hướng dẫn sử dụng ngôn ngữ uml

hướng dẫn sử dụng ngôn ngữ uml tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh v...

Trang 1

MUƠC LUƠC

LÚĐI CAÊM ÚN 19

LÚĐI MÚÊ ĂÍÌU 20

MÖƠT SÖỊ TÛĐ VIÏỊT TÙƯT 22

Chûúng 1 23

TÖÍNG QUAN 1 23

1.1 Yïu cíìu thûơc tïị 23

Chûúng 1 TÖÍNG QUAN 2 24

1.2 Giúâi thiïơu UML 24

1.3 Nguýn nhín ra ăúđi 25

1.4 Tíìm quan troơng cuêa viïơc mö hònh hoâa 26

Chûúng 1 27

TÖÍNG QUAN 5 27

1.5 Xu hûúâng phaât triïín trong ngađnh cöng nghïơ phíìn mïìm 27

Chûúng 1 28

TÖÍNG QUAN 6 28

1.3.3 Sûơ höơi tuơ cuêa caâc cöng nghïơ 28

1.7 UML húơp nhíịt caâc yâ tûúêng nöîi bíơt vađ nhûông víịn ăïì thûơc tïị trong quaâ trònh phaât triïín cuêa cöng nghïơ phíìn mïìm 29

1.8 UML ăöơc líơp vúâi ngön ngûô líơp trònh vađ qui trònh phaât triïín phíìn mïìm 30

1.9 UML lađ ngön ngûô mö hònh hoâa ăa duơng (general purpose) 30

1.10 UML ặúơc höî trúơ búêi caâc cöng ty, cöng cuơ phaât triïín phíìn mïìm 31

1.10.1 UML lađ möơt chuíín cöng nghiïơp 31

Trang 2

1.11.1 UML cung cêëp cú chïë múã rưång vâ àùåc biïåt hốa àïí múã rưång cấc khấi

niïåm cưët lội 32

Chûúng 1 TƯÍNG QUAN 12 33

1.12 UML àêíy mẩnh tấi sûã duång trong nïìn cưng nghïå phêìn mïìm .33

1.13 So sấnh vúái cấc phûúng phấp khấc 34

Chûúng 1 35

TƯÍNG QUAN 14 35

Chûúng 1 36

TƯÍNG QUAN 15 36

1.15 Lõch sûã phất triïín 36

Chûúng 1 36

TƯÍNG QUAN 16 36

1.17 Kiïën truác tưíng quan cuãa UML 37

1.17.1 Kiïën truác cuãa UML 37

1.18 Cấc mư hịnh 38

1.18.1 Cêëu truác View 38

1.19 Nhûäng lûúåc àưì 39

Chûúng 2 NGÛÄ NGHƠA VÂ CUÁ PHẤP CẤC THÂNH TƯË TRONG UML (UML Semantic) 22 41

2.1 Giúái thiïåu 41

2.2 Tưíng quan vïì cấc loẩi quan hïå giûäa cấc thânh tưë 42 Chûúng 2 NGÛÄ NGHƠA VÂ CUÁ PHẤP CẤC THÂNH TƯË TRONG UML

Trang 3

2.5 Quan hïå phuå thuưåc (dependency) 44

2.6 Tưíng quan vïì cấc thânh tưë vâ cêëu truác UML metamodel 45

2.6.1 Phên loẩi thânh tưë trong UML metamodel 45

2.6.2 Cêëu truác UML metamodel 45

2.7 Package Foundation (gối nïìn tẫng) 46

2.7.1 Package Core (gối cưët lội) 46

2.8 Mư hịnh Backbone (sûúân) 47

2.12 Mư hịnh Relationships (cấc quan hïå) 50

2.12.1 Quan hïå tưíng quất hốa (generalization) 50

2.13 Quan hïå kïët húåp (Association) 51

2.14 Lúáp kïët húåp (AssociationClass) 51

2.15 Mư hịnh Classifiers (cấc àùåc biïåt hốa cuãa classifiers) 52

2.16 Class (lúáp) 52

Trang 4

2.17.1 DataType (kiïíu dûä liïåu) 53

2.17.2 Node (nuát) 53

Chûúng 2 NGÛÄ NGHÔA VAÂ CUÁ PHAÁP CAÁC THAÂNH TÖË TRONG UML (UML Semantic) 38 54

2.38 Component (thaânh phêìn) 54

2.38.1 Mö hònh Dependencies (caác quan hïå phuå thuöåc) 54

2.39 Binding (gùæn) 55

2.39.1 Abstraction (trûâu tûúång hoáa) 55

2.40 Usage (sûã duång) 55

2.40.1 Permisson (cho pheáp) 55

2.41.2 Mö hònh AuxiliaryElements (caác thaânh töë böí sung) 55

2.41 TemplateParameter (tham söë cho mêîu) 56

2.42 PresentationElement (thaânh töë biïíu diïîn trûåc quan) 56

2.42.1 Package Extension Mechanisms (goái cú chïë múã röång) 57

2.43 Constraint (raâng buöåc) 57

2.44 Tagged Value (theã giaá trõ) 58

2.44.1 Caác kiïíu dûä liïåu trong UML metamodel (Data Types) 58 Chûúng 2 NGÛÄ NGHÔA VAÂ CUÁ PHAÁP CAÁC THAÂNH TÖË TRONG UML

