20-Khoa hoc Chfnh tri C\ghicn cUu • Trao dot BAN VE VAI TRO CUA CAC LOAI LAO DONG • • TRONG SAN XUAT GIA TRI VA GIA TRI THANG 01/ • • • theo quan diem gid tn lao dong cua C.Mac Doan
Trang 120-Khoa hoc Chfnh tri C\(ghicn cUu • Trao dot
BAN VE VAI TRO CUA CAC LOAI LAO DONG
• •
TRONG SAN XUAT GIA TRI VA GIA TRI THANG 01/
• • • theo quan diem gid tn lao dong cua C.Mac
Doan Xu§n Thuy (*)
Ttong thflc t i i n kinh te thi trfldng
(KTTT) ngay nay da xua't hien
quan niem cho rang: mpi lao dpng,
du la lao ddng gian dan hay phdc t a p ,
lao dpng san xuat trfle tiep hay lao dpng
quan ly, lao ddng tri dc hay lao ddng the
Iflc, lao ddng khoa hpc - cdng nghe
(KH-CN) , deu cd vai trd tao ra gia tri va gia
tri thang dfl (GTTD) Nguyen n h a n chu
yeu dan tdi sfl hinh t h a n h quan diem
nay la do sfl p h a t t r i e n m a n h me eua
phan cdng lao ddng xa hdi dfldi tac dpng
cua KTTT va each m a n g KH-CN hien
dai da tao ra nhflng n g a n h nghe mdi
vdi so' Iflpng khdng ngflng gia tang Mac
du chu the cua cae nganh, nghe mdi vdi
nhflng hoat dpng lao dpng h e t sdc khac
nhau ve tinh chat nganh, nghe va trinh
' ' TS Kinh te, Hoc vien Chinh tri
chinh quoc gia Ho Chi Minh
Hanh
dp, song cung deu la chu the cua nen KTTT, cung cd thu n h a p dai bieu cho nhflng Iflpng gia tri nha't dinh Vay phai chang ta't ca cac loai lao dpng trong nen KTTT deu cd vai trd nhfl nhau trong viec tao ra gia tri va GTTD? De lam ro van
de nay can p h a n tich md'i quan he ve chat va Iflpng gifla tflng loai lao dpng trong xa hdi vdi cac p h a m tru gia tri, GTTD t r e n ca sd van dung ly luan gia tri lao ddng cua Cac Mac
1 Moi q u a n h e v e c h a t giiJa lao
d o n g g i a n ddn, l a o d o n g phii:c tap,
lao d p n g tri 6 c , l a o d o n g KH-CN, lao
d o n g td c h i i c q u a n ly vdi g i a tri va GTTD
P h a n tich ve ban chat cua gia tri
va GTTD cho tha'y, khdng phai mpi lap ddng deu tao r a gia tri va GTTD Chi cd lao dpng san xua't h a n g hda mdi co kha
n a n g tao ra gia tri va GTTD Do do, de lam ro vai trd cua cac loai lao ddng nhu
Trang 29\[ghien citu • Trao doi Khoa hoc Chfnh tri
lao ddng gian dan, lao dpng phdc tap,
lao dpng quan ly, lao dpng KH-CN, lao
ddng trf dc trong viec tao ra gia tri
va GTTD, can xua't phat tfl dinh nghia
ve cac loai lao dpng ke tren va so sanh
chung vdi lao dpng vdi tfl each la thflc
the cua gia tri va GTTD
Theo C.Mac, lao dpng gian dan trong
nen kinh te hang hda la "mpt sfl ti§u phi
sflc lao dpng gian dan ma trung binh thi
bat ky mpt con ngfldi binh thfldng nao,
mpt con ngfldi khdng ed mdt sfl phat
trien dac biet nao, cflng deu cd trong ca
the cua hp Mac dau ban t h a n lao dpng
gian dan trung binh cung thay ddi tinh
chat cua nd trong cac nflde khac nhau
va trong nhflng thdi ky van minh khac
nhau, nhung trong mdt xa hpi nha't dinh
thi no van la mpt cai gi da dUpc xac
dinh Lao dpng phdc tap chi la lao ddng
gian dan dupc n a n g len luy thfla, hay ndi
cho dung han, la lao dpng gian dan dflpc
nhan len"'^' Nhfl vay, lao ddng phdc tap
va lao dpng gian dan chang qua chi la
sfl thd hien cua lao ddng vdi cac trinh
dp khac nhau, xua't p h a t tfl viec sfl dung
sflc lao ddng cd nhflng chat Iflpng khac
nhau Lao dpng gian dan la bieu hien
cua sfl tieu phf sflc lao dpng cd trinh dp
phd bien va thfldng dflpc coi la trinh dp
trung binh, binh thfldng trong tflng dieu
kien lich sfl cu the cua xa hdi, trong khi
lao ddng phdc tap the hien sfl tieu phf
