rẻ của các nước Mặt khác, tình trạng thâm hụt thương mại khiến các

nước tăng thêm thu nhập bằng ngoại tệ (USD) và có thể sử dụng số ngoại tệ có

được từ xuất siêu thương mại với Mỹ để đầu tư mua trái phiếu Chính phủ Mỹ,

dù đây là một khoản đầu tư không mang lại lợi nhuận cao nhưng có độ tin cậy

và ổn định Cuộc khủng hoảng nợ công tại một số nước châu Âu cũng góp

phần làm cho nhu cầu trái phiếu Chính phủ Mỹ tăng mạnh mặc dù lãi suất trái

phiếu đã hạ xuống mức thấp gần như kỷ lục là 3,1 Việc lãi suất trái phiếu hạ

làm giảm bớt áp lực phải trả lãi của Chính phủ Mỹ và khuyến khích việc phát

hành thêm trái phiếu mới Ngoài ra, đồng USD hiện đang giảm giá so với tất cả

các đồng tiền mạnh trên thế giới làm cũng khuyến khích việc đi vay của Mỹ vì

rõ ràng một đồng hôm nay mua được nhiều hàng hóa hơn so với lúc phải trả

Như vậy các điều kiện hiện tại rất thuận lợi cho Chính phủ Mỹ sử dụng chính

sách vay nợ nước ngoài để phục hồi kinh tế Tuy chính sách này có thể đem lại

lợi ích trước mắt cho nền kinh tế Mỹ nhưng rõ ràng nó đồng thời góp phần làm

trầm trọng thêm tình trạng nợ công của Chính phủ Mỹ

2.3 Giải pháp

Mặc dù khó có khả năng xảy ra khủng hoảng nợ công, Chính phủ Mỹ

vẫn công bố chương trình cắt giảm ngân sách mạnh mẽ nhằm giảm nợ công và

chi tiêu công trong đó riêng chương trình y tế chăm sóc sức khỏe đã cắt giảm

700 tỷ USD Chính phủ Mỹ cũng đẩy mạnh việc thực hiện các giải pháp khác

với mục tiêu là sẽ giảm 4 nghìn tỷ USD thâm hụt ngân sách trong lộ trình kéo

dài tới năm 2022 Trong đó có 1 nghìn tỷ USD đến từ việc tăng doanh thu, 2

nghìn tỷ khác đến từ cắt giảm chi tiêu và 1 nghìn tỷ USD sẽ đến từ các khoản

tiết kiệm khác Gần đây nhất khi ngân sách liên bang chính thức tự động giảm

85 tỷ USD sau khi nỗ lực thương lượng giữa Nhà Trắng và Quốc hội không đạt

kết quả thì Chính phủ Mỹ phải thực hiện chương trình cắt giảm chi tiêu của

mình một cách triệt để hơn nữa, cụ thể là chi tiêu thực tế của các cơ quan

Chính phủ Mỹ phải giảm tới 1.2 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới đây Rõ ràng

để xử lý vấn đề nợ công thì phải giảm mức thâm hụt ngân sách Mục tiêu này

có thể đạt được thông qua việc cắt giảm chi tiêu, tăng thuế hoặc kết hợp cả hai

phương án trên Nguồn thu ngân sách của Chính phủ phải tăng từ 20-30%

trong khi chi tiêu cũng phải được cắt giảm ở mức tương đương Đây là một

nhiệm vụ không đơn giản mà để làm đạt được Chính phủ Mỹ cần giải quyết

một số khó khăn cụ thể như sau:

Thứ nhất, cải cách hệ thống thuế: Đây là là vấn đề vẫn gây tranh cãi giữa

Đảng Dân chủ và Cộng hòa Đảng Cộng hòa chủ trương sẽ không tăng thuế,

mặc dù mức thâm hụt ngân sách và tỷ lệ nợ công cao tới mức báo động, yêu

cầu phải có những nguồn thu nhập mới Còn Đảng Dân chủ thì chỉ xem xét

việc tăng thuế thu nhập, mà không có ý định sửa chữa, điều chỉnh hệ thống

thuế hiện đã trở nên phức tạp, bị bóp méo và đang phá hoại sự tăng trưởng

Thuế cần phải được chuyển đổi, chứ không phải chỉ đơn thuần tăng thêm

Chính phủ cần xem xét xóa bỏ các ưu đãi thuế đồng thời triển khai một số hình

thức thuế mới như thuế tiêu dùng liên bang để có thể tạo thêm nguồn thu mới

Thứ hai, điều chỉnh các chương trình an sinh xã hội: Nếu không tiến

hành cắt giảm chi tiêu công Mỹ sẽ thật sự đối mặt với khủng hoảng nợ vào

năm 2020, khi các khoản chi cho chăm sóc y tế và lương hưu sẽ tăng mạnh do

tình trạng già hóa dân số Hiện nay, tỷ lệ người lao động/số người về hưu là

3/1 (ba người làm việc nuôi bốn người), nhưng dân số độ tuổi thanh niên sẽ

giảm đi nhanh chóng những năm tới, tỷ lệ trên sẽ giảm còn 1,5/1 hoặc 1/1

Hiện nay, ngân sách Mỹ đang chi trả cho mỗi người dân trên 65 tuổi tới 26

nghìn USD/năm Như vậy, nếu không có những thay đổi triệt để thì ba chương

trình chăm sóc y tế, hỗ trợ y tế và an sinh xã hội như hiện nay sẽ chiếm hết

ngân sách Mỹ chỉ trong 25 năm tới

Tuy nhiên, sẽ rất khó khăn trong việc cắt giảm mạnh các chương trình

xã hội cũng như tăng thuế vì những tác động chính trị và xã hội của những

biện pháp này Như vậy, trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn chưa hồi phục,

kinh tế Mỹ vẫn chưa thực sự thoát khỏi vòng suy thoái như hiện nay thì những

biện pháp mà Chính phủ Mỹ đưa ra có lẽ chủ yếu vẫn là những biện pháp tình

thế cho vấn đề nợ công và dường như vẫn cần nhiều thời gian hơn nữa mới có

thể có được lời giải triệt để cho “bài toán” nợ công của Mỹ

KẾT LUẬN

Tin tức về việc chính phủ Mỹ tạm ngưng hoạt động vì hết tiền (phải đối

mặt với nguy cơ vỡ nợ) đang nhanh chóng lan khắp toàn cầu - quốc gia được

coi siêu cường số một thế giới là những bài học nhãn tiền đối với tất cả các

nước, bất kể giàu hay nghèo Mối đe dọa về khủng hoảng nợ công vẫn đang

tiếp diễn và có nguy cơ lan rộng ra các quốc gia khác ở châu Âu (Bồ Đào Nha,

Tây Ban Nha, Italia…) cũng như ảnh hưởng đến các quốc gia khác trên thế

giới Nghiên cứu về “Khủng hoảng nợ công Mỹ”, những nguyên nhân, tác

động và ảnh hưởng cũng như giải pháp của nó để từ đó có được những giải

pháp phù hợp trong việc quản lý nợ công và ngăn ngừa khủng hoảng nợ công

là vấn đề cấp bách và cần được thực hiện ngay