Cạnh tranh là một trong những nguyên tắc quan trọng của nền kinh tế thị trường. Cạnh tranh giúp cho sản xuất phát triển, chất lượng hàng hoá và dịch vụ ngày càng được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Trên thế giới hiện nay có hơn 120 nước có luật cạnh tranh, tuy nhiên việc để có một môi trường cạnh tranh lành mạnh, các doanh nghiệp cùng nhau phát triển vì mục tiêu của mình và vì khách hàng lại là điều chúng ta quan tâm trong thời gian hiện nay. Việc các doanh nghiệp vì chạy theo lợi nhuận mà quên đi lợi ích của khách hàng, các doanh nghiệp bắt tay nhau loại những doanh nghiệp khác để chiếm lĩnh thị trường ngày càng phổ biến. Việc cạnh tranh nhau về giá bán một cách lành mạnh sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao tay nghề,thay đổi công nghệ sản xuất thì cạnh tranh không lành mạnh sẽ đẩy các doanh nghiệp khác vào bước đường cùng nếu các doanh nghiệp này cùng bắt tay nhau loại trừ doanh nghiệp thứ 3 nếu doanh nghiệp này không tham gia thoả thuận. Để hiểu hơn về vấn đề này, nhóm chúng tôi đã chọn đề tài về 2 hành vi tiêu biểu của việc hạn chế cạnh tranh bằng cách: • Thoả thuận ngăn cản, kìm hãm, không cho doanh nghiệp khác tham gia thị trường hoặc phát triển kinh doanh. • Thoả thuận loại bỏ thị trường những doanh nghiệp không phải là các bên tham gia thoả thuận.
Trang 1MỞ BÀI
Cạnh tranh là một trong những nguyên tắc quan trọng của nền kinh tế thị trường Cạnh tranh giúp cho sản xuất phát triển, chất lượng hàng hoá và dịch vụ ngày càng được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng
Trên thế giới hiện nay có hơn 120 nước có luật cạnh tranh, tuy nhiên việc để
có một môi trường cạnh tranh lành mạnh, các doanh nghiệp cùng nhau phát triển vì mục tiêu của mình và vì khách hàng lại là điều chúng ta quan tâm trong thời gian hiện nay Việc các doanh nghiệp vì chạy theo lợi nhuận mà quên đi lợi ích của khách hàng, các doanh nghiệp bắt tay nhau loại những doanh nghiệp khác để chiếm lĩnh thị trường ngày càng phổ biến Việc cạnh tranh nhau về giá bán một cách lành mạnh sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao tay nghề,thay đổi công nghệ sản xuất thì cạnh tranh không lành mạnh sẽ đẩy các doanh nghiệp khác vào bước đường cùng nếu các doanh nghiệp này cùng bắt tay nhau loại trừ doanh nghiệp thứ 3 nếu doanh nghiệp này không tham gia thoả thuận Để hiểu hơn về vấn đề này, nhóm chúng tôi đã chọn đề tài về 2 hành vi tiêu biểu của việc hạn chế cạnh tranh bằng cách:
Thoả thuận ngăn cản, kìm hãm, không cho doanh nghiệp khác tham gia thị trường hoặc phát triển kinh doanh
Thoả thuận loại bỏ thị trường những doanh nghiệp không phải là các bên tham gia thoả thuận
Trang 2I Thoả thuận ngăn cản, kìm hãm, không cho doanh nghiệp khác tham gia thị trường hoặc phát triển kinh doanh
1 Thoả thuận ngăn cản, kìm hãm, không cho doanh nghiệp khác tham gia
thị trường là việc thống nhất thực hiện những hành vi nhằm tạo nên các rào cản ngăn trở việc gia nhập thị trường bằng cách gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác, làm giảm tính hấp dẫn của thị trường.