sflc lao dpng cd trinh dp cao ban mflc
trung binh dd
Trong nen kinh te h a n g hoa, lao
dpng san xua't h a n g hda cung co the
phan biet theo nhflng mdc dp khac nhau
va dflpc phan t h a n h lao ddng gian dan
va lao ddng phdc tap Tuy nhien, ngoai
lao ddng san xuat h a n g hda vdi tfl each
'" C.Mac va Ph.Ang-ghen, Toan tap, t.23 Nxb
CTQG, HN 1993, tr.75
la hinh t h a i bieu hien xa hpi cua lao dpng san xuat v a t chat, trong nen kinh
td h a n g hda van tdn tai, t h a m chi con
p h a t trien khdng ngflng cae hinh thai cua lao dpng phi san xua't vat chat va chung cung cd the p h a n biet theo trinh
dp, t h a n h lao dpng gian dan hay phdc tap Do vay, khi ban ve vai trd cua lao ddng gian dan va lao dpng phdc tap trong qua trinh hinh t h a n h gia tri cung nhfl GTTD, can gidi h a n nghien cdu trong pham vi lao ddng san xuat h a n g hda va hinh thai dac thu cua nd la lao ddng lam thue khdng cdng Ndi each khac, ndu lao dpng gian dan hay lao ddng phdc tap la hinh thai cu the eua lao ddng trflu tflpng vdi tfl each la mdt m a t cua lao ddng san xua't h a n g hda thi chung la yeu td' hinh
t h a n h gia tri; va neu chung la hinh thai
cu thd eua lao ddng trflu tflpng khdng cdng cua cdng n h a n lam thue thi chdng
cd vai tro tao ra GTTD Tfl do, khdng nen n h a m lan rang, mpi lao dpng gian dan hay phflc tap deu tao ra gia tri cung nhfl GTTD Sfl n h a m iSn nay the hien sfl n h a n thdc chfla day du va sau sSc ve ban chat eua gia tri cung nhfl GTTD
Ve md'i quan he gifla lao dpng quan
ly, lao dpng KH-CN, lao ddng trf 6c vdi gia tri va GTTD cung can xua't phat tfl ly luan gia tri va GTTD cua C.Mac De tim
ra thflc the cua gia tri, C.Mae ban dau
da sd dung gia dinh rang, lao ddng san xuat h a n g hda la mdt ehinh the thd'ng nha't gifla cac chflc n a n g cua qua trinh lao dpng san xua't vat chat trong nen kinh td h a n g hda Khdng chi cae chdc
n a n g cua qua trinh lao ddng de san xuat
ra mdt gia tri sfl dung nha't dinh nao dd,
ma ca nhflng chdc n a n g da dflpc phan tach t h a n h nhflng boat ddng cd' dinh cua tflng chu the cua n e n san xua't h a n g hoa hay nhflng loai lao ddng khac nhau ve chat, deu dflpc coi la nhflng bien the cua
Trang 322 - Khoa hoc Chfnh tri 9(£hien cdu - Trao doi
cung mpt lao ddng ca n h a n Nhd ap dung
phflong phap trflu tflpng hda khoa hpc
nhfl vay ma C.Mac da cd the quy mpi lao
dpng trfle tiep hoac gian tiep san xua't ra
h a n g hda t h a n h mdt the ddng nha't, dd
la sfl tieu phi sflc lao ddng cua con ngfldi
san xua't h a n g hda ndi chung, tfl dd lam
ro chat cua gia tri va GTTD
Khi nghien cdu ve lao ddng vdi tfl
each la thflc the eua gia tri nhfl vay,
mpi lao dpng san xuat trfle tiep, lao
dpng quan ly, hay lao dpng KH-CN,
lao ddng tri de deu dflpc gia dinh chi la
nhflng chflc n a n g cau t h a n h cua mdt lao
dpng san xuat h a n g hda thdng n h a t ndi
chung, hinh nhfl chdng deu eo vai tro la
nhan td' tao ra gia tri va GTTD Theo
giac dp logic va lich sd, lao dpng cua eon
ngfldi, trong do cd hinh thai lao ddng
san xuat h a n g hoa, khdng ngflng dflpc
phat trien the hien thdng qua qua trinh
phat trien eua p h a n cdng lao ddng ndi
chung va phan cdng lao ddng xa hpi ndi
rieng Tuy nhien, sfl p h a t trien cua phan
cdng lao ddng luon phai dfla t r e n mdt
trinh dp phat trien nha't dinh cua san
xua't xa hpi, the hien thdng qua trinh
dp va n a n g sua't lao ddng xa hdi, bieu
