pháp luật về hợp tác xã

Vì vậy, đòi hỏi Luật hợp tác xã phải được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và bước phát triển mới của kh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜ NG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH



TIỂU LUẬN MÔN LUẬT KINH DOANH

PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC XÃ

LỜI CAM ĐOAN - S TATEMENT OF AUTHORSHIP

Chúng tôi xin cam đoan tiểu luận là công trình nghiên cứu của nhóm Các số liệu và tham khảo

là trung thực, chính xác và được trích dẫn đầy đủ Chúng tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam

đoan này

TP Hồ Chí M inh, ngày 22 tháng 12 năm 2011

Lương Trung Hiếu Phạm Nữ Ánh Huyên

Lê Thanh Tuấn Đặng Anh Vũ Nguyễn Thị Hải Yến

MỤC LỤC - TABLE OF CONTENTS

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ 2

1.1 Hợp tác xã là gì 2

1.1.1 Các loại hình hợp tác xã 2

1.2 Vai trò kinh tế của hợp tác xã 3

1.3 Phong trào hợp tác xã trên thế giới 5

1.3.1 Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) 5

1.3.2 ICA có vai trò và sứ mệnh quan trọng 5

1.3.3 Hệ thống tổ chức ICA 5

1.3.4 Một số thông tin về hợp tác xã 6

1.3.5 Năm 2012- Năm quốc tế Hợp tác xã 7

1.4 Phong trào hợp tác xã tại Việt Nam 8

1.4.1 Quá trình hình thành và phát triển của hợp tác xã tại Việt Nam 8

1.4.1.1 Gi ai đoạn 1954-1960 8

1.4.1.2 Gi ai đoạn 1960-1988 8

1.4.1.3 Gi ai đoạn 1988 đến nay 9

1.4.2 Kết quả hoạt động của hợp tác xã ở Việt Nam 10

CHƯƠNG 2 LUẬT HỢP TÁC XÃ 13

2.1 Gi ới thiệu về Luật hợp tác xã 13

2.2 Khái niệm và đặc điểm của hợp tác xã 13

2.3 Quyền và nghĩa vụ của hợp tác xã 14

2.3.1 Quyền của hợp tác xã 14

2.3.2 Nghĩa vụ của hợp tác xã 15

2.4 Thành lập và đăng ký kinh doanh hợp tác xã 15

2.4.1 Thành lập hợp tác xã 15

2.4.2 Đăng ký kinh doanh 16

2.4.2.1 Hồ sơ đăng ký kinh doanh 16

2.4.2.2 Nơi đăng ký kinh doanh 16

2.4.2.3 Cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh 16

2.5 Xã viên hợp tác xã 16

2.5.1 Điều kiện trở thành xã viên 16

2.5.2 Quyền của xã viên 18

2.5.3 Nghĩa vụ của xã viên 19

2.5.4 Chấm dứt tư cách xã viên 20

2.6 Cơ cấu tổ chức và quản lý hợp tác xã 21

2.6.1 Đại hội xã viên 21

2.6.2 Quyền hạn của Đại hội xã viên 21

2.6.3 Sơ đồ tổ chức và quản l ý hợp tác xã 22

2.6.4 Ban quản trị hợp tác xã 23

2.6.5 Ban kiểm soát hợp tác xã 24

2.6.6 Quyền và nhiệm vụ của Ban kiểm soát 24

2.7 Tài sản và tài chính của hợp tác xã 25

2.7.1 Vốn hoạt động của hợp tác xã 25

2.7.1.1 Vốn góp của xã viên 25

2.7.1.2 Huy động vốn 25

2.7.2 Quỹ của hợp tác xã 26

2.7.3 Tài sản của hợp tác xã 26

2.7.4 Xử lý tài sản và vốn của hợp tác xã khi giải thể 26

2.7.5 Phân phối lãi 26

2.7.6 Xử lý các khoản lỗ 27

2.8 Tổ chức lại, giải thể, phá sản hợp tác xã 27

2.8.1 Tổ chức lại hợp tác xã 27

2.8.2 Gi ải thể hợp tác xã 28

2.8.2.1 Gi ải thể tự nguyện 28

2.8.2.2 Gi ải thể bắt buộc 28

2.8.3 Phá sản hợp tác xã 29

2.9 Liên hiệp hợp tác xã, liên minh hợp tác xã 29

2.9.1 Liên hiệp hợp tác xã 29

2.9.2 Liên minh hợp tác xã 29

CHƯƠNG 3 DỰ THẢO LUẬT HỢP TÁC XÃ SỬA ĐỔI 31

3.1 Sự cần thiết của việc xậy dựng Luật hợp tác xã (sửa đổi) 31

3.1.1 Những tồn tại trong thực tiễn phát triển hợp tác xã 31

3.1.2 Hạn chế của Luật hợp tác xã năm 2003 31

3.1.3 Yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh và hội nhập kinh tế quốc tế 31

3.2 Những điểm mới của dự thảo luật so với Luật hợp tác xã năm 2003 31

TỔNG KẾT 35

DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ - LIS T OF FIGURES

Figure 1.1: ICA logo 5

Figure 1.2: USA Economic Impact by Cooperative Type 6 7

Figure 1.3: 2012 International Year of Co-operatives Logo 8

Figure 2.4: Sơ đồ tổ chức và quản lý HTX 23

DANH MỤC B ẢNG - LIS T OF TABLES

Table 1.1: Số liệu về HTX năm 2009 12 Table 3.2: Những điểm mới của dự luật HTX (sửa đổi) so với Luật hợp tác xã năm 2003 34

DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT - ABBREVIATIONS

Cooperative and Raiffeisen Confederation – reg assoc.) – Liên đoàn HTX Cộng hoà liên bang Đức

Liên minh châu Âu

Thành phố Hồ Chí M inh

Trường Đại học M ở thành phố Hồ Chí M inh

Luật doanh nghiệp : Luật doanh nghiệp năm 2005 số 60/2005/QH11 n gày 29/11/2005 của

Quốc hội quy định về doanh nghiệp Luật hợp tác xã : Luật hợp tác xã năm 2003 số 18/2003/QH11 ngày 26/11/2003 của

Quốc hội quy định về hợp tác xã

LỜI NÓI ĐẦU

Luật hợp tác xã đầu tiên của nước ta được Quốc hội Khoá IX thông qua ngày 20 tháng 3 năm

1996, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 1997 đã tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hợp tác xã đổi mới và phát triển trong điều kiện chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường định hướng XHCN

Đến nay, qua gần 8 năm thực hiện, nhiều qui định của Luật hợp tác xã đã bộc lộ nhữn g hạn chế

và bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của khu vực kinh tế hợp tác xã Vì vậy, đòi hỏi Luật hợp tác xã phải được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và bước phát triển mới của khu vực kinh tế hợp tác xã, phù hợp với khung pháp lý nói chung và khung pháp lý về kinh tế nói riêng đã không ngừn g được hoàn thiện, bảo đảm cho mọi thành phần kinh

tế cạnh tranh lành mạnh tron g khuôn khổ pháp luật, phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế

Xuất phát từ yêu cầu đó, ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 4 thông qua Luật hợp tác xã năm 2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 thay thế Luật hợp tác xã năm 1996 Việc Quốc hội thông qua Luật hợp tác xã năm 2003 một lần nữa khẳng định, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự phát triển hợp tác xã - bộ phận nòng cốt của kinh tế tập thể

Trên cơ sở kế thừa các qui định của Luật hợp tác xã năm 1996, Luật hợp tác xã năm 2003 đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý về hợp tác xã, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt

là hệ thống pháp luật kinh tế, cũng như p hù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế về hợp tác xã

CHƯƠNG 1 TỔNG Q UAN V Ề HỢP TÁC XÃ

1.1 Hợp tác xã là gì

Hợp tác xã là tổ chức của nhữn g người tự nguyện liên kết lại với nhau để đáp ứng các nhu cầu về kinh tế, xã hội và văn hoá của mình và cộng đồng, là tổ chức tự chủ, tự chiụ trách nhiệm, phối hợp giúp đỡ thành viên, có trách nhiệm xã hội và phát triển cộng đồng; HTX hoạt động dựa trên các giá trị tương trợ, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết

Hợp tác xã dựa trên nền tảng là sự giúp đỡ lẫn nhau và quan tâm lẫn nhau M ỗi hợp tác xã là một loại hình hoặc một tổ chức kinh doanh Nó là một nhóm người cùng làm việc với nhau để giải quyết các vấn đề của chính họ và đáp ứng các nhu cầu của họ HTX thì khác nhau theo các mô hình tổ chức tuy nhiên họ trung thành với 3 quy luật chính như sau:

 HTX đối xử công bằng và tôn trọng mọi người

 HTX khuyến khích mọi người cùng làm việc với nhau nhằm giải quyết các vấn đề chung của

họ

 HTX cung cấp các sản phẩm và dịch vụ đáp ứng như cầu của con người hơn là chỉ nhằm mục đích kiếm kiền

Theo Liên minh hợp tác xã quốc tế ICA1

Hợp tác xã là hiệp hội tự chủ (autonomous association) của những người tự nguyện tập hợp nhau lại nhằm thỏa mãn những nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, văn hóa và xã hội thông qua việc thành lập một doanh nghiệp (enterprise) đồng sở hữu và quản lý dân chủ

Định nghĩa được Bộ Nôn g nghiệp Hoa Kỳ (USDA) thông qua 2

Hợp tác xã là cơ sở kinh doanh được sở hữu và quản lý dân chủ bởi những người mà những

người này sử dụng sản phẩm và dịch vụ của hợp tác xã; quyền lợi của họ có nguồn gốc và được

phân phối công bằng trên cơ sở sử dụng

Họ nhắm đến việc cung cấp cho xã viên các hàng hóa tiêu dùng (thực p hẩm, nước uống, quần

áo, nhà cửa) với giá công bàng và chất lượng tốt hơn.

