đặt vấn đề Tài liệu dạy học được sử dụng trong tất cả các hoạt động dạy học, đặc biệt trong việc dạy và học ngoại ngữ thì tài liệu đóng vai trò hết sức quan trọng Dudley-Evans & St.John
Trang 1Vai trò vμ các loại tμi liệu trong việc dạy vμ học Tiếng Anh
CN phạm thị thu thuỷ
Bộ môn Anh văn Khoa Khoa học cơ bản - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Bμi báo nμy trình bμy vai trò cốt yếu của tμi liệu dạy học đối với việc dạy vμ học
ngoại ngữ, đặc biệt lμ việc dạy Tiếng Anh chuyên ngμnh (TACN) Các loại tμi liệu dạy học phổ biến nhất cũng được đề cập đến trong bμi nhằm nhấn mạnh hơn nữa vai trò của tμi liệu dạy học cũng như tầm quan trọng của việc lụa chọn tμi liệu phù hợp để năng cao hiệu quả của việc dạy
vμ học ngoại ngữ
Summary: This article attemps to present the crucial roles that teaching materials play in
foreign language teaching and learning, especially in the ESP contexts The most popular teaching materials are also taken into consideration to further emphasize the roles of teaching materials as well as the importance selection of the most suitable teaching materials to improve the effectiveness of foreign language teaching and learning
CBA
i đặt vấn đề
Tài liệu dạy học được sử dụng trong tất cả các hoạt động dạy học, đặc biệt trong việc
dạy và học ngoại ngữ thì tài liệu đóng vai trò
hết sức quan trọng (Dudley-Evans &
St.John,1998: Richards, 2001) Dudley-Evans
and St.John (1998) cũng chỉ ra rằng vai trò
của tài liệu quan trọng hơn nhiều trong một số
hoàn cảnh dạy và học Tiếng Anh chuyên
ngành nơi Tiếng Anh được coi là ngoại ngữ
Thuật ngữ ‘tμi liệu dạy học’ được sử dung
rộng rãi trong lĩnh vực dạy và học ngôn ngữ và
thường đề cập tới những tài liệu dựa trên cơ sở
các bài khoá Thực ra tài liệu có phạm vi rộng
hơn những điều chúng ta thường nghĩ Brown
(1995;139) đã giải thích rõ ràng khi ông định
nghĩa tài liệu là “sự thể hiện một cách hệ
thống các kỹ năng, bμi tập được sử dụng khi dạy trên lớp” Theo như định nghĩa thì tài liệu
dạy học bao gồm sách học, giáo án, phương tiện nghe nhìn, trò chơi hay bất kỳ hoạt động nào trong vô số các hoạt động diễn ra trên lớp học
Một điều rất dễ nhận ra là tài liệu dạy học
có mặt ở khắp các lớp học ngoại ngữ, hầu như không có lớp học nào mà lại không sử dụng tài liệu dạy học Thậm chí một lớp học bình thường cũng có thể sử dụng vài loại tài liệu
Điều này là do tài liệu đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình dạy và học ngoại ngữ
Trang 2ii vai trò vμ các loại tμi liệu trong
việc dạy vμ học tiếng anh
1 Vai trò của tài liệu trong các khoá
học tiếng Anh cơ bản
Nhiều nhà nghiên cứu đã cho thấy vai trò
cốt yếu của tài liệu dạy học trong quá trình
dạy ngoại ngữ
Richards và Rodgers (trích trong Nunan,
1991) đã xem xét các tài liệu hướng dẫn như
các tiêu chí cụ thể về mặt nội dung và sự
hướng dẫn cho giáo viên cả về việc cần dạy
những vấn đề gì lẫn cần tập trung vào vấn đề
nào do nội dung cụ thể hay các nhiệm vụ sư
phạm đòi hỏi
Richards (2001) cũng đồng tình với quan
điểm của Richards và Rodgers, ông đã chỉ rõ
rằng các tài liệu dạy học có thể là cơ sở cho
rất nhiều hình thức đầu vào ngôn ngữ, và nó
là cơ sở cho rất nhiều hoạt động thực hành
ngôn ngữ diễn ra trong lớp học Richards còn
giải thích thêm rằng tài liệu là cơ sở cho nội
