hormonal contraception adolescent vietnam - vn-nvp reviewed

Lời nói đầu■ Vì sao thuốc tránh thai hormon lại quan trọng với vị thành niên ■ Các phương pháp tránh thai và các vấn đề chuyên biệt của vị thành niên ■ Lời cảm ơn Những phim dương bản n

Thuốc tránh thai hormon dùng cho vị thành niên

Rebecca Jackson, MD

Phó Giáo sư, Khoa sản, phụ, sinh sản, dịch tễ học và thống kê sinh học, Bệnh viện Đa khoa San Francisco

Khoa Y - Đại học bang California, San Francisco.

Lời nói đầu

■ Vì sao thuốc tránh thai hormon lại quan trọng với vị thành niên

■ Các phương pháp tránh thai và các vấn đề chuyên biệt của vị thành niên

■ Lời cảm ơn

Những phim dương bản này (slide) được phép dựa theo những bài giảng của hai bác sĩ Jody Steinauer và Tina Raine

Giới nam nữ theo lứa tuổi tại

6.3 triệu thai nghén ngoài ý muốn tại Mỹ

52% thai nghén trong

dự kiến

25 % có thai ngoài ý muốn mặc dù đã có dùng phương pháp

23 % có thai ngoài ý muốn

do không dùng phương pháp

Một nửa những thai nghén ngoài

ý muốn kết thúc bằng phá thai

Nguy cơ tránh thai so với

thai nghén

■ Đa số BPTT có tác dụng phụ nhưng ít nghiêm trọng, cần cân nhắc giữa các tác dụng phụ đó với những biện pháp kém hiệu quả hơn hoặc không dùng biện pháp nào…

Thai nghén

■ Thai nghén luôn rủi ro hơn bất kỳ một biện

pháp tránh thai nào

Thai nghén có nguy cơ

■ Tỷ lệ tử vong:

◆ Tại Mỹ, tỷ lệ tử vong: 9/100,000 sinh sồng

◆ Tại Việt Nam: khả quan hơn so với các nước khác

trong khu vực Châu Á Có nghiên cứu nói là:

155/100,000 Những nghiên cứu khác nói là:

70-100/100,000

■ Những biến chứng khi thai nghén: chửa ngoài

tử cung, tiền sản giật, đái đường trong thời kỳ thai nghén, chảy máu, huyết khối, mổ đẻ

■ Các triệu chứng khó chịu: buồn nôn, nôn, mệt mỏi, đau lưng, thiếu máu

Thai nghén có nguy cơ (tiếp)

■ Yếu tố kinh tế và xã hội:

◆ Có thể bị mất việc

◆ Chi phí trực tiếp cho việc chăm sóc trẻ

◆ Không thể tiếp tục đi học

◆ Hạn chế các mối quan hệ

■ Tất cả những điều này gây ra những thay đổi khó tránh trong cuộc sống

Tỷ lệ tử vong (tại Mỹ)

Chi phí cho một năm

(tại Mỹ)

Dùng VUTT góp phần giảm chi phí bệnh viện

Thai nghén ở tuổi vị thành niên

■ Đa số (78%)thai nghén ở tuổi VTN là ngoài ý muốn

■ Khoảng 45% thai nghén tuổi VTN kết thúc bằng nạo phá thai; tức khoảng 250,000 trường hợp nạo phá thai mỗi năm

■ Một nửa số phụ nữ có thai ngoài ý muốn cho biết có dùng một phương pháp tránh thai trong tháng họ có thai

Henshaw và CS Thai nghén ngoài ý muốn ở Mỹ Những triển vọng của KHHGĐ 1998; 30:4-29.

Những hậu quả của thai nghén tuổi VTN

■ Tăng tỷ lệ bệnh tật/tử vong khi có thai

■ Nạo phá thai không an toàn

■ Nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục

■ Hậu quả của có thai sớm đến cá nhân và xã hội

■ Nghèo khổ

■ Không hoàn thành được việc học hành

■ 26% nữ không dùng phương pháp tránh thai nào ở lần quan hệ TD đầu tiên

■ VTN lớn có xu hướng dùng biện pháp tránh thai ở lần quan hệ TD đầu tiên nhiều hơn

■ VTN không dùng biện pháp tránh thai ở lần quan hệ TD đầu dễ sinh đẻ trước tuổi 20

Tránh thai ở tuổi VTN – quan hệ

tình dục lần đầu tiên

Abma và CS VTN ở Mỹ: Hoạt động TD, sử dụng các biện pháp tránh thai và mang thai, 2002 Trung tâm quốc gia về thống kê y tế Thống kê dân số 23(24) 2004.

