KTTS NHOM 2(ca lua) pdf

GIỚI THIỆUNhững năm gần đây kinh tế nước ta ngày càng phát triển và trong đó ngành thủy sản đóng vai trò quan trọng.. Hiện trạng nghiên cứu về mô hình Nghiên cứu của FA

GIỚI THIỆU

Những năm gần đây kinh tế nước ta ngày càng phát triển và trong đó ngành thủy sản đóng vai trò quan trọng Trong quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất và phát triển nông thôn, ngành thuỷ sản đặc biệt được chú trọng quan tâm Đối với tình hình hiện nay, ngành thuỷ sản ngày càng thể hiện rõ vai trò đối với việc đảm bảo an toàn lương thực và cải thiện hiệu quả sản xuất nông-lâm-ngư nghiệp cũng như giải quyết vấn đề xã hội

Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) nằm ở phía Nam của Việt Nam là một vùng đất thấp rộng lớn khoảng 4 triệu ha, chiếm 12% tổng diện tích của đất nước với đặc tính có hệ thống sông ngòi chằng chịt ĐBSCL có tiềm năng rất lớn về phát triển

nông nghiệp và thủy sản (Uỷ ban Sông Mekong(1992) trích bởi Nguyễn Thanh Phương) Có khoảng 12 triệu dân sống nhờ vào việc sản xuất nông nghiệp mà chủ yếu

là nghề trồng lúa Sản lượng nông nghiệp ở Đồng Bằng Sông Cửu Long cơ bản dựa vào sản xuất qui mô nhỏ, diện tích canh tác trung bình khoảng từ 1-4 ha/hộ Và hầu hết diện tích canh tác bà con nông dân chỉ sản xuất lúa độc canh

Tuy nhiên, một vài năm trở lại đây bà con nông dân chúng ta đã biết tận dụng diện tích mương bao để thả các loại cá nước ngọt như : cá mè vinh, rô đồng, sặc rằn, tai tượng, cá chép, cá rô phi…để tăng thêm thu nhập

Mặt khác, mô hình cá lúa kết hợp giúp làm tăng năng suất lúa hơn so với ruộng không nuôi cá, khả năng tiêu diệt sâu rầy của cá, tăng thêm thức ăn cho cá Hạn chế côn trùng hại lúa, giảm việc sử dụng phân bón thuốc trừ sâu nhờ đó mà tiết kiệm được phân

bón thuốc trừ sâu, tận dụng được thời gian nhàn rỗi (Dương Nhật Long,2003)

Vì vậy mô hình lúa – cá đã được áp dụng và khuyến khích mở rộng ở các tỉnh ĐBSCL để nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống người của dân

Nhằm tìm hiểu rõ hơn về mô hình này nên chuyên đề “Hiệu quả kinh từ mô hình lúa – cá kết hợp” đã được nhóm thưc hiên !

Nhóm thực hiện !

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

I Hiện trạng nghiên cứu về mô hình

Nghiên cứu của FAO (2000) cho rằng, trên thế giới nghề nuôi thủy sản, đặc biệt là nuôi kết hợp lúa-cá ngày càng có nhiều nghiên cứu, phát triển ở nhiều nước vùng châu Á: Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan, Indonexia, Malaysia, Băngladet, Ấn

Độ, Philippin, Triều Tiên và Campuchia ( Cruz và ctv) Ở Việt Nam và đặc biệt ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, trồng lúa kết hợp với nuôi cá đã được nghiên cứu, ứng dụng từ lâu ( Tuấn, Tâm,1993; Chiếm, 1994; Chi, 1997; Xuân và Đương 1998) và hiệu quả của mô hình thức nuôi kết hợp này đã góp phần cải thiện cuộc sống cho người nông dân ở vùng nông thôn (Xuân, 1994; Sánh, 1994; Chiếm, 1994) Nedeco (1993); Xuân và Shigeo Matsui (1998) cho rằng nếu cách đây 10 năm chỉ có khoảng 20-30% nông hộ tham gia sản xuất lúa-cá kết hợp thì hiện nay, tỉ lệ này ở vùng ĐBSCL đã là 70-80% Theo kết quả khảo sát của WES(1997) trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi, thì mật độ cá thả nuôi cao( dao động từ 1,8-4,8 con/m2) là yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất( dao động từ 99-730kg/ha)( Chí, 1997; Đương và Rothuis, 1998 và Sinh và ctv,1997-2000) ( trích bởi Dương Nhật Long, Lam Mỹ Lan, Nguyễn Văn Lành và Prf Jean-Claude Micha)