hien kha nang phan tach ngay lao ddng
t h a n h hai phan: lao dpng ta't yeu va lao
dpng t h a n g dfl
Thflc td lich sfl eho tha'y, d thdi ky
dau cua xa hpi loai ngfldi, khi n a n g sua't
lao dpng cdn qua tha'p, lao dpng t h a n g
dfl hoac chfla co hoac chidm ty le khdng
dang ke trong ngay lao ddng, thi phan
cdng lao dpng ban dau chi cd the la p h a n
cdng lao ddng gifla cac ca n h a n trong
pham vi cua tflng cpng ddng xa hdi ban
dau nhfl gia dinh, thi tpc, bp lac Sfl phan
cong lao dpng ban dau dd the hien thdng
qua sfl sap xep lich trinh thdi gian cua
tflng ca n h a n dd hoan t h a n h tflng cdng
viec trong qua trinh lao dpng san xua't
cua cai vat chat nhSm thda m a n cac nhu cau, trfldc tien la cac nhu cau vat chat cua cpng ddng ma minh la t h a n h vien ca'u t h a n h Sfl p h a n cdng lao ddng dd chi
cd the dfla vao nhflng dieu kien hien co luc dd, chu yeu t r e n ca sd gidi tfnh, sflc khde Nhd tfnh sang tao eua hoat dpng lao dpng, n a n g sua't lao dpng t a n g dan, lao ddng t h a n g dfl cung t a n g theo ca ve khdi Iflpng tuyet dd'i va tuang dd'i so vdi lao dpng ta't yeu Dieu nay da tao ca sd khach quan eho viec thflc hien sfl phan tach nhflng chdc n a n g cda mpt lao dpng thd'ng nha't trong p h a m vi cua cdng ddng
xa hdi ban dau va sau dd la ca trong pham vi hoat dpng cua tflng ca nhan,
t h a n h nhflng cdng viec, nganh, nghe
n h a t dinh, tdc la cac dieu kien de thflc hien p h a n cdng lao ddng xa hdi bieu hien thdng qua qua trinh chuyen mon hda san xuat t h a n h nhflng nganh, nghe khac nhau Nhd dd ma lao dpng tri 6c dan dflpc tach ra t h a n h mdt chflc nang rieng biet cua mdt bd p h a n dan cfl nhat dinh trong xa hpi
Sfl p h a t t r i e n tflong ddi ddc lap ciia lao dpng tri de so vdi lao ddng san xuat vat chat trfle tiep da cho phep xa hpi chuyen dan tfl viec ap dung cac phflong phap san xua't dfla vao kinh nghiem la chu yeu sang dng dung nhflng cdng nghe ngay cang cao, t r e n ea sd nghien cflu khoa hpc Do dd, lao ddng trf dc trd thanh
n h a n td' thuc day sfl p h a t t r i e n eua sdc lao dpng xa hpi; va cung cac yeu td ca ban cua san xua't vat chat thuc day nang cao n a n g suat lao dpng xa hpi, n a n g dan
ty trpng cua lao dpng t h a n g du trong lao dpng san xua't vat chat true tiep va tiep tuc tac dpng ngay cang m a n h me tdi sU p h a t trien cua p h a n cdng lao ddng
xa hpi Trong qua trinh p h a t trien cua
xa hpi ndi chung va san xua't vat chat n6i rieng, lao ddng tri dc ndi chung va
Trang 49{ghien cdu - Trao doi 23 - Khoa hoc Chfnh tri
lao ddng KH-CN vdi tU each la bd phan
dac thu cua lao dpng trf dc ndi rieng,
khdng nhflng cd the tdn tai mpt each
tflong dd'i ddc lap so vdi san xua't vat
chat true tiep, trd thanh hoat ddng chu
ydu cua mpt nhdm chu the rieng biet la
cac nha trf thdc, cac nha khoa hpc, ma
con c6 the tdn tai dan xen vdi ban t h a n
boat dpng lao dpng san xua't trfle tiep,
lam cho ranh gidi gifla lao dpng tri dc
va lao dpng the Iflc ngay cang khd p h a n
biet Cac chu the cua lao ddng tri de, du
la boat ddng lao ddng tri dc mdt each
dpc lap hay ket hop vdi lao ddng san
xua't trfle tiep trong nen kinh te h a n g
h6a deu co thu n h a p bang mpt Iflpng
gia tri tflong dd'i eao ban so vdi cac chu
the chu yeu cua lao ddng the Iflc, do dd
trong thflc tien ngfldi ta d i dang thfla
nhan lao dpng tri dc cung cd vai trd tao
gia tri va GTTD De cd the thflc hien
lao dpng tri dc, can phat trien sdc lao