Trang 5

2.47 Package Behavioural Elements (goái thaânh töë haânh vi) 60

2.48 Package Common Behavior (goái haânh vi töíng quaát) 61

2.48.1 Mö hònh Signals (tñn hiïåu) 61

2.49 Reception (thaânh töë nhêån tñn hiïåu) 62

2.49.1 Signal (tñn hiïåu) 62

2.50 Exception (löîi biïåt lïå) 62

2.50.1 Mö hònh Actions (taác àöång) 62

2.51 Argument (àöëi söë) 63

2.51.1 Action (taác àöång) 63

2.52 ActionSequence (taác àöång phûác) 64

2.52.1 Mö hònh Instances and Links (thïí hiïån vaâ liïn kïët) 64

2.54 Stimulus (taác nhên) 65

2.54.2 AttributeLink (theã thuöåc tñnh) 65

2.54.2 LinkEnd (möëi liïn kïët) 65

2.54.3 Link (liïn kïët) 65

2.54.4 Instance (thïí hiïån) 65

2.55 Package Collaborations (goái cöång taác) 66

Trang 6

2.57.1 AssociationRole (vai cuãa quan hïå kïët húåp) 67

2.57.2 ClassifierRole (vai cuãa Classifier) 67

2.57.3 Collaboration (cöång taác) 67

2.58 Message (thöng àiïåp) 68

2.58.1 Package Use Cases (goái Use Cases) 68

2.59 Actor (taác nhên) 69

2.60 Extend (múã röång) 69

2.60.1 Include (bao göìm) 69

2.60.2 UseCase 69

2.61 Package State Machines (goái mö hònh traång thaái) 70

2.63 StateVertex (àiïím traång thaái) 71

2.63 State (traång thaái) 71

2.63.1 PseudoState (traång thaái giaã) 71

2.64 Transition (chuyïín traång thaái) 73

Trang 7

Chûúng 2 NGÛÔ NGHÔA VAĐ CUÂ PHAÂP CAÂC THAĐNH TÖỊ TRONG UML

(UML Semantic) 67 75

2.67 ActionState (traơng thaâi hoaơt ăöơng) 75

2.67.1 ActivityGraph (ăöì thõ hoaơt ăöơng) 75

Chûúng 2 NGÛÔ NGHÔA VAĐ CUÂ PHAÂP CAÂC THAĐNH TÖỊ TRONG UML (UML Semantic) 68 76

2.68 ObjectFlowState (traơng thaâi ăöịi tûúơng luín chuýín) 76

2.68.1 Partition (vuđng) 76

2.69 Package Model Management (goâi quaên trõ mö hònh) 76

2.69.1 Elementimport 77

2.70 Model (mö hònh) 77

2.70.1 Package (goâi) 77

2.70.2 Subsystem (hïơ thöịng con) 77

2.71 Toâm tùưt 78

Chûúng 3 78

HÏƠ THÖỊNG KYÂ HIÏƠU (UML Notation) 72 78

3.1 Giúâi thiïơu 78

Chûúng 3 HÏƠ THÖỊNG KYÂ HIÏƠU (UML Notation) 73 79

3.2 Caâc thađnh phíìn cú baên cuêa lûúơc ăöì 79

3.2.1 Ăöì thõ vađ nöơi dung (Graphs and their Contents) 79

Chûúng 3 80

3.3 Caâc ặúđng díîn (Drawing Paths) 80

3.3.1 Caâc liïn kïịt íín vađ vai trođ cuêa cöng cuơ 80

3.3.2 Thöng tin nïìn (Background Information) 80

3.3.3 Chuöîi (String), tïn (Name),nhaôn (Label) vađ tûđ khoâa 81

Chûúng 3 81

3.4 Biïíu thûâc (Expression) 81

Trang 8

3.5 Sûå tûúng quan giûäa caác loaåi thaânh töë vaâ thïí hiïån cuãa noá 82

Chûúng 3 82

HÏÅ THÖËNG KYÁ HIÏÅU (UML Notation) 77 82

3.6 Caác thaânh phêìn quaãn trõ mö hònh (model management) 82

3.6.1 Goái (Package) 82

Chûúng 3 83

Chûúng 3 84

3.8 Subsystem 84

3.8.1 Ngûä nghôa 84

3.8.2 Kyá hiïåu 84

Chûúng 3 85

3.10 Model 85

3.10.1 Ngûä nghôa 85

3.10.2 Kyá hiïåu 85

Chûúng 3 86

3.11 Caác cú chïë múã röång töíng quaát 86

3.11.1 Raâng buöåc (Constraint) vaâ chuá thñch (Comment) 86

Chûúng 3 87

3.12 Kyá hiïåu 87

Chûúng 3 87

Trang 9

Chûúng 3 89

3.15 Caác lûúåc àöì 89

3.15.1 Giúái thiïåu 89

Chûúng 3 90

3.16 Lûúåc àöì lúáp (Class Diagram) 90

Chûúng 3 91

3.17 Chûác nùng 91

3.17.1 Caác thaânh phêìn chñnh 91

Chûúng 3 92

Chûúng 3 93

3.18 Interface 93

Chûúng 3 94

3.19 Caác loaåi quan hïå 94

3.19.1 Quan hïå kïët húåp (association) 94

Chûúng 3 94

Chûúng 3 95

Chûúng 3 96

Chûúng 3 97

3.20 Quan hïå töíng quaát hoáa 97

Chûúng 3 97

Trang 10

3.21 Quan hïơ phuơ thuöơc (Dependency) 98

Chûúng 3 99

3.22 Caâc thađnh töị ặúơc tñnh toaân (hay ặúơc díîn xuíịt – derived Element) 99

Chûúng 3 100

3.23 Lûúơc ăöì ăöịi tûúơng (Object Diagram) 100

Chûúng 3 100

3.24 Caâc thađnh phíìn chñnh 100

3.24.1 Caâc ăöịi tûúơng (Objects) 100

Chûúng 3 101

3.25 Ăöịi tûúơng gheâp (Composite Object) 101

Chûúng 3 102

3.26 Caâc liïn kïịt (Link) 102

Chûúng 3 103

3.27 Lûúơc ăöì Use Case (Use Case Diagram) 103

Chûúng 3 103

Chûúng 3 104

3.29.1 Caâc Use case 104

3.29.2 Caâc taâc nhín (Actors) 104

Chûúng 3 105

Hïơ thöịng kyâ hiïơu (UML Notation) 110 105

Trang 11

Chûúng 3 107

HÏÅ THƯËNG KYÁ HIÏÅU (UML Notation) 113 107

Chûúng 3 107

3.33 Cấc thânh phêìn chđnh 107

3.33.1 Viïåc tẩo vâ huãy mưåt àưëi tûúång 108

Chûúng 3 108

3.34 Thưng àiïåp khưng àưìng bưå vâ àïå qui 108

Chûúng 3 109

3.35 Thúâi gian chuyïín thưng àiïåp trong lûúåc àưì tuêìn tûå 109

Chûúng 3 109

3.36 Lûúåc àưì cưång tấc (Collaboration Diagram) 109

Chûúng 3 110

3.37.1 Cấc àưëi tûúång 110

3.37.2 Cấc liïn kïët 110

Chûúng 3 111

3.38 Thưng àiïåp vâ cấc kđch thđch 111

Chûúng 3 112

3.39 Cuá phấp àùåt tïn nhận 112

Chûúng 3 113

3.40 Lûúåc àưì trẩng thấi (Statechart Diagram) 113

Chûúng 3 113

3.41.1 Trẩng thấi (state) 113

Chûúng 3 114

Trang 12

Chûúng 3 115

3.42 Sûơ kiïơn (event) 115

Chûúng 3 116

3.43 Caâc chuýín ăöíi traơng thaâi ăún giaên (simple transitions) 116

Chûúng 3 117

3.44 Caâc chuýín ăöíi traơng thaâi phûâc taơp (complex transitions) 117

3.43.1 History Indicator 117

Chûúng 3 118

3.45 Caâc traơng thaâi ăöìng böơ (synch states) 118

Chûúng 3 118

3.46 Lûúơc ăöì hoaơt ăöơng (Activity Diagram) 118

Chûúng 3 119

3.46.1 Caâc traơng thaâi hađnh ăöơng (action state) 119

3.46.2 Caâc quýịt ắnh (decisions) 119

Chûúng 3 120

3.48 Swimlanes vađ ăöịi tûúơng trong lûúơc ăöì hoaơt ăöơng .120

Chûúng 3 121

3.49 Caâc biïíu tûúơng ăiïìu khiïín 121

Chûúng 3 122

3.50 Lûúơc ăöì thađnh phíìn (Component Diagram) 122

Trang 13

3.52 Lûúåc àöì triïín khai (Deployment Diagram) 123

Chûúng 3 125

3.53 Toám tùæt 125

Chûúng 3 125

3.54 Toám tùæt 125

Chûúng 4 ÛÁNG DUÅNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÁT TRIÏÍN PHÊÌN MÏÌM 139 126

4.1 Giúái thiïåu 126

4.2 Giúái thiïåu Rational Unified Process (RUP) 126

4.2.1 Khaái quaát vïì RUP 126

4.4.1 Kiïën truác cuãa RUP 128

4.6.1 Cêëu truác tônh cuãa quy trònh 130

4.7.1 Caác àùåc àiïím phên biïåt cuãa RUP so vúái caác quy trònh phaát triïín phêìn mïìm khaác 130

4.8 RUP têåp trung vaâo kiïën truác phêìn mïìm 131

Trang 14

Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 147 133 4.10 ÛÂng duơng UML trong RUP 133 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 148 1344.11 Mö hònh hoâa nghiïơp vuơ (business modeling) 134 4.11.1 Mö hònh nghiïơp vuơ (Business Use Case) 134 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 149 135 4.12 ÛÂng duơng UML trong RUP 135Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 150 135 4.13 Mö hònh ăöịi tûúơng nghiïơp vuơ (Business Object) 135 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 151 1364.13 Xaâc ắnh ýu cíìu (requirements) 136 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 152 137 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 153 137 4.14 Phín tñch (analysis) 137 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 154 138Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 155 139 Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 156 140 4.15 Thiïịt kïị (design) 140Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 155 141

Trang 15

4.16 Kiïím chûâng (test) 143

Chûúng 4 ÛÂNG DUƠNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÂT TRIÏÍN PHÍÌN MÏÌM 160 143

4.17 Phaât triïín möơt ûâng duơng quaên lyâ giaâo vuơ theo RUP 143

4.17.1 Giúâi thiïơu ûâng duơng 143

4.17.2 Sú lûúơc ýu cíìu vađ ăùơc ăiïím 144

4.18 Phaât triïín ûâng duơng theo caâc workflow cuêa RUP 144

4.18.1 Mö hònh hoâa nghiïơp vuơ (business modeling) 144

4.19 Xaâc ắnh ýu cíìu (requirements) 145

4.19.1 Phín loaơi ngûúđi sûê duơng (actor) vađ tòm caâc chûâc nùng cuêa hïơ thöịng (use case) cho möîi loaơi ngûúđi sûê duơng nađy 145