3 HTX nhà ở

Việc thiếu chỗ ở thích đáng là một vấn đề toàn cầu Các HTX này nhằm cung cấp các xã viên phương tiện sống rẻ hơn và thích hợp hơn với các nhu cầu của họ, đặc biệt là các nước đang phát triển

4 HTX ngân hàng và các liên đoàn tín dụng

Các tổ chức này giúp các xã viên tiết kiệm tiền và tạo ra một “ngân hàng heo đất” sẵn có chung cho tất cả với tỷ suất tiền lãi hợp lý Các HTX ngân hàng và các liên đoàn tín dụng cũng giúp cho việc tư vấn các xã viên của họ trong việc đầu tư và giành được các khoản vay

5 HTX đánh bắt cá

Các HTX đánh cá giúp đỡ các xã viên của họ đánh bắt và sau đó tiếp thị và phân phối các sản phẩm từ việc đánh bắt của họ HTX đánh cá thì đặc biệt quan trọng tại các nước với bờ biển sát biển

6 HTX y tế và chăm sóc xã hội

Các HTX này cung cấp sự chăm sóc sức khỏe và quan tâm xã hội Có các HTX nhằm cung cấp sự chăm sóc hàng ngày cho trẻ nhỏ, chăm sóc người già và chăm sóc những người tàn tật Họ tạo ra sự chăm sóc sức khỏe tốt dễ dàng hơn nhờ vào việc tuyển dụng các bác sỹ , y tá, bệnh viện và thuốc men có chất lượng Các HTX y tế chăm sóc xã hội cũng cung cấp những thông tin về các tổ chức sức khỏe khác có quan hệ với mình

7 HTX công nhân:

Là các nhà kinh doanh mà sở hữu điều hành bởi nhữn g người làm việc như họ M ỗi nhân viên của HTX cũng là một xã viên và có quyền biểu quyết trong việc ra quyết định của HTX Htx công nhân thì khác với các HTX khác bởi vì các xã viên và nhân viên là một Các HTX công nhân với tất cả các loại hình kinh doanh: xây dựng, sản xuất, p hân công công nhân với tất cả các loại hình kinh doanh: xây dựng, sản xuất, p hân phối, dịch vụ và bán lẻ với các thành phần kinh tế bậc nhất từ kỹ thuật tới in ấn, từ nghệ thuật đến máy vi tính, từ tái tạo thiết

kế thời trang…

1.2 Vai trò kinh tế của hợp tác xã

Kinh tế hợp tác và hợp tác xã là nhu cầu tất yếu khách quan trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tổ chức và phát triển kinh tế hợp tác và HTX không chỉ giúp những người sản xuất nhỏ có đủ sức cạnh tranh, chống lại sự chèn ép của các doanh nghiệp lớn, mà về lâu dài Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, trong đó kinh tế HTX là một bộ phận quan trọng cùng với kinh tế Nhà nước dần trở thành nền tẳng của nền kinh tế HTX đó cũng là nền tảng chính trị-xã hội của đất nước để đạt mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh

Tổ chức kinh tế hợp tác, hợp tác xã là phù hợp yêu cầu khách quan trong nền kinh tế hàng hóa

Tổ chức kinh tế hợp tác, hợp tác xã là tất y ếu để phát triển kinh tế đất nước nhất là trong việc

phát triển nông nghiệp Nó là hình thức hoạt động kinh tế phổ biến đã có từ lâu ở các nước như ở Anh hợp tác xã ra đời năm 1761 và ở hầu hết các nước đều có Ở các nước châu Á như

Indonesia, Nhật Ban, Philippin… đều có loại hình HTX nông nghiệp như: HTX cung ứng vật tư, HTX dịch vụ sản xuất, HTX chế biến và tiêu thụ nông sản… đang đóng vai trò quan trong trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp đất nước

Ở những nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi, HTX là công cụ hữu hiệu điều chỉnh khiếm khuyết của thị trường tự do, hạn chế sự cản trở đến hầu hết những người hoạt động trong khu vực tư nhân, đặc biệt đối với những người hoạt động trong các lĩnh vực truyền thống và ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo

Ở các quốc gia trải qua những chuyển đổi kinh tế và chính trị, nhữn g nỗ lực cải tổ vẫn chưa đủ thời gian hoặc chưa đủ các nguồn lực để điều chỉnh thị trường Bởi vậy, cùng với các loại hình doanh nghiệp khác, HTX có thể khuyến khích sự cạnh tranh bằng cách tạo môi trường kinh doanh cởi mở để tiếp cận thông tin thông qua mạng lưới thị trường tốt hơn, giảm rào cản đối với việc tiếp cận thị trường bằng cách huy động các nguồn lực và nâng cao khả năng đàm phán của

cá nhân thông qua họat động tập thể

Trên thế giới, mọi người đang nỗ lực tạo ra những cơ hội kinh tế và cố gắng kiểm soát số p hận thông qua việc trở thành thành viên của các loại hình HTX khác nhau HTX cho phép cá nhân đạt được mục tiêu kinh tế từ cấp địa phương đến toàn cầu mà không thể có được trong hoạt động đơn lẻ Đối với các nước đang phát triển, cơ hội này không chỉ là chìa khóa để xóa đói nghèo mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và an ninh toàn cầu