Năng suất cá trong ruộng lúa phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng nước trong

hệ thống ruộng nuôi ( Tan, 1993; Khoo, 1980, Ali, 1988; Moody, 1981 trích bởi Dương Nhật Long, Lam Mỹ Lan, Nguyễn Văn Lành và Prf Jean-Claude Micha)

Mô hình lúa cá kết hợp có thể giúp nông hộ có thêm thu nhập( Vincke và Micha, 1985; Mackay,1995; Cagauan, 1999) và hiệu quả mang lại từ mô hình chỉ có thể có được thông qua sản xuất kết hợp, đa dạng đối tượng nuôi và cây trồng (Đương, 1998; Prein, 2002) Kết quả nghiên cứu của một số tác giả trước đây về lợi nhuận cùa mô hình lúa cá cao hơn so với cây lúa độc canh như sau: tăng 25% ở Malaysia ( Tan và Khoo, 1980); 6-14,94% ở vùng ĐBSCL ( Sinh(1997); Rothuis(1998) trích bởi Dương Nhật Long, Lam Mỹ Lan, Nguyễn Văn Lành và Prf Jean-Claude Micha)

Theo nghiên cứu của một số tác giả trước đây thì tỷ suất lợi nhuận từ mô hình lúa-cá kết hợp là: 2,14( Trần Quang Giàu, 1997); 2,1 ( Phan Minh Quang, 1997); 2,8-3,2( Long, 2002)( trích bởi Nguyễn Thị Thanh Nga, Lê Xuân Sinh, 2008)

Một số mô hình nghiên cứu ở các vùng Châu Á cho thấy năng suất cá thu hoạch được từ mô hình lúa-cá dao động: Malaysia (302-470kg/ha), Campuchia

(240-400kg/ha) ở vùng ĐBSCL (280-677kg/ha) theo Sinh(1997)…(trích bởi Nguyễn Thị Thanh Nga, Lê Xuân Sinh, 2008)

Theo WES(1997) có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả mang lại

từ mô hình sản xuất kết hợp này:

- Thiết kế, cải tạo hệ thống ruộng nuôi trước khi cấy lúa thả cá

- Bón phân, cải thiện chất lượng nước tạo điều kiện cho việc nâng cao năng suất sinh học sơ cấp trong hệ thống nuôi

- Bố trí cơ cấu loài và mật độ nuôi cá thích họp với điều kiện của ruộng lúa

Hệ thống canh tác lúa – tôm/ cá là một hệ thống đa dạng, có tính kết hợp cao

Hệ thống này nên thực hiện, và có điều kiện thực hiện việc sử dụng nguồn tài nguyên sẵn có ở địa phương, của ngay nông hộ, làm giảm đầu tư năng lượng hóa thạch hay giảm đến mức không sử dụng phân hóa học và thuốc sát trùng, nên giảm rủi ro, môi trường lành sạch, giữ gìn sức khỏe của cư dân Kinh nghiệm từ việc áp dụng hệ thống trên trong phạm vi nông hộ cho thấy có thể làm tăng hiệu quả kinh tế trên cơ sở giảm chi phí đầu vào đầu tư cho sản xuất (GS.TS Nguyễn Văn Luật, TS

Lê Văn Bảnh, 2009)

II.Một số loài cá nuôi phổ biến trong mô hình lúa – cá

Một số loài cá thường được sử dụng nuôi phổ biến như : sặc rằn, chép, mè vinh, cá rô, trê, mè hoa,……

III Lựa chọn giống lúa gieo sạ trong mô hình kết hợp:

Tùy điều kiện đất đai của từng vùng mà chọn giống lúa thích hợp để tăng hiệu quả kinh tế từ lúa Chọn giống cứng cây có khả năng kháng các loại sâu bệnh, chịu phèn và chịu úng khác, chất lượng gạo khá ngon Khi trồng lúa, tốt nhất nên chọn phương pháp xạ hàng hoặc cấy thưa (7 – 10 cây/tằm nam bộ)

Một số giống lúa: MTL - 141, MTL - 149, MTL - 159, IR60820 - 81 - 2 - 1, IR64 (Dương Nhật Long, 2003).