VTN - biện pháp tránh thai đã dùng

ở lần quan hệ TD cuối cùng

Nguồn: Khảo sát quốc gia về

tăng trưởng gia đình năm 1995.

Các phương pháp tránh thai có hormon

Viên thuốc uống phối hợp Estrogen &

Progesterone

Viên thuốc uống tránh thai

Cấy dưới da, vòng âm đạo, các thuốc

tiêm

Các thuốc chỉ có progesterone

Thuốc tiêm (DMPA)

Thuốc cấy (Implanon)

DCTC mang thuốc tránh thai (Mirena)

Tránh thai khẩn cấp

Phương pháp tránh thai dùng cho VTN

■ VTN có thể dùng an toàn mọi biện pháp tránh thai (trừ đình sản)

■ VTN cần tự mình lựa chọn

■ Những tác dụng phụ của các biện pháp tránh thai đối với VTN còn nhiều điều phải bàn

■ VTN thường không khởi xướng dùng hay dùng theo chỉ dẫn (xem xét việc bắt đầu dùng sớm cho VTN)

Bắt đầu cho VTN dùng biện pháp tránh

thai có hormon

■ Tìm hiểu tiền sử bệnh (những đợt đau ốm đã qua, chứng nhức nửa bên đầu Migraines)

■ Kiểm tra cân nặng và huyết áp

■ Không cần thiết khám vùng tiểu khung:

◆ Tầm soát các viêm nhiễm lây truyền qua đường TD… có thể xét nghiệm nước tiểu nếu không có vấn đề gì.

◆ Xác định khi nào cần làm Pap test (phiến đồ tế bào âm đạo)

■ Giáo dục, tư vấn và hỗ trợ tâm lý

◆ Những điều khách hàng ưa thích

◆ Những biện pháp tránh thai đã dùng và các vấn đề

 Cung cấp bao cao su

Hiệu quả của các phương pháp tránh thai

Tỷ lệ thất bại ở 100 phụ nữ dùng phương pháp tránh thai trong năm đầu

Phương pháp Dùng theo cách

thường thấy Dùng đúng và thường xuyên

Luôn rất hiệu quả

Cấy thuốc 0.1 0.1 Thuốc tiêm 0.3 0.3 Dụng cụ tử cung 0.8 0.6

Rất hiệu quả và dùng

thường xuyên

Chỉ có hiệu quả phần nào khi

sử dụng theo cách thường thấy

Có hiệu quả khi dùng đúng

Bao cu su cho nam 14 3 Màng ngăn âm đạo 20 6 Thuốc diệt tinh trùng 26 6 Tính theo vòng kinh 20 1-9 Xuất tinh ngoài 19 4

Hướng dẫn của TCYTTG về

tiêu chuẩn sức khoẻ

Phân loại

1 Dùng trong mọi trường hợp, không có hạn

chế

2 Thường nên dùng, lợi ích nhiều hơn nguy cơ

3 Chỉ dùng nếu không có các biện pháp khác,

nguy cơ nhiều hơn lợi ích.

4 Biện pháp không được dùng, vì có nguy cơ

cho sức khoẻ không thể chấp nhận

Phương pháp tránh thai kết hợp có hormon

Loại 4 các chống chỉ định

■ Bệnh mạch máu hay tim - đột quỵ, hở van tim, tiểu đường, HTN nặng (>160/100) hay có nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch

■ Hút thuốc lá nhiều (>15 điếu/mỗi ngày) và tuổi >35

■ Nhức nửa bên đầu Migraine từng cơn hay tuổi>35 kèm bệnh nhức nửa đầu Migraines

■ Bệnh gan nặng hay có khối u

■ Tiền sử có huyết khối tĩnh mạch ở sâu/nghẽn mạch phổi hay biến dị gây huyết khối

■ Bị phẫu thuật lớn kèm nằm bất động lâu

■ Cho con bú < 6 tuần sau đẻ

■ Đang có ung thư vú

(VTN có thể có những bệnh này)

■ Cho con bú : 6 tuần-6 tháng; đã từng bị ung thư vú

■ Sau đẻ <21 ngày

■ Hút thuốc (<15 điếu/ngày) và tuổi >35

■ Huyết áp cao (140-159/90-99) hay HTN đã được kiểm soát

■ Tiền sử có HTN mà không đánh giá được huyết áp

■ Có nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch

■ Bệnh gan hay túi mật hay bệnh ứ mật liên quan đến thuốc uống tránh thai

■ Thuốc ảnh hưởng đến các enzyme gan (Rifampin, thuốc chống co giật)

Phương pháp tránh thai kết hợp có hormon

Loại 3 các chống chỉ định

http://www.who.int/reproductive-health/publications/RHR_00_2_medical_eligibility_criteria_3rd/

(VTN có thể bị bệnh này)

Viên thuốc tránh thai “có lợi” cho VTN

■ Tạm thời không ảnh hưởng đến giao hợp !

■ Điều hoà kinh nguyệt

■ Giảm đau bụng kinh và lượng kinh

■ Cải thiện bệnh trứng cá

■ Cải thiện tình trạng mọc lông nhiều

■ Giảm nguy cơ bị ung tư buồng trứng và nội mạc tử cung

■ Giảm những u vú lành tính

Viên thuốc tránh thai

“bất lợi” cho VTN

■ Tạm thời không ảnh hưởng đến giao hợp !

■ Cần phải uống hàng ngày

■ Không có chỗ để cất giấu những thuốc này

■ Không phòng chống được bệnh lây truyền qua đường TD

■ Sợ các tác dụng phụ hay những “nguy hiểm”:

◆ “Liệu sau này em có thể có con không ?”

◆ “Thuốc có làm cho em béo lên không?”

Hàng ngày: những viên thuốc

phải dùng kéo dài

■ Có thể tăng hiệu quả và sự

Dùng hàng tuần:”cao dán” thấm qua da

có tác dụng toàn thân

■ Ortho Evra ™

■ 20mcg EE & 150mcg

norelgestomin mỗi ngày

■ Một cao dán mỗi tuần trong

3 tuần

■ Rất hiệu quả! Tỷ lệ thất bại

0.9%

■ Phụ nữ ngày càng chịu dùng

“cao d án” hơn so với viên

thuốc uống tránh thai!

(88% so với 78%)

Audet, JAMA, 2001

“Cao dán” những vấn đề cho VTN

■ Dễ dán vào và bóc đi nhưng khó dấu

■ Ít tác dụng phụ – có thể so sánh với viên thuốc uống tránh thai trừ

◆ 20% kích ứng da – 2% bỏ không dùng

◆ Khó chịu ở vú nhiều hơn trong 2 tuần lễ đầu (19%) so với viên thuốc uống tránh thai (6%)

◆ Ra máu giữa kỳ xảy ra nhiều hơn (20%) so với viên thuốc uống tránh thai trong 2 chu kỳ kinh đầu

◆ 3% “cao dán” rơi ra

“Cao dán” và chứng huyết khối

■ Có tăng nguy cơ bị huyết khối không?

◆ Cả tử số và mẫu số đều không rõ

◆ Có sự thiên lệch do những người mới dùng

◆ Nồng độ hormon trong huyết thanh hơi cao hơn viên thuốc uống 35mcg

✦ Tăng từng tuần, cho đến khi đạt đến trạng thái

ổn định

■ Nghiên cứu đối chứng – cao dán gây nghẽn tắc huyết khối tĩnh mạch so với viên thuốc tránh thai 35mcg

Những vấn đề của “vòng” đối với VTN

■ Dễ đặt, dễ tháo ra (và cũng dễ giấu) nhưng cần được đặt êm ái vào âm đạo

■ Hầu hết phụ nữ và nam giới không nhận thấy khi quan hệ tình dục

■ Có độ chấp nhận và hài lòng cao

■ Ít tác dụng phụ – có thể so sánh với những viên thuốc uống, trừ

◆ Ít gây ra máu giữa kỳ 5% (ít hơn rõ rệt trong tháng đầu)

◆ 1% ngừng dùng vì khí hư nhiều

◆ 2.5% ngừng dùng vì thấy khó chịu

Dieben, Ob Gyn, 2002

Nhức đầu và phương pháp tránh thai

khu trú (bất cứ tuổi nào)

Cho dùng phương pháp phối hợp ở phụ nữ bị bệnh nhức đầu Migraines

■ Nồng độ estrogen thấp hơn và nhất quán với vòng đặt âm đạo

■ Cân nhắc những viên thuốc 20 hay 25 mcg

■ Cân nhắc bỏ tuần lễ dùng viên thuốc giả dược ở những phụ nữ có bệnh Migraine phát sinh do giảm estrogen

■ Theo dõi đều đặn trong 1-3 tháng sau khi dùng lần đầu

■ Cần ngừng nếu nhức đầu nặng thêm

Bệnh nhức đầu Migraine có tiền triệu: dùng các phương pháp chỉ có Progestin

 Viên thuốc tránh thai chỉ có Progestin

 Thuốc đặt trong tử cung có Levonorgestrel (Mirena)

 Depo-Medroxyprogesterone Acetate (DMPA)

 Cấy thuốc tránh thai dưới da (Implanon)

Depot medroxyprogesterone acetate (DMPA)

Loại 4 Những chống chỉ định

■ Đang bị ung thư vú

http://www.who.int/reproductive-health/publications/RHR_00_2_medical_eligibility_criteria_3rd/

■ Đang bị bệnh gan hay có khối u ở gan

■ Có nhiều yếu tố nguy cơ gây bệnh mạch máu (trên 35

tuổi, hút thuốc lá, cao huyết áp, tiểu đường)

■ Đang bị huyết khối tĩnh mạch sâu/nghẽn tắc mạch phổi

■ Đang có bệnh thiếu máu cục bộ ở tim

■ Migraine nặng lên và có tiền triệu khi dùng DMPA

■ Bị ung thư vú trước đây

Depot medroxyprogesterone acetate (DMPA)

Loại 3 Các chống chỉ định

(Teens may have these)

Depo-Medroxyprogesterone

(DMPA)

■ Khoảng 8% VTN Mỹ dùng phương pháp tránh thai này

■ 44% phụ nữ mọi lứa tuổi bỏ không dùng nữa sau khoảng 1 năm

■ 73% VTN có nguy cơ cao bỏ dùng sau khoảng

■ Các tác dụng phụ khác:

✦ Mất tạm thời tỷ trọng chất khoáng ở xương

Cấy dưới da với Etonogestrel

Tại sao có phương pháp cấy mới ?

■ Phương pháp tránh thai hiệu quả nhất

■ Có hàm lượng progestin thấp là phương pháp

◆ Dạng chảy máu ít khó chịu hơn

■ Kéo dài được 3 năm

Dụng cụ tử cung mang thuốc tránh thai có tên là Mirena

Dụng cụ tử cung mang thuốc tránh thai:

gạt bỏ những đồn đại thường có

■ Trong thực tế:

◆ Không gây nhiễm khuẩn tiểu khung

◆ Không làm giảm cơ may có thai sau này

◆ Không gây chửa ngoài tử cung

◆ Có thể dùng cho phụ nữ chưa từng có thai

Phương pháp tránh thai khẩn cấp

■ Phù hợp với mọi phụ nữ (kể cả VTN)

◆ Không có những hạn chế loại 3 hay 4 do TCYTTG đề ra.

■ Nguy cơ khi dùng nhiều lần

◆ Làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt

■ Không có bằng chứng giảm sử dụng các phương pháp tránh thai khác khi tiếp cận với phương pháp tránh thai khẩn cấp.

Hiệu quả của phương pháp tránh thai khẩn cấp

( sử dụng sau quan hệ TD không bảo vệ)

Nếu 100 phụ nữ có quan hệ TD không

bảo vệ trong tuần thứ 2 hay thứ 3 của

chu kỳ kinh…

…thì 8 người sẽ có thai

nếu không dùng tránh

thai khẩn cấp

… 2 người sẽ có thai nếu dùng tránh 2

thai khẩn cấp phối hợp (giảm được

75%)

… 1 sẽ có thai nếu dùng tránh thai 1khẩn cấp chỉ có progestin (giảm

Bao cao su cho nam

Kết luận

Những yếu tố cần xem xét khi cung cấp phương pháp tránh thai an toàn và hiệu quả cho VTN và phụ

◆ Các tác dụng phụ là những lí do quan trọng để ngừng sử dụng.

◆ Khuyến khích các phương pháp

Xin cảm ơn các bạn!

jacksonr@obgyn.ucsf.edu

Các câu hỏi?