DƯỢC LIỆU CHỮA SỐT docx

Thành phần hóa học- Toàn cây chứa tinh dầu, thành phần chính là: menthol, menthon, α-pien, L-limonen, menthyl acetat... Thành phần hóa học• Toàn cây tía tô có chứa 0,5% tinh dầu.. Thành

DƯỢC LIỆU CHỮA SỐT

DƯỢC LIỆU CHỮA SỐT

1 Cảm, cúm theo quan niệm của YHCT

là do ngoại nhân sinh ra (phong hàn

hoặc phong nhiệt)

2 Phép chữa là dùng những vị cay nóng hoặc cay mát làm ra mồ hôi để đuổi tà

bệnh (hãn pháp)

3 Cần phân biệt 2 loại cảm hàn và cảm nhiệt

DƯỢC LIỆU CHỮA SỐT

C ây bạc hàMentha arvensis L Lamiaceae

1 Mô tả:

-Cây cỏ sống nhiều năm, thường

lụi vào mùa đông Thân vuông,

tràng hình môi Toàn cây có tinh

dầu mùi thơm

 Phân bố : Cây mọc

hoang ở miền núi, nơi đất

ẩm, mát Còn được trồng ở nhiều nơi

2 Bộ phận dùng : Toàn

cây, trừ rễ

Thu hái : Thu hái khi cây sắp ra hoa hay đang có nụ, lúc trời khô ráo

3 Thành phần hóa học

- Toàn cây chứa tinh dầu, thành phần chính

là: menthol, menthon, α-pien,

L-limonen, menthyl acetat

- Tinh dầu bạc hà phải chứa trên 80%

menthol toàn phần và 3,9% menthol ở

dạng ester

4 Công dụng : Sát trùng

mạnh, gây tê mát, giảm

đau Chữa cảm, sốt không

ra mồ hôi, nhức đầu, ngạt mũi, ho, viêm họng, đau

bụng, đau dây thần kinh, nôn mửa

Cách dùng: Ngày 10 - 15g, dạng thuốc hãm, sắc

Lá tươi dùng ngoài, nhiều thuốc xoa, thuốc xông

chứa tinh dầu, menthol

C ây tía tô

1 Mô tả:

-Cây nhỏ, cao 0,5 - 1m

-Lá mọc đối, mép khía răng, mặt

dưới tím tía, có khi hai mặt đều tía

-Hoa nhỏ màu trắng mọc thành xim

co ở đầu cành

-Quả bế, hình cầu Toàn cây có tinh

dầu thơm và có lông Loài tía tô mép

lá quăn (Perilla ocymoides L var

bicolorlaciniata) có giá trị sử dụng

cao hơn

• Phân bố: Cây được

trồng phổ biến khắp nơi

làm rau gia vị và làm thuốc

2 Bộ phận dùng : Cả cây, trừ rễ, gồm lá, cành (thu

hoạch khi đã lấy hết lá),

quả (ở những cây chỉ định lấy quả) Phơi trong mát

hoặc sấy nhẹ cho khô

3 Thành phần hóa học

• Toàn cây tía tô có chứa 0,5% tinh dầu

Thành phần hóa học chính của tinh dầu là Perillaldehyd, limonen, α-pinen, và

dihydrocumin

4 Công dụng: Chữa cảm, sốt, nhức đầu, sổ mũi,

phòng sẩy thai, ngày 10 - 15g lá hoặc cành dạng

thuốc sắc Quả chữa ho, ngày 5 - 10g

C ây kinh giới

Elshotzia ciliata Lamiaceae

C ây kinh giới

•Cây được trồng phổ biến

làm gia vị và làm thuốc

2 BPD: Cành lá và cụm

hoa

•Thu hái: Lúc cây ra hoa

•Chế biến: Phơi, sấy khô

3 Thành phần hóa học

• Toàn cây có tinh dầu, thành phần của tinh

dầu là các ceton của elsholtziae

(Elsholtziaceton)

Công dụng:

• Chữa cảm sốt, nhức đầu, sởi, cúm, đau

xương, viêm họng, mụn nhọt, băng huyết, rong huyết, thổ huyết, đại tiện ra máu

• Liều dùng 10-15 gam/ thuốc săc

C ây hương nhu

Ocimum tenuiflorum L Lamiaceae

•Mô tả:

-Cây nhỏ, sống hàng năm hay

sống dai, cao gần 1m Thân,

cành màu đỏ tía, có lông

-Lá mọc đối, thường màu nâu

đỏ, có cuống khá dài, mép hơi

khía răng, hai mặt đều có

lông

-Hoa màu tím hay trắng, mọc

thành bông xim co ở đầu

cành

-Quả bế Toàn cây có mùi

thơm dễ chịu

C ây hương nhu

•Cây được trồng phổ biến

ở khắp nơi để làm thuốc

•DPD: Cả cây, trừ rễ.

•Thu hái: khi cây có hoa

•Chế biến: Phơi, sấy khô

Thành phần hóa học

• Cả cây có tinh dầu Thành phần của tinh

dầu là eugenol, methyl eugenol, carvarol, α-cymen, p-cymen, camphen, limonen, α,ß-pinen

Công dụng

• Chữa cảm nắng, sốt nóng ớn lạnh, nhức

đầu, đau bụng đi ngoài, tức ngực, nôn

mửa, cước khí, thủy thũng

• Ngày 10 - 15g dạng thuốc sắc hoặc xông

C ây bạch chỉAngenlica dahurica Apiaceae

•Mô tả:

-Cây cỏ, cao 0,5 - 1m hay hơn,

sống lâu năm, thân hình trụ, rỗng,

không phân nhánh

-Lá to, có cuống, phần dưới phát

triển thành bẹ ôm lấy thân, phiến lá

xẻ 2 - 3 lần lông chim, mép khía

răng, có lông ở gân lá mặt trên

-Cụm hoa tán kép, mọc ở ngọn;

hoa nhỏ màu trắng

-Quả bế, dẹt Toàn cây có mùi

thơm

Thành phần hóa học

• Rễ có tinh dầu, nhựa, angenlicotoxin, acid

angelic, phellandren, dẫn chất

furocoumarin

Công dụng

• Chữa cảm sốt, nhức đầu, sổ mũi, đau

răng, phong thấp, nhức xương, bạch đới Thuốc cầm máu trong đại tiện ra máu,

chảy máu cam

• Ngày 5 - 10g, dạng thuốc sắc hoặc thuốc

bột

C ây sắn dây

Pueraria thomsoni Fabaceae

•Mô tả:

-Dây leo, sống lâu năm, có

thể dài tới 10m Rễ củ dài,

to, màu lục vàng nhạt

-Lá kép, mọc so le gồm 3 lá

chét nguyên hoặc xẻ thùy

-Cụm hoa hình chùm mọc ở

kẽ lá gồm nhiều loại hoa

màu xanh tím, thơm

-Quả giáp dẹt, có lông mềm,

thắt lại giữa các hạt

•Thái lát, xông diêm sinh

Phơi hoặc sấy khô

Thành phần hóa học

• Cát căn chứa nhiều tinh bột, hợp chất

isoflavon (puerarin, daidzin, daidzein), saponin

C ây sả

•Mô tả:

-Cây cỏ, sống lâu năm, mọc

thành bụi dày Thân rễ màu trắng hoặc hơi tím

C ây sả

•Cây được trồng làm gia vị và

làm thuốc

•BPD: Cả cây.

•Thu hái quanh năm Dùng tươi

hoặc phơi trong râm mát cho

khô

3 Thành phần hóa học

• Toàn cây sả có tinh dầu

• Thành phần hóa học chủ yếu của tinh dầu

là citral, geraniol, citronellal, …

Công dụng :

• Chữa cảm cúm, sốt Giúp tiêu hóa, chữa

đầy bụng, nôn mửa, trung tiện kém

• 10 - 20g rễ, lá sắc uống

C ây xuyên khung

•Mô tả:

-Xuyên khung là một cây thân thảo,

sống lâu năm, thân mọc thẳng trong

ruột rổng, mặt ngoài có đường gân

C ây xuyên khung

•Có nguồn gốc từ Trung

quốc đã di thực về VN

•Thu hái vào mùa thu đông

•Rửa sạch phơi, sấy khô

Thành phần hóa học

• Rễ có alcaloid bay hơi, tinh dầu, acid

ferulic, hợp chất phenol kết tinh

Công dụng

• Xuyên khung là một vị thuốc hay được

dùng chữa nhức đầu, hoa mắt, huyết áp cao, phụ nữ sau khi sanh nở bị dong

huyết mãi không ngừng, đau bụng dầy trướng

• Ngày dùng 5-10 gam dạng sắc

C ây cúc hoa Chrysanthemun indicum, Asteraceae

•Mô tả:

-Thân đứng nhẵn, có rãnh

-Lá mặt dưới có lông và trắng

hơn mặt trên có 3-5 thùy trái

xoan tròn đầu hay hơi nhọn,

C ây cúc hoa

•Bộ phận dùng: Hoa

•Thu hái: Cuối mùa thu, đầu mùa

đông, khoảng tháng 9 – 11, khi

hoa nở

•Chế biến: Xông diêm sinh 1

đêm, ép bỏ nước rồi phơi sấy

khô

Thành phần hóa học

• Cúc hoa vàng có glycosid là

chrysanthemin (thủy phân cho glucose và cyanidin), tinh dầu, vitamin

Công dụng:

• Trị cảm mạo phát sốt, chóng mặt, đầu

đau, mắt đỏ, hoa mắt các chứng du phong

do phong nhiệt ở Can gây nên, nặng một bên đầu

• Liều dùng: 10-15 gam dạng sắc

lông, mép lá xẻ răng cưa

hay nguyên Vò lá có mùi

thơm dễ chịu của băng

Cây Đại bi

đông, băm nhỏ cho vào nồi đun có mùi băng phiến

Thành phần hóa học

• Thành phần hóa học chính là tinh dầu

Trong tinh dầu có chất mai hoa băng

phiến tức là borneol và camphor, ngoài ra còn có, cineol

Công dụng:

ăn khó tiêu, Lá cất lấy mai hoa làm

Băng phiến Đại bi chữa đau bụng, tức ngực ngay uống 0,10 – 0,20 gam dạng thuốc bột

Cây Qua l âu

•Qua lâu là quả chín phơi

hay sấy khô của cây Qua

lâu, Thiên hoa phấn là rễ củ

đã cạo sạch vỏ ngoài của

cây qua lâu

Cây S ài hồ

•Nguồn gốc: rễ phơi sấy khô

của cây Sài hồ

(Radix Bupleuri) Công dụng: hóa giải thoái

nhiệt, sơ can, bình can giảm đau, thăng dương (như tiêu chảy kéo dài, sa trực tràng,

sa tử cung, kinh nguyệt kéo dài) khí triệt ngược tà (trị sốt rét)

Liều lượng thường dùng: 5 15g dạng sắc

M ẫu đơn

• Nguồn gốc: Mẫu đơn dùng

làm thuốc là vỏ rễ phơi

hay sấy khô của cây mẫu

đơn, gọi là mẫu đơn bì

• Công dụng: Thanh nhiệt

giáng hoả dùng làm thuốc

trấn kinh, giảm đau, chữa

nóng âm ỉ kéo dài

• Liều lượng thường dùng: 5

-10g dạng sắc

IX M ột số dược liệu khác

•Hoạt thạch - Cam thảo dây - Cam thảo đất - Huyền sâm

X Một số bài thuốc giải cảm

Tía tô non 30g

Cháo hoa nóng 1 bát con

X Một số bài thuốc giải cảm

Sắc uống ngày 2 thang dạng thuốc cảm

KẾT THÚC