IV Thiết kế và xây dựng ruông nuôi ( Nguồn Dương Nhật Long, 2003)

 Diện tích ruộng nuôi trong giới hạn khoảng 0,5 - 2 ha là thích hợp Tuỳ diện tích

ruộng mà thiết kế mương bao sao cho đảm bảo tính kinh tế theo các dạng như: dạng mương bao quanh, mương liền kề, mương chữ L, mương trung tâm, mương xương cá

 Trong mô hình canh tác này để tiện lợi và đạt hiệu quả cao trong quá trình vận hành nên chọn dạng mương bao quanh hoặc có ao liên kề với ruộng nuôi

 Bờ bao quanh ruộng: Chiều rộng bờ từ 2 – 3m, chân bờ 3 – 4 m, bờ phải cao hơn mặt

nước cao nhất trong thời gian nuôi từ 20 – 30 cm Trên bờ có rào lưới để ngăn không cho cá thoát ra ngoài khi bị ngập ruộng Tác dụng của bờ bao quanh:

+ Giữ không cho cá nuôi thoát ra ngoài và cá tạp xâm nhập vào trong

+ Giữ nước không bị rò rĩ, làm thay đổi môi trường nuôi

+ Để sử dụng hiệu quả diện tích đất sản xuất, bờ bao có thể trồng dưa, bí, mướp, ớt để tăng thêm thu nhập

+ Có thể đi lại trên bờ dễ dàng để chăm sóc và quản lí ruộng canh tác

 Mương bao quanh ruộng lúa

- Đào cách bờ 0,5 m để tránh đất đá xói lở từ bờ xuống mương Chiều rộng bề mặt mương từ 2- 3m, đáy mương từ 1,5 – 2,5 Độ sâu từ 0,8 – 1,2m Mương dốc về cống thoát nước

- Tác dụng của mương:

+ Giữ được lượng nước quanh năm, để chứa cá khi làm đất cấy lúa cho các vụ sản xuất kế tiếp

+ Giữ và duy trì sự hoạt động của cá, khi sử dụng thuốc trừ sâu để trị bệnh cho lúa

+ Nuôi giữ và dồn cá khi thu hoạch

+ Lấy nước để tưới hoa màu quanh bờ

 Cống cấp và thoát nước

- Mỗi ruộng cần có ít nhất một cống cấp và một cống thoát, cống có thể bằng xi măng, ống sành hay gỗ tuỳ điều kiện gia đình, tốt nhất nên dùng cống xi măng

- Tác dụng:

+ Chủ động điều tiết nước cấp và thoát nước cho ruộng lúa.

+ Tháo nước cho ruộng lúa sạ, cấy lúa khi sử dụng thuốc trừ sâu và khi thu hoạch

IV CÁC MÔ HÌNH NUÔI CÁ TRÊN RUỘNG

LỊCH THỜI VỤ MÔ HÌNH LÚA – CÁ

1.Nuôi xen canh (Nuôi kết hợp)

Ưu điểm:

 Tăng thu nhập trên một diện tích ruộng lúa

 Tận dụng mặt nước và thức ăn tự nhiên có sẵn trên ruộng

 Cá ăn côn trùng, rong tảo, đồng thời thải phân làm lợi cho lúa

 Sử dụng phân bón cho lúa sẽ làm gia tăng thức ăn tự nhiên cho cá

Hạn chế:

 Mật độ thả thấp Năng suất cá nuôi thấp, từ 200-400 kg/ha

 Các giống lúa canh tác hiện nay phần lớn dễ nhiễm sâu rầy, do đó sử dụng nông dược trong canh tác lúa là điều khó tránh

 Mức nước trên mặt ruộng đối với canh tác lúa khoảng 10-20 cm, với mức nước này sẽ gây ra biến động lớn về một số yếu tố môi trường Hơn nữa khi lá lúa ngập nước phân huỷ sẽ tiêu hao oxy trong nước ảnh hưởng xấu đến cá nuôi

2 Nuôi luân canh (Một vụ lúa – một vụ cá hoặc Hai vụ lúa- một vụ cá)

Ưu điểm:

 Lợi nhuận từ nuôi cá cao hơn canh tác lúa

 Tăng độ phì nhiêu của đấtdo thức ăn, phân của cá tích luỹ ở mặt ruộng

 Giảm chi phí cho chuẩn bị ruộng và phân bón cho vụ Đông-Xuân

Hạn chế:

 Chi phí đầu tư ban đầu lớn cho công trình , đê bao và lưới chắn

 Vốn đấu tư cao về con giống cũng như thức ăn, chăm sóc, bảo vệ

 Yêu cầu ngưới nuôi phải hiểu biết đối tượng nuôi và quy trình kỹ thuật ứng

dụng (Dương Nhật Long, 2003)

CHƯƠNG II MỤC TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

1 MỤC TIÊU

Đánh giá tính hiệu quả về kinh tế cũng như kỹ thuật của mô hình lúa cá kết hợp

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thu thập số liệu

Phỏng vấn trực tiếp từ những nông hộ đang canh tác mô hình lúa cá kết hợp để thu thập số liệu và những nông hộ thực hiện mô hình độc canh cây lúa để so sánh đối chiếu

Đọc và lược khảo nhiều nguồn tài liệu, tổng hợp tài liệu

Xử lý số liệu

Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu thu thập được từ các hộ nông dân

CHƯƠNG III NỘI DUNG, KẾT QUẢ, THẢO LUẬN

Số liệu được thu thập thực tế từ hộ Võ Văn Luân qua vụ sản xuất từ tháng 5 đến tháng 8 - 2010 tại huyện Phước Long:

I CHI PHÍ-LỢI NHUẬN

- Các loại chi phí và thu nhập từ mô hình lúa độc canh:

Khoản mục

Lúa độc canh

T.bình ( ‘000đ) Tỉ lệ (%)

- Dựa vào bảng số liệu trên ta thấy, chi phí về phân bón, thuốc hoá chất và công thu hoạch chiếm tỉ lệ cao vì đây là mô hình lúa độc canh nên việc tăng năng suất lúa thu hoạch là hoàn toàn nhờ vào phân bón, thuốc và hoá chất Ngoài ra, công thu hoạch cũng chiếm tỉ lệ cao vì nơi thực hiện mô hình thì việc thu hoạch chủ yếu là thuê nhân công

- Chi phí về nhiên liệu là không có vì mô hình này không sử dụng nhiên liệu trong các khâu cấp và thoát nước cũng như thu hoạch Việc cấp và thoát nước bà con nông dân chỉ việc khơi bờ bao cho nước chảy vào và việc thu hoạch là bằng tay chỉ tốn chi phí trả nhân công

- Về các khoản mục thuế, vận chuyển đầu vào, thức ăn cho cá không có vì đất nông nghiệp được miễn thuế, giống được mua ở gần nhà và vì là mô hình độc canh nên chi phí thức ăn cho cá cũng bằng không

Nhìn chung, mô hình lúa độc canh chi phí tập trung chủ yếu vào phân bón hoá chất, công thu hoạch và giống lúa để gieo cấy Chi phí về các khoản này cũng tương đối thấp và thu nhập từ mô hình là từ năng suất lúa thu hoạch được Nếu kỹ thuật canh tác của bà con nông dân cũng như năng suất lúa cao thì lợi nhuận đem lại cho bà con cũng sẽ ổn định

Số liệu được thu thập thực tế từ hộ ông Phan Ngọc Chấn canh tác từ tháng 5-8/2010 ở huyện Phước Long –Bạc Liêu