4.20 Phín loaơi caâc use case theo ăöơ ûu tiïn 146

4.20.1 Líơp sûu liïơu mö taê chi tiïịt cho tûđng chûâc nùng 146

4.21 Cíịu truâc caâc use case bùìng caâch xaâc ắnh caâc quan hïơ giûôa 148

4.22 Phín tñch (analysis) 148

4.22.1 Phín tñch kiïịn truâc hïơ thöịng 148

4.23 Phín tñch möơt use case 149

4.24 Phín tñch möơt analysis class 150

4.25 Thiïịt kïị (design) 151

Trang 16

Chûúng 4 ÛÁNG DUÅNG UML TRONG QUY TRÒNH PHAÁT TRIÏÍN PHÊÌN

MÏÌM 170 153

4.27 Phaát triïín möåt ûáng duång quaãn lyá giaáo vuå theo RUP 153

4.28 Thiïët kïë möåt use case 153

4.28 Thiïët kïë möåt lúáp 155

4.28 Phaát triïín möåt ûáng duång quaãn lyá giaáo vuå theo RUP 156

4.29 Thiïët kïë möåt hïå thöëng con 157

4.30 Caâi àùåt (implementation) 157

4.30.1 Kiïën truác caâi àùåt (architectural implementation) 157

4.30.2 Caâi àùåt vaâ tñch húåp hïå thöëng 158

4.31 Caâi àùåt caác hïå thöëng con (subsystem) 158

4.31.1 Caâi àùåt caác lúáp 158

4.42 Kiïím chûáng (test) 159

4.42.1 Lêåp kïë hoaåch kiïím chûáng 159

4.42.2 Thiïët kïë caác quy trònh kiïím chûáng (test case) 159

4.42.3 Thûåc hiïån kiïím chûáng 159

Trang 17

Chûúng 5 161

TÖÍNG KÏËT 180 161

5.2 Hûúáng phaát triïín 161

Phuå luåc A 164

CAÁC KHAÁI NIÏÅM 164

Phuå luåc B 169

CAÁC KYÁ HIÏÅU 169

TAÂI LIÏÅU THAM KHAÃO 170

Trang 19

LÚĐI CAÊM ÚN

Chuâng em xin chín thađnh caêm ún Khoa Cöng Nghïơ Thöng Tin, trûúđng Ăaơi Hoơc Khoa Hoơc Tûơ Nhiïn, TpHCM ăaô taơo ăiïìu kiïơn cho chuâng em thûơc hiïơn ăïì tađi töịt nghiïơp nađy Chuâng em xin chín thađnh caêm ún Thíìy Dûúng Anh Ăûâc vađ Thíìy Lï Ăònh Duy ăaô tíơn tònh hûúâng díîn, chó baêo chuâng em trong suöịt thúđi gian thûơc hiïơn ăïì tađi Chuâng em cuông xin chín thađnh caêm ún quyâ Thíìy Cö trong Khoa ăaô tíơn tònh giaêng daơy, trang bõ cho chuâng em nhûông kiïịn thûâc cíìn thiïịt trong suöịt quaâ trònh hoơc tíơp taơi trûúđng, vađ cuông xin gûêi lođng biïịt ún síu sùưc ăïịn

ba, meơ, caâc anh chõ vađ baơn beđ ăaô uêng höơ, giuâp ăúô vađ ăöơng viïn chuâng em trong nhûông luâc khoâ khùn cuông nhû trong suöịt nhûông nùm hoơc vûđa qua Mùơc duđ ăaô cöị gùưng hoađn thađnh luíơn vùn vúâi tíịt caê sûơ nöí lûơc cuêa baên thín, nhûng luíơn vùn chùưc chùưn khöng traânh khoêi nhûông thiïịu soât nhíịt ắnh, kñnh mong sûơ caêm thöng vađ tíơn tònh chó baêo cuêa quyâ Thíìy Cö

Nhoâm thûơc hiïơn

Trung Nam&Quang Vuô

Trang 20

LÚĐI MÚÊ ĂÍÌU

Ngađy nay, cöng nghïơ thöng tin ăaô vađ ăang ăoâng vai trođ quan troơng trong ăúđi söịng kinh tïị, xaô höơi cuêa nhiïìu quöịc gia trïn thïị giúâi, lađ möơt phíìn khöng thïí thiïịu trong möơt xaô höơi ngađy cađng hiïơn ăaơi hoâa Noâi ăïịn cöng nghïơ thöng tin, chuâng ta khöng thïí khöng nhùưc ăïịn cöng nghïơ phíìn mïìm, phíìn mïìm ăoâng möơt vai trođ cûơc kyđ quan troơng trong lônh vûơc cöng nghïơ thöng tin Hiïơn nay, viïơc phaât triïín cöng nghïơ phíìn mïìm thađnh möơt lônh vûơc kinh tïị muôi nhoơn lađ muơc tiïu quan tím hađng ăíìu úê nûúâc ta

Giúđ ăíy, cöng nghïơ phíìn mïìm ăaô vađ ăang tiïịn böơ tûđng ngađy, hađng loaơt nhûông kyô thuíơt, nhûông cöng nghïơ múâi ra ăúđi giuâp cho viïơc phaât triïín caâc hïơ thöịng phíìn mïìm ngađy cađng ăún giaên hún Möơt trong nhûông lônh vûơc quan troơng vađ coâ aênh hûúêng ríịt lúân ăïịn sûơ thađnh cöng cuêa viïơc phaât triïín phíìn mïìm lađ viïơc

mö hònh hoâa phíìn mïìm Coâ ríịt nhiïìu ngön ngûô mö hònh hoâa höî trúơ cho viïơc mö hònh hoâa phíìn mïìm, nhûng coâ leô nöíi bíơt nhíịt lađ ngön ngûô UML (Unified Modeling Language) tûđ haông phíìn mïìm Rational UML khöng ngûđng ặúơc phaât triïín vađ ngađy cađng ặúơc sûê duơng röơng raôi trïn thïị giúâi, ăa söị caâc cöng cuơ höî trúơ phaât triïín phíìn mïìm hiïơn nay ăïìu coâ höî trúơ ngön ngûô UML Do víơy, chuâng em ăaô ăíìu tû nghiïn cûâu ăïì tađi “Nghiïn cûâu ngön ngûô UML vađ ûâng duơng” nhùìm nùưm bùưt möơt ngön ngûô hiïơu quaê trong viïơc mö hònh hoâa phíìn mïìm, cuông nhû coâ thïí tòm hiïíu vađ sûê duơng möơt söị CASE tool höî trúơ cho viïơc phaât triïín phíìn mïìm Vúâi ăïì tađi nađy, chuâng em ăaô thûê nghiïơm ûâng duơng UML trong viïơc mö hònh hoâa phíìn mïìm quaên lyâ giaâo vuơ ăaơi hoơc ăún giaên, triïín khai theo qui trònh phaât triïín phíìn mïìm Rational Unified Process cuêa haông Rational vađ bûúâc ăíìu ăaô ăaơt ặúơc möơt söị kïịt quaê khaê quan

Muơc ăñch cuêa ăïì tađi lađ nghiïn cûâu lyâ thuýịt vïì ngön ngûô UML (Unified Modeling Language) vađ ûâng duơng cuêa UML trong qui trònh phaât triïín phíìn mïìm

Trang 21

nhín phaât triïín, lõch sûê phaât triïín cuêa ngön ngûô UML

Chûúng 2 – Hïơ thöịng ngûô nghôa (UML Semantics)

Trònh bađy phíìn kiïịn truâc cuêa ngön ngûô UML dûơa trïn lúâp metamodel, chuê ýịu lađ caâc thađnh phíìn nïìn taêng cuêa UML, caâc thađnh töị hađnh vi (Behavioral Elements), vađ Model Management

Chûúng 3 – Hïơ thöịng kyâ hiïơu (UML Notation)

Chûúng nađy trònh bađy hïơ thöịng caâc loaơi lûúơc ăöì vađ hïơ thöịng caâc kyâ hiïơu ặúơc sûê duơng trong UML ăïí mö hònh hoâa hïơ thöịng

Chûúng 4 – ÛÂng duơng cuêa UML

Trònh bađy vïì ûâng duơng cuêa UML trong qui trònh phaât triïín phíìn mïìm RUP (Rational Unified Process), trong chûúng nađy cuông trònh bađy vïì qui trònh phaât triïín phíìn mïìm RUP vađ möơt vñ duơ phín tñch hïơ thöịng sûê duơng ngön ngûô UML theo qui trònh RUP

Chûúng 5 – Töíng kïịt

Lađ chûúng cuöịi cuêa ăïì tađi, töíng kïịt laơi nhûông kïịt quaê ăaơt ặúơc vađ hûúâng phaât triïín trong tûúng lai