Đầu tư phát triển HTX là đầu tư vào việc tạo ra và củng cố hoạt động kinh doanh bền vững, có tiềm năng tác động quy mô lớn khi nó giúp những hộ dân thoát nghèo đồng thời cung cấp các dịch vụ đời sốn g xã viên và bảo vệ tài sản của người nghèo HTX có tác động kinh tế quan trọn g

ở những nước đang phát triển trong nhiều lĩnh vực khác nhau

Theo Ngân hàng Thế giới, đến năm 2030, nhu cầu lương thực sẽ tăng gấp đôi do dân số thế giới tăng thêm 2 tỷ người Nhu cầu lươn g thực tăng chủ yếu từ những nước đang phát triển

Ông Kevin Cleaver, cựu giám đốc Cục Nông nghiệp và phát triển nông thôn của N gân hàng Thế giới và hiện đang là cố vấn chủ tịch Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), nói: "Khoảng 60% số lương thực đáp ứng nhu cầu đang ngày càng tăng sẽ lấy từ nông nghiệp, đồng thời, chúng ta đang phải đối mặt với những thách thức tăng thu nhập của nông dân, giảm nghèo vùng nông thôn và bảo vệ môi trường, tất cả từ cơ sở nguồn lực tự nhiên đang ngày càng khó khăn"

Do vậy, 3/4 số người nghèo ở nông thôn của các quốc gia đang phát triển sống bằng nghề nông hoặc các hoạt động liên quan đến nông nghiệp Để người dân thoát khỏi đói nghèo còn phụ thuộc rất nhiều vào những gì xảy ra đối với nông nghiệp Ông M ellor, giáo sư của Viện phát triển nông nghiệp Harvard (Mỹ), nhấn mạnh: Lĩnh vực nông nghiệp phát triển nhanh sẽ kéo theo các lĩnh vực khác phát triển nhanh hơn, đó chính là xu hướng khái quát hoá phát triển kinh tế để giảm nghèo Thực tế, nông nghiệp phát triển sẽ tác động đến giảm nghèo trực tiếp và gián tiếp Để nông nghiệp phát triển nhanh, các nước đang phát triển cần quan tâm đầu tư đáng kể vào nông nghiệp và phát triển nông thôn trong những năm tới

Cũng theo Ngân hàng Thế giới, đóng góp của khu vực nông thôn và các hoạt động sử dụng tài nguyên chỉ chiếm 12% GDP thì hiệu quả của chúng đối với phát triển quốc gia và giảm nghèo lại

gần gấp đôi con số đó vì nó tác động đến các hoạt động kinh tế khác và đóng góp của nông nghiệp vào xuất khẩu rất cao Theo ước tính của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế Mỹ, dân

số ở khu vực nông thôn chiếm 42% tổng dân số toàn cầu Do vậy vấn đề nghèo đói ở Châu Phi, châu Mỹ la tinh, châu Á và các khu vực khác trên thế giới cần được quan tâm nhiều hơn và chính phủ các quốc gia cần có chính sách phát triển phù hợp

1.3 Phong trào hợp tác xã trên thế giới

1.3.1 Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA)

Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) được thành lập ngày 19/8/1895 tại Vươn g quốc Anh Trụ sở của ICA đóng tại Geneve (Thụy Sĩ)

ICA là một trong những tổ chức quốc tế lớn nhất trên thế giới, phần lớn các nước có phong trào HTX đều là thành viên của ICA Hiện nay, ICA đại diện cho trên 800 triệu xã viên của

267 tổ chức HTX từ 97 quốc gia 3

Figure 1.1: ICA logo

1.3.2 ICA có vai trò và sứ mệnh quan trọng

Phát triển giá trị và nguyên tắc HTX HTX là tổ chức của những người tự nguyện liên kết lại với nhau để đáp ứng các nhu cầu về kinh tế, xã hội và văn hoá của mình và cộng đồng, là tổ chức tự chủ, tự chiụ trách nhiệm, phối hợp giúp đỡ thành viên, có trách nhiệm xã hội và phát triển cộng đồng; HTX hoạt động dựa trên các giá trị tương trợ, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết

Tuyên truyền về vai trò HTX trong phát triển kinh tế-xã hội toàn cầu, các giải pháp phát triển phong trào HTX trong bối cảnh toàn cầu hoá và tự do hóa thương mại; thúc đẩy liên kết giữa các HTX với nhau vì mục đích phát triển kinh tế, xã hội, văn hoá cộng đồng và chia sẻ kinh nghiệm

