kiến thức: - khái niệm, thành phần chính của xà phòng và của chất giặt rửa tổng hợp - phương pháp sản xuất xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp - nguyên nhân tạo nên đặc tính của xà phòng v
Trang 1Bài 3: Chất giặt rửa
I Mục tiêu:
1 kiến thức:
- khái niệm, thành phần chính của xà phòng và của chất giặt rửa tổng hợp
- phương pháp sản xuất xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp
- nguyên nhân tạo nên đặc tính của xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp
2 Kỹ năng:
- sử dụng hợp lí xà phòng và chất giặt rửa trong đời sống
- tính khối lượng xà phòng theo hiệu suất phản ứng
3 Trong tâm : Cơ chế tẩy rửa, đ/c chất tẩy rửa
II Chuẩn bị:
- Một số hình ảnh về phương pháp SX xà phòng
- Các mẫu chất có sẵn, phiếu học tập
III Tiến trình lên lớp:
1: Ổn định lớp
2: Bài cũ: Viết ptpư thủy phân tristearin xúc tác axit và bazơ
3: Bài mới
Trang 2Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Hoạt động 1: Vào bài
Chất giặt rửa là gì?
Tại sao chất giặt rửa lại có tác
dụng làm sạch vết bẩn?
Hoạt động 2:
GV: Yêu cầu HS đọc SGK, thảo
luận và trả lời câu hỏi vào phiếu
học tập
Chất giặt rửa là gì ?
Nguồn gốc các chất giặt
rửa?
Hoạt động 03:
GV: Yêu cầu HS đọc SGK để rút
ra các khái niệm và cho VD tương
ứng
Chất tẩy màu
I Khái niệm và tính chất của chất giặt rửa:
1 Khái niệm về chất giặt rửa:
- Chất giặt rửa: là những chất khi dùng cùng với nước thì có tác dụng làm sạch các chất bẩn bám trên các vật rắn mà không gây phản ứng hoá học với các chất đó
- Lấy từ thiên nhiên: bồ kết, bồ hòn…
- Xà phòng là hỗn hợp các muối natri (kali) của các axit béo
- Chất giặt rửa tổng hợp :bột giặt, kem giặt… )
2 Tính chất giặt rửa:
a) Một số khái niệm liên quan:
- Chất tẩy màu: làm sạch các vết màu bẩn nhờ những phản ứng hoá học VD: Nước giaven, nước clo, SO2…
- Chất ưa nước: là những chất tan tốt
Trang 3 Chất ưa nước
Chất kị nước
*GV bổ sung cho hoàn chỉnh và
chú ý cho HS dung môi tan tốt của
chất kị nước và chất ưa nước
*GV yêu cầu HS quan sát H 1.3
SGKđể rút ra câu trúc phân tử
*GV cho HS đọc SGK tìm hiểu cơ
chế hoạt động của chất giặt rửa
*GV bổ sung và khẳng định kết
quả
Hoạt động 04:
trong nước
VD: metanol, etanol, axit axetic…
- Chất kị nước: là những chất hầu như không tan trong nước
VD: Hiđrocacbon, dẫn xuất halogen…
Chú ý: Chất kị nước thì tan tốt trong
dầu mỡ, chất ưa nước thì không tan trong dầu mỡ
b) Đặc điểm cấu trúc phân tử muối natri của axit béo:
Cấu tạo phân tử muối natri của axit béo gồm:
+ Một “đầu” ưa nước, -COONa
+ Một “Đuôi” kị nước , nhóm –CxHy c) Cơ chế hoạt động của chất giặt rửa VD: Cơ chế hoạt động của chất giặt rửa natri stearat
- Đuôi ưa dầu mỡ CH3[CH2]16- thâm nhập vào vết dầu bẩn, còn nhóm – COONa ưa nước lại có xu hướng kéo
Trang 4*GV cho HS làm việc theo nhóm,
từng nhóm báo cáo để rút ra
phương thức sản
xuất xà phòng
cho biết thành phần chính của Xà
phòng? Cách sử dụng?
*GV bổ sung ưu và nhược điểm
của xà phòng?
ra phía các phân tử nước
Kết quả: Vết dầu bị phân chia thành các hạt rất
nhỏ giữ chặt bởi các phân tử natri stearat, rồi bị rửa trôi
II Xà Phòng:
1 Sản xuất xà phòng
* Phương pháp thông thường:
- Đun dầu thực vật, mỡ động vật với dd kiềm ở to cao, P cao
(RCOO)3 + 3NaOH 3RCOONa +
C3H5(OH)3
- Thêm NaCl vào hh để tách muối ra khỏi hh trộn muối thu được với chất phụ gia rồi ép thành bánh
* Phương pháp khác:
Ankan axit caboxylic muối natri/ kali của axit cacboxylic
2 Thành phần của xà phòng và sử dụng xà phòng
Trang 5Hoạt đông 05:
*GV yêu cầu HS đọc SGK và trả
lời câu hỏi:
- chất giặt rửa tổng hợp được điều
chế từ đâu?
- chúng có tính chất như thế nào?
- tại sao cần sản xuất chất giặt rửa
tổng hợp
*GV yêu cầu HS đọc SGK và cho
biếtt thành phần, ưu và nhược
điểm của chất giặt rửa tổng hợp so
với xà phòng?
* HS: trả lời
-Thành phần chính của xà phòng là các muối natri (kali) của axit béo, thường
là natri stearat (C17H35COONa), natri panmitat (C15H31COONa), natri oleat (C17H33COONa)
- Phụ gia: chất màu, chất thơm
- Sử dụng: tắm gội, giặt giũ…
- Ưu điểm: không gây hại cho da, môi trường
- Nhược điểm: khi dùng với nước cứng (chứa nhiều ion Ca2+, Mg2+) thì các muối canxi stearat, canxi panmitat…sẽ kết tủa làm giảm tác dụng giặt rửa, ảnh hưởng đếnchất lượng sợi vải
III Chất giặt rửa tổng hợp
1 Sản xuất chất giặt rửa tổng hợp
- Điều chế từ các sản phẩm của dầu mỏ
- Người ta tổng hợp nhiều chất có tính chất giặt rửa tương tự xà phòng, gọi là chất giặt rửa tổng hợp
Trang 62 Thành phần và sử dụng các chế phẩm từ chất giặt rửa tổng hợp:
- Thành phần:
+ Chất giặt rửa tổng hợp + Chất thơm
+ Chất màu + Chất tẩy trắng: NaClO (có hại cho da)
- Ưu điểm: Dùng được với nước cứng
- Nhược điểm: trong phân tử có chứa gốc hiđrocacbon phân nhánh, khó phân huỷ gây ô nhiiễm môi trường
4 Củng cố:
- hướng dẫn làm BT 4,5 SGK
5 Dặn dò :Chuẩn bị bài ‘Luyện tập’
IV Rút kinh nghiệm