Trang 22

MÖÅT SÖË TÛÂ VIÏËT TÙÆT

CASE Tool Computer Aided Software Engineering Tool

OCL Object Constraint Language

OMG Object Management Group

OMT Object Modeling Technique

OOSE Object-Oriented Software Engineering

RUP Rational Unified Process

UML Unified Modeling Language

Trang 23

Chûúng 1 TÖÍNG QUAN 1

1.1 Yïu cíìu thûơc tïị

Cuđng vúâi xu hûúâng phaât triïín ngađnh cöng nghïơ thöng tin, cöng nghïơ phíìn mïìm ăaô vađ ăang trúê thađnh lônh vûơc muôi nhoơn cuêa nhiïìu quöịc gia trïn thïị giúâi Ngađy nay, viïơc phaât triïín möơt phíìn mïìm vúâi qui mö vađ chíịt lûúơng cao khöng cođn lađ cöng viïơc ăún leê cuêa nhûông nhađ líơp trònh Ăoâ lađ saên phíím cuêa möơt tíơp thïí, möơt cöng ty phíìn mïìm theo möơt qui trònh cöng nghïơ chuíín ặúơc quaên lyâ chùơt cheô vađ ặúơc höî trúơ töịi ăa búêi caâc cöng cuơ vađ möi trûúđng phaât triïín phíìn mïìm

Do ăoâ, viïơc líơp trònh ngađy cađng trúê nïn dïî dađng hún vađ nhûúđng laơi vai trođ míịu chöịt cho viïơc phín tñch vađ thiïịt kïị phíìn mïìm, trong ăoâ quan troơng nhíịt lađ ăùơc taê vađ mö hònh hoaâ thïị giúâi thûơc

Trong tònh hònh ăoâ caâc cöng ty phíìn mïìm lúân trïn thïị giúâi ăaô nhanh choâng ặa ra nhiïìu cöng cuơ höî trúơ phín tñch thiïịt kïị dûơa trïn nhiïìu phûúng phaâp khaâc nhau

Caâc ngön ngûô mö hònh hoâa ra ăúđi vađ ngađy cađng ặúơc caêi tiïịn, trong ăoâ sûơ

ra ăúđi cuêa UML (Unified Modeling Language) dûơa trïn ba phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng Booch, OMT, OOSE ăaô nhanh choâng trúê thađnh möơt ngön ngûô chuíín duđng ăïí trûơc quan hoaâ, ăùơc taê, xíy dûơng vađ lađm sûu liïơu cho caâc saên phíím phíìn mïìm vađ ặúơc höî trúơ búêi caâc töí chûâc,caâc cöng ty phaât triïín phíìn mïìm trïn thïị giúâi

Hiïơn nay híìu hïịt caâc CASE tools ăïìu coâ höî trúơ UML do ăoâ viïơc tòm hiïíu ngön ngûô UML trûúâc hïịt giuâp tiïịp cíơn vúâi ngön ngûô mö hònh hoâa tiïn tiïịn, nùưm bùưt vađ sûê duơng möơt söị CASE tools hiïơn taơi vađ tûđng bûúâc xíy dûơng CASE tools ăùơc thuđ höî trúơ cho viïơc xíy dûơng vađ phaât triïín phíìn mïìm sau nađy

Trang 24

1.2 Giúâi thiïơu UML

Theo möơt bađi baâo cuêa möơt nhađ khoa hoơc nöîi tiïịng trong lônh vûơc cöng

nghïơ thöng tin – Sinan Si Alhir – vúâi tûơa ăïì “Tri thûâc – nhín töị quýịt ắnh cuêa sûơ thađnh cöng !”, bađi baâo viïịt “Tri thûâc lađ sûâc maơnh – ăíy lađ cíu noâi cuêa möơt nhađ

triïịt gia nöîi tiïịng – FrancisBacon Ngađy nay, trïn thõ trûúđng toađn cíìu – vađ nhíịt lađ trong lônh vûơc cöng nghïơ thöng tin - núi mađ sûơ caơnh tranh trúê nïn ríịt phöí biïịn vađ quýịt liïơt, tri thûâc vađ khaê nùng aâp duơng chuâng vađo trong cöng viïơc möơt caâch hiïơu quaê seô mang laơi cho chuâng ta möơt lúơi thïị quan troơng vađo loaơi bíơc nhíịt Chñnh ăiïìu nađy ăaô díîn túâi möơt cíu hoêi - lađm thïị nađo möơt töí chûâc coâ thïí nùưm bùưt, truýìn ăaơt, trao ăöíi, vađ níng cao tri thûâc cuêa mònh ăïí ăaơt ặúơc lúơi thïị caơnh tranh trïn thõ trûúđng ? Coâ leô cíu traê lúđi chñnh lađ ngön ngûô UML tûđ haông phíìn mïìm Rational vađ töí chûâc OMG (Object Management Group).” Víơy UML lađ gò, taơi sao noâ laơi ặúơc giúâi thiïơu íịn tûúơng ăïịn nhû thïị ?

UML - Unified Modeling Language – taơm dõch lađ ngön ngûô mö hònh húơp nhíịt, noâ ặúơc hiïíu nhû lađ möơt ngön ngûô thöịng nhíịt nhûông xu hûúâng vađ hònh thaâi

cuêa cuöơc caâch maơng tri thûâc trong lônh vûơc thöng tin Noâ lađ möơt phûúng tiïơn giuâp cho caâc töí chûâc coâ thïí nhíơn thûâc möơt caâch töịt nhíịt lúơi thïị caơnh tranh thöng qua viïơc nùưm bùưt, truýìn ăaơt, trao ăöíi vađ níng cao tri thûâc trong lônh vûơc cöng nghïơ phíìn mïìm Chñnh xaâc hún UML lađ möơt ngön ngûô mö hònh hoâa duđng ăïí ăùơc taê, trûơc quan hoâa, xíy dûơng vađ lađm sûu liïơu cho caâc hïơ thöịng phíìn mïìm

_ Unified (húơp nhíịt) UML ặúơc ặa ra líìn ăíìu tiïn búêi haông Rational vađ ba chuýn gia vïì phûúng phaâp luíơn hađng ăíìu trong lônh vûơc hïơ thöịng thöng tin/ kyô thuíơt cöng nghïơ Grady Booch, James

Trang 25

1.3 Nguýn nhín ra ăúđi

Rumbaugh, Ivar Jacobson Noâ lađ sûơ húơp nhíịt giûôa nhûông phûúng phaâp cuô (Booch, OMT, OOSE ), kïịt húơp vúâi nhûông kinh nghiïơm, nhûông kiïịn thûâc thûơc tïị trong lônh vûơc cöng nghïơ thöng tin Hònh 1-1 Sûơ húơp nhíịât cuệa UML

_ Modeling (mö hònh hoâa) giuâp chuâng ta hiïíu ặúơc thïị giúâi thûơc, mö hònh hoâa thïị giúâi thûơc ăïí coâ thïí hiïíu ặúơc nhûông ăùơc trûng, tñnh toaân caâc thöng söị vađ dûơ ăoaân kïịt quaê seô ăaơt ặúơc

_ Language (ngön ngûô) chûâc nùng cuêa UML nhû lađ möơt phûúng tiïơn ăïí bađy toê vađ trao ăöíi tri thûâc Noâ coâ böịn ăùơc ăiïím chuê ýịu coâ thïí phín biïơt vúâi caâc ngön ngûô mö hònh hoâa khaâc

- General-purpose - ăa duơng

- Broadly applicable – coâ thïí ûâng duơng röơng raôi

- Tool-supported – ặúơc höî trúơ búêi caâc cöng cuơ

- Industry standardized – chuíín cöng nghiïơp

1.3 Nguýn nhín ra ăúđi

Sûơ ra ăúđi cuêa UML lađ möơt tíịt ýịu khaâch quan trûúâc sûơ buđng nöî cuêa ngađnh cöng nghïơ thöng tin, noâ lađm nöîi bíơt nhûông xu hûúâng then chöịt trong ngađnh cöng nghïơ phíìn mïìm, ặa ra ặúơc nhûông víịn ăïì do sûơ phín raô cuêa nhûông phûúng thûâc mö hònh hoâa trûúâc ăíy gíy ra UML ặúơc hònh thađnh trïn cú súê cuêa caâc víịn ăïì chñnh - taơi sao chuâng ta laơi cíìn mö hònh hoâa phíìn mïìm, xu hûúâng phaât triïín trong ngađnh cöng nghïơ phíìn mïìm ngađy nay, sûơ höơi tuơ cuêa caâc cöng nghïơ

Trang 26

1.4 Tíìm quan troơng cuêa viïơc mö hònh hoâa

Mö hònh lađ gò ? Ăoâ chñnh lađ sûơ ăún giaên hoâa cuêa thïị giúâi thûơc

Hònh 1-2 Kiïịân truâc möơt ngöi nhađ

_ Viïơc phaât triïín möơt mö hònh cho möơt hïơ thöịng trong cöng nghïơ phíìn mïìm cuông cíìn thiïịt nhû lađ viïơc líơp möơt baêng thiïịt kïị cho möơt tođa nhađ lúân