Hỗ trợ HTX thông qua các chươn g trình phát triển năng lực, hỗ trợ tài chính, khuyến khích tạo việc làm, tham gia xoá đói nghèo, phòng chống HIV và chương trình tài chính vi mô trên toàn thế giới…

1.3.3 Hệ thống tổ chức ICA

Đại hội đồng toàn cầu họp 2 năm 1 lần Đại hội đồng toàn cầu là cơ quan ra quyết định cao nhất của ICA Đại hội bầu Chủ tịch, các Phó chủ tịch và Ủy viên Ban chấp hành ICA với nhiệm kỳ 4 năm

3

Introduction to ICA

http://www.ica.coop/ica/index.html

Đại hội đồng khu vực được tổ chức 2 năm 1 lần vào những năm không tổ chức Đại hội đồng toàn cầu Đại hội đồng khu vực có trách nhiệm thúc đẩy sự hợp tác giữa các tổ chức thành viên và là diễn đàn thảo luận các vấn đề liên quan đến phong trào hợp tác xã các nước trong khu vực

Thành viên của ICA gồm 267 tổ chức HTX quốc gia ở 97 quốc gia có phong trào HTX và các tổ chức HTX quốc tế chuyên ngành có ảnh hưởng quan trọng trên nhiều lĩnh vực kinh tế,

xã hội: Tổ chức HTX nông nghiệp quốc tế (ICAO), Hiệp hội Ngân hàng HTX quốc tế

(ICBA), Tổ chức HTX tiêu dùng quốc tế (CCI), Tổ chức HTX nghề cá quốc tế (ICFO), Tổ chức HTX y tế quốc tế (IHCO), Tổ chức HTX nhà ở quốc tế (ICA Housing), Liên đoàn bảo hiểm HTX và bảo hiểm tương hỗ quốc tế (ICM IF), Tổ chức HTX công nghiệp, thủ công và sản xuất quốc tế (CICOPA), Hiệp hội du lịch HTX quốc tế (TICA)

ICA là một trong những tổ chức quốc tế đầu tiên được LHQ công nhận và hợp tác Từ năm

1946 đến nay, ICA là đối tác tư vấn về các vấn đề kinh tế, xã hội của LHQ

Đại hội đồng LHQ đã nhiều lần thông qua các báo cáo của Tổn g thư ký về HTX và ban hành các nghị quyết về HTX LHQ khẳng định vai trò to lớn của HTX trong giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và môi trường, thực hiện những mục tiêu thiên niên kỷ, đặc biệt là tạo việc làm hữu ích, xoá đói giảm nghèo, nâng cao khả năng hội nhập xã hội và tiến bộ của phụ nữ Nghị quyết A/58/497 ngày 19/1/2004 về “HTX trong sự phát triển xã hội” Đại hội đồng LHQ

đã “công nhận các HTX đang trở thành một nhân tố cơ bản của phát triển kinh tế và xã hội”

và đề nghị các nước “tạo môi trường thuận lợi cho phát triển HTX”, “xem xét sửa đổi chính sách quốc gia về HTX cho phù hợp”…

Tại cuộc họp tháng 10/1922 ở Đức, ICA quyết định ngày thứ bảy đầu tiên của tháng 7 hàng năm là “Ngày quốc tế HTX” Ngày quốc tế HTX đầu tiên được tổ chức vào năm 1923

Công nhận vai trò quan trọng và nhữn g đóng góp to lớn của trào lưu HTX quốc tế trong phát triển kinh tế- xã hội và củng cố hoà bình trên toàn thế giới, ngày 16/12/1992, LHQ đã ra Nghị quyết 47/90 quyết định ngày thứ bảy đầu tiên của tháng 7 hàng năm là “Ngày quốc tế HTX” của thế giới

Khẩu hiệu của HTX: "M ỗi người vì mọi ngườ i, mọi người vì mỗi ngườ i" ("Each for all, all for each")

1.3.4 Một số thông tin về hợp tác xã

 Tại Đức có 20 triệu người, cứ 4 người thì có 1 người là thành viên HTX.4

 Tại Singapore, 50% dân số (1,6 triệu người) là thành viên của HTX.4

 Tại Canada, tỷ lệ thành viên HTX là mỗi 4 trong số 10 người Đặc biệt tại Quebec, xấp xỉ 70% dân số là thành viên HTX 5

 Tại Hoa Kỳ , có 30.000 HTX sở hữu hơn 3000 tỷ $ tài sản, tạo hơn 500 tỷ $ doanh thu và

có hơn 350 triệu thành viên 6

 Ở Anh, 1/5 dân số là xã viên HTX, Đức và Phần Lan là ¼ dân số, Nhật Bản là 1/3 hộ gia đình 4