Theo quy định tại điều 19 nghị định số 116/2005/NĐ-CP , thì thoả thuận ngăn cản , kìm hãm không cho doanh nghiệp khác gia nhập thị trường thoả mãn các yếu tố sau đây:
Thứ nhất: về đối tượng của hành vi này là các doanh nghiệp đang có nhu cầu gia nhập thị trường nhưng không tham gia thoả thuận
Các doanh nghiệp ở đây có thể là những tổ chức, cá nhân kinh doanh đang hoạt động ở thị trường khác, nhưng đang có nhu cầu đầu tư hoặc chuyển hướng kinh doanh, hoặc có thể là những nhà đầu tư tiềm năng đang có nhu cầu đầu tư vốn vào thị trường bị ngăn cản
Với doanh nghiệp tiềm năng, việc quyết định đầu tư vào một thị trường nào
đó phụ thuộc vào: mức độ hấp dẫn của thị trường: khả năng có lợi nhuận , mức
độ và tính chất của môi trường cạnh tranh của thị trường ở hiện tại và tương lai, những thuận lợi về nguyên liệu, nguồn tiêu thụ, tập quán tiêu thụ, sự trung thành và thói quen tiêu dung của người tiêu dùng Việc khảo sát sẽ giúp doanh nghiệp thấy được những thuận lợi và khó khăn của môi trường mà họ đang muốn đầu tư Mức độ thuận lợi hoặc khó khăn sẽ quyết định mức độ hấp dẫn của thị trường và tác động rất lớn đến việc đầu tư của doanh nghiệp tiềm năng Với thoả thuận ngặn cản kìm hãm không cho doanh nghiệp khác gia nhập thị trường, các doanh nghiệp tham gia thoả thuận đã thực hiện những hành vi nhất
Trang 3định để cảnh báo đến các doanh nghiệp tiềm năng rằng nếu doanh nghiệp gia nhập thị trường, họ sẽ gặp phải những khó khăn nhất định trong qua trình kinh doanh Điều có còn có nghĩa là, bằng hành vi của mình , các doanh nghiệp tham gia đã làm giảm tính hấp dẫn của thị trường của doanh nghiệp tiềm năng
Thứ hai, về nội dung, các doanh nghiệp tham gia thoả thuận đã thống nhất thực hiện một trong các hành vi sau:
- Thống nhất không giao dịch với doanh nghiệp không tham gia thoả thuận: hành vi cấm vận hay tẩy chay doanh nghiệp khác cô lập để tạo áp lực tâm
lý, gây những khó khăn cho doanh nghiệp bị ngăn cản trong việc tiếp cận nguồn thông tin của thị trường, nguồn nguyên liệu
- Thống nhất yêu cầu, kêu gọi, dụ dỗ khách hàng của mình không mua bán, bán hàng hoá, không sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp không tham gia thoả thuận Với hành vi này, các doanh nghiệp tham gia thoả thuận mong muốn phong toả mạng lưới phân phối, tiêu thụ hoặc nguồn cung cấp hàng hoá của họ, không cho doanh nghiệp tiềm năng khai thác thị trường Việc yêu cầu , kêu gọi,
dụ dỗ khách hàng của mình không giao dịch với doanh nghiệp không tham gia thoả thuận có thể thưc hiện thông qua các cam kết của nhà phân phối, của đại
lý không mua, bán sản phẩm của doanh nghiệp đó hoặc bằng các chiến lược đầu tư, chiến lược chiết khấu có điều kiện nễu thoả thuận được thực hiện các doanh nghiệp tiềm nắng sẽ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các nguồn nguyên liệu, trong việc tổ chức phân phối sản phẩm… các doanh nghiệp chỉ còn cách tổ chức mạng lưới thu mua, hoặc phan phối cho riêng mình rào cản
về chi phí cho việc gia nhập thị trường bởi doanh nghiệp mới sẽ gánh chịu thêm chi phí xây dựng và phát triển mạng lưới thu mua, tiêu thụ
- Thống nhất mua, bán hàng hoá, dịch vụ với mức giả đủ để doanh nghiệp không tham gia thoả thuận không thể tham gia thị thị trường liên quan các
Trang 4doanh nghiệp tham gia thoả thuận chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí không có lợi nhuận nhằm làm cho thị trường liên quan không còn hấp dẫn với các nhà đầu tư, các doanh nghiệp không tham gia thoả thuận các hình thức thức tham gia thoả thuận: các doanh nghiệp thống nhất tăng giá mua hàng hoá, dịch vụ hoạc giảm giá hàng hoá dịch vụ đến mức doanh nghiệp không tham gia thoả thuận thấy rằng chiến lược gia nhập thị trường liên quan không khả thi vì không
có lợi nhuận cần xây dựng cơ chế xác định mức giá mua, bán hàng hoá, dịch