_ Nhûông mö hònh töịt giuâp cho viïơc phöịi húơp giûôa caâc nhoâm phaât triïín töịt hún _ Chuâng ta cíìn xíy dûơng mö hònh cho nhûông hïơ thöịng phûâc taơp búêi vò chuâng ta khöng thïí hiïíu ặúơc toađn böơ hïơ thöịng trong möơt möi trûúđng röơng lúân nhû thïị, khi sûơ phûâc taơp cuêa hïơ thöịng cađng tùng, thò noâ cuông ăođi hoêi kyô thuíơt mö hònh hoâa töịt hún Viïơc xíy dûơng mö hònh giuâp chuâng ta hiïíu roô hún vïì hïơ thöịng mađ chuâng

ta ăang xíy dûơng

_ Mö hònh cung cíịp cho chuâng ta möơt khuön míîu vïì thïị giúâi thûơc, giuâp chuâng ta coâ thïí ắnh hûúâng trong quâa trònh xíy dûơng, coâ thïí tñnh toaân caâc chi phñ, xaâc ắnh caâc ruêi ro, lađm sûu liïơu cho hïơ thöịng

_ Trong caâc nhín töị quýịt ắnh ăïịn sûơ thađnh cöng cuêa dûơ aân, nhín töị cíìn thiïịt lađ möơt mö hònh chuíín, ăùơc taê ăíìy ăuê, chi tiïịt vïì thïị giúâi thûơc

_ Trong möơt hïơ thöịng mađ ăöơ phûâc taơp cađng tùng, viïơc trûơc quan hoâa vađ mö hònh hoâa cađng cíìn thiïịt Ngön ngûô UML lađ möơt sûơ lûơa choơn hoađn haêo vađ trïn thûơc tïị noâ cuông ăaô ặúơc sûê duơng vađ ặúơc chíịp nhíơn röơng raôi trïn thïị giúâi

Trang 27

1.5 Xu hûúâng phaât triïín trong ngađnh cöng nghïơ phíìn mïìm

– Phaât triïín vïì phaơm vi, qui mö, chíịt lûúơng vađ tûơ ăöơng hoâa trong quâa trònh phaât triïín phíìn mïìm

_ Vò giaâ trõ cuêa nhûông phíìn mïìm chiïịn lûúơc tùng lïn úê nhiïìu cöng ty, ngađnh cöng nghiïơp nađy ăaô vađ ăang tòm kiïịm nhûông kyô thuíơt ăïí coâ thïí tûơ ăöơng saên xuíịt

ra caâc saên phíím phíìn mïìm

_ Tòm kiïịm caâc kyô thuíơt cöng nghïơ múâi ăïí coâ thïí níng cao chíịt lûúơng, giaêm giaâ thađnh vađ giaêm thúđi gian ặa saên phíím ra thõ trûúđng, nhûông kyô thuíơt ăoâ bao göìm component technology, visual programming, patterns, frameworks ngoađi ra cođn coâ nhûông kyô thuíơt duđng ăïí quaên lyâ nhûông dûơ aân lúân ngađy cađng tùng vïì phaơm

vi vađ qui mö

_ Ăöơ phûâc taơp cuêa cöng viïơc, cuêa caâc bađi toaân ngađy cađng tùng, vađ tuđy thuöơc vađo lônh vûơc ûâng duơng cuông nhû caâc cöng ăoaơn trong tiïịn trònh phaât triïín phíìn mïìm _ Möơt trong nhûông ăöơng cú chñnh cuêa nhûông nhađ phaât triïín UML lađ taơo ra möơt böơ caâc ngûô nghôa vađ kyâ hiïơu nhùìm phuơc vuơ cho nhûông dûơ aân coâ kiïịn truâc phûâc taơp trïn nhûông phaơm vi vađ lônh vûơc ûâng duơng khaâc nhau

Trang 28

1.3.3 Sûơ höơi tuơ cuêa caâc cöng nghïơ

_ Trûúâc khi UML ra ăúđi, khöng coâ ngön ngûô mö hònh hoâa nađo tröơi hún hùỉn caâc ngön ngûô khaâc Ngûúđi duđng phaêi lûơa choơn trong nhûông ngön ngûô khaâ tûúng tûơ nhau vúâi nhûông khaâc biïơt nhoê vađ cuđng chia seô trïn möơt tíơp khaâi niïơm chung _ Chñnh sûơ thiïịu tûúng ăöìng nađy ăaô ngùn caên nhûông ngûúđi múâi tiïịp cíơn vúâi caâc kyô thuíơt hûúâng ăöịi tûúơng vađ mö hònh hûúâng ăöịi tûúơng

_ Viïơc thûúđng xuýn phaêi chi phñ cho viïơc sûê duơng vađ höî trúơ cho nhiïìu ngön ngûô

mö hònh hoâa ăaô thuâc ăííy nhiïìu cöng ty ăíìu tû vađo saên xuíịt hoùơc sûê duơng kyô thuíơt múâi, hoơ taân thađnh vađ höî trúơ cho viïơc phaât triïín ngön ngûô UML

_ Trong khi UML khöng hûâa heơn ặúơc nhûông thađnh cöng thò noâ ăaô lađm ặúơc nhiïìu ăiïìu, chùỉng haơn nhû:

+ Lađm giaêm ăaâng kïí nhûông chi phñ thûúđng xuýn cho viïơc huíịn luýơn vađ thay ăöíi cöng cuơ khi thay ăöíi dûơ aân hoùơc töí chûâc

+ Cung cíịp cú höơi cho viïơc tñch húơp múâi giûôa caâc cöng cuơ, caâc tiïịn trònh vađ caâc domains

+ Taơo ra möơt kiïíu míîu chuíín, thöịng nhíịt cho caâc cöng viïơc

Trang 29

1.7 UML húơp nhíịt caâc yâ tûúêng nöîi bíơt vađ nhûông víịn ăïì thûơc tïị trong quaâ trònh phaât triïín cuêa cöng nghïơ phíìn mïìm

Caâc nhađ phaât triïín ăaô cöị gùưng duy trò tñnh ăún giaên cuêa UML, loaơi boê caâc thađnh phíìn khöng ặúơc sûê duơng trong thûơc tïị tûđ caâc phûúng phaâp Booch, OMT, OOSE, thïm caâc thađnh phíìn vađ yâ tûúêng hiïơu quaê hún tûđ caâc phûúng

phaâp khaâc nhau vađ chó xíy dûơng múâi caâc phíìn cíìn thiïịt Möơt söị khaâi niïơm

múâi ăaô ặúơc sûê duơng trong UML bao göìm :

_ Cú chïị múê röơng (extension mechanism)

_ Luöìng (thread) vađ tiïịn trònh (process)

_ Sûơ phín taân (distribution) vađ ăöìng thúđi (concurrency) (duđng ăïí mö hònh hoâa caâc ûâng duơng ActiveX, DCOM vađ CORBA)

_ Khuön míîu (patterns) vađ sûơ cöơng taâc (collabarations)

_ Nhûông lûúơc ăöì hoaơt ăöơng - activity diagrams (cho business modeling)

_ Sûơ choơn loơc - refinement (xûê lyâ caâc möịi liïn quan giûôa caâc mûâc trûđu tûúơng) _ Giao diïơn (interface) vađ thađnh phíìn (component)

_ Ngön ngûô mö taê rađng buöơc (constraint language)

Möơt söị trong caâc yâ tûúêng trïn coâ thïí ặúơc tòm thíịy trong caâc phûúng phaâp khaâc nhau, tuy nhiïn, UML ăaô liïn kïịt chuâng chùơt cheô vúâi nhau Thïm vađo ăoâ lađ möơt söị caêi tiïịn mang tñnh cuơc böơ trïn ba phûúng phaâp Booch, OMT, OOSE bao göìm caê vïì ngûô nghôa vađ líîn kyâ hiïơu UML ặúơc phaât triïín dûơa trïn Booch, OMT, OOSE vađ caâc phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng khaâc, caâc nguöìn khaâc nhau nađy kïịt húơp nhiïìu yâ tûúêng khaâc nhau tûđ nhiïìu taâc giaê Coâ thïí noâi yâ tûúêng cuêa UML dûơa trïn nhûông kyô thuíơt hûúâng ăöịi tûúơng vađ cuông chõu aênh hûúêng cuêa möơt söị phûúng phaâp khöng hûúâng ăöịi tûúơng khaâc Caâc nhađ phaât triïín UML khöng taơo ra híìu hïịt caâc yâ tûúêng nađy mađ vai trođ cuêa hoơ lađ choơn loơc vađ tñch húơp caâc yâ tûúêng nöîi bíơt trong mö hònh hoâa hûúâng ăöịi tûúơng vađ caâc víịn ăïì thûơc tïị cuêa cöng nghïơ phíìn mïìm

