Đó là tiếng gọi về một về một miền ký ức, một miền kỷ niệm là sông Mã, là Tây Bắc + điệp từ “nhớ” láy đi láy lại nh làm cho nỗi nhớ dâng tràn +cụm từ “nhớ chơi vơi ” với từ ơi “ ” lan
Trang 1Tây tiến
Quang Dũng
Yêu cầu: - Giúp học sinh tìm hiểu:hình tợng ngời lính Tây Tiến oai hùng,
cao đẹp với tâm hồn lãng mạn tuyệt vời
- Vẻ đẹp hoang vu, kì thú của núi rừng Việt Bắc thấy đợc tài năng nghẹ thuật của nhà thơ
Nội dung- phơng pháp
Em hãy nêu những nét cơ bản
về cuộc đời và sự nghiệp của
Quang Dũng?
Hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
Cảm hứng chủ đạo?
định hớng phân tích?
Cảm nhận của em về đoạn thơ
mở đầu?
Hai câu thơ đầu thể hiện điều
gì?
Cảm xúc đó đợc thể hiện nh
thế nào?
Em hãy phân tích ý nghĩa của
các từ ngữ trong câu thơ?
Rút ra cảm nhận của em về
hai câu thơ đầu?
Núi rừng Tây Bắc đợc thể hiện
nh thế nào?
Các địa danh này mở ra điều
gì?
I.Giới thiệu chung:
1.tác giả:
2 tác phẩm:
a.Hoàn cảnh sáng tác b.Cảm hứng chủ đạo
II.phân tích:
1. phần thứ nhất:
-Hai câu đầu:nỗi nhớ da diết cháy
lòng +câu thơ là một tiếng gọi
da diết của nhà thơ Đó là tiếng gọi về một
về một miền ký ức, một miền kỷ niệm là sông Mã, là Tây Bắc
+ điệp từ “nhớ” láy đi láy lại
nh làm cho nỗi nhớ dâng tràn
+cụm từ “nhớ chơi vơi ” với từ
ơi
“ ” lan xa nh vọng từ vách đá Tây Bắc vọng về trong lòng ngời, trong không gian chia cách, làm cho nỗi nhớ trong lòng thi nhân nh hiện hình cụ thể lửng lơ giữa chập chùng mây trời Tây Bắc ngàn trùng
Hai câu thơ mở đầu chỉ bằng một tiếng gọi nhà thơ đã mở ra một chân trời nhung nhớ mênh mông, mở ra một ký ức đẹp đẽ, hào hùng, trong kỷ niệm đó hiện lên bức tranh núi rừng Tây Bắc kỳ diệu thấp thoáng bóng dáng của những chiến sỹ Tây Tiến kiêu hùng
- Đoạn thơ sau:
+ Địa danh: Sài Khao, Mờng Lát,
Pha Luông, Mờng Hịch, Mai Châu: đa ngời
đọc đến với vùng xa lạ vời vợi nghìn trùng rừng in dấu chân ngời lính Tây Tiến, đồng thời đa nhà thơ dến với mảnh đất đã từng gắn bó, thân thiết làm xao xuyến lòng ngời
+ hình ảnh núi rừng: sơng lấp, đêm
hơi, dốc khúc khuỷu, thăm thẳm, ngàn thớc
Trang 2Hình ảnh thơ?ý nghĩa của
hình ảnh?
Phân tích vẻ đẹp của ngôn từ
trong đoạn trích?
Cảm nhận củaem về hình ảnh
súng ngửi trời ?
Hình ảnh ngời lính đợc nhà
thơ thể hiện nh thế nào?
Những hình ảnh nào ấn tợng
nhất?ý nghĩa của hình ảnh
này?
lên, ngàn thớc xuốn cọp trêu ngời”gợi lên
cảm nhận về một con đờng nh “Thục đạo
nan” trong thơ Lý Bạch hiểm trở hun hút
đến vô cùng
* Các từ láy… đ ợc lựa chọn và sử đ dụng nh những nét khắc, nét vẽ có giá trị tạo hình đặc sắc, làm hiện lên những dốc, những cồn mây, những tầm cao của núi, những chiều sâu của lũng, của suối
* sự đối lập “lên, xuống” gay gắt
ngay trong một câu thơ làm ngời đọc chóng mặt bởi cái hiểm trở vô cùng: thoắc núi lên tận trời, thoắt xuống tận cùng vực thẳm
*Các từ “sơng lấp, đêm hơi ” làm hiện lên sự lạnh lẽo, mịt mù, đầy đe doạ của núi rừng Tây Bắc
* âm thanh “thác gầm, cọp dữ cứ
chiều chiều, đêm dêm” lại gầm thét chốn
đại ngàn từ Pha Luông đến Mờng Hịch bí
ẩn oai linh, rình rập đe doạ.Thiên nhiên đợc nhân hoá càng tăng thêm phần dữ dội
Đó là con đờng mà nhà thơ và đồng đội
phải vợt qua trong những tháng ngày áo“
vải chân không đi lùng đi lùng giặc đánh”
+ Hình ảnh: “súng ngửi trời” là một
hình ảnh nhân hoá phản ánh cái ngộ ngĩnh, hồn nhiên, yêu đời và trẻ trung của những chàng lính trẻ Núi cao vực sâu, đèo dốc không làm cho ngời lính chán nản, sợ hãi ngợc lại ở đây có cái thích thú của một ngời thám hiểm, của một ngời chinh phục đợc gian khổ, chinh phục đợc thiên nhiên hình
ảnh “ súng ngửi trời” là một hình ảnh đầy sáng tạo, độc đáo cuả nhà thơ
+ Hình ảnh ngời lính Tây Tiến:
*bức tranh thiên nhiên đợc nhà thơ miêu tả theo bớc chân hành quân của ngời lính Trong cảnh sắc núi rừng dữ dội hoang
vu có hình ảnh đoàn quân dấn bớc gian lao
“Sài Khao sơng lấp đoàn quân mỏi” bớc
chân ngời lính chìm đi trong sơng mù, mỏi mệt Ngời lính Tây Tiến hành quân mà nh
chìm lấp trong sơng rừng lạnh giá.Từ “lấp”
thật kỳ lạ làm nổi bật sự đe doạ hiểm nguy của núi rừng
* Hình ảnh đồng đội kiệt sức gục
xuống trên đờng đi “anh bạn giãi dầu
không bớc nữa / gục trên súng mũ bỏ quên
đời” câu thơ trào dâng một nỗi xót thơng
quặn thắt, hình ảnh của những ngời lính gục
Trang 3Kỷ nệm đẹp của ngời lính Tây
Tiến hiện lên trong những câu
thơ nào?cảm nhân của em về
nhũng câu thơ này?
Nét đặc sắc nghệ thuật của
đoạn thơ?
Âm diệu của đoạn thơ?
Bút phápnghệ thuật?
xuống giữa hàng quân, chết mà vẫn trong
đội ngũ, chết mà vẫn trong t thế đi lên Nhà thơ miêu tả cái chết bằng cảm hứng bi tráng với niềm thành kính thiêng liêng vì vậy cái chết nâng tâm hồn con ngời lên
*kỷ niệm đẹp của ngời lính:
Đoàn quân đi trong sơng mù với những cây
đuốc soi đòng nh “hoa về trong đêm hơi”
thât đẹp, thật nhẹ nhàng bay bổng Rồi khi
vợt qua con đờng “ngàn thớc lên,
ngàn thớc xuống” mắt họ bắt gặp “Nhà ai Pha Luông ma xa khơi” thật thanh thản lâng
lâng.Tâm hồn ngời lính trẻ bắt gặp vẻ đẹp cuả núi rừng say đắm dờng nh quên hết nhọc nhằn, hiểm nguy đời lính trờng chinh
Điều này bộc lộ rõ vẻ đẹp lạng mạn của
ng-ời lính Tây Tiến- những chàng trai Hà Nội hào hoa
* Những kỷ niệm đẹp của tình quân
dân Quên sao đợc “cơm lên khói” hơng vị
đậm đà của “mùa em thơm nếp xôi” Tâm
hồn tơi trẻ hào hoa của ngời lính bị cuốn hút bởi cái đẹp tình ngời quên đi cả những khó khăn thử thách
+ Nghệ thuật:
* Khổ thơ đầy âm điệu, âm
điệu khi thì trúc trắc, gân guốc với một loạt thanh trắc, các từ láy tợng hình vẽ cảnh hiểm trở gập gềnh, lúc thì lan xa với một loạt thanh bằng lâng lâng lan toả, mợt mà gợi không gian mênh mang thấm đẫm hồn
ngời “Thơ là nơi biểu hiện đầy đủ nhất sâu
sắc nhất ma lực kỳ ảo của ngôn từ” ma lực
đó trong câu thơ này là tạo ra sự biến động của hình ảnh, cái biến điệu của âm thanh
Mở ra trớc mắt ngời đọc bức tranh Tây Bắc hiểm trở, hoành tráng nhng cũng thật thơ mộng dịu dàng Đoạn thơ vừa có âm hởng dữ dội, réo rắt vừa có cái nhẹ nhàng, man
mác “ Đọc Tây Tiến nh ngậm nhạc trong
miệng ”
* Đoạn thơ đợc viết bằng bút pháp đối lập:
thiên nhiên đợc vẽ bằng nét vẽ khoẻ khoắn, gân guốc đối lập với nét vẽ mềm mại, tinh tế uyển chuyển
Bớc chân hành quân của ngời lính nhọc nhằn nặng nề đi liền ngay với cái chơi vơi nhẹ nhàng
Trang 4Tây Bắc mỹ lệ đợc tác giả
khắc họa bằng hình ảnh nào?
Trong bức tranh sinh hoạt văn
hóanổi bật hình ảnh nào
Trong cảm nhận của các
chàng lính trẻnhững cô gái
miền tây hiện lên nh thế nào?
Những cảm nhận này nói lên
đièu gì?
Ngời bút của thi nhân khi
miêu tả hình ảnh này?
thanh thản khi họ đứng giữa mây trời
Một loạt thanh trắc mạnh mẽ ngay sau đó là một loạt thanh bằng dịu nhẹ
Tất cả những điều đó giúp tác giả biểu hiện thành công vẻ đẹp vừa dữ dội, vừa thơ mộng của núi rừng đồng thời làm nổi bật vẻ
đẹp kiêu dũng phi thờng của ngời lính
2 Phần thứ hai: Cảm xúc trớc Tây Bắc
mỹ lệ, lãng mạn
+ Những con ngời Tây Bắc: Cuộc
sống đời thờng với những cảnh sinh hoạt thật đẹp, thật nên thơ
* Là những con ng ời thơm thả o trẻ trung, tình nghĩa: những ngời lính gọi họ là
“em” là “nàng” trong “Mai Châu mùa em
thơm nếp xôi ” từ em nghe thật yêu thơng trìu mến, thật tình tứ, trẻ trung
* Bức tranh sinh hoạt văn hóa kỳ
ảo: Nổi bật hình ảnh cô gái Tây bắc, họ hiện lên trong một không gian kỳ diệu: ánh
đuốc bùng lên trong đêm lửa trại, tiếng nói, tiếng cời, tiếng hát, tiếng khèn tng bừng rộn rã Những cô gái Tây Bắc xuất hiện bất ngờ… đ các chàng lính trẻ nh reo lên khi phát hiện vẻ đẹp kỳ lạ của những cô sơn nữ
“ Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”
Họ phát hiện dáng nét kiều diễm, duyên dáng, kín đáo, tình tứ, h huyền của các thiếu nữ miền Tây (Trong ánh đuốc bập bùng cháy rực, trong tiếng hát, tiếng khèn Màu áo xiêm rực rỡ, cùng những vũ điệu
mê hồn của phơng xa xứ lạ nh đã “xây hồn
thơ” cho các chàng lính trẻ)
câu thơ là tiếng reo vui của ngời lính trẻ, họ ngỡ ngàng, say mê, tha thiết trớc những bóng hình sơn nữ Đó là những cảm xúc rất con ngời, rất đáng cảm thông, trân trọng của những trai tim trẻ trung, tha thiết yêu thơng
* Nghệ thuật: Ngòi bút thi nhân cũng thật tài hoa, lãng mạn: nhà thơ đã vẽ lên bức tranh thật đẹp của núi rừng Tây Bắc:
Chữ “bừng” là một nét vẽ có
thần mở ra một không gian hội
hè rạo rực, bừng sáng trẻ trung,
Chữ “kìa” đại từ chỉ trỏ xuất
Trang 5Con ngời miền Tây còn đợc
miêu tả trong đoạn thơ sau nh
thế nào?
Dáng hình con ngời miền Tây
hiện lên nh thế nào?
Đặc sắc nghệ thuật của đoạn
thơ?
Phần thơ này nhà thơ thể hiện
nỗi nhớ gì của nhà thơ?Nỗi
nhớ đó dựng lên hình ảnh
nào?
Để dựng bức chân dungngời
lính Tây Tiến nhà thơ đã sử
dụng bút pháp nào?
hiện trong câu thơ để thể hiện sự ngạc nhiên, niềm vui thích, tình
tứ của các chàng trai Hội đuốc hoa; gợi mở những điều mơ mộng
Man điệu: vẻ đẹp của con ngời,
âm nhạc, vũ đạo của xứ lạ,
ph-ơng xa
* Họ xuất hiện trong cảnh tiễn biệt: Bức tranh sông nớc phảng phất u buồn, mênh mang, mờ ảo: Một buổi chiều
hoàng hôn màu sơng khói chiều s“ ơng ấy”.
“Hồn lau nẻo bến bờ”: cảnh ra đi trong
chiều sơng mang nỗi buồn viễn xứ, nỗi buồn hiu hắt của núi rừng hoang dại nh thời tiền sử
* Hình ảnh ng ời miền tâ y Dáng ng“ ời trên độc mộc”một dáng ngời cô đơn trên
con thuyền cũng cô đơn Một nét hoa rừng trên dòng nớc gợi lên cái hồn của núi rừng của miền tây, hồn thiêng của sông núi, man mác, hắt hiu một nỗi nhớ ai hoài
* Nghệ thuật:
+Ngôn ngữ tạo hình tài hoa: dáng ngời, dáng hoa, dáng thuyền, cảnh chiều thu … đcảnh vật và hồn ngời lung linh trong màu sơng hoài niệm Từ nghi vấn: “Có thấy
có thấy ” khơi dậy những ký ức dâng
… đ trào cuộn chảy Hoài niệm đã khơi dậy tình cảm đối với một miền tây xứ lạ tha thiết không cùng
+ Âm hởng: Những câu thơ phối thanh uyển chuyển, nhịp nhàng diễn tả cảm xúc say sa thao thức với âm điệu mênh mang chơi vơi- đó là âm điệu của nỗi nhớ tình yêu
+ Bút pháp nghệ thuật: vừa hiện thực vừa lãng mạn Câu thơ, nhạc thơ, nhạc thơ giàu chất tạo hình đầy âm hởng bức tranh vừa mơ mộng vừa dữ dội, vừa chân thực vừa h ảo
2 Bức chân dung đoàn quân Tây Tiến:
* kiêu dũng mà hào hoa:
+ Miêu tả ngoại hình và miêu tả tâm hồn:
Ngoại hình: hình ảnh khác thờng: không mọc tóc, xanh màu lá, dữ oai hùm
gợi lên cuộc sống khắc nghiệt đói rét bệnh tật, nhng câu thơ không hề yếu đuối
Trang 6mà những nét vẽ bạo khỏe, gân guốc đã dựng lên chân dung oai dũng khác đời của
đòan binh Tây Tiến
Tâm hồn: “Mắt trừng gửi mộng”
t-ơng phản với cái ngoại hình là vẻ đẹp tâm hồn lạ lùng bên trong: cái oai hùm của ngời lính, đôi mắt chứa đựng ý chí chiến đấu sục
sôi, dữ dội đầy lòng căm thù giặc “gửi
mộng” tiến về phía bên kia biên giới, đây là
giấc mộng rất thực chứ không phải thứ mộng rớt, thứ lên gân nh lời của Tú Mỡ trong một bài thơ:
Kháng chiến bùng lên biệt thủ đô
“
Lên đờng rảo bớc khoác ba lô
Mang theo ý chí ngời dân Việt Thà chết không làm vong quốc nô
Mộng mơ đằm thắm yêu thơng:
đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
lên thật hào hoa, lãng mạn, cái lãng mạn của những chàng trai Hà Nội, họ ra chiến trờng chiến đấu nhng vẫn ôm ấp nỗi nhớ về ngời con gái quê hơng.Thơ ca chống Pháp cũng có những nỗi nhớ nh thế này nhng nỗi nhớ trong Tây Tiến có phần lãng mạn hơn, bởi nỗi nhớ ở đây gắn với vẻ đẹp thơ mộng
của ngời con gái quê hơng “dáng Kiều
thơm” nỗi nhơ này thể hiện tâm hồn lạc
quan,yêu dời của ngời lính
Quang Dũng đã chọn những nét tiêu biểu nhất để tạc nên bức tợng đài tập thể khái quát gơng mặt chung của cả đoàn quân- oai phong, kiêu dũng, lãng mạn hào hoa
-Bốn câu tiếp: chất bi tráng của ngời lính Tây tiến:
+Cái chết đợc miêu tả rất hiện thực:
* Hình ảnh những nấm mồ chơ vơ giữa núi rừng hoang lạnh, không ngời hơng khói,
“mồ viễn xứ”
* Hai từ “rải rác” đi kèm “mồ” cho
thấy ngời lính Tây Tiến ngã xuống khắp nơi trên chiến trờng Tây Bắc, họ ngã xuống khắp con đờng hành quân
* Họ chết trong thiếu thốn áo bào“
thay chiếu anh về đất” ngời lính khi nằm
xuống không có một mảnh ván hay chiếc chiếu bọc thây Họ khi chiến đấu nh thế nào thì khi nằm xuống họ mặc nh thế Câu thơ nói lên một sự thực xót xa, đắng lòng những ngời hôm nay
Trang 7 Hiện thực này làm toát lên nỗi đau buồn lớn, từ đó ta thấy đợc chất nhân đạo
của tác phẩm nói nh Muyt-xê “không gì cao
cả bằng một nỗi đau buồn lớn”.
+ sự hy sinh của ngời lính đựơc lãng mạn
hóa làm giảm bớt nỗi đau và trở nên đầy bi tráng:
* Đoạn thơ có một loạt những từ Hán
Việt “biên cơng, viễn xứ, áo bào ” tạo nên
không khí trong trọng, thiêng liêng làm cho
sự hy sinh của ngời lính có cái gì đó thật hào hùng nh những tráng sỹ
* Sự hy sinh còn đợc nhìn từ lòng tự
nguyện “chiến trờng đi chẳng tiếc đời
xanh” ngời lính Tây Tiến đã tự nguyện hiến
dâng đời mình cho tổ quốc họ xem cái chết
nh là một sự tất yếu bởi họ đã nguyện
“quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” Ngời lính
Tây Tiến đợc đặt bên cạnh tổ quốc trong t thế xả thân cho tổ quốc cho lý tởng nên tầm vóc của họ lớn lên, cái chết của họ không còn gây sự bi lụy đau thơng mà chói ngời
vẻ đẹp lý tởng, tinh thần
* Tấm áo của ngời lính khi về với đất mẹ
trở thành áo Bào“ ” thật đẹp đẽ trang trọng biết bao, và đặc biệt nhà thơ gọi cái chết
của họ là “anh về đất’ anh về với đất nớc,
về với sự trờng tồn vĩnh hằng, anh không mất đi mà còn mãi với đất mẹ thân yêu
* tiếng gầm của dòng sông Mã đã trở thành lời chào vĩnh quyết đa tiễn anh lên đ-ờng thật oai nghiêm, thật hùng tráng, cả đất nớc nghiêng mình trớc anh, vẫy chào anh Cái âm hởng dữ dội, hào hùng ấy là lời ca ngợi vĩnh viễn sự hy sinh của ngời lính
Tất cả những điều trên đã giúp tác giả nói lên một cách chân thực về cuộc đời ngời lính Tây Tiến, cùng với những mất mát hy sinh và chất kiêu hùng lãng mạn của họ một thời
3 Phần thứ t: Lời nhắn gửi tha thiết
của nhà thơ về Tây Bắc và đồng đội Tây Tiến:
+ Nhà thơ nhắc lại ấn tợng đẹp của một
lần lên Tây Bắc: “ ai lên Tây Tiến mùa
xuân ấy” đó là mùa xuân thành lập đoàn
quân, đó cũng là mùa xuân của những chàng lính trẻ, yêu đời, mùa xuân đất nớc
+ Nhắc lại lời thề của TâyTiến đi “ không
hẹn ớc ”
Trang 8+ Nhớ lại con đờng “thăm thẳm một
chia phôi” mà một thời nhà thơ và đồng đội
đã qua đó là nơi gian khổ nhất, nhiều ngời phải nằm lại không bao giờ trở về với quê
hơng đợc nữa, “hồn về Sầm Nứa chẳng về
xuôi”.
+ Khẳng định nếu một lần lên Tây Bắc thì sẽ nhớ mãi không nỡ xa lìa
III Tổng kết:
Nội dung: nỗi nhớ tha thiết của nhà thơ về
đoàn quân Tây Tiến và chiến trờng Tây Bắc gian khổ mà mỹ lệ
- Xây dựng bức chân dung ngời lính Tây Tiến vừa kiêu dũng vừa hào hoa lãng mạn
- Bức tranh núi rừng Tây Bắc hoành tráng hùng vỹ à lãng mạn thơ mộng
Nghệ thuật: - Bút pháp hiện thực- lãng
mạn
- âm điệu đặc biệt trong thơ có nhạc
- ngòi bút khắc họa cảnh vật tài hoa: trong thơ có họa
Các kiểu đề:
1 Nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ
3 Nêu những ý chính về nội dung và nghệ thuật của bài thơ
4.Phân tích vẻ đẹp kiêu dũng mà hào hoa của ngời lính Tây Tiến
5.Phân tích bức tranh Tây Bắc để làm rõ ngòi bút khắc họa hình ảnh tài hoa của nhà thơ
6 Bình giảng các đoạn: đoạn 1, “Doanh trại bùng lên hội đuốc hoa …hồn hồn thơ Tây Tiến đoàn ” “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng …hồn kiều thơm: rải rác “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng …hồn độc hành , ng ” “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng ời đi Châu Mộc …hồn hoa đung đ a” “Tây Tiến đoàn…kiều thơm: “ rải rác …độc hành”, “ng