dung của giờ học, sự cân bằng giữa các kỹ
năng được dạy và loại hoạt động thực hành
ngôn ngữ mà người học tham gia
CBA
Hơn nữa, tài liệu dạy học tốt là sự trợ giúp
rất nhiều cho các giáo viên chưa có nhiều kinh
nghiệm hoặc các giáo viên chưa được đào tạo
chưa chuẩn (Nunan, 1991; Richards, 2001)
Chúng có thể được coi là “một hình thức đμo
tạo giáo viên” (Richards, 2001:251) và từ tài
liệu các giáo viên có thể hình thành các ý
tưởng về việc lập kế hoạch và tiến hành dạy
giờ học như thế nào
2 Vai trò của tài liệu trong các khoá
học Tiếng Anh chuyên ngành
Tài liệu dạy học có ảnh hưởng rất lớn đến
sự thành công của bất cứ chương trình dạy
ngôn ngữ nào, đặc biệt là dạy và học Tiếng
Anh chuyên ngành
Đối với các khoá học Tiếng Anh chuyên
ngành, Dudley - Evans và John (1998) đưa ra
bốn chức năng của tài liệu dạy học, đó là:
nguồn ngôn ngữ, trợ giúp việc học tập, nguồn
động viên cổ vũ, và là nguồn tài liệu để tham khảo
Là nguồn ngôn ngữ, tài liệu cần thể hiện
một ngôn ngữ thực khi nó được sử dụng trong những tình huống thực tế và nó phải phù hợp với phần đông nhu cầu của người học (Dudley - Evans & St.John, 1998), đặc biệt trong những trường hợp tiếng Anh là ngoại ngữ chứ không phải là ngôn ngữ thứ hai bởi vì
các tài liệu hầu như chỉ là phương tiện cho người học tiếp cận với ngôn ngữ Các tác giả
này gợi ý thêm rằng trong những tình huống
mà lớp học chỉ là nơi diễn ra hoạt động học thì
các tài liệu dạy học cần tạo ra những cơ hội
để người học tiếp cận ngôn ngữ nhiều nhất, ví
dụ như cung cấp các tài liệu bổ trợ để người học có thể sử dụng chúng cho việc tự học
Là sự trợ giúp cho việc học tập,
Dudley - Eveans và St.John (1998) chỉ ra rằng các tài liệu phải đáng tin cậy, có nghĩa chúng
cần “sử dụng được, nhất quán vμ có hình thức
nμo đó để dễ nhận biết” (tr.171) Tuy nhiên họ
giải thích rằng điều này không có nghĩa là cấu trúc của bài học cứng nhắc hay được sắp xếp
cố định mà nội dung thực sự của tài liệu phải
được chú trọng Theo các tác giả này, nhằm nâng cao việc học tập, các tài liệu cần thu hút người học vào việc suy nghĩ và sử dụng ngôn
ngữ, các hoạt động cần “kích thích quá trình
nhận thức chứ không phải quá trình cơ học” và
người học cũng “cần có ý thức về sự tiến bộ”
Đối với những tài liệu được coi là trợ giúp cho việc học tập, Tomlison (1998) gợi ý rằng người học phải được tạo những cơ hội sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hơn là chỉ thực hành ngôn ngữ trong những tình huống có sự chỉ đạo của giáo viên và tài liệu Ông cũng nhấn mạnh việc sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp liên quan
đến “những cố gắng để đạt được mục đích
trong tình hưống mμ nội dung, chiến lược vμ
sự thể hiện mối tương tác được người học xác
Trang 3định” (Tomlison,1998: 14) Những cố gắng ấy
có thể đạt được bằng cách tạo cơ hội cho
người học kiểm tra hiệu quả của những giả
thiết bên trong của họ, đặc biệt nếu những
hoạt động ấy kích thích họ tạo được đầu ra
“cao hơn trình độ hiện nay của họ một chút”
(Swan trích trong Tomlison, 1998:tr.15)
Là nguồn động viên, cổ vũ, tài liệu cần phải là một “thách thức có thể đạt được để
đưa ra những ý tưởng vμ thông tin mới trong
khi được đặt nền móng trên kinh nghiệm vμ
kiến thức của người học” (Dudley-Evans &
John,1998: tr.172) Họ giải thích thêm rằng
đầu vào phải có những khái niệm hoặc những