Hònh 1-3 Nïìn taêng cuêa UML

Trang 30

1.8 UML ăöơc líơp vúâi ngön ngûô líơp trònh vađ qui trònh phaât triïín phíìn mïìm

UML lađ möơt ngön ngûô mö hònh hoâa chuíín nhûng khöng phaêi lađ möơt qui trònh phaât triïín phíìn mïìm chuíín Mùơc duđ UML phaêi ặúơc aâp duơng trong phaơm

vi möơt qui trònh cuơ thïí, caâc qui trònh phaât triïín nađy thûúđng khaâc nhau úê caâc töí chûâc phaât triïín phíìn mïìm, úê caâc víịn ăïì thuöơc caâc lônh vûơc khaâc nhau Do ăoâ, caâc nhađ phaât triïín UML ăaô cöị gùưng tíơp trung vađo ắnh nghôa möơt mö hònh mûâc siïu (meta)ăïí thöịng nhíịt caâc khaâi niïơm vïì ngûô nghôa vađ kyâ hiïơu, coâ thïí höî trúơ cho nhiïìu ngön ngûô líơp trònh vađ qui trònh phaât triïín phíìn mïìm khaâc nhau

1.9 UML lađ ngön ngûô mö hònh hoâa ăa duơng (general purpose)

UML töíng húơp caâc khaâi niïơm cuêa Booch, OMT vađ OOSE taơo thađnh möơt ngön ngûô mö hònh hoâa chung vađ coâ thïí sûê duơng röơng raôi cho nhûông ngûúđi trûúâc ăíy ăaô quen vúâi ba phûúng phaâp trïn hay caâc phûúng phaâp khaâc Ngoađi ra, UML múê röơng phaơm vi mö hònh hoâa cuêa caâc phûúng phaâp hiïơn coâ vađ coâ thïí mö hònh hoâa ăíìy ăuê caâc hïơ thöịng ăöìng thúđi hay phín taân

UML lađ ngön ngûô coâ thïí ặúơc sûê duơng cho nhiïìu muơc ăñch khaâc nhau UML cung cíịp cú chïị cho viïơc töí chûâc vađ phín loaơi tri thûâc theo ngûô caênh cuêa

Trang 31

quýịt chuâng

UML ặúơc aâp duơng röơng raôi, coâ thïí mö hònh hoâa nhiïìu loaơi hïơ thöịng khaâc nhau UML coâ thïí ặúơc aâp duơng trïn nhiïìu phaơm vi úê nhiïìu lônh vûơc khaâc nhau, caâc hïơ thöịng khaâc nhau kïí caê caâc hïơ thöịng khöng phaêi phíìn mïìm UML coâ thïí

mö hònh hoâa nhiïìu loaơi hïơ thöịng khaâc nhau nhû : hïơ thöịng quaên lyâ thöng tin, hïơ thöịng thúđi gian thûơc, hïơ thöịng xûê lyâ phín taân, caâc phíìn mïìm hïơ thöịng, hïơ ăiïìu hađnh, cú súê dûô liïơu

1.10 UML ặúơc höî trúơ búêi caâc cöng ty, cöng cuơ phaât triïín phíìn mïìm

Nhiïìu nhađ phaât triïín cöng cuơ, tham gia hay khöng tham gia vađo UML Partner Consortium höî trúơ UML nhùìm muơc ăñch thuâc ăííy viïơc sûê duơng UML trong töí chûâc Nhíơn thíịy ặúơc lúơi ñch cuêa UML, caâc nhađ phaât triïín ăaô xíy dûơng caâc cöng cuơ höî trúơ UML ăïí dïî dađng nùưm bùưt vađ xûê lyâ caâc tri thûâc cho muơc ăñch cuêa mònh

1.10.1 UML lađ möơt chuíín cöng nghiïơp

UML khöng lađ möơt ngön ngûô ăöơc quýìn mang tñnh chíịt kheâp kñn mađ hoađn toađn coâ khaê nùng múê röơng UML coâ thïí ặúơc ăiïìu chónh nhùìm ăaâp ûâng

ýu cíìu riïng cuêa möơt töị chûâc phaât triïín phíìn mïìm

1.10.2 Caâc lúơi ñch cuêa UML

Coâ thïí mö hònh hoâa nhiïìu loaơi hïơ thöịng, coâ thïí duđng trong nhûông pha khaâc nhau cuêa qui trònh phaât triïín phíìn mïìm

UML lađ sûơ thöịng nhíịt caâc khaâi niïơm mö hònh hoâa nïìn taêng cuêa nhûông nhađ nghiïn cûâu vađ phaât triïín cöng nghïơ hûúâng ăöịi tûúơng UML cung cíịp möơt söị tñnh nùng sau

_ Ăíìy ăuê ngûô nghôa vađ kyâ hiïơu ăïí giaêi quýịt trûơc tiïịp vađ kinh tïị caâc víịn ăïí hiïơn taơi trong mö hònh hoâa

Trang 32

_ Cú chïị múê röơng metamodel cho mö hònh hoâa caâc ûâng duơng ăùơc biïơt Cú chïị nađy cuông khiïịn cho caâc hûúâng tiïịp cíơn mö hònh hoâa tûúng lai coâ thïí phaât triïín dûơa trïn nïìn taêng UML

_ Ăíìy ăuê ngûô nghôa ăïí dïî dađng chuýín ăöíi mö hònh giûôa caâc cöng cuơ höî trúơ phín tñch thiïịt kïị khaâc nhau cuông nhû ắnh roô giao tiïịp vúâi caâc repository ăïí lûu trûô vađ chia xeê caâc thađnh phíìn mö hònh

1.11 Ăöịi vúâi ngûúđi sûê duơng UML

Cung cíịp möơt ngön ngûô mö hònh hoâa trûơc quan mang tñnh diïîn ăaơt cao ăïí phaât triïín vađ trao ăöíi giûôa caâc mö hònh Möơt ngön ngûô mö hònh hoâa noâi chung ặúơc cíịu truâc dûơa trïn caâc thađnh phíìn cú baên nhíịt úê mûâc meta-meta Nïịu cíịu truâc nađy thay ăöíi theo möơt tíơp caâc khaâi niïơm mö hònh hoâa khaâc nhau theo caâc phûúng phaâp khaâc nhau thò viïơc chuýín ăöíi giûôa caâc mö hònh seô khöng traânh khoêi míịt maât thöng tin Ăïí khùưc phuơc víịn ăïì nađy, UML ăaô tíơp húơp caâc khaâi niïơm mö hònh hoâa cöịt loôi (core modeling concepts) ặúơc sûê duơng trong nhiïìu phûúng phaâp vađ cöng cuơ mö hònh hoâa khaâc nhau Caâc khaâi niïơm nađy coâ thïí höî trúơ cho phaơm vi lúân caâc ûâng duơng Ngoađi ra, caâc khaâi niïơm mö hònh hoâa úê mûâc thíịp hún vađ cuơ thïí hún cho viïơc giao tiïịp cuông ặúơc ắnh nghôa cho ngûúđi sûê duơng ăïí mö hònh hoâa möơt hïơ thöịng cuơ thïí

1.11.1 UML cung cíịp cú chïị múê röơng vađ ăùơc biïơt hoâa ăïí múê röơng caâc khaâi niïơm cöịt loôi

Dûơa trïn nhûông khaâi niïơm ăaô ặúơc ắnh nghôa nađy, OMG mong ăúơi úê

Trang 33

_ Thïm caâc khaâi niïơm vađ kyâ hiïơu múâi cho nhûông vûúâng mùưc khöng giaêi quýịt ặúơc vúâi caâc khaâi niïơm cú baên

_ Ăùơc biïơt hoâa caâc khaâi niïơm, kyâ hiïơu vađ rađng buöơc cho möơt phaơm vi ûâng duơng (application domain) cuơ thïí