Figure 1.2: USA Economic Impact by Cooperative Type 6

1.3.5 Năm 2012- Năm quốc tế Hợp tác xã

Ngay từ khi mới được thành lập, Liên hiệp quốc đã xác định HTX quốc tế là một lực lượng kinh tế- xã hội quan trọng, một đối tác hiệu quả của Liên hiệp quốc trong việc thực hiện sứ mệnh của tổ chức này trên thế giới

Năm 2003, trong Thông điệp của Liên hiệp quốc nhân Ngày quốc tế HTX, ông Kofi Annan, nguyên Tổng thư ký Liên hiệp quốc- đã nêu rõ: "HTX là đối tác quan trọng của hệ thống

Liên hiệp quốc và chính quyền ở tất cả các cấp HTX là mô hình về sự t rợ giúp và đoàn kết Chúng tôi xin khẳng định sự ủng hộ của chúng tôi đối với nỗ lực của các HTX để có những đóng góp đặc biệt và giá trị của mình"

Đại hội đồng Liên hiệp quốc vừa thông qua Nghị quyết 64/136 ngày 11/2/2010 7 về việc

quyết định lấy năm 2012 là "Năm quốc tế HTX" và kêu gọi tất cả các nước thành viên cũng như Liên hiệp quốc, các cơ quan, các tổ chức quốc tế trong hệ thống Liên hợp quốc, các tổ

chức HTX cấp quốc gia, khu vực v à thế giới cùng nhau hợp tác, hỗ trợ và tạo điều kiện để

các HTX p hát triển, cũng như nâng cao nhận thức về những đóng góp của HTX trong phát triển kinh tế- xã hội trong mỗi quốc gia nói riêng và trên toàn thế giới nói chung

Figure 1.3: 2012 International Year of Co-operatives Logo

1.4 Phong trào hợp tác xã tại Việt Nam

1.4.1 Quá trình hình thành và phát triển của hợp tác xã tại Việt Nam

1.4.1.1 Giai đoạn 1954-1960

Kinh tế tập thể chỉ mới tổ chức giản đơn: Tổ đổi công, các HTX bậc thấp trong phạm vi một số ngành như công nghiệp tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp

1.4.1.2 Giai đoạn 1960-1988

Trong giai đoạn này các HTX được xây dựng có hệ thống và được hoàn thiện từng bước

Sự t ổ chức và hoạt động của HTX có những đặc điểm sau

 Nhà nước chủ trương tiến hành HTX và cải tạo quan hệ sản xuất trong một thời gian ngắn

 Tập thể hóa triệt để các tư liệu sản xuất chủ yếu của người lao động

 Tập trung hóa cao độ trong sản xuất kinh doanh

 Nhà nước giao nhiều chỉ tiêu pháp lệnh cho các HTX

 Các cơ quan quản lý của HTX giữ vai trò tổ chức và điều hành mọi hoạt động trong doanh nghiệp

 Chuyên môn hóa trong lao động sản xuất

 HTX nông nghiệp dùng công điểm làm cơ sở cho việc phân phối thu nhập

 Các HTX phải trợ cấp cho nhiều đối tượng xã hội

Việc tổ chức và hoạt động của HTX trong thời gian này có một số ưu điểm và phát triển đáng kể Nhưng trong giai đoạn cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội, nó bộc lộ nhiều hạn chế và đã kiềm hãm sức sản xuất làm cho nền kinh tế một thời gian bị tụt hậu Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước thấy rõ yêu cầu cấp bách phải đổi mới quản lý và tổ chức các HTX

1.4.1.3 Giai đoạn 1988 đến nay

Thực hiện cải cách kinh tế, chuyển sang cơ chế thị trường, khu vực kinh tế hợp tác xã và HTX ở Việt Nam đã có những thay đổi lớn, đặc biệt từ sau năm 1997, khi luật HTX có hiệu lực thi hành, quá trình đổi mới HTX được gắn với chuyển đổi, đăng ký lại theo quy định mới của luật

Điểm cơ bản nhất ở Luật HTX năm 1996 là đổi mới tư duy về bản chất HTX; với sự khẳng định HTX là "tổ chức kinh tế tự chủ" thì HTX được hiểu là tổ chức kinh tế của chính những người lập và tham gia là xã viên, HTX không phải do Nhà nước hoặc các tổ chức chính trị-xã hội nào đó lập ra Sự khẳn g định này đã từng bước giúp các HTX cũ thoát khỏi tư duy xem HTX thiên về chức năng xã hội, đồng thời giúp các HTX được giải phóng khỏi những can thiệp hành chính không đúng của các cơ quan Đảng và chính quyền vào công việc nội bộ của nó

Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Luật HTX sửa đổi đã được Quốc hội khoá XI thông qua tại

kỳ họp thứ 4 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 7 năm 2004 Luật đã có nhiều thay đổi tích cực so với Luật của năm 1996, tạo ra nhiều thuận lợi và thông thoáng hơn cho các HTX p hát triển Theo Luật, HTX có được khung khổ pháp lý hoàn chỉnh phù hợp hơn với cơ chế thị trường và các chuẩn mực quố c tế