kiến thức quen thuộc với người học, nhưng nó
cũng phải đưa ra một điều gì đó mới mẻ, một
lý do để người học giao tiếp và tham gia vào
quá trình giao tiếp Tomlison gợi ý trước hết
nội dung của tài liệu phải không được “vặt
vãnh hay tầm thường” mà phải “kích thích
những suy nghĩ vμ tình cảm của người học”
Thứ hai, các hoạt động không nên đạt được
một cách quá đơn giản hay quá dễ dàng mà
người học không phải sử dụng đến kinh
nghiệm đã có hay không phải động não
Dudley-Evans and St.John còn nhấn mạnh tài
liệu dạy học có tầm quan trọng kích thích tính
hài hước và tính sáng tạo của người học
Tomlison cũng có cái nhìn tương tự, ông cho
rằng người học sẽ có lợi nhất nếu “họ tập
trung sở thích, sự nỗ lực vμ sự tập trung vμo
hoạt động học tập”
Là nguồn tμi liệu để tham khảo, tài liệu giúp cho người học “sử dụng một cách hiệu
quả các nguồn tμi liệu để tự khám phá”
(Tomlison, 1998; tr.11) Theo Dudley - Evans
and St.John, vì lý do này mà tài liệu dạy học
cần phải hoàn chỉnh, rõ ràng và mạch lạc Nói
cách khác, tài liệu cần đưa ra những giải thích,
ví dụ và các bài tập thực hành mà có kèm
theo đáp án để người học có thể sử dụng
chúng để tự học Một điều nữa cũng cần phải
lưu ý trong phần này là sự khác nhau giữa
cách học của người học Điều này có nghĩa
các hoạt động phải “đa dạng, phải thoả mãn
nhu cầu cho tất cả các hình thức học”
(Tomlison,1998;tr.17)
Rõ rằng rằng, tài liệu dạy học là yếu tố then chốt, hết sức quan trọng trong việc dạy bất kỳ ngôn ngữ nào Người giáo viên cần phải hiểu rõ vai trò cũng như yêu cầu của tài liệu giảng dạy trong khi thiết kế hay lựa chọn tài liệu đối với tình huống giảng dạy riêng của mình nhằm tạo điều kiện học tập tốt nhất cho người học
3 Các loại tài liệu giảng dạy
Tài liệu giảng dạy phổ biến mà giáo viên
có thể sử dụng là sách giáo khoa, tài liệu do trường soạn hay tài liệu do giáo viên tự soạn (Richards, 2001) Theo Robinson (1991), sách giáo khoa là loại tài liệu được xuất bản rộng rãi, còn tài liệu do trường soạn hay do giáo viên tự soạn là loại tài liệu lưu hành nội
bộ, trong phạm vi của một trường Lựa chọn loại tài liệu nào, sách giáo khoa hay tài liệu lưu hành nội bộ là điều mà các chuyên gia trong lĩnh vực ELT (dạy ngôn ngữ Tiếng Anh) vẫn còn đang tranh luận
CBA
O’Neil (trích trong Robinson, 1991) gợi ý rằng chẳng có tài liệu nào sử dụng dễ dàng
như sách giáo khoa Quan trọng hơn là, “sách
giáo khoa đã hoμn chỉnh không chỉ về mặt hình thức mμ các khoá học theo học kỳ hay theo năm học luôn sẵn sμng đối với người học” (tr.58) Tuy nhiên, Ewer và Boys (trích
trong Robinson, 1991) lại phản đối mạnh mẽ việc sử dụng sách giáo khoa xuất bản sẵn vì một số yếu tố cơ bản của sách như giá trị về nội dung ngôn ngữ, sự chính xác của những lời giải thích và các ví dụ minh hoạ, số lượng
và phạm vi các bài tập đưa ra bị bỏ qua do tác giả chỉ tập trung vào phương pháp và cách thức Hơn nữa, Swales (trích trong Robinson, 1991) còn nhấn mạnh các sách giáo khoa
xuất bản sẵn “có ít hiệu quả hơn trong các tμi
liệu thực hμnh vμ các lĩnh vực kỹ năng”
Trang 4Tương tự như vậy, có nhiều ý kiến tranh
luận hoặc đồng ý, hoặc phản đối việc sử dụng
tài liệu nội bộ Robinson (1991) thì cho rằng
tài liệu sử dụng nội bộ có ba ưu điểm Trước
hết, tài liệu sử dụng nội bộ dường như cụ thể