1.12 UML ăííy maơnh taâi sûê duơng trong nïìn cöng nghïơ phíìn mïìm

Taâi sûê duơng lađ möơt trong nhûông víịn ăïì ặúơc quan tím hađng ăíìu trong cöng nghïơ phíìn mïìm Nguýn tùưc cuêa taâi sûê duơng lađ dûơa trïn caâc thađnh phíìn hiïơn coâ ăaô ặúơc kiïím chûâng vïì chíịt lûúơng vađ chó xíy dûơng caâc thađnh phíìn múâi khi thûơc sûơ cíìn thiïịt Ăiïìu nađy khöng nhûông giuâp ặúng ăíìu vúâi mûâc ăöơ phûâc taơp ngađy cađng cao cuêa ûâng duơng mađ cođn giaêm chi phñ, giaêm thúđi gian phaât triïín vađ tùng khaê nùng caơnh tranh cuêa nhađ phaât triïín phíìn mïìm UML cho pheâp taâi sûê duơng hiïơu quaê caâc thađnh phíìn cuêa möơt hïơ thöịng vò ặúơc xíy dûơng trïn nïìn taêng hûúâng ăöịi tûúơng Ngoađi ra, UML cođn höî trúơ caâc khaâi niïơm phaât triïín phíìn mïìm mûâc cao nhû collabarations, frameworks, patterns vađ components Ngûô nghôa cuêa chuâng ặúơc ắnh nghôa ríịt roô rađng vađ ăiïìu nađy giuâp ăaơt ặúơc nhûông giaâ trõ thûơc sûơ ăíìy ăuê cuêa hûúâng ăöịi tûúơng vađ taâi sûê duơng

Trang 34

1.13 So saânh vúâi caâc phûúng phaâp khaâc

UML khöng hoađn toađn taâch biïơt khoêi ba phûúng phaâp cú baên lađ Booch,

OMT(Object Modeling Technique), OOSE (Object-Oriented Software Engineering) mađ noâ töíng húơp nhûông tinh hoa cuêa caê ba phûúng phaâp trïn Vò

víơy nïịu trûúâc ăíy baơn tûđng lađ ngûúđi sûê duơng caâc phûúng phaâp Booch, OMT, OOSE thò nhûông kiïịn thûâc, kinh nghiïơm, caâc cöng cuơ víîn cođn coâ giaâ trõ sûê duơng UML coâ thïí mö taê hïơ thöịng möơt caâch roô rađng vađ thöịng nhíịt hún so vúâi caâc phûúng phaâp Booch, OMT, OOSE vađ caâc ngön ngûô khaâc Ăiïìu nađy coâ nghôa rùìng viïơc chuýín qua duđng UML seô mang ăïịn cho ngûúđi sûê duơng möơt gña trõ nhíịt ắnh nađo ăoâ, búêi vò noâ cho pheâp baơn líơp mö hònh moơi cöng viïơc trong dûơ aân, ăiïìu mađ trûúâc ăíy chûa coâ ngön ngûô nađo lađm ặúơc

Nhûông ngûúđi trûúâc ăíy ăaô tûđng duđng caâc phûúng thûâc vađ caâc ngön ngûô

mö hònh hoâa khaâc seô coâ ặúơc lúơi ñch khi chuýín qua sûê duơng ngön ngûô UML, noâ giuâp cho hoơ loaơi boê nhûông khaâc biïơt khöng cíìn thiïịt vïì ngûô nghôa vađ kyô thuíơt thûúđng xaêy ra úê híìu hïịt nhûông ngön ngûô, nhûông phûúng phaâp ăaô ăïì cíơp úê trïn UML coâ hïơ thöịng kyâ hiïơu ríịt roô rađng, mang tñnh thöịng nhíịt cao, ặúơc höî trúơ búêi nhiïìu cöng cuơ phaât triïín phíìn mïìm Ăöìng thúđi, trïn möơt cöng cuơ coâ höî trúơ UML, ngûúđi duđng coâ thïí chuýín ăöíi caâc mö hònh hiïơn taơi cuêa hoơ sang UML mađ khöng súơ míịt ăi thöng tin nađo

Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi ăaô biïịt ăïịn möơt phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng trûúâc ăoâ, seô coâ thïí hoơc UML trong möơt thúđi gian khaâ ngùưn ăïí coâ thïí ăaơt ặúơc möơt trònh ăöơ tûúng ûâng so vúâi phûúng phaâp mađ hoơ ăaô biïịt trûúâc ăíy

Trang 35

UML lađ sûơ húơp nhíịt cuêa caâc phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng, vò víơy noâ cuông kïị thûđa möơt söị khaâi niïơm tûđ caâc phûúng phaâp nađy, vñ duơ nhû :

_ Lûúơc ăöì Use-case tûúng tûơ nhû trong phûúng phaâp OOSE

_ Lûúơc ăöì lúâp ặúơc kïịt húơp tûđ OMT vađ Booch vađ híìu hïịt nhûông phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng khaâc

_ Cú chïị múê röơng (extension mechanism) ặúơc ắnh nghôa trïn nhiïìu loaơi lûúơc ăöì vađ höî trúơ cho nhiïìu loaơi mö hònh cuêa UML ăïí taơo ra caâc thađnh phíìn ăa daơng mang ăùơc ăiïím riïng biïơt cuêa hïơ thöịng nhùìm muơc ăñch höî trúơ caâc goâc ăöơ mö hònh hoâa khaâc nhau Nhiïìu khaâi niïơm múâi ặúơc böí sung liïn quan ăïịn cú chïị múê röơng trûúâc ăíy chûa tûđng ặúơc mö taê trong caâc caâc ngön ngûô mö hònh hoâa chuê ýịu khaâc bao göìm caâc khuön míîu (stereotypes), caâc rađng buöơc (constraints) vađ giaâ trõ ăñnh keđm (tagged Values)

_ Lûúơc ăöì State-chart cú baên dûơa trïn lûúơc ăöì cuđng loaơi cuêa David Harel vúâi möơt ñt thay ăöíi nhoê Lûúơc ăöì hoaơt ăöơng cuông dûơa trïn phíìn lúân caâc ngûô nghôa cú baên duđng ăïí ắnh nghôa State-chart cuêa UML vađ tûúng tûơ nhû lûúơc ăöì luöìng cöng viïơc (workflow diagram) trong nhiïìu phûúng phaâp khaâc

_ Lûúơc ăöì tuíìn tûơ ặúơc tòm thíịy trong nhiïìu phûúng phaâp hûúâng ăöịi tûúơng dûúâi nhiïìu tïn goơi khaâc nhau (interaction, message trace hoùơc event trace)

_ Lûúơc ăöì cöơng taâc (collaboration diagram) ặúơc sûêa ăöíi laơi tûđ lûúơc ăöì ăöịi tûúơng (object diagram) cuêa Booch vađ lûúơc ăöì tûúng taâc ăöịi tûúơng (object interaction) cuêa Fusion

_ Lûúơc ăöì thûơc thi (Implementation diagram) hay cođn goơi lađ lûúơc ăöì thađnh phíìn vađ triïín khai bùưt nguöìn tûđ phûúng phaâp cuêa Booch Tuy nhiïn, chuâng giúđ ăíy mang tñnh chíịt hûúâng thađnh phíìn (componentcentered) vađ liïn kïịt vúâi nhau töịt hún nhiïìu so vúâi trûúâc

_ Stereotypes lađ möơt trong ba cú chïị múê röơng ngûô nghôa cuêa caâc thađnh phíìn UML sùĩn coâ Caâc stereotype cho pheâp biïịn ăöíi UML theo hûúâng múê röơng nghôa lađ taơo ra caâc thađnh phíìn mang ngûô nghôa múâi ăùơc trûng riïng cuêa hïơ thöịng mađ víîn giûô nguýn caâc thađnh phíìn ăaô ắnh nghôa

Trang 36

ngön ngûô cuđng loaơi trong caâc phaâp khaâc nhû Catalysis nhûng ặúơc chuíín hoâa vađ múê röơng hún

1.15 Lõch sûê phaât triïín

UML ặúơc phaât triïín búêi haông Rational vađ nhûông ăöịi taâc Ăûúơc bùưt ăíìu phaât triïín vađo thaâng 10 nùm 1994, khi Grady Booch vađ Jim Rumbaugh bùưt ăíìu cöng viïơc húơp nhíịt hai phûúng phaâp Booch vađ OMT