Phạm vi hoạt động của các HTX đã được mở rộng, không chỉ giới hạn trong ngành nông nghiệp mà đã lan rộng sang các ngành và các lĩnh vực kinh tế khác trong nền kinh tế Hợp tác xã đầu tiên ở Việt nam đó là HTX Tiểu thủ công nghiệp Thủy tinh dân chủ; khi

đi sơ tán tại Thái nguyên (chiến khu việt bắc) đã chính thức thành lập vào ngày 8/3/1948 Nhiệm vụ chính của HTX trong thời kỳ này là phục vụ chiến trường qua việc sản xuất các mặt hàng: ống tiêm, chai lọ đựn g thuốc… phục vụ phong trào bình dân học vụ qua việc sản xuất các lọ mực, bóng đèn… Nhân kỷ niệm hơn 20 năm thành lập đơn vị, Bác

Hồ đã đến thăm và tuy ên dương thành tích của HTX – Chủ nhiệm đầu tiên của HTX là ông Lại Văn Tiếp, đã được nhà nước phong Anh Hùng Lao động

HTX Mua bán đầu tiên ở Việt Nam thành lập ngày 15/3/1955 tại huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ Chủ nhiệm là bà N guyễn Thị Kỷ, đã được phong Anh hùng lao động

Riêng phong trào HTX Nông nghiệp mãi đến năm 1958 mới hình thành

Tại Thành phố HCM , HTX tiêu thụ thí điểm được thành lập ngày 29/10/1975 ở khóm I, phường Cây Sung, Quận 7 Đây là khu vực tập trung đông người lao động nghèo Sau đó đổi tên là HTX tiêu thụ P.18, Q.8, được nhà nước phong tặng danh hiệu đơn vị Anh Hùng lao động vào năm 1985 Hiện nay là HTX Tiêu dùng P14, Quận 8

Phong trào HTX Việt Nam đã chính thức gia nhập tổ chức Liên minh HTX quốc tế từ năm 1988

1.4.2 Kết quả hoạt động của hợp tác xã ở Việt Nam

Số liệu về HTX năm 2009 như sau

Đi n

n c

Môi tr

Table 1.1: Số liệu về HTX năm 2009 8

Hiện nay, cả nước có khoảng 369.000 tổ hợp tác, 19.127 HTX và 57 liên hiệp HTX, thu hút

sự t ham gia của gần 12,5 triệu xã viên và hộ xã viên 9

Quan trọng nhất là nông nghiệp với 8.918 HTX, 18 liên hiệp HTX, chiếm 49% HTX quy mô cấp xã, 12% HTX quy mô liên xã với 6,9 triệu xã viên, hộ xã viên 9

Tính riêng các hợp tác xã năm 2010 đã đóng góp 13,8% vào GDP 9

CHƯƠNG 2 LUẬT HỢP TÁC XÃ

2.1 Giới thiệu về Luật hợp tác xã

Sau gần 8 năm thực hiện Luật hợp tác xã năm 1996, nhiều quy định của Luật hợp tác xã năm

1996 đã bộc lộ những hạn chế và bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu tiếp tục đổi mới, phát triển

và nâng cao hiệu quả của khu vực kinh tế tập thể cũng như y êu cầu phát huy những lợi thế của

mô hình hợp tác xã vào việc phát triển kinh tế văn hóa xã hội của đất nước

Do đó đòi hỏi Luật hợp tác xã phải được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với những thay, phù hợp với khung pháp lý nói chung và khung pháp lý về kinh tế nói, bảo đảm cho mọi thành phần kinh

tế cạnh tranh lành mạnh tron g khuôn khổ pháp luật, phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế

Luật hợp tác xã năm 2003 ra đời

 Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2003

 Hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2004

 Thay thế Luật hợp tác xã năm 1996

 Tại kỳ họp thứ 8 quốc hội khóa XII, Chính phủ lập tờ trình số 148/TTr-CP trình quốc hội về

Dự án Luật hợp tác xã (sửa đổi)

 Liên đoàn HTX Cộng hoà liên bang Đức (DGRV) cam kết sẽ nỗ lực cùng Liên

minh HTX Việt Nam với Dự án hỗ trợ phát triển HTX do DGRV thực hiện tại Việt Nam Đức là nước có bề dày phát triển HTX và có Luật HTX hơn 100 năm (năm 1871, Luật HTX đầu tiên được ban hành ở Đế chế Đức Deutsches Reich) Đặc biệt, Dự án DGRV sẽ phối hợp

và hỗ trợ Liên minh HTX Việt Nam trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật HTX 2003 cũng như t rao đổi, thông tin thêm về kinh nghiệm xây dựng Luật HTX ở CHLB Đức

 Bộ kế hoạch & đầu tư tiếp tục chuẩn bị và hoàn chỉnh dự thảo

2.2 Khái niệm và đặc điể m của hợp tác xã

M ô hình pháp lý của hợp tác xã được thể hiện ngay trong Điều 1 của Luật hợp tác xã năm 2003 Điều 1 định nghĩa hợp tác xã như sau:

“Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của

Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.”