hơn và phù hợp hơn tài liệu xuất bản sẵn có
và nó có giá trị hơn về khía cạnh xử lý ngôn
ngữ và các tình huống được thể hiện trong đó
Thứ hai, các tài liệu nội bộ có thể được dùng
linh hoạt hơn tài liệu xuất bản sẵn có Cuối
cùng, tác giả của các tài liệu nội bộ có thể
chắc chắn về việc áp dụng phương pháp
giảng dạy nào đối với đối tượng người học đã
định trước Ngược lại, Robinson (1991) lại chỉ
ra việc soạn tài liệu sử dung nội bộ mất thời
gian và tốn kém Điều tồi tệ nhất là các tài liệu
được soạn trong nội bộ “thể hiện sự giống
nhau rất dễ nhận thấy với tμi liệu xuất bản sẵn
đã bị chối bỏ” (Swales, trích trong
Robinson,1991;tr.58)
Như đã đề cập ở trên, việc sử dụng tài
liệu xuất bản sẵn hay tài liệu lưu hành nội bộ
đều có những ưu thế và nhược điểm, vì thế sử
dụng loại tài liệu nào phải phụ thuộc vào mục
đích của các khoá học cũng như điều kiện hay
hạn chế của tình huống cụ thể Tuy nhiên
trong thực tế do việc soạn tài liệu mất thời
gian và tốn kém, các giáo viên thường không
có thời gian hay sự trợ giúp của trường để thiết
kế tài liệu riêng cho mình, trong nhiều trường
hợp các giáo viên có xu hướng lựa chọn từ
những tài liệu xuất bản sẵn có hoặc trong sách
giáo khoa để sử dụng trong lớp học Tuy nhiên,
“chẳng có quyển sách nμo lμ hoμn hảo cả”
(Brown, 1995;tr.166) vì thế cần phải đánh giá,
lựa chọn tài liệu để tìm ra sự phù hợp của tài
liệu đối với đối tượng người học đã định trước
CBA
III Kết luận
Tài liệu được sự dụng trong tất cả các
hoạt động dạy học, nó đóng vai trò hết sức
quan trọng trong quá trình dạy và học ngôn
ngữ Nói chung tài liệu giảng dạy có thể là cơ
sở cho nhiều đầu vào ngôn ngữ mà người học tiếp nhận và là nguồn cho nhiều hoạt động thực hành diễn ra trong lớp học Theo Cunningsworth (1995,tr.7) tài liệu giảng dạy là nguồn của các ý tưởng và gợi ý cho các hoạt
động trên lớp Vai trò của tài liệu đặc biệt quan trọng hơn nhiều trong dạy TACN vì
chúng là cở sở ban đầu cho người học tiếp cận với ngôn ngữ mà họ cần học Hơn nữa, các tài liệu TACN có thể tạo thuận lợi cho quá
trình học ngôn ngữ bằng việc “mở ra một con
đường qua những phức tạp của ngôn ngữ sẽ
được học” (Hutchinson, 1987; tr.107) và bằng
việc động viên người học qua những bài tập, những bài thực hành thú vị mà trong một số tình huống có liên quan đến nhu cầu cụ thể của học sinh Các tài liệu TACN còn tạo điều kiện cho việc giảng dạy bằng cách giới thiệu các mẫu sử dụng ngôn ngữ đúng đắn và phù hợp cho những mục đích cụ thể và giới thiệu cho giáo viên những kỹ năng dạy mới Tóm lại, tài liệu giảng dạy có ảnh hưởng rất lớn đến
sự thành công của bất cứ chương trình ngôn ngữ nào, đặc biệt là dạy và học TACN
Tài liệu tham khảo
[1] Brown,J.D (1995) The elements of Language
Cirriculum Boston:Heinle & Heinle Punlishers
[2] Dudley - Evans, T & St John, M J (1998)
Development in English for Specific Pursoses
Cambridge: Cambridge University Press
[3] Nunan, D (1992) The learner-centered
Cirriculum - A Study in Second Language Teaching Cambridge: Cambridge University Press
[4] Richards, J C (2001) Cirriculum Development
in Language Teaching Cambridge: Cambridge University Press
[5] Robinson, P C (1991) ESP Today: A
practitioner’s Guide London: Prentice Hall
[6] Tomlison, B (1998) Materials Development in
Language Teaching Cambridge: Cambridge Univrsity Press♦