Hònh 1-4 Lõch sûê phaât triïín cuêa UML

Baên phaâc thaêo cuêa phiïn baên 0.8 ặúơc ặa ra vađo thaâng 10 nùm 1995 vúâi tïn ban ăíìu lađ Unified Method Vađo muđa thu nùm 1995, Ivar Jacobson cuđng cöng ty cuêa öng ăaô quýịt ắnh phöịi húơp vúâi haông Rational, bùìng nöî lûơc kïịt húơp thïm phûúng phaâp OOSE, ăïí tiïịp tuơc phaât triïín Unified Method

Trang 37

phíìn mïìm lúân, vađ vúâi sûơ cöơng taâc cuêa nhûông cöng ty hađng ăíìu nhû Digital Equipment, HP, IBM, Microsoft, Oracle phiïn baên UML 1.0 trúê thađnh möơt ngön ngûô mö hònh hoâa ặúơc ắnh nghôa töịt hún, roô rađng, dïî hiïíu, maơnh hún vađ coâ khaê nùng ûâng duơng röơng raôi

Phiïn baên UML 1.1 lađ sûơ phaât triïín vïì mùơt ngûô nghôa cuêa phiïn baên 1.0 ăöìng thúđi cuông tñch húơp thïm nhûông ăoâng goâp cuêa nhûông nhađ cöng taâc múâi UML líìn ăíìu tiïn ặúơc ăïơ trònh lïn töí chûâc OMG vađo thaâng 1/1997 vađ líìn cuöịi vađo thaâng 9/1997 trûúâc khi ặúơc ặa vađo danh saâch nhûông kyô thuíơt ặúơc thûđa nhíơn cuêa OMG vađo thaâng 11/1997 Kïí tûđ ăíy OMG chõu traâch nhiïơm cho sûơ phaât triïín cuêa UML trong tûúng lai Sau khi ặúơc thûđa nhíơn vađo thaâng 11/1997, OMG chõu traâch nhiïơm kiïím tra vađ phaên höìi nhûông kiïịn nghõ tûđ phña caâc ăöịi taâc sûê duơng, ăöìng thúđi töí chûâc OMG cuông chõu traâch nhiïơm xûê lyâ caâc löîi kyô thuíơt, nhûông ăiïím bíịt tûúng ăöìng, nhûông ăiïím cođn mú höì vađ nhûông thiïịu soât nhoê mađ khöng cíìn phaêi sûê ăöíi nhiïìu so vúâi baên thaêo ban ăíìu Kïí tûđ ăíy UML ặúơc ặa vađo sûê duơng röơng raôi vađ ặúơc caêi tiïịn khöng ngûđng, phiïn baên UML 1.3 alpha ặúơc giúâi thiïơu vađo thaâng 3/1999 vađ sau ăoâ phiïn baên UML 1.3 chñnh thûâc ặúơc giúâi thiïơu vađo thaânh 6/1999 Vađ phíìn kiïịn thûâc lyâ thuýịt vïì UML mađ chuâng em trònh bađy trong baâo caâo nađy dûơa trïn phiïn baên múâi nhíịt hiïơn nay lađ UML 1.3

1.17 Kiïịn truâc töíng quan cuêa UML

1.17.1 Kiïịn truâc cuêa UML

UML ặúơc ắnh nghôa trïn möơt cú cíịu quan niïơm sûê duơng cho viïơc mö hònh hoâa, bao göìm böịn mûâc trûđu tûúơng sau

_ Lúâp meta-metamodel bao göìm caâc thađnh phíìn cú baên nhíịt

_ Lúâp metamodel göìm tíịt caê nhûông thađnh phíìn taơo nïn UML bao göìm caê caâc khaâi niïơm trong caâc mö hònh hûúâng ăöịi tûúơng vađ thađnh phíìn

Trang 38

Hònh 1-5 Kiïịân truâc töíng quan cuêa UML

1.18 Caâc mö hònh

Caâc mö hònh – xeât vïì tônh – nùưm bùưt möơt söị ăùơc ăiïím vađ hađnh vi cuêa hïơ thöịng –xeât vïì ăöơng – nùưm bùưt nhûông ăùơc ăiïím cuêa hïơ thöịng, vïì cú baên chuâng lûu trûô caâc tri thûâc vïì mùơt ngûô nghôa

1.18.1 Cíịu truâc View

Chuâng ta khöng thïí mö hònh hoâa möơt hïơ thöịng phûâc taơp chó bùìng möơt mö hònh hay möơt lûúơc ăöì, hïơ thöịng phaêi ặúơc phín tñch dûúâi nhûông goâc ăöơ khaâc nhau : caâc ýu cíìu chûâc nùng, phi chûâc nùng, caâch töí chûâc hïơ thöịng Vò víơy ăïí coâ thïí mö hònh hoâa hïơ thöịng möơt caâch chi tiïịt, UML ặa ra ắnh nghôa vïì cíịu truâc View, möîi View (thïí hiïơn) lađ möơt thïí hiïơn cuêa hïơ thöịng ặúơc mö hònh hoâa, möîi View coâ thïí bao göìm nhiïìu loaơi lûúơc ăöì khaâc nhau UML cung cíịp cíịu truâc View theo viïơc mö hònh nhûông bađi toaân vađ nhûông giaêi phaâp, bao göìm

Hònh 1-6 Cíịâu truâc Viiew trong UML

_ User model View – hay cođn goơi lađ Use Case View hoùơc Scenario View – thïí hiïơn caâc víịn ăïì vađ caâc giaêi phaâp liïn quan ăïịn chûâc nùng töíng quaât cuêa hïơ thöịng

_ Structural model View - hay cođn goơi lađ Static hoùơc Logical View - thïí hiïơn caâc víịn ăïì liïn quan ăïịn cíịu truâc thiïịt kïị cuêa hïơ thöịng

_ Behavioral model View – hay cođn goơi lađ Dynamic, Process, Concurrent, hoùơc Collaboration View – thïí hiïơn caâc víịn ăïì liïn quan ăïịn viïơc xûê lyâ giao tiïịp vađ ăöìng böơ trong hïơ thöịng

Trang 39

1.19 Nhûông lûúơc ăöì

Hònh 1-7 Nhûông lûúơc ăöì trong UML

Caâc lûúơc ăöì miïu taê caâc tri thûâc vïì mùơt cuâ phaâp, ặúơc töí chûâc xung quanh cíịu truâc View :

_ User model View

+ Lûúơc ăöì Use Case (Use case diagram) – mö taê caâc chûâc nùng cuêa hïơ thöịng

_ Structural model View

+ Lûúơc ăöì lúâp (Class Diagram) – mö taê cíịu truâc tônh cuêa hïơ thöịng, thïí hiïơn caâc phíìn hïơ thöịng xûê lyâ ặúơc

+ Lûúơc ăöì ăöịi tûúơng (Object Diagram) – mö taê cíịu truâc tônh cuêa hïơ thöịng taơi möơt thúđi ăiïím xaâc ắnh, noâ coâ thïí ặúơc xem

nhû möơt thïí hiïơn cuêa lûúơc ăöì lúâp

_ Behavioral model View

+ Lûúơc ăöì tuíìn tûơ (Sepuence Diagram) – mö taê sûơ tûúng taâc giûôa caâc thađnh phíìn trong hïơ thöịng tuíìn tûơ theo thúđi gian

+ Lûúơc ăöì cöơng taâc (Collaboration Diagram) – mö taê sûơ tûúng taâc cuêa caâc thađnh phíìn theo thúđi gian vađ caê khöng gian

+ Lûúơc ăöì traơng thaâi (State Diagram) – mö taê traơng thaâi vađ sûơ höìi ăaâp giûôa

Trang 40

_ Implementation model View

+ Lûúơc ăöì thađnh phíìn (Component Diagram) – mö taê töí chûâc cuêa caâc thađnh phíìn thûơc thi trong hïơ thöịng

_ Environment model View

+ Lûúơc ăöì triïín khai (Deployment Diagram) – mö taê cíịu hònh cuêa caâc thađnh phíìn möi trûúđng mađ sûơ xïịp ăùơt cuêa caâc thađnh phíìn hïơ thöịng thûơc thi trïn ăoâ

Vađ möơt söị lûúơc ăöì khaâc coâ thïí ặúơc ắnh nghôa vađ sûê duơng khi cíìn thiïịt

Tiêu đề	Hướng Dẫn Sử Dụng Ngôn Ngữ UML
Tác giả	Lớm Nguýợn Trung Nam, Lớm Quang Vuụ
Trường học	Trường Đại Học Công Nghệ Thông Tin
Chuyên ngành	Công Nghệ Thông Tin
Thể loại	Luận Văn
Năm xuất bản	2025
Thành phố	Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	171
Dung lượng	810,31 KB