- Các loại chi phí và thu nhập từ mô hình lúa – cá xen canh:

Khoản mục

Lúa – cá

T.bình ( ‘000đ) Tỉ lệ (%)

- Mô hình tận dụng triệt để nguồn thức ăn tự nhiên có sẵn trong ruộng lúa như

sâu, rầy, cào cào, châu chấu, mùn bã hữu cơ cho cá ăn nên chi phí thức ăn là không có

- Về các khoản mục thuế, vận chuyển đầu vào cũng không có tương tự như mô

hình lúa độc canh Ở đây, hai mô hình cùng được thực hiện tại một vùng nên các khoản mục trên giống nhau

- Mô hình lúa-cá ít sử dụng phân bón và hạn chế dùng thuốc trừ sâu nên chi phí cho các khoản này tương đối thấp hơn mô hình lúa độc canh Tuy nhiên chênh lệch cũng không nhiều do kỹ thuật canh tác còn hạn chế, sâu rầy dịch bệnh xảy ra bắt buộc phải sử dụng thuốc phòng trừ

- Mô hình lúa – cá phải được thiết kế tốn nhiều công lao động nên phần chi phí cho công làm đất là cao hơn so với mô hình lúa độc canh Mặc khác, nhiên liệu dùng cho việc điều tiết nước trên ruộng, thi công công trình là khá nhiều do tính chất của mô hình là phải dùng máy bơm để lấy nước ra vô để đảm bảo cá không bị thất thoát ra ngoài

- Do mô hình ít sử dụng hoá chất thuốc trừ sâu nên trong canh tác phải chọn các giống lúa có khả năng chịu hạn, chống chịu sâu rầy và năng suất cao nên chi phí tiền giống lúa là cao hơn so với mô hình lúa độc canh

Bảng tổng hợp: So sánh các khoản chi phí giữa hai mô hình lúa độc canh và lúa- cá kết hợp

T.bình ( ‘000đ)

Tỉ lệ (%)

T.bình ( ‘000đ)

Tỉ lệ (%)

T.bình ( ‘000đ)

Tỉ lệ (%)

T.binh ( ‘000đ)

Tỉ lệ (%)

1 Tổng chi phí 18.920 100 14.220 100 2.690 100 16.910 100

2 Tổng thu nhập 38.500 100 44.000 100 18.090 100 62.090 100

II HIỆU QUẢ KỸ THUẬT CỦA MÔ HÌNH

1 Ưu điểm:

1.1 Tăng thêm thu nhập góp phần cải

thiện đời sống nông dân

Hiệu quả của việc sử dụng nguồn lao

động thay đổi theo hoạt động của nông hộ

như là sản xuất lúa hoặc khai thác thủy sản

Sản xuất lúa mang lại thu nhập cao nhất cho

mỗi lao động gia đình so với khai thác thủy

sản (chỉ từ 15.000-20.000 VNĐ/ngày) Nhìn

chung, mô hình lúa-cá đã sử dụng tốt hơn nguồn nhân lực gia đình và đạt được hiệu

quả cao trong việc sử dụng nguồn lao động

Nếu mỗi người đều cùng hiểu biết về lợi ích kinh tế và kỹ thuật thì sản phẩm

tôm cá nuôi ở ruộng lúa sẽ làm tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân

( Dương Nhật Long, 2003)

1.2 Nuôi cá kết hợp cấy lúa, năng suất lúa cao hơn so với ruộng không nuôi cá

Khi vận hành mô hình canh tác Lúa – Cá kết hợp, do cá nuôi ở ruộng lúa, cá sục

bùn để tìm mồi ở đáy ruộng, đảo dinh dưỡng từ nền đáy ruộng lúa, diệt cỏ dại, côn

trùng, sâu bệnh hại lúa, đồng thời phân cá thải ra làm đất ruộng lúa giàu thêm dinh

dưỡng ( Dương Nhật Long, 2003)

1.3 Khả năng tiêu diệt và hạn chế sâu rầy của cá