Cũng trong điều 1, hợp tác xã được nêu có nhưn g đặc điểm sau:

“Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn

khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật”

Các đặc điểm quan trọng được nêu hoặc suy ra:

 Bản chất không phải là doanh nghiệp

 Bình đẳng với các mô hình doanh nghiệp khác trong hoạt độn g kinh doanh

 Đặc điểm có chế độ chịu trách nhiệm hữu hạn

2.3 Quyền và nghĩa vụ của hợp tác xã

2.3.1 Quyền của hợp tác xã

Được quy định trong điều 6 Hợp tác xã có các quyền sau đây:

1 Lựa chọn ngành, nghề sản xuất, kinh doanh mà pháp luật không cấm;

2 Quy ết định hình thức và cơ cấu tổ chức sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã;

3 Trực tiếp xuất khẩu, nhập khẩu hoặc liên doanh, liên kết với tổ chức, cá nhân trong nước

và tổ chức, cá nhân nước ngoài để mở rộng sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật;

4 Thuê lao động trong trường hợp xã viên không đáp ứng được yêu cầu sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã theo quy định của pháp luật;

5 Quy ết định kết nạp xã viên mới, giải quyết việc xã viên ra hợp tác xã, khai trừ xã viên theo quy định của Điều lệ hợp tác xã;

6 Quy ết định việc phân phối thu nhập, xử lý các khoản lỗ của hợp tác xã;

7 Quy ết định khen thưởng những xã viên có nhiều thành tích trong việc xây dựng và phát triển hợp tác xã; thi hành kỷ luật những xã viên vi phạm Điều lệ hợp tác xã; quyết định việc xã viên phải bồi thường các thiệt hại đã gây ra cho hợp tác xã;

8 Vay vốn của tổ chức tín dụng và huy động các nguồn vốn khác; tổ chức tín dụng nội bộ theo quy định của pháp luật;

9 Được bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp theo quy định của pháp luật;

10 Từ chối yêu cầu của tổ chức, cá nhân trái với quy định của pháp luật;

11 Khiếu nại các hành vi vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của hợp tác xã;

12 Các quyền khác theo quy định của pháp luật

2.3.2 Nghĩa vụ của hợp tác xã

Được quy định trong điều 7 Hợp tác xã có các nghĩa vụ sau đây:

1 Sản xuất, kinh doanh đúng ngành, nghề, mặt hàng đã đăng ký;

2 Thực hiện đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê và kiểm toán;

3 Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật;

4 Bảo toàn và phát triển vốn hoạt động của hợp tác xã; quản lý và sử dụng đất được Nhà nước giao theo quy định của pháp luật;

5 Chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật;

6 Bảo vệ môi trường, môi sinh, cảnh quan, di tích lịch sử - văn hoá và các công trình quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật;

7 Bảo đảm các quyền của xã viên và thực hiện các cam kết kinh tế đối với xã viên;

8 Thực hiện các nghĩa vụ đối với xã viên trực tiếp lao động cho hợp tác xã và người lao động do hợp tác xã thuê theo quy định của pháp luật về lao động; khuyến khích và tạo điều kiện để người lao động trở thành xã viên;

9 Đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho xã viên là cá nhân và người lao động làm việc thường xuyên cho hợp tác xã theo quy định của Điều lệ hợp tác xã phù hợp với quy định của pháp luật về bảo hiểm; tổ chức cho xã viên không thuộc đối tượng trên tham gia đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện Chính phủ quy định cụ thể về việc đóng bảo hiểm xã hội đối với

xã viên hợp tác xã;

10 Chăm lo giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ hiểu biết của xã viên, cung cấp thông tin để mọi xã viên tích cực tham gia xây dựng hợp tác xã;

11 Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật

2.4 Thành lập và đăng ký kinh doanh hợp tác xã

Thành lập và đăng ký kinh doanh hợp tác xã được quy định trong chươn g 2, Luật hợp tác xã năm

2003

2.4.1 Thành lập hợp tác xã

Quá trình thành lập hợp tác xã bao gồm 5 giai đoạn sau:

1 Khởi xướng việc thành lập HTX

“Sáng lập viên là cá nhân, hộ gia đình hoặc pháp nhân khởi xướng việc thành lập hợp tác xã

và tham gia hợp tác xã.” (điều 10)

2 Báo cáo với uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn

“Sáng lập viên báo cáo bằng văn bản với Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp xã) nơi dự định đặt t rụ sở chính của hợp tác xã về việc thành lập, địa điểm đóng trụ sở, phương hướng sản xuất, kinh doanh và kế hoạch hoạt độn g của

hợp tác xã.” (điều 10)