dpng tdi trinh dp cao nha't dinh Do dd,
lao dpng trf 6c va lao dpng phdc tap la
nhflng pham tru gan nghia, deu the hien
sfl tieu phi sflc lao ddng chat Iflpng cao,
tfl do quan niem cho rang lao ddng tri dc
cung la ngudn gdc cua gia tri va GTTD
cang dflpc cung cd' them
Theo quan niem cua C.Mae, nhflng
lao ddng san xua't h a n g hda khac nhau
ve chat, "nhung deu la mdt sU chi phi
san xua't ve dc, bap thit, t h a n kinh va
ban tay, v.v, cua con ngUdi, va theo y
nghia dd, deu la lao dpng cua con ngudi
Do chi la hai hinh thai chi phi khac
nhau ve sdc lao ddng cua con ngUdi Di
nhien, ban t h a n sflc lao dpng cua con
ngfldi phai p h a t trien den mpt mdc nao
dd thi mdi cd the chi phi dflpc dfldi hinh
'" C.Mac va Ph.Ang-ghen, Sdd, t.23 tr.75
'2' C.Mac va Ph.Ang-ghen, Sdd, t.25, P.l,
tr.427-428
thai nay hay hinh t h a i khac"'" Do do, lao ddng tri dc vdi tfl each la bd phan ca'u
t h a n h cua chinh the lao dpng san xuat
h a n g hda, rd r a n g la n h a n to' gSn vdi qua trinh tao r a gia tri Sfl p h a t trien eua lao ddng trf dc theo giac dp nay the hien trinh dp p h a t t r i e n cua sdc lao ddng cua xa hdi trong san xua't h a n g hda Vdi eae mdc dp p h a t trien khac nhau cua lao ddng tri dc theo giac dp nay deu cd the phan biet dflpc nhflng trinh dp phat trien khac nhau cua ban t h a n san xua't
h a n g hda va p h a m tru gan lien vdi n6 la gia tri Trinh dp p h a t trien cua lao ddng trf dc theo giac dp nay trong nen kinh
td TBCN cung the hien nhflng trinh dp san xua't GTTD khac nhau Tfl day c6 the k h a n g dinh, tac dpng cua lao dpng tri 6c tdi gia tri va GTTD dflpc the hien
rd ve Iflpng
Tuy nhien, n h a n to tac dpng tdi mat Iflpng cua gia tri va GTTD khong nha't thiet phai la n h a n to' quy dinh chat cua cac pham tru nay Dd cung la ly do ma trong cac tac pham cua C.Mac khdng cd luan diem nao khfing dinh rd lao dpng tri dc la n h a n td tao ra gia tri va GTTD San pham cua lao ddng trf dc vdi tfl each
la tri thdc, la loai hinh san pham dac thu khdng phai la san pham vat chat
Do d6, lao ddng trf oe khong the la
n h a n to' quyet dinh gia tri va GTTD ve chat Khi phan tfeh ve vai trd cua lao dpng thuang nghiep thuan tuy doi vdi qua trinh hinh t h a n h gia tri, C.Mac da
k h a n g dinh rang: neu cd boat dpng lao ddng nao dd tdn tai vdi tfl each la mpt chflc n a n g ma ngfldi san xua't h a n g h6a c6 the tfl minh thflc hien nhflng khong sang tao ra gia tri, cung khong sang tao ra GTTD "thi cac cong viee d6 cung khong sang tao ra gia tri va GTTD khi nhflng ngudi khac dam nhiem cac cdng viec dd thay eho hp"'^'
Trang 524 - Khoa h o c Chfnh tri
qlncn cuu Trao doi
Tuang tu nhu lao ddng tri dc, lao
ddng KH-CN, lao ddng to chdc quan
ly cung gan lien vdi lao ddng san xua't
h a n g hda Su h i n h t h a n h va p h a t trien
cua cac loai hinh lao dpng nay xua't p h a t
tfl sfl phan tieh chdc n a n g lao ddng cua
ngfldi san xua't h a n g hda t h a n h nhflng
chdc nang do nhflng bd phan dac thu
cua lao dpng xa hdi dam n h a n t r e n ca
sd phat trien cua phan cong lao ddng xa
hpi Do dd, cac loai hinh lao ddng nay
cung nhfl lao ddng tri dc cd t h e g i a n
tidp m a n g t i n h c h a t s a n xua't t r o n g
nhflng chflng mflc nha't dinh
Tom lai, tfl ban chat cua gia tri,
GTTD va phan tieh md'i quan he gifla
pham tru nay vdi lao dpng gian dan, lao
dpng phdc tap cung cac loai hinh lao
dpng khac nhfl lao dpng tri dc, lao dpng
KH-CN, lao dpng td chdc quan ly, c6 the
k h j n g dinh, chi c6 nhflng lao dpng gian
dan hay phdc tap la lao ddng san xuat
hang hda mdi cd vai trd tao ra gia tri va
GTTD, cac loai lao ddng nhfl lao ddng
trf dc, lao dpng KH-CN, lao ddng td chdc
quan ly c6 quan he gan ket vdi san xuat
gia tri va GTTD nhflng chung khdng the
la nhan to' tao ra gia tri va GTTD Sfl
phat trien eua cae loai hinh lao ddng
nay, mac du khdng quyet dinh gia tri va
GTTD ve chat, nhflng la cac n h a n to' tac
dpng r a t quan trpng tdi gia tri va GTTD
ve Iflpng
2 Mdi q u a n h e v e litcfng gii2a
lao d o n g g i a n dofn, l a o d o n g p h i i c
tap, lao d o n g tri 6c, l a o d o n g
KH-CN, lao d o n g td chtic q u a n ly vdi gia
tri va GTTD
P h a n tieh mdi quan he gifla lao ddng
gian dan va lao ddng phdc tap tdi chat
cua gia tri va GTTD cd the tha'y vai tro
cua nhflng loai hinh lao ddng nay dd'i
vdi Iflpng gia tri va GTTD Chat cua gia
tri la lao dpng trflu tflpng, nen Iflpng gia
tri chinh la Iflpng lao ddng trflu tflpng, dflpc do bang thdi gian lao dpng xa hdi can thiet de san xua't va tai san xua't ra
h a n g hda Vdi tfl each la ca sd cua trao ddi, gia tri khdng chi la cai ehung, ddng nha't ve chat gifla cac h a n g hda vdi nhau,
ma thfldc do cua nd cdn la mdt thfldc do chung Vi vay, thdi gian lao ddng xa hpi can thiet vdi tfl each la ca sd de thflc hien trao ddi h a n g hda theo nhflng ty
le nha't dinh phai la thdi gian lao dpng dflpc mpi chu the trong nen kinh te
h a n g hda thfla n h a n va tuan theo Do d6, thdi gian lao ddng xa hdi can thiet
la thdi gian lao ddng ddi hdi de tao ra mdt gia tri sd dung nao dd trong nhflng dieu kien binh thfldng cua xa hdi, tflc la dflpc tinh trong eae dieu kien lao dpng san xua't binh thfldng chfl khdng phai dieu kien td't nha't hay kem nha't Ddng thdi, lao ddng dflpc lay lam don vi chuan
d day la lao dpng cua nhflng ngfldi lao dpng cd t r i n h dp chuyen mdn tay nghe
d mdc trung binh, phd bien va ngfldi lao dpng dd thflc hien hoat ddng lao ddng vdi mdt cfldng dp lao ddng trung binh trong xa hpi dd Nhfl vay, thdi gian lao ddng xa hdi can t h i e t vdi tfl each la thfldc do Iflpng gia tri ehinh la thdi gian lao dpng san xuat h a n g hda ma mpt lao ddng gian dan cd the thflc hien Noi each khac, Iflpng gia tri vdi tfl each la can cfl,
ca sd de thflc hien san xuat va trao ddi
h a n g hda dflpc quyet dinh bdi lao dpng gian dan
Trong md'i quan he so s a n h vdi lao ddng gian dan, lao ddng phdc tap dflpc coi
la lao dpng gian dan dflpc n h a n len, tdc
la mdt Iflpng lao ddng phdc tap nhd han thi tflong dflong vdi mdt Iflpng lao ddng gian dan ldn han Kinh nghiem chdng td rang, viec quy lao ddng phdc tap t h a n h lao dpng gian dan nhfl vay dang dien ra mpt each thfldng xuyen "Mpt h a n g hda
Trang 6I^hiin cdu - Trao idi 25 - Khoa hoc Chfnh tri
cd the la san pham cua mdt lao dpng
phdc tap nha't, nhflng gia tri cua h a n g
h6a d6 v i n lam cho n6 ngang vdi san
pham cua lao ddng gian dan, va do d6
ban than gia tri ay chi dai bieu cho mpt
Iflpng lao dpng gian dan nha't dinh ma
thoi"'^* Nhfl vay, trong cung mdt dan vi
thdi gian thi lao ddng phdc tap se tao ra
mpt Iflpng gia tri ldn ban so vdi lao dpng
gian dan Va trong thflc t i i n , lao dpng
phflc tap la lao dpng cd chi phi thdi gian
de tao ra mpt san pham It han so vdi lao
dong gian dan, hay la lao ddng cd n a n g
sua't cao ban
Tfl day cd the tha'y tac ddng cua lao
dpng phdc tap tdi Iflpng gia tri cua h a n g
boa the hien theo hai phflong dien Thd
nha't, trong cung mdt dieu kien lich sfl
cu the, thi ehu the eua lao dpng phdc
tap se nhan dflpc tfl xa hdi mdt Iflpng
gia tri ldn ban so vdi eae ehu the eua lao
dpng gian dan Thd hai, vi lao ddng phflc
tap chi la mdt bp phan eua lao dpng san
xuat hang hda va cac chu the cua nd mdi
dflpc hfldng lpi tfl xa hdi thdng qua trao
ddi, cho nen cae chu the san xuat h a n g
hoa deu phai cd' gang trd t h a n h chu the
ciia lao dpng phflc tap bang each khdng
ngflng phat trien va n a n g cao chat Iflpng
sflc lao dpng Do dd, sau mdt khoang
thdi gian thi ban t h a n lao dpng dflpc coi
la lao dpng phflc t a p cda thdi ky trfldc
se trd t h a n h lao ddng gian dan trong cac
thdi ky sau Chinh vi le dd, Iflpng gia tri
cua hang hda, xet mdt each cu t h e , dflpc
quyet dinh bdi thdi gian lao dpng xa hpi
can thiet de tai san xua't ra nd, do dd
lao ddng phdc tap, mdt m a t cd vai trd
lam tang gia tri cho cac chu the cua nd,
mat khac lai chfnh la mpt trong nhflng
nguyen n h a n lam giam gia tri cua cac
hang hda
'" C.Mac va Ph.Ang-ghen, Sdd, t.23 tr.75
Ve md'i quan he gifla lao ddng tri
de, lao ddng quan ly, lao ddng KH-CN vdi Iflpng gia tri h a n g hda cung cd bieu hien tflong tfl nhfl tac dpng eua lao dpng phdc tap, tdc la cae chu the cua ehung ed the n h a n dflpc nhflng Iflpng gia tri ldn ban so vdi chu the cua lao ddng san xua't
h a n g hda gian dan Tuy nhien, neu lao dpng phdc tap la p h a m tru trfle tiep the hien trinh dp p h a t trien cua lao ddng san xua't h a n g hda, thi cac lao ddng nhfl lao ddng trf dc, lao ddng quan ly, lao ddng KH-CN lai cd quan he gian tiep tdi lao ddng san xua't h a n g hoa Ban t h a n sfl hinh t h a n h eua cac loai lao dpng nay
la ket qua cua sU p h a t trien cua lao dpng san xuat h a n g hda tdi mpt trinh dp n h a t dinh nhu da phan tfeh tai phan ban chat eua gia tri Tuy nhien, sfl phat trien cua cac loai hinh lao dpng nay lai cd tac ddng h e t sdc to ldn tdi Iflpng gia tri cua
h a n g hda
San pham cua cae loai hinh lao dpng nay la tri thdc Dfldi tac ddng cua viec ap dung hay "vat chat hda" nhflng tri thflc
ve KH-CN, td chdc quan ly, nen tang cdng nghe cua cac linh vflc san xuat vat chat truyen thd'ng dflpc thay ddi can ban
ve chat Nganh san xua't nao khdng dfla vao tri thflc se trd nen khdng con sdc canh tranh Ngay nay, sfl phat trien cua cdng nghe thdng tin, he thd'ng may vi tinh va edng nghe eao da lam thay ddi can ban va toan bp cac phflong tien thu nhan, xfl ly va san xua't thdng tin, tao dieu kien de cdng nghe h6a khdng nhflng cac boat dpng san xuat vat chat trfle tiep
ma ca cac hoat ddng trf dc nhfl tfl dpng hda qua trinh thiet kd va che tao cdng nghe cho san xua't, tfl ddng hda cdng tac kiem tra, kiem soat qua trinh san xua't, tfl dpng hda hoat ddng tai chinh va quan
ly, tfl ddng hda cdng tac dich thuat vdi nhieu ngdn ngfl khac nhau
Trang 726 - Khoa hoc Chfnh tri '^(ghicn cdu - Trao doi
Su hinh t h a n h va p h a t trien cua
cac loai hinh lao ddng ke t r e n dupe thUe
hien trong dieu kien cua KTTT, vi vay
sU van dpng cua chdng cung chiu sU tac
dpng cua cac quy luat thi trUdng Tac
d o n g ciia KTTT t 6 i c a c l o a i h i n h
lao d o n g ke t r e n t h e h i e n t r e n c a c
phiidng d i e n :
Thd nhdt, ban t h a n cac boat dpng
lao dpng deu can cd nhflng yeu to', ngudn
Iflc nha't dinh Trong nen KTTT, nhflng
ngudn Iflc dd ngoai hinh thai tfl nhien
vdn cd deu dflpc the hien dfldi hinh t h a i
gia tri Tri thdc vdi tU each la ngudn lUc
phat trien kinh td dudi nhflng hinh thai,
cap dp tdn tai khac nhau deu cd the dflpc
danh gia t h a n h nhflng Iflpng gia tri n h a t
dinh va cd the dflpc trao ddi thdng qua
quan he mua ban tren cac loai hinh thi
trfldng dac thu: thi trfldng tri thdc hay
thi trfldng KH-CN
Thd hai, quan he gifla cac ehu the
san xuat va sd dung tri thflc the hien
quan he trao ddi thdng qua tien te Sfl
phat trien cua cac loai hinh lao ddng cd
san pham la tri thdc dUdi giac dp cae
chu the kinh td deu nhSm vao muc tieu
thu gia tri vdi lUpng ngay cang ldn ban
Muc tieu cua ngUdi ban tri thdc dudi
hinh thai cac san pham cdng nghe la
nham thu dUpc nhflng Iflpng gia tri nha't
dinh, con muc tieu cua ngfldi mua la nhd
dd CO sdc canh t r a n h cao han n h a m thu
dflpc Iflpng gia tri ldn ban
Nhfl vay, tac ddng ndi bat cua KTTT
tdi cac loai hinh lao ddng cd san pham
la tri thflc, la lam cho tri thdc trd t h a n h
h a n g h6a Ro rang, sfl hinh t h a n h eua
kinh te tri thflc thdi gian qua d i i n ra
song h a n h vdi sfl xua't hien va ngay cang
trd nen phd bien tren thi trfldng mpt
loai hang h6a mdi la tri thflc Nguyen
n h a n chu yeu de tri thdc trd t h a n h h a n g
h6a la: tri thdc trd t h a n h yeu td' chu yeu
cua san xuat, tfl dd nd dflpc ngam dinh
va dan dflpc thfla n h a n ve phap ly la ddi tflpng cua sd hflu Nhu cau eua san xua't ve tri thdc va quan he sd hflu ve tri thflc ed tac dpng ldn nhau, tao dieu kien cho tri thdc dflpc trao ddi t r e n thi trfldng theo nhflng gia ca nha't dinh
Vdi quan diem rang, gia ca hang hda la hinh thflc bieu hien bang tien cua gia tri h a n g hda, tri thflc vdi tfl each
la h a n g hda cd gia ca thi trfldng vi co gia tri A.I.Anchiskin cho rang, lao dpng tri dc trong nen kinh te h a n g hda gidng nhfl mpi lao ddng san xua't h a n g h6a khac, cung ed tinh hai m a t Mpt mat,
dd la mdt dang dac thu eua lao dpng
cd fch, lao ddng cu t h e Mat khac, co the quy nd t h a n h lao ddng trflu tflpng
vi nd bieu hien mdt Iflpng nha't dinh chi phf thdi gian lao dpng can thiet de san xuat ra nhflng tri thdc mdi Tuy nhien, diem khac biet co ban cua h a n g h6a tri thdc so vdi h a n g hda thdng thfldng la Iflpng gia tri cua tri thflc hay thdi gian lao ddng xa hpi can t h i e t dd san xua't
ra tri thdc dflpc quyet dinh bdi nhu cau cua xa hpi ve tiet kiem thdi gian lao ddng Chinh nhu cau tiet kiem thdi gian lao ddng da ddi hdi p h a i tim ra nhflng each thflc, hinh thdc mdi de tiet kiem
nd va t r e n thflc te sfl tiet kiem do da dat dflpc nhd dng dung tri thdc, dng dung t h a n h tflu khoa hpe va cdng nghe
Do vay, khdng phai b a t cfl lao ddng trf 6c nao cung deu dflpc thfla n h a n la xa hpi can thiet Chi nhflng lao dpng tri dc
ma ket qua eua nd khi dflpc dng dung cd tac dung tiet kiem thdi gian lao ddng xa hpi mdi dflpc coi la cd Ich, ddng thdi chi phi lao ddng thflc td de tao ra ket qua d6 phai nhd ban Iflpng lao ddng ma xa hpi cd the tiet kiem dupc khi flng dung nhflng kdt qua d6
Sfl luan giai d t r e n eho tha'y, lao
Trang 89{ghien cdu - Trao ddi 27 - Khoa hoc Chfnh tri
dpng tri dc, lao ddng KH-CN, lao ddng
td chflc quan ly c6 diem chung vdi lao
dpng thflc hien cac khau ngoai qua trinh
san xua't trfle tiep trong chu trinh tai
san xua't nhfl lao dpng thflong nghiep
thuan' tuy Diem chung cua nhflng dang
lao dpng d6 la tdn tai va van dpng t r e n
ca sd tac ddng cua chung tdi tiet kiem
thdi gian lao ddng xa hpi Vi vay, ed the
coi lao dpng sang tao ra tri thdc la mpt
bo phan lao dpng xa hpi trong qua trinh
tai san xuat nhflng khdng phai la lao
dong san xua't vat chat trfle tiep Vdi tfl
each d6, lao ddng tao ra tri thflc khdng
CO vai tro trfle tiep tao ra gia tri Lflpng
gia tri thu dflpc tfl trao ddi h a n g hda tri
thflc la ket qua cua sfl phan phd'i gia tri
chd khong chflng td lao ddng dd c6 vai
tro tao ra gia tri
Tfl tac dung to ldn cua tri thdc dd'i
vdi sflc canh t r a n h cua tflng chu the trong
KTTT vdi xu hfldng gia t a n g cau ve tri
thflc, dac biet la cdng nghe mdi cd hieu
qua cao, va xu hfldng giam cau tflong doi
cua xa hpi ve cae yeu to' san xua't truyen
tho'ng nhfl vo'n, sflc lao ddng, viec tao ra
va trao ddi cac san pham tri tue ed thd
mang lai thu nhap ldn cho cac chu the
sd hflu chung, dau tfl vao nghien cflu va
trien khai (R«&D) ed the mang lai nhflng
mon Ipi nhuan r a t ldn Tinh hinh dd da
tao ra cam giac rang, lao ddng trf dc cung
la lao dpng san xua't h a n g hda, khdng
nhflng the, nd ed the tao ra Iflpng gia tri
mdi (gia tri gia tang) ldn han nhieu so
vdi cac dang lao ddng san xua't vat chat
truyen thd'ng vi nd la loai hinh lao ddng
phflc tap dac biet Trong nen KTTT hien
dai, sfl t h a n h dat eua cac chu the kinh
td phu thudc r a t ldn vao kha nang chidm
hflu va sfl dung tri thflc Ddi vdi tflng
chu the kinh td, viec sd dung tri thflc
da tao ra dieu kien thuan lpi de tang
nang suat lao ddng ea biet, giam thdi
gian lao ddng san xua't ca biet, nhd dd cho phep thu dflpc lpi nhuan sieu ngach
Su t a n g len cua nhflng nang suat lao ddng ca biet cd tac dpng lan tda, day
n h a n h qua t r i n h n a n g cao nang suat lao ddng xa hdi, tao thuan lpi cho sfl tiet kiem thdi gian lao dpng ma xa hdi trfle tiep danh cho linh vflc san xuat vat chat
va khdng ngflng t a n g thdi gian danh cho Hnh vflc phi san xua't vat chat Hoat ddng ngay cang md rdng eua cac linh vflc phi san xua't, trong dd cd san xua't ra tri thdc dfla tren ca sd trinh dp phat trien
da dat dflpc va nhu cau phat trien cua nen san xua't xa hpi cung vdi vai trd cua tri thdc dd'i vdi san xua't - kinh doanh tfl nhflng nam cudi the ky XX, ddi hdi
xa hdi ndi chung va tflng chu the kinh
te vdi mpi cap dp tfl chu the san xua't -kinh doanh ea biet tdi tflng nganh, vung kinh te va ca tflng qud'c gia, khu vflc cu the phai tap trung dau tfl cac ngudn Iflc ngay cang t a n g cho linh vflc san xuat tri thflc va flng dung vao ddi sdng
Nhfl vay, lao dpng tri dc, lao dpng KH-CN, lao ddng td chdc quan ly la cac loai hinh lao ddng ed san pham la tri thdc Mac du chung khdng c6 vai trd trfle tidp tao ra gia tri nhflng cd tac ddng hai mat tdi lupng cua gia tri tuang tU nhu lao ddng phdc t a p Mpt mat, su phat trien
va dng dung chung trong thuc tien gdp phan nang cao n a n g sua't lao ddng ea biet cua cac chu the dng dung san pham cua chung vao qua trinh lao dpng san xua't true tidp, tfl do dem ve cho cac chu the d6 lpi nhuan sieu ngach Mat khac, ehung gdp phan lam t a n g n a n g sua't lao dpng
xa hdi va lam giam gia tri cua h a n g h6a
Do do, vai trd cua ehung vdi Iflpng GTTD
la lam t a n g Iflpng GTTD cho nhflng nha tfl ban la chu the cua chdng va gdp phan lam t a n g ty sua't GTTD chung cho toan
bd giai cap tfl b a n Q