vụ để doanh nghiệp khác không thể tham gia thị trường liên quan pháp luật chưa làm rõ được điều này
- Sự từ chối của khách hàng, của nhà phân phối, hoặc người bán lẻ đã gây khó khăn cho doanh nghiệp tiềm năng trong việc xây dụng thị trường tiêu thụ sản phẩm tạo ra những thông tin về giá không chính xác bằng cách bán hàng hoá, dịch vụ với mức giá đủ đê cho các doanh nghiệp không tham gia thoả thuận không thể gia nhập thị trường liên quan việc làm này cho thấy những doanh nghiệp không tham gia thoả thuận khó có thể thu hồi vốn hoặc kinh doanh kinh doanh có hiệu quả nếu họ thực hiện ý định tham gia thị trường liên quan làm cho các doanh nghiệp không tham gia thoả thuận phải từ bỏ ý định của mình
Ví dụ:
Bia Laser, một loại bia tươi đóng chai của Việt Nam, đã bị các hãng bia trong làng bia thế giới chèn ép ngay tại thị trường Việt Nam: bia Tiger, Heineken
Bia Laser không thể chen chân vào được các cửa hàng, đại lý, quán bia vì sự
o ép của nhãn hiệu bia nước ngoài, vốn đang chiếm giữ phần lớn thị trường bia Việt Nam Các cửa hàng, quán bia, đại lý nói trên không "dám" nhận bán hàng cho bia Laser; thậm chí còn không dám trưng mẫu quảng cáo có hình ảnh bia Laser ngay tại cơ sở kinh doanh của họ Các nhãn hiệu như Tiger, Heineken
Trang 5và Bivina của công ty Liên doanh nhà máy bia Việt Nam là những nhãn hiệu cạnh tranh trực tiếp đối với bia Laser Công ty liên doanh buộc các đại lý, quán bia, cửa hàng ký hợp đồng độc quyền đối với nhãn hiệu Tiger, Heineken và Bivina với điều kiện ràng buộc là không được bán, trưng bày, giới thiệu, tiếp thị hay nhận chiêu thị nữ cho bất kỳ thương hiệu bia nào khác Bù lại các đại
lý, cửa hàng, quán bia được công ty tài trợ từ 50 triệu đến vài ba trăm triệu đồng/năm để sẵn sàng ngăn cản chiến dịch "đi trước một bước" của Laser ở bất
kỳ nơi đâu cho dù thành phố hay các tỉnh
Đây là hành vi hạn chế canh tranh và việc tài trợ nhằm mục đích phong tỏa các quán, không cho các thương hiệu bia khác tiếp cận được với khách hàng, không phát triển được sản xuất và buộc họ phải thua cuộc khi chưa kịp cạnh tranh gì trên thị trường theo đúng nghĩa của nó
2 Thỏa thuận ngăn cản, kìm hãm không cho doanh nghiệp khác phát triển kinh doanh là việc thống nhất thực hiện những hành vi nhằm gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh hoặc cho việc tiêu thụ sản phẩm hoặc cản trở việc mở rộng quy mô của các doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận.
Căn cứ khoản 2 điều 18 nghị định số 116/2005/NĐ-CP, cấu thành pháp lý của thỏa thuận ngăn cản, kìm hãm không cho doanh nghiệp khác phát triển kinh doanh bao gồm các yếu tố sau:
Thứ nhất, đối tượng mà thỏa thuận này tác động đến là các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường liên quan nhưng không tham gia thỏa thuận so sánh với thỏa thuận ngăn cản việc tham gia thị trường của doanh nghiệp khác cho thấy cả hai thỏa thuận này đều nhằm mục đích ngăn chặn chiến lược đầu tư của các doanh nghiệp Tuy nhiên, thỏa thuận ngăn cản việc gia nhập thị trường được thực hiện nhằm cản trở những kế hoạch, chiếm lược đầu tư của các doanh
Trang 6nghiệp mới, các nhà đầu tư tiềm năng ( chưa tham gia thị trường), còn thỏa thuận ngăn cản không cho doanh nghiệp khác phát triển kinh doanh tác động đến các kế hoạch đầu tư thêm, kế hoạch mở rộng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường liên quan cản trở mức độ tăng trưởng của cạnh tranh trên thị trường
Thứ hai, nội dung của thỏa thuận là việc các doanh nghiệp thống nhất thục hiện một trong các hành vi sau:
- Thống nhất không giao dịch với doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận Hành vi này có nội dung và hậu quả giống với thỏa thuận ngăn cản doanh nghiệp khác gia nhập thị trường sự khác nhau chỉ là đối tượng bị tác động, thỏa thuận này chỉ tác động đến các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường liên quan
- Yêu cầu, kêu gọi, dụ dỗ các nhà phân phối, các nhà bán lẻ đang giao dich với mình phân biệt đối xử khi mua, bán hàng hóa của doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận theo hướng gây khó khăn cho việc tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp này Nếu hành vi này được thực hiện, các doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận sẽ gặp phải bất lợi trong việc tiêu thụ sản phẩm do các nhà phân phối, nhà bán lẻ áp dụng các điều kiện bất lợi so với những điều kiện áp dụng với doanh nghiệp tham gia thỏa thuận khi tổ chức thu mua hoặc phân phối hàng hóa Về hậu quả, thỏa thuận này gần giống với thỏa thuận áp đặt cho các doanh nghiệp khác điều kiện ký kết hợp đồng mua, bán hàng hóa bằng cách buộc họ hạn chế phân phối hàng hóa khác
- Cả hai thỏa thuận này đều có thể gây ra những khó khăn cho các doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận trong việc phân phồi, tiêu thụ sản phẩm tuy nhiên, hai thỏa thuận này có sự khác nhau cơ bản trong cách thức thực hiện với thỏa thuận áp đặt điều kiện ký kết hợp đồng, việc hạn chế phân phối hàng hóa
Trang 7khác là một điều kiện buộc khách hàng chấp nhận nếu muốn có được hợp đồng mua, bán với các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận với thỏa thuận ngăn cản doanh nghiệp khác phát triển kinh doanh, cách thức mà các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận thực hiện là yêu cầu, dụ dỗ, kêu gọi ( không mang tính cưỡng ép) các nhà phân phối, các nhà bán lẻ của mình phân biệt đối xử (không hạn chế việc phân phối) với doanh nghiệp không tam gia thỏa thuận mặt khác, thỏa thuận áp đặt điều kiện ký kêt hợp đồng có thể nhằm hạn chế hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận hoặc của doanh nghiệp đang có nhu cầu mua, bán hàng hóa với các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận, trong khi thỏa thuận ngăn cản doanh nghiệp khác chỉ nhằm tạo bất lợi cho doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận trong việc phân phối tiêu thụ sản phẩm
- Mua, bán hàng hóa, dịch vụ với mức giá đủ để doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận không thể mở rộng thêm quy mô kinh doanh Nội dung cuả thỏa thuận này giống với thỏa thuận ngăn cản doanh nghiệp khác gia nhập thị trường Ngoài ra, còn một vấn đề là cần phân biệt thỏa thuận ấn định mức giá, mua bán hàng hóa, dịch vụ đủ để doanh nghiệp không tham gia thị trường không thể mở rộng quy mô kinh doanh với các hành vi ấn định giá nhằm loại bỏ doanh nghiệp khác ra khỏi thị trường Trong các hành vi này, các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận hoặc đơn phương thực hiện hành vi đều tổ chức mua, bán hàng hóa, giá cung ứng dịch vụ với mức giá không bình thường để làm cản trở hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp khác Sự khác nhau chỉ là khả năng
và mức độ gây thiệt hại cho đối tượng bị tác động Với thỏa thuận ngăn cản, kìm hãm với mức giá áp dụng chỉ đủ để doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận không thể mở rộng quy mô kinh doanh( vẫn tiếp tục tồn tại), trong khi các hành vi ấn định giá nhằm loại bỏ doanh nghiệp khác có khả năng gây ra
Trang 8thiệt hại lớn hơn cho đối tượng bị tác động( có thể phải rời khỏi thị trường liên quan)
- Các thỏa thuận ngăn cản sự gia nhập thị trường của các doanh nghiệp tiềm năng hoặc ngăn cản sự mở rộng sản xuất kinh doanh luôn mang bản chất hạn chế cạnh tranh Trong trường hợp này, các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận đang nỗ lực làm giảm đi khả năng phát triển của cạnh tranh trên thị trường, ngăn cản sự gia tăng mức độ cạnh tranh trong tương lai của thị trường liên quan bằng việc duy trì cấu trúc cạnh tranh hiện có trên thị trường bởi sự gia nhập hoặc mở rộng quy mô kinh doanh của đối thủ sẽ làm thay đổi tương quan và mức độ cạnh tranh trên thị trường
Ví dụ
Viettel và VNPT đã tăng giá thuê kênh lên tới 200%, làm cho tiểu gia di động Vietnamobile cũng tổn thất rất lớn vì không có đủ hệ thống truyền dẫn để kết nối cuộc gọi giữa các mạng di động nên họ buộc phải thuê kênh từ những hãng viễn thông lớn, đủ cơ sở hạ tầng
Tuy nhiên, với mức phí đầu tư tăng hàng tỷ đồng mỗi tháng, lãnh đạo của Vietnamobile cho biết quá sức chịu đựng với doanh nghiệp Với mức nâng giá quá mạnh như của VNPT hiện nay, Vietnamobile sẽ phải đầu tư thêm hàng tỷ đồng mỗi năm, dẫn đến khó khăn trong kinh doanh Bởi để tiếp tục tồn tại, họ buộc phải thuê kênh, nhưng điều đó sẽ khiến khó khăn chồng chất khó khăn khi lượng thuê bao nhỏ giọt mà thị phần đã rất khiêm tốn so với các hãng lớn
Như vậy Viettel và VNPT đã cùng bắt tay nhau tăng giá thuê kênh( bán dịch vụ) với giá quá cao làm cho doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận là Vietnamobile có thêm những khó khăn trong việc mở rộng quy mô kinh doanh
3 Biện pháp xử lí
Trang 9Theo quy định tại điều 15 nghị định 120/2005/NĐ-CP quy định về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh thì
Phạt tiền đến 5% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện hành vi vi phạm của từng doanh nghiệp là các bên tham gia thỏa thuận đối với một trong các hành vi sau đây:
- Thoả thuận không giao dịch với doanh nghiệp không tham gia thoả thuận;
- Thoả thuận cùng yêu cầu, kêu gọi, dụ dỗ khách hàng của mình không mua, bán hàng hoá, không sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp không tham gia thoả thuận;
- Thoả thuận cùng mua, bán hàng hoá, dịch vụ với mức giá đủ để doanh nghiệp không tham gia thoả thuận không thể tham gia thị trường liên quan;
- Thoả thuận cùng yêu cầu, kêu gọi, dụ dỗ các nhà phân phối, nhà bán lẻ đang giao dịch với mình phân biệt đối xử khi mua, bán hàng hoá của doanh nghiệp không tham gia thoả thuận theo hướng gây khó khăn cho việc tiêu thụ hàng hoá của doanh nghiệp này;
- Thoả thuận cùng mua, bán hàng hoá, dịch vụ với mức giá đủ để doanh nghiệp không tham gia thoả thuận không thể mở rộng thêm quy mô kinh doanh
Phạt tiền từ 5% đến 10% tổng doanh thu trong năm tài chính trước năm thực hiện hành vi vi phạm của từng doanh nghiệp là các bên tham gia thỏa thuận đối với một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều này nếu vi phạm thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 10 của Nghị định này
- Ngoài việc bị phạt tiền theo quy định tại khoản 1 và 2 Điều này, doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc một số hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 10 của Nghị định này
Trang 10II Thỏa thuận loại bỏ khỏi thị trường những doanh nghiệp không phải
là các bên của thỏa thuận ( khoản 7 điều 9).
1 Khái niệm:
Thỏa thuận loại bỏ khỏi thị trường những doanh nghiệp không phải là các bên của thỏa thuận là việc thống nhất thực hiện những hành vi nhằm gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận để buộc các doanh nghiệp này phải dời khỏi thị trường liên quan (theo điều 20 nghị định 116/2005 NĐ-CP)
2 Đặc điểm:
a Chủ thể: Các doanh nghiệp có cùng thị trường liên quan
Đối tượng bị tác động:
- Lá các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường nhưng không tham gia thỏa thuận
Đối tượng tác động:
- Các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường cùng tham gia thỏa thuận
Thỏa thuận ở đây có thể là chính thức hoặc không chính thức Việc tham gia thỏa thuận có thể doanh nghiệp bị tác động biết mà không tham gia hoặc có thể không biết và không thể tham gia vì thỏa thuận ngầm Vì cuộc chiến tranh giành thị phần là không khoan nhượng nên tất cả các doanh nghiệp không thể cùng tham gia vào một thỏa thuận
b Hành vi (Hình thức): Các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận thống nhất thực hiện đồng thời 2 hành vi: