Kế hoạch 5 năm đổi mới KT XH ở VN

Kế hoạch 5 năm đổi mới KT XH ở VN

Phần mở đầu

Ngày nay xu thế hội nhập khu vực, thế giới và sự phát triển không ngừngcủa phơng thức sản xuất đã chi phối ngày càng mạnh mẽ vào nền kinh tế xãhội của tất cả các quốc gia trên toàn thế giới, và Việt Nam cũng không nằmngoài sự chi phối đó Nền kinh tế nớc ta kể từ khi công cuộc đổi mới đợc tiếnhành, kinh tế thị trờng ngày càng phát triển mạnh mẽ theo nhiều chiều hớngkhác nhau.Điều đó đã đặt ra cho các cơ quan Nhà nớc về quản lý kinh tế phảikhông ngừng đổi mới và hoàn thiện các công cụ, chính sách quản lý và điềutiết nền kinh tế , từ đó tạo ra một mức độ can thiệp hợp lý của Nhà nớc vàonền kinh tế

Thực tế đã chứng minh rằng, bằng công tác kế hoạch hoá Nhà nớc ta đãthực sự có trong tay một công cụ hiệu quả trong việc điều tiết thị tr ờng qua đógián tiếp điều tiết nền kinh tế Do vậy đổi mới và hoàn thiện công tác kếhoạch hoá nền kinh tế quốc dân trở thành một vấn đề hết quan trọng trongcông cuộc đổi mới nền kinh tế nớc ta Khi công tác kế hoạch hoá đợc đổi mới

và hoàn thiện phù hợp với trình độ phát triển của thị trờng, sẽ tạo ra một sựhợp lý về mối quan hệ giữa kế hoạch và thị trờng, từ đó phân định rõ ràng

“sân chơi” của chúng trong một nền kinh tế có định hớng nh của Việt Nam.Vấn đề đổi mới và hoàn thiện công tác kế hoạch hoá ở nớc ta luôn là vấn đề

đợc quan tâm chú ý ở tất cả các giai đoạn phát triển, vấn đề này luôn đợc đềcập ở tất cả các kỳ họp đại hội của Đảng Thông qua việc phân tích bản chấtcủa công tác kế hoạch hoá và thực trạng của nền kinh tế nớc ta và những yếu

tố tác động khác qua từng thời kỳ nhất định, chúng ta đã xác định đợc nhữngcông việc phải làm để đổi mới và hoàn thiện công tác kế hoạch hoá ở ViệtNam Và nh Đảng và Nhà nớc đã xác định thì đổi mới công tác kế hoạch 5năm phát triển kinh tế xã hội là trọng tâm của công cuộc đổi mới kế hoạchhoá phát triển kinh tế xã hội

Để phục vụ cho bài tập đề án môn học cũng nh việc học tập chuyên ngành

Kế hoạch, Em đã chọn đề tài “Một số vấn đề về đổi mới kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam” Em xin gửi lời cảm ơn tới thầy giáo:

Tiến sĩ Ngô Thắng Lợi đã hớng dẫn và gúp đỡ em trong quá trình hoàn thànhbài viết của mình

Hà Nội ngày 26tháng 11 năm2004 Sinh viên

NguyÔn ViÖt Hng.

Phần I

Những vấn đề lý luận về

kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội

I Kế hoạch 5 năm trong hệ thống kế hoạch hoá phát triển kinh

tế x hội.ã

1 Hệ thống kế hoạch hoá phân theo thời gian trong nền kinh tế quốc dân.

Hệ thống kế hoạch hoá là một hệ thống các loại hình thức kế hoạch pháttriển, đó là hệ thống các công cụ điều hành và quản lý vĩ mô nền kinh tế củaNhà nớc Trong hệ thống kế hoạch hoá, mỗi loại hình kế hoạch khác nhau cóvai trò khác nhau và chúng có thể đợc phân loại theo nhiều góc độ khác nhau.Nếu xem xét hệ thông kế hoạch hoá theo góc độ nội dung thì hệ thống kếhoạch hoá bao gồm các bộ phận cấu thành nh: Chiến lợc phát triển kinh tế xãhội; Quy hoạch phát triển; kế hoạch phát triển và các chơng trình dự án pháttriển

Trong đó chiến lợc phát triển kinh tế xã hội là hệ thống các phân tích,

đánh giávà lựa chọn về quan điểm mục tiêu tổng quát, định hớng phát triểncác lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội và các giải pháp cơ bản, trong đó baogồm cácchính sách về cơ cấu, cơ chế vận hành hệ thống kinh tế xã hội nhằmthực hiện mục tiêu đặt ra trong một khoảng thời gian dài

Quy hoạch phát triển là sự thể hiện của chiến lợc phát triển trong thực

tiễn phát triển kinh tế xã hội của đất nớc Quy hoạch phát triển thể hiện tầmnhìn, sự bố trí chiến lợc về thời gian và không gian lãnh thổ, xây dựng khung

vĩ môvề tổ chức không gian để chủ động hớng tới mục tiêu đạt hiệu quả cao,phát triển bền vững trong tơng lai

Kế hoạch phát triển là một công cụ quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh

tế quốc dân, nó là sự cụ thể hoá các mục tiêu định hớng của chiến lợc pháttriển kinh tế xã hội theo từng thời kỳ bằng hệ thống các mục tiêu chỉ tiêuvàchỉ tiêu biện pháp định hớngpt và hệ thống các chính sách, cơ chế áp dụngtrong thời kỳ kế hoạch

Chơng trình và dự án phát triển kinh tế xã hội đợc xem nh là một công cụ

triển khai thực hiện các kế hoạch phát triển nhằm giải quyết các vấn đề bứcxúc về kinh tế và xã hội Là một phơng pháp kế hoạch hoá đợc áp dụng nhiềunớc trên thế giới, ở Việt Nam cùng với quá trình đổi mới và mở cửa nền kinh

tế phơng pháp kế hoạch hoá quản lý theo các chơng trình dự án mà trọng tâm

là các chơng trình quốc gia cũng đợc áp dụng rộng rãi từ những năm 1992

Tóm lại khi xem xét hệ thống kế hoạch hoá dới góc độ nội dung ta thấy

đợc rằng kế hoạch hoá là một quá trình liên tiếp nhau, bổ trợ nhau và thể hiệnmối quan hệ định hớng và thực hiện giữa các bộ phận cấu thành của hệ thống

kế hoạch hoá

Khi chúng ta xem xét hệ thống kế hoạch hoá ở góc độ thời gian thì hệthống kế hoạch hoá lại đợc phân chia thành 3 loại kế hoạch chủ yếu là: Kếhoạch dài hạn; kế hoạch trung hạn và kế hoạch ngắn hạn

1.1 Kế hoạch dài hạn.

Khi nói kế hoạch dài hạn ta có thể hiểu đó là những chiến lợc phát triểnkinh tế xã hội có khoảng thời gian từ 10 đến 20 năm Và ngoài chiến lợc pháttriển kinh tế xã hội 10 năm, 20 năm chúng ta còn có thể có các chiến lợc pháttriển kinh tế xã hội có thời gian dài từ 20 đến 25 năm và chúng đợc gọi là

“tầm nhìn” Để tạo thuận lợi cho việc xây dựng và bố trí các chiến lợc pháttriển kinh tế xã hội cho10 năm, “tầm nhìn thờng có nội dung tổng quát hơn,linh động hơn hay mềm hơn và có tính chất định tính hơn so với chiến lợcphát triển kinh tế xã hội Điều quan trọng của việc phân định giữa chiến lợcphát triển kinh tế xã hội và tầm nhìn là phải thống nhất về mục tiêu định hớngcủa chúng sao cho những bớc đi trớc “thuận” và tạo tiền đề cho bớc đi sau

đồng thời có khả năng hiệu chỉnh khi cần thiết

Một kế hoạch dài hạn thờng có nội dung để giải đáp những câu hỏi:Chúng ta đang đứng ở đâu? Muốn đi đến đâu? Đi bằng cách nào? Và làm thếnào để biết đợc chúng ta đã đi đến đó? Để trả lời mỗi một câu hỏi trên chúng

ta phải tiến hành những công việc cụ thể nh:

- Nhận dạng thực trạng của nền kinh tế : Quá trình nhận dạng thực trạngphải đợc đánh giá toàn diện và trong một khoảng thời gian dài tơng đơng vớithời kỳ của chiến lợc phát triển sẽ xây dựng Nó là cơ sở để rút ra kết luận

đúng đắn cho câu hỏi: Chúng ta đang đứng ở đâu?

- Xây dựng các quan điểm phát triển, đó là những t tởng chủ đạo thể hiệntính định hớng của các kế hoạch dài hạn Việc xác định các quan điểm chủdạo có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm ra các bớc ngoặt của con đờng pháttriển , nó tạo động lực cơ bản xuyên xuốtquá trình phát triển của đất nớc

- Xây dựng hệ thống mục tiêu, các mục tiêu chủ yếu là mục tiêu tổngquát, chủ yếu tập trung vào các vấn đề nâng cao đời sống xã hội của các tầnglớp dân c, thay đổi bộ mặt đất nớc, tạo thế vững chắc cho đất nớc, phản ánhnhững biến đổi quan trọng của nền kinh tế

- Xây dựng hệ thống chính sách và biện pháp Đây là thể hiện sự hớngdẫn về cách thức thực hiện các mục tiêu đề ra Nó bao gồm các chính sách vàbiện pháp về cơ cấu và cơ chế vận hành hwj thống kinh tế –xã hội, các chínhsách về bồi dỡng , khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng hợp lý cá nguồnlực phát triển.

1.2 Kế hoạch trung hạn.

Kế hoạch trung hạn là những kế hoạch có khoảng thời gian từ 3 đến 10năm ở một số nớc trên thế giới nh nớc Pháp, khi phân chia theo thời gian thìhình thức duy nhất của kế hoạch là kế hoạch 5 năm, nớc Đức thờng xây dựng

kế hoạch trung hạn 5 năm, ở Malaysia có kế hoạch trung hạn 5 năm, kế hoạchtrung hạn 3 năm, ở Việt Nam kế hoạch trung hạn thờng là kế hoạch 5 năm

Kế hoạch trung hạn (kế hoạch 5 năm) là sự cụ thể hoá các chiến lợc pháttriển kinh tế xã hội và quy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạncủa đất nớc Kế hoạch trung hạn xác định các mục tiêu chỉ tiêu tăng trởngkinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội trong thời kỳ kế hoạch và xác định các cân

đối, các chính sách phân bổ nguồn lực, vốn cho các chơng trình phát triển củakhu vực kinh tế Nhà nớc và khuyến khích sự phát triển của khu vực kinh tế tnhân

1.3 Kế hoạch ngắn hạn (kế hoạch năm- kế hoạch tác nghiệp).

Trong hệ thống kế hoạch phát triển thì kế hoạch 5 năm là công cụ chínhsách định hớng còn kế hoạch hàng năm là công cụ thực hiện Đặc biệt nếuthực hiện kế hoạch 5 năm theo hình thức “cuốn chiếu” thì kế hoạch hàng nămthực chất sẽ là một phần định hớng của kế hoạch 5 năm Vì vậy, vai trò haychức năng đầu tiên của kế hoạch năm là cụ thể hoá kế hoạch 5 năm, phân

đoạn kế hoạch 5 năm để từng bớc thực hiện kế hoạch 5 năm Quy mô và sựcấu thành của kế hoạch năm vì thế chủ yếu đơc quyết định bởi ngân sách, cácchỉ tiêu kế hoạch 5 năm, các tiến trình trong nghiên cứu khả thi và những dự

án triển khai trong thời kỳ trớc Bên cạnh đó kế hoạch năm còn là công cụ để

điều chỉnh kế hoạch 5 năm có tính đến đặc điểm của từng năm Ngoài ra, kếhoạch hàng năm còn đóng vai trò độc lập quan trọng, nó có thể bao hàm cácnhiệm vụ, các chỉ tiêu cha đợc dự kiến trong kế hoạch 5 năm, bảo đảm tínhlinh hoạt, nhạy bén của kế hoạch hoá nói chung

2 Kế hoạch 5 năm trong hệ thông kế hoạch hoá phát triển kinh tế-xã hội.

2.1 Khái niệm và nội dung cơ bản của kế hoạch 5 năm.

Kế hoạch 5 năm là sự cụ thể hoá các chiến lợc phát triển kinh tế xã hội vàquy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạn của đất nớc Kế hoạch 5

năm xác định các mục tiêu chỉ tiêu tăng trởng kinh tế, nâng cao phúc lợi xãhội trong thời kỳ kế hoạch và xác định các cân đối, các chính sách phân bổnguồn lực, vốn cho các chơng trình phát triển của khu vực kinh tế Nhà nớc vàkhuyến khích sự phát triển của khu vực kinh tế t nhân Nội dung chủ yếu củaviệc lập kế hoạch 5 năm bao gồm:

- Xác định nhiệm vụ tổng quát và các mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu phát triểnkinh tế –xã hội của đất nớc trong giai đoạn 5 năm nh: Mục tiêu tăng trởngkinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, huy động tiết kiệm, các chỉ tiêu vềphúc lợi xã hội …

- Xác định các chơng trình và lĩnh vực phát triển Các vấn đề đợc đa vào

ch-ơng trình và lĩnh vực phát triển có sự lựa chọn, nó thực sự phải là các vấn

đề nổi cộm, trọng yếu cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế Các ch

-ơng trình phát triển chính là cơ sở hoàn thành các nhiệm vụ và mục tiêuphát triển của kỳ kế hoạch 5 năm

- Phần xây dựng các giải pháp lớn của kế hoạch 5 năm sẽ bao gồm 2 nội

dung cơ bản: Một là xác định các cân đối vĩ mô chủ yếu: Cân đối vốn đầu

t, cân đỗi xuất nhập khẩu, cán cân thanh toán quốc tế, cân đối sức muatoàn xã hội; xác định các khả năng thu hút vốn cả trong và ngoài nớc,đồngthời xác định những quan hệ lớn về phân bổ đầu t giữa các vùng kinh tế,giữa công nghiệp, nông nghiệp và các lĩnh vực văn hoá, xã hội; xác định

các quan hệ cung cầu một số hàng hoá vật t chủ yếu Hai là xây dựng,

hoàn thiện những vấn đề cơ chế quản lý, các chính sách kinh tế, về hiệu lực

bộ máy quản lý và các vấn đề tổ chức thực hiện

Trong hệ thống kế hoạch hoá kế hoạch 5 năm vừa là sự cụ thể hoá cácchiến lợc phát triển kinh tế xã hội và quy hoạch phát triển vừa là công cụ địnhhớng cho các kế hoạch hàng năm Dựa vào hệ thống chỉ tiêu mục tiêu và cáccân đối lớn của kế hoạch 5 năm các kế hoạch hàng năm đợc xây dựng, từ đó

đảm bảo sự thống nhất về mục tiêu của kế hoạch hàng năm với kế hoạch 5năm và mục tiêu định hớng của quy hoạch phát triển và chiến lợc phát triển

Từ đó ta có thể thấy đợc kế hoạch 5 năm là cầu nối giữa chiến lợc phát triển,quy hoạch phát triển với các kế hoạch hàng năm hay là cầu nối biến các mụctiêu mang tính định tính cao thành các công việc cụ thể bằng việc theo đuổimục tiêu hàng năm mang tính định lợng nhiều hơn

2.2 Sự cần thiết lựa chọn kế hoạch 5 năm làm kế hoạch trọng tâm trong hệ thống kế hoạch hoá phát triển kinh tế –xã hội

Nghị quyết Đại hội 9 của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã xác định “xâydựng kế hoạch 5 năm trở thành công cụ chủ yếu của hệ thống kế hoạch hoáphát triển”.

Trong hệ thống kế hoạch hoá phát triển kinh tế xã hội ta thấy kế hoạch 5năm (kế hoạch trung hạn) là loại hình kế hoạch có khoảng thời gian nằm giữa

kế hoạch dài hạn (chiến lợc phát triển, quy hoạch phát triển ) và kế hoạchngắn hạn(kế hoạch hàng năm) Do vậy khi xét về mặt thời gian thì điều đâutiên ta thấy kế hoạch 5 năm đã đảm bảo mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Do khoảng thời gian 5 năm vừa đúng bằng một nhiệm kỳ làm việc của cơquan chính phủ, là thời hạn mà theo đó lợi tức đầu t bắt đầu có sau 1 năm hoặcmột vài năm, do vậy tạo thuận lợi cho việc tập trung quan điểm lãnh đạo,thuận lợi cho việc đổi mới và hoàn thiện việc thực hiện các kế hoạch phát triểnmới Khi một nhiệm kỳ làm việc của chính phủ kết thúc cũng là lúc một kếhoạch 5 năm kết thúc, do vậy trong quá trình thực hiện kế hoạch phát triểnnếu còn tồn tại những hạn chế hay không đạt đợc những mục tiêu đã đề ra,việc quy kết trách nhiệm sẽ dễ dàng hơn Từ đó buộc mỗi cá nhân có tráchnhiệm thực hiện mục tiêu chung một cách tốt nhất, không để xảy ra tình trạngthiếu tinh thần trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ đợc giao rồi bắt ng-

ời đi sau (nhiệm kỳ sau) phải giải quyết hậu quả do chính mình gây ra

Kế hoạch 5 năm là khoảng thời gian đủ ngắn để đảm bảo tính chính xáccủa các mục tiêu đề ra Do sự biến động không ngừng của nền kinh tế, sự pháttriển mạnh mẽ không ngừng của nền sản xuất xã hội cũng nh việc hiện đại hoácác công cụ dự báo…dẫn đển rủi ro cao đối với các chỉ tiêu của các kế hoạchdài hạn

Đối với kế hoạch 1 năm thì khoảng thời gian 1 năm không đủ để đánh giánhững phát sinh của chơng trình dự án Những chơng trình dự án khi hoànthành đôi khi cha bộc lộ hiệu quả hay những phát sinh ngay mà phải trải quamột thời gian đi vào sử dụng do vậy trong vòng một năm không thể nhận biết

đợc điều đó Trong khi đó kế hoạch 5 năm đủ dài để đánh giá các chính sáchgiải pháp, chơng trình dự án…và tiến hành sử lý những phát sinh

Trong quá trình lập kế hoạch thì công việc thu thập, sử lý thông tin đòihỏi một thời gian khá dài do vậy kế hoạch hàng năm sẽ gặp rất nhiều khókhăn trong vấn đề đó bởi vì quá trình thu thập, sử lý thông tin sẽ làm ảnh hởngtới tiến độ thực hiện các hoạt động của kế hoạch đề ra

Khi nghiên cứu vai trò của kế hoạch 5 năm dới góc độ nội dung ta thấy:Trớc hết nội dung của kế hoạch 5 năm là sự cụ thể hoá các mục tiêu định h-

ớng, các “ tầm nhìn” của các chiến lợc phát triển kinh tế xã hội nội dung đợc

đề cập trong kế hoạch 5 năm là các vấn đề đợc lựa chọn, nó thực sự là các vấn

đề nổi cộm, trọng yếu cho sự phát triển bền vững cho sự phát triển của nềnkinh tế Trong hệ thống chỉ tiêu của mình kế hoạch 5 năm xác định rõ các cân

đối vĩ mô chủ yếu: Cân đối vốn đầu t, cân đỗi xuất nhập khẩu, cán cân thanhtoán quốc tế, cân đối sức mua toàn xã hội; xác định các khả năng thu hút vốncả trong và ngoài nớc, đồng thời xác định những quan hệ lớn về phân bổ đầu tgiữa các vùng kinh tế, giữa công nghiệp, nông nghiệp và các lĩnh vực văn hoá,xã hội; xác định các quan hệ cung cầu một số hàng hoá vật t chủ yếu Ngoài

ra kế hoạch 5 năm còn xây dựng, hoàn thiện những vấn đề cơ chế quản lý, cácchính sách kinh tế, về hiệu lực bộ máy quản lý và các vấn đề tổ chức thựchiện

Do vậy khi hệ thống chỉ tiêu và các giải pháp của kế hoạch 5 năm đợc

đảm bảo thì việc xây dựng các kế hoạch hàng năm trở lên dễ dàng hơn và mụctiêu của các cấp kế hoạch sẽ luôn đợc thống nhất

Tóm lại vai trò của kế hoạch 5 năm là rất quan trọng và việc đa kế hoạch

5 năm trở thành trọng tâm chủ yếu trong hệ thống kế hoạch hoá phát triển làhoàn toàn đúng đúng đắn

II Những vấn đề về xây dựng và quản lý kế hoạch 5 năm

1 Nội dung các bộ phận cấu thành kế hoạch 5 năm.

Nội dung của một kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội bao gồm :

1.1 Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng ở đây bao gồm: Đánh giá tình hình thực hiện kếhoạch 5 năm của thời kỳ trớc, mức độ hoàn thành các chỉ tiêu đã đề ra của kếhoạch từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho kỳ kế hoạch 5 năm sắp tới;

Đánh giá tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, cơ sở hạ tầng… trong nớc vàngoài nớc cùng các nhân tố ảnh hởng khác; Đánh giá các nguồn lực làm cơ sởcho quá trình phát triển tiếp theo

1.2 Đa ra các đự báo phát triển.

Bằng các công cụ và phơng pháp dự báo, các nhà dự báo đa ra những dựbáo phát triển kinh tế xã hội Ví dụ nh dự báo về khả năng vốn đầu t; dự báo vềkhả năng ngân sách; khả năng nguồn lao động…

1.3 Xác định các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội.

Dựa vào các chiến lợc phát triển kinh tế xã hội, các quy hoạch phát triển

mà nó đang phục vụ hệ thống quan điểm mục tiêu của kế hoạch 5 năm đợc xâydựng

Hệ thống quan điểm mục tiêu của kế hoạch 5 năm có chức năng cụ thểhoá các mục tiêu định hớng của chiến lợc phát triển kinh tế xã hội, không đợc

xa rời mục tiêu chính của chiến lợc đã đề ra

1.4 Xây dng hệ thống chỉ tiêu kế hoạch 5 năm.

Hệ thống chi tiêu trong kế hoạch phát triển đợc hiểu là thớc đo cụ thểnhiệm vụ cần đạt đợc trong thời kỳ kế hoạch Các thớc đo này thể hiện cả về

số lợng và chất lợng Nó cho phép xác định nội dung cơ bản của quá trình pháttriển kinh tế, các bộ phận cấu thành cụ thể của nó và đợc Nhà nớc sử dụng dểthực hiện quá trình điều tiết nền kinh tế

Hệ thống chỉ tiêu của kế hoạch 5 năm chủ yếu mang tính định hớngphát triển nh: tốc độ tăng trởng kỳ kế hoạch, tỉ trong công nghiệp nông nghiệp

và dịch vụ trong GDP; tỷ trọng lao động xã hội làm việc trong các ngành nóitrên; thu nhập bình quân đầu ngời; tốc độ tăng trởng năng suất lao động; kimngạch xuất khẩu v v

1.5 Xây dựng các cân đối vĩ mô chủ yếu trong nền kinh tế.

Đây cũng là một nội dung quan trọng của công tác kế hoạch hoá Kếhoạch 5 năm xây dng và bảo đảm một số cân đối lớn:

- Cân đối vốn đầu t phát triển

- Cân đối thanh toán quốc tế

- Cân đối ngân sách Nhà nớc

- Cân đối lao động-việc làm

- Cân đối tích luỹ-tiêu dùng

- Cân đối cung- cầu một số vật t hàng hoá chủ yếu

1.6 Xác định các chơng trình phát triển kinh tế xã hội chủ yếu.

Các kế hoạch 5 năm có thể đợc triển khai bằng các kế hoạch hàng năm,các chơng trình phát triển kinh tế Do vậy trong nội dung của kế hoạch 5 nămcần xác định những bộ phận triển khai chủ yếu

1.7 Xác định các chính sách, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch.

Đây là một phần rất quan trọng của bản kế hoạch, nếu không đề ra cácchính sách, giải pháp thì tất cả các công đoạn ở trên không có tác dụng Cácgiải pháp chỉ ra cách thức hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu đã đề ra

2 Hệ thống chỉ tiêu kế hoạch 5 năm.

Một nội dung quan trọng không thể thiếu của kế hoạch nói chung và kếhoạch 5 năm nói riêng đó là xây dựng hệ thống chỉ tiêu Hệ thống chi tiêutrong kế hoạch phát triển đợc hiểu là thớc đo cụ thể nhiệm vụ cần đạt đợctrong thời kỳ kế hoạch Các thớc đo này thể hiện cả về số lợng và chất lợng

Nó cho phép xác định nội dung cơ bản của quá trình phát triển kinh tế, các bộphận cấu thành cụ thể của nó và đợc Nhà nớc sử dụng dể thực hiện quá trình

điều tiết nền kinh tế Có nhiều cách phân loại hệ thống chỉ tiêu kế hoạch:

- Đứng trên góc độ phạm vi tính toán, hệ thống chỉ tiêu bao gồm các chỉtiêu kế hoạch quốc gia nh: Chỉ tiêu phản ánh chơng trình phát triển kinh tế đấtnớc, các dự báo kinh tế-xã hội, các chỉ tiêu của hệ thốngài khoản quốc gia,nguồn ngân sách Chính phủ và tài chính Nhà nớc Các chỉ tiêu kế hoạch củatỉnh, thành phố bao gồm các chỉ tiêu phản ánh chơng trình phát triển của cácvùng và ngân sách địa phơng Hệ thống các chỉ tiêu phát triển của từng ngành,nội bộ ngành nh công nghiệp, nông nghiệp và phát triển nông thôn, giaothông, bu chính viễn thông…

- Đứng trên góc độ nội dung, hệ thống chỉ tiêu đợc chia thành các chỉ tiêuphát triển kinh tế và các chỉ tiêu phát triển xã hội Các chỉ tiêu phát triển kinh

tế đặt ra nhiệm vụ về tăng trởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nhữngcân đối nguồn lực chủ yếu Ví đụ trong kế hoạch 5 năm 2001-2005 của nớc tachỉ tiêu kinh tế bao gồm một số chỉ tiêu nh: Đa GDP năm 2005 bằng 2 lầnGDP năm 2001 Tốc độ tăng trởng GDP bình quân mỗi năm là 7,5%/nămtrong đó tốc độ tăng trởng bình quân của ngành nông nghiệp là 4,3%/năm,ngành công nghiệp, xây dựng cơ bản là 10,8%/năm và ngành dịch vụ là 6,2%/năm; Chỉ tiêu tốc độ tăng trởng giá trị sản xuất của từng ngành : nông nghiệptăng 4,8%/năm,công nghiệp tăng 13%/năm, dịch vụ tăng 7,5%/ năm; Chỉ tiêucơ cấu ngành kinh tế theo GDP : Nông nghiệp chiếm 20-21%, công nghiệp38-39%, dịch vụ41-42%; Chỉ tiêu tốc độ tăng trởng kim ngạch xuất khẩu bìnhquân năm là16%/năm và một số chỉ tiêu khác…

Các chỉ tiêu xã hội đa ra các mục tiêu giải quyết các vấn đề nh: Xoá

đói giảm nghèo, công bằng xã hội, phát triển y tế giáo dục, khoa học-côngnghệ và các mục tiêu xã hội khác Trong KH 5 năm PTKT-XH 2001-2005một số chỉ tiêu xã hội nh: Về giáo dục có chỉ tiêu học sinh đến trờng trong độtuổi đến năm 2005: Trung học cơ sở là 80%, phổ thông trung học là 45%; Chỉtiêu về dân số: Giảm tỉ lệ sinh bình quân 0,05%/năm;Tốc độ tăng dân số tựnhiên là 1,2%/năm;

Tạo việc làm cho 7,5 triệu lao động trong vòng 5 năm (trung bình 1,5triệu lao động /năm); Tỉ lệ lao động qua đào tạo đến 2005 là 30%; Về y tế-chăm sóc sức khoẻ: Đảm bảo nhu cầu thuốc chữa bệnh 40%; Tỉ lệ trẻ em suydinh dỡng 22-5%(2005)

Để thực hiện sự gắn bó giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội, hiệnnay ngời ta thờng đặt ra các chỉ tiêu lồng ghép Các chỉ tiêu lồng ghép đảmbảo thể hiện đợc cả hai yêu cầu trong một chỉ tiêu Ví dụ chỉ tiêu thu nhậpbình quân trên đầu ngời, nhu cầu việc làm mới v v

- Đứng trên góc độ quản lý, hệ thống kế hoạch có chỉ tiêu pháp lệnh,chỉ tiêu hớng dẫn và chỉ tiêu dự báo Chỉ tiêu pháp lệnh đợc Quốc hội vàChính phủ phê duyệt và trở thành bắt buộc phải hoàn thành trong thờ kỳ kếhoạch Chỉ tiêu hớng dẫn thờng mang tính định hớng hoạt động của cácngành, dịa phơng, các đơn vị kinh tế và dùng để phân tích, so sánh đánh giámức độ phát triển của các đối tợng kế hoạch hoá Các chỉ tiêu dự báo ở tầm vĩmô làm cơ sở luận chứng cho các chỉ tiêu pháp lệnh phê chuẩn và đợc xem

nh các số liệu, thông tin kinh tế cho các đơn vị kinh tế, các ngành, địa phơng

và các cơ quan có liên quan tham khảo

- Theo phạm vi đơn vị đo lờng, hệ thống chỉ tiêu kế hoạch gồm có các chỉtiêu hiện vật và chỉ tiêu giá trị Chỉ tiêu hiện vật xác định mặt vật chất củasản xuất, đợc đo lờng bằng các đơn vị đo hiện vật nh: Cái, trọng lợng, kíchthớc, dung tích v v Chỉ tiêu hiện vật có tác dụng xác định cụ thể quy môcủa sản xuất và dịch vụ, nó đa ra khả năng thiết lập mối quan hệ trực tiếpgiữa mục tiêu sản xuất sản phẩm với khối lợng nhu cầu cung cấp các hànghoá trung gian Chỉ tiêu giá trị đo lờng cácnhiệm vụ, mục tiêu và quy môphát triển của nền kinh tế dới hình thái tiền tệ,nó đợc sử dụng để hìnhthành các cân đối vĩ mô, cá con số phản ánh tổng hợp nội dung phát triểnkinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hớng phát triển của các ngành, vùngv v

- Ngoài các cách phân loại chủ yếu trên, hệ thống chỉ tiêu kế hoạch còn đợcchia thành chỉ tiêu tơng đối và chỉ tiêu tuyệt đối; chỉ tiêu phản ánh chất l-ợng và số lợng Tất cả các chỉ tiêu đều góp phần tăng cờng tính định lợngtrong kế hoạch hoá phát triển Tuy vậy, để thích ứng với các điều kiện th-ờng xuyên biến đổi của kinh tế thị trờng và theo yêu cầu phát triển ngàycàng cao của đời sống, xã hội, các kế hoạch phát triển hiện nay đặt trọngtâm vào các chỉ tiêu xã hội, các chỉ tiêu giá trị, cá chỉ tiêu mang tính chấthớng dẫn và dự báo

3 Một số phơng pháp xây dựng và quản lý KH 5 năm PTKT-XH.

3.1 Phơng pháp truyền thống.

Xây dựng và quản lý các KH 5 năm theo phơng pháp truyền thống đã

đ-ợc áp dụng từ rất lâu trong hệ thông kinh tế xã hội chủ nghĩa, và ngày nay nềnkinh tế nớc ta vẫn còn áp dụng dới những hình thức khác nhau Đặc trng củaphơng pháp này, nh chúng ta đã biết, đó là: khoảng thời gian của thời kỳ 5năm là cố định( ví dụ: kế hoạch 5 năm 1996-2000; 2001-2005); thích ứng vớikhoảng thời gian cố định, chỉ tiêu kế hoạch đợc xây dựng một lần cho cả thời

kỳ 5 năm, các mục tiêu phát triển thờng là con số bình quân hàng năm hoặctính cho năm cuối của kỳ kế hoạch Mô hình trên hoàn toàn phù hợp trongthời kỳ kế hoạch hoá tập trung với nền kinh tế kế hoạchá ổn định, quá trìnhphát triển sau đợc xem nh là “quá trình trớc cộng thêm một bớc”; kinh tế trongnớc là một tổng thể thống nhất bao gồm thành phần kinh tế XHCN là chủ yếu,các mối quan hệ kinh tế quốc tế cũng đợc xác diịnh trớc theo kế hoạch chungcủa hội đồng tơng trợ kinh tế Tuy vậy, nếu nhìn nhận ở góc độ chức năng của

kế hoạch trong nền kinh tế thị trờng là điều tiết các quan hệ thị trờng, kếhoạchắc phục các khuyết tật của thị trờng, bổ sung và hớng thị trờng hoạt

động theo mục tiêu của xã hội thì phơng pháp truyền thống tỏ ra có nhiều hạnchế Chỉ tiêu kế hoạch xây dựng một lần cho cả thời kỳ 5 năm sẽ không cậpnhật đợc các biến động của thị trờng; sự thay đổi môi trờng kinh tế trong nớc

và quốc tế làm cho các con số kế hoạch trở lên lạc hậu, thiếu tính linh hoạt vàkhả năng hiệu chỉnh Việc quản lý và điều hành vĩ mô nền kinh tế quốc dân vìthế mà trở nên cứng nhắc, kém hiệu quả, thậm chí sai lẹch Những căn bệnhnh: chủ quan, duy ý chí hoặc quan liêu sẽ sảy ra Hơn nữa không phải chơngtrình dự án hoặc chính sách nào cũng đợc sây dựng và triển khai bó gọn trongmột thời kỳ 5 ăm nhất định Khi các chính sách, chơng trình có sự gối đầu từ

kế hoạch 5 năm này sang kế hoạch 5 năm khác thì cách xây dựng kế hoạchtheo thời kỳ cố định sẽ khó phản ánh đợc tính liên tục trong mục tiêu hoạt

đông và cân đối ngân sách cho các chính sách, chơng trình đó

3.2 Phơng pháp cuốn chiếu“ ”

Đối với Việt Nam đây là một phơng pháp còn rất mới mặc dù phơngpháp này đã đợc sử dụng phổ biến từ rất lâu ở các nớc phát triển Đặc biệt ởPháp Nhật Bản, Cộng hoà liên bang Đức, Ôxtrâylia, mô hình kế hoạch hoá

"cuốn chiếu" đợc áp dụng rộng rãi cùng với quá trình phát triển kinh tế thị ờng và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế –xã hội của các quốc gianày Sự khác biệt của phơng pháp này so với kế hoạch hoá kiểu truyền thốngthể hiện ở các diểm chủ yếu sau:

tr-Thứ nhất, thời kỳ kế hoạch 5 năm không cố định mà đợc thay đổi theokiểu cuốn chiếu sau mỗi năm kế hoạch Khi một năm thực hiện kế hoạch qua

đi thì một năm kế hoạch mớilại đợc đa vào khuôn khổ trung hạn Ví dụ nh kếhoạch 2001-2005 rồi đến kế hoạch 2002-2006, v v

Thứ hai, các con số kế hoạch đợc tính theo những mục tiêu tổng thể, baogồm kế hoạch chính thức cho một năm hiện hành, kế hoạch dự tính cho nămtiếp theo và dự báo cho kế hoạch ba năm còn lại Mức độ chi tiết cụ thể vàchính xác của các con số kế hoạch các năm sau phụ thuộc vào số lợng, độ tincậy và khr năng cập nhật thông tin

Thứ ba, cuối mỗi năm của thời kỳ kế hoạch, trên cơ sở kết qủa thực hiện

kế hoạch và những dự báo, thông tin mới, quá trình xây dựng kế hoạch 5 nămthời kỳ cuốn chiếu mới lại đợc thực hiện với các nội dung: xây dựng kế hoạchchính thức cho năm tiếp theo (năm đầu của thời kỳ mới); điều chỉnh và chínhxác hoá thêm chao những dự báo kế hoạch của năm thứ 2,3,4 và dự báo sơ bộ

kế hoạch năm cuối cùng (năm thứ 5 của thời kỳ mới) Đi kèm theo các